دادو ضلعو
دادو ضلعو
| |
|---|---|
  دادو ضلعو  دادو ضلعو | |
| Coordinates: District 26°38′N 67°34′E / 26.63°N 67.57°E | |
| ملڪ |  پاڪستان
|
| صوبو |  سنڌ
|
| ڊويزن | حيدرآباد ڊويزن |
| قيام | 1931 |
| Founded by | برطانوي راج |
| هيڊڪوارٽر | دادو شھر |
| انتظامي سب ڊويزنون | 04
|
| Government | |
| • Type | ضلعي انتظاميه |
| • ڊپٽي ڪمشنر | ايس مرتضيٰ علي شاهه |
| • تڪ | قومي اسيمبلي جو تڪ 227 قومي اسيمبلي جو تڪ 228 |
| Area | |
| 7,866 km2 (3,037 sq mi) | |
| Population | |
| 1,742,307 | |
| • Density | 221.5/km2 (574/sq mi) |
| • Urban | 439,034 (25.20%) |
| • Rural | 1,303,286 |
| خواندگي | |
| • شرح خواندگي |
|
| Time zone | UTC+05:00 (پاڪستان معياري وقت) |
| • Summer (DST) | ڏينهن جي بچت وارو وقت لاڳو ناهي |
| پوسٽل ڪوڊ | |
| پاڪستان جا ٽيليفون ڪوڊ (علائقائي ڪوڊ) | 025 |
| ISO 3166 code | آءِ ايس او 3166-2 |
دادو ضلعو (ضلعو دادو, Dadu District) پاڪستان جي صوبي سنڌ جو هڪ ضلعو آهي. هن ضلعي جو مرڪز دادو شهر آهي. دادو ضلعو سنه 1931ع ۾ قائم ڪيو ويو.[3][4] جڏهن ڪراچي ضلعو مان ڪوٽڙي ۽ ڪوھستان محل (بعد ۾ ڄامشورو ضلعو) جا تعلقا، ۽ لاڙڪاڻو ضلعو مان ميهڙ، خيرپور ناٿن شاهه، دادو، جوهي ۽ سيوهڻ جا تعلقا گڏ ڪري نئون ضلعو ٺاهيو ويو.[5]
سنہ 2004ع ۾ ضلعي جي ڏکڻ واري حصي مان ڪجهہ تعلقا الڳ ڪري نئون ڄامشورو ضلعو قائم ڪيو ويو.[6] هن ضلعي جون حدون سنڌ جي چار ضلعن سان ملن ٿيون: ڄامشورو ضلعو، نوشهروفيروز ضلعو، شهيد بينظيرآباد ضلعو ۽ قمبر شهدادڪوٽ ضلعو.[7] دادو ضلعي ۾ مکيه ٻوليون سنڌي ٻولي، بلوچي ٻولي ۽ اردو ٻولي آهن. ضلعي جا مشهور سياحتي هنڌن ۾ گورک هل ۽ منڇر ڍنڍ شامل آهن. هي ضلعو تاريخي، زرعي، معاشي ۽ قدرتي لحاظ کان وڏي اهميت رکي ٿو۔ دادو ضلعو پنهنجي زرخيزي زمين، منڇر ڍنڍ، گورک هل، قدرتي وسيلن، مالونداري ۽ روايتي هٿ جي هنر لاءِ مشهور آهي۔
_-_panoramio_-_kamran.solangi.jpg)
دادو جي تاريخ
[سنواريو]دادو ضلعي جو قيام 1931 ۾ ٿيو. ان وقت دادو ، ميھڙ، خيرپور ناٿن شاھ، جوھي ۽ سيوھڻ تعلقا لاڙڪاڻي کان ڌار ڪري ۽ ڪوٽڙي، محال ڪوهستان ۽ ڄامشورو ڪراچي ضلعي کان ڌار ڪري ھڪ نئون ضلعو دادو ٺاھي ان جو صدرمقام دادو شھر کي بڻايو ويو.[8][9] 2004 ۾ وري ڪوٽڙي، سيوھڻ، ٿاڻو بولا خان، ڀان سيدآباد تعلقن کي ڌار ڪري نئون ضلعو ڄامشورو ٺاھيو ويو.[10]
دادو ضلعي جو پهريون ڪليڪٽر رائي بھادر جگت سنگھ هو۔ ڪليڪٽرٽ جي عمارت 1931ع ۾ تعمير ڪئي وئي۔ لوڪل بورڊ 18 اپريل 1933ع تي باقاعدي طور ڪم شروع ڪيو ۽ ان جو پهريون صدر خان بھادر محمد پريل خان ڪلهوڙو هو۔ دادو ۽ ان جي ڀرپاسي وارن علائقن (جهڙوڪ سيوھن، جوهي ۽ ميهڙ وغيره) جي تاريخي اهميت بنيادي طور ٻن سببن جي ڪري رهي آهي۔ پهريون سبب اهو هو ته اهي علائقا سنڌ ۽ بلوچستان جي حڪمرانن جي سياسي حدن جي وچ واري سرحدي پٽي طور ڪم ڪندا هئا۔ ٻيو سبب اهو ته دادو سنڌو درياھ جي ڪناري سان هلندڙ ڪارواني واپاري رستن تي واقع هو، جتان ڪاروان گذرندا هئا۔
دادو ضلعي جو خدا آباد ڳوٺ 1768ع تائين ڪلهوڙا خاندان جي گاديءَ جو هنڌ رهيو۔ ضلعي ۾ واپار جو هڪ مشهور نظام “هنڊي” هو۔ علائقي جي ماڻهن جي آمدني جو بنيادي ذريعو زراعت ۽ مال پالنا هئا۔
آزادي کان پوءِ هندو برادري سان تعلق رکندڙ ڪيترائي ماڻهو ڀارت ڏانهن لڏي ويا ۽ انهن جون ملڪيتون انهن مسلمانن کي ڏنيون ويون جيڪي ڀارت مان لڏي آيا هئا۔ بعد ۾ انهن مان گهڻن ماڻهن پنهنجي دعوائن جي تڪميل کان پوءِ اهي ملڪيتون وڪرو ڪري ڇڏيون۔ حقيقت ۾ دادو ضلعي جي ترقي گهڻو ڪري پاڪستان جي آزادي کان پوءِ شروع ٿي۔ انڊس ھاء وي به آزادي کان پوءِ تعمير ڪئي وئي۔ 1991ع کان وٺي 14 ڊسمبر 2004ع تائين دادو سنڌ جو سڀ کان وڏو ضلعو رهيو۔ ان کان پوءِ 13 ڊسمبر 2004ع تي ان کي ورهائي نئون ضلعو ڄامشورو ضلعو قائم ڪيو ويو۔ هن وقت دادو ضلعي ۾ چار تعلقا شامل آهن: دادو تعلقو، جوهي تعلقو، ميهڙ تعلقو ۽ خيرپور ناٿن شاھ تعلقو۔
قيام وقت لاڙڪاڻي ضلعي مان مليل سب ڊويزن
[سنواريو]قيام وقت ڪراچي ضلعي مان مليل سب ڊويزن
[سنواريو]تاريخي ماڳ مڪان
[سنواريو]دادو ضلعي ۾ لوھ يا ڪنجهي جي دور، آمري (قديم آثار) تهذيب، ميهي، قلي، موهن جو دڙو تهذيب ۽ سنڌو تهذيب جا بيشمار آثار آهن. مشهور بنگالي آرڪيالاجسٽ اين. جي. مجمدار دادو ضلعي ۾ ڪيترائي قديم ماڳ مڪان ڳولي لڌا. منڇر ڍنڍ لڳ لھري جو ماڳ، پير لاکيو، گورانڊي جو دڙو، غازي شاهه جو دڙو يا گاجي شاھ جو دڙو، علي مراد جو دڙو (ڪلوئي جو دڙو)، لوهم جو دڙو، ماڻڪ دڙو (ماڻڪتارو)، واهي پانڌي (ڪوٽيرو دڙو) قديم ترين ماڳ آهن.[11] دادو جي کيرٿر جابلو پٽيءَ ۾ جبلن يا ٽڪرن جي پئنلن تي جبلن تي قديم نقش نگاري جا ڪيترائي ماڳ آهن. انهن چٽن جي ماڳن ۾ هندو مذهب. ٻُڌ ڌرم ۽ زرتشت مذهب جي مذهبي علامتن سان گڏ برهمڻ لِپيءَ ۾ اکر به اُڪريل آهن[12]. چچنامي موجب هي علائقو ٻُڌيه پرڳڻو هو. انڪري دادو ضلعي ۾ ٻُڌمت جا ٺلھ به ڪيترائي آهن. ٺلھ ڇني، ٺلھ ڳوٺ ڪنگراڻي، ٺلھ ڳوٺ وارو ٺلھ جيڪو موجوده ٺلھ گولو فقير، دودو ٺلھ. جوهيءَ وارو ٺلھ، شو مندر جوهي گورک رستي سان 35 اسٽاپ وارو ٺلھ ٺلھ هيرو خان، مزار ڀرڳڙي وارو ٺلھ ۽ فريدآباد لڳ ٺلھ مارو ذڪر لائق آهن. تاريخي قبرستانن ۾ گاجي شاھ وارو قبرستان، ڇني وٽ شهڪ فقير شاهاڻي ۽ شهداد کوسي جو قبرستان، علي مراد شاهاڻي لڳ قبرستان، جنگو خان جمالي جو قبرستان، احدي فقير جو قبرستان، ڳوٺ ٺُلھ وٽ شاهان فقير جو قبرستان، جوهي لڳ قلندراڻي لغارين ۽مريداڻي جمالين جو قبرستان،يارو فقير ريڍار جو قبرستان، آدماڻي لغارين جو قبرستان، ڏاتي فقير لغاري جو قبرستان، هيروخان جو قبرستان، مريد ديرو وارو قبرستان، مير اليار جو قبرستان، ميان نصير محمد ڪلھوڙو جو قبرسان، خانپور ۾ پرياڻي پيرن جو قبرستان، راڄو ديرو وٽ لشڪر لغاري جو قبرستان، آراڙوجو قبرستان، حاجي خان لڳ لغارين جو قبرستان پٽ سليمان ۽ وڇي پٽ جا قبرستان ذڪر لائق آهن. منن قبرستانن جي ديوارن تي چٽسالي (پينٽنگ) به ٿيل آهي. زرتشتي مذهب جي آثارن ۾ اسماعيل فقير جو ماڳ ۽واهي پانڌي ۾ قديم قبرون جيڪو رومين جي قبرن سان مشهور ماڳ اهم آهن. دادو ضلعي ۾سيد گاجي شاھ، شاھ پنجو، سعدي موساڻي، ڪيهر شاھ، آندل شاھ، بخاري. بکر شھيد، جادوي شهيد، بھليل شاھ جون درگاهون به آهن.[13]
قدامت
[سنواريو]دادو ضلعي ۾ غازي شاھ جو دڙو، پير لاکيو جو ماڳ، منڇر ڍنڍ کان علاوه علي مراد دڙو سنڌو تهذيب، موهن جو دڙو جي تهذيب جا آثار قدامت جو اهڄاڻ آهن. کيرٿر جي لڪن ڦوسياند لڪن وسيلي زميني يا خشڪ واپاري رستن ذريعي هيءُ خطو ايران، مصري تهذيب، ميسوپوٽيميا، سمير، بابلي تهذيبن ۽ ڏُور اولهه سان ڳنڍيل رهيو. ايم ايڇ پنهور پاران ڄاڻايل کيرٿر جي ڄمار جي ڪَٿ به دادو جي علائقي جي قدامت تي روشني وجهي ٿو. ٻُڌ ڌرم يا ٻڌمت جا آثار، زرتشت آثار دادو جي قدامت جي علامت آهن.
قديم وسنديون
[سنواريو]دادو ضلعي ۾ ڪارو ڪوٽ، واهي پانڌي. علي مراد، ڳاها، جوهي، غازي شاھ. ميان جو ڪوٽ، ڊرگھ بالا، سم، ٽوڙ، ڳاڙهي، ڳڙھي سومرو، ٿرڙي جادو شهيد، پٽ گل محمد، راڄو ديرو، مريد ديرو، ڦلجي، قصبو، هيرو خان، ٽنڊو رحيم، ڇني قديم ترين بستيون آهن.
جاگرافي
[سنواريو]دادو برطانوي هندستان واري دور ۾ تعلقي جي حيثت ۾ اول ضلعي ڪراچي ۽ پوءِ ضلعي لاڙڪاڻي ۾ شامل هو. 1931ع ۾ دادو کي ضلعو بڻايو ويو. دادو ضلعي جي اُتر ۾ ضلعو لاڙڪاڻو، اوڀر ۾ سنڌو درياھ ۽ نوشهرو فيروز ضلعو، اولهه ۾ کيرٿر ٽاڪرو سلسلو ۽ بلوچستان جو خضدار ضلعو ۽ ڏکڻ ۾ ڊسمبر 2004ع ۾ دادو کي ڪوري نئون ٺاهيل ڄامشورو ضلعو آهي.[14][15]
دادو ضلعي جون حدون هن ريت آهن:
| رخ | حد |
|---|---|
| اوڀر | نوشهروفيروز ضلعو |
| اولهه | کيرٿر جبلن جو سلسلو |
| اتر | قمبر شهدادڪوٽ ضلعو ۽ لاڙڪاڻو ضلعو |
| ڏکڻ | ڄامشورو ضلعو |
ڪل ايراضي: 7866 چورس ڪلوميٽر
تعلقن جي جاگرافيائي ايراضي
[سنواريو]| نمبر | تعلقو | جاگرافيائي ايراضي (ايڪڙ) | جاگرافيائي ايراضي (چورس ڪلوميٽر) |
|---|---|---|---|
| 1 | دادو | 202,502.24 | 846 |
| 2 | جوهي | 899,838.35 | 3509 |
| 3 | ميهڙ | 265,640.24 | 928 |
| 4 | خيرپور ناٿن شاهه | 280,323.26 | 2580 |
| ڪل | 1,648,305.29 | 7866 |
آبادي جا انگ اکر
[سنواريو]آبادي
[سنواريو]| Year | Pop. | ±% p.a. |
|---|---|---|
| 1951 | 13,716 | — |
| 1961 | 19,142 | +3.39% |
| 1972 | 30,184 | +4.23% |
| 1981 | 39,298 | +2.98% |
| 1998 | 102,550 | +5.80% |
| 2017 | 171,191 | +2.73% |
| 2023 | 188,317 | +1.60% |
| ذريعا:[16] | ||
پاڪستان جي مردم شماري 2023 موجب دادو شهر جي آبادي 188,317 هئي۔
1998 جي آدمشماري مطابق دادو ضلعي جي 97سيڪڙو آبادي سنڌي ڳالهائيندڙ آھي. باقي ٻولين ۾ 3سيڪڙو سرائڪي ٻولي ۽ باقي بلوچي ۽ ٻيون ٻوليون ڳالهائيندڙ شامل آهن.
1998 جي مردم شماري ۾ ھن ضلعي جي آبادي 16،88،818 ھئي.ھتان جي آبادي جو 79 سيڪڙو ٻھراڙيءَ ۾ ۽ 21 سيڪڙو شھرن ۾ رهندڙ آهي. آبادي جي پکيڙ جي لحاظ کان گھاٽائي 88.6 ماڻھو في ڪلوميٽر آهي.ھڪ گھر 5.5 ڀاتين تي مشتمل آهي. ضلعي جي 73 سيڪڙو آبادي ھڪ ڪمري واري گھرن ۾ رهي ٿي. ھن ضلعي جي لڳ ڀڳ سموري آبادي مسلمان آهي.آبادي ۾ ڪلھوڙا، سولنگي، جتوئي، سومرا، شيخ، بروھي، قاضي، ملاح، پنھور، جمالي، چانڊيا، مھيسر، کوسا، ٻٽ، لغاري، ٻگھيا، شيخ، ڏاهري، سيال، لنڊ، بوزدار، جوڻيجا،ڪنگراڻي، لاشاري، برھماڻي، شاھاڻي، سيد وغيره شامل آهن.
| 1972 (رڪارڊ) | 1981 (رڪارڊ) | 1998 (رڪارڊ) | 2017 (رڪارڊ) | |
|---|---|---|---|---|
| آبادي | 30,184 | 39,298 | 102,550 | 171,191 |
1998ع ۾ آبادي جي ڪثافت: 221.9 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر واڌ جي شرح: 2.60 گهر جي اوسط ماپ: 5.4 تعليم يافتہ ماڻھن جي شرح: 35.6
=
1998ع جي آدمشماري موجب آبادي
[سنواريو]| تعلقو | مرد | عورت | ڪل آبادي | واڌ جي شرح (1981–1998) |
|---|---|---|---|---|
| دادو | 170375 | 157597 | 327972 | 3.34 |
| جوهي | 108770 | 98613 | 207383 | 1.24 |
| ميهڙ | 164148 | 153905 | 318053 | 2.95 |
| خيرپور ناٿن شاهه | 131194 | 122115 | 253309 | 2.89 |
| ڪل | 574487 | 532230 | 1106717 | 2.60 |
ٻهراڙي ۽ شهري آبادي جي ورهاست (1998ع)
[سنواريو]| تعلقو | ٻهراڙي | شهري | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| مرد | عورت | ڪل | مرد | عورت | ڪل | |
| دادو | 113305 | 105210 | 218515 | 57070 | 52387 | 109457 |
| جوهي | 99541 | 89845 | 189386 | 9229 | 8768 | 17997 |
| ميهڙ | 137887 | 128487 | 266365 | 26261 | 25427 | 51688 |
| خيرپور ناٿن شاهه | 105602 | 97715 | 203317 | 25592 | 24400 | 49992 |
ٻوليون
[سنواريو]
پاڪستان جي مردم شماري 2023 موجب سنڌي ٻولي شهر جي غالب ٻولي آهي، جيڪا 97.98٪ آبادي ڳالهائي ٿي۔ اردو ٻي وڏي ٻولي آهي جيڪا 1.34٪ ماڻهو ڳالهائين ٿا، جڏهن ته سرائڪي ٻولي ڳالهائيندڙ تقريباً 0.36٪ آهن۔ ان کان علاوه لڳ ڀڳ 0.32٪ آبادي مختلف ٻين ٻولين سان تعلق رکي ٿي، جن ۾ گهڻو ڪري پنجابي ٻولي ۽ پشتو ٻولي شامل آهن۔[17]
مادري ٻولين جي ورهاست (1998ع)
[سنواريو]| تعلقو | سنڌي | اردو | پنجابي | پشتو | بلوچي | سرائڪي | ٻيون | ڪل |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| دادو | 318127 | 4558 | 3498 | 289 | 267 | 1129 | 104 | 327972 |
| جوهي | 205993 | 267 | 643 | 177 | 62 | 137 | 104 | 207383 |
| ميهڙ | 315033 | 1133 | 248 | 87 | 805 | 552 | 195 | 318053 |
| خيرپور ناٿن شاهه | 248806 | 731 | 3196 | 13 | 401 | 23 | 139 | 253309 |
دادو ضلعي جا مذھب
[سنواريو]
دادو ضلعي ۾ اڪثريت جو مذهب اسلام آهي، جيڪو آبادي جو لڳ ڀڳ 99.15٪ آهي. هندومت (جن ۾ شيڊولڊ ڪاسٽن سان تعلق رکندڙ ماڻهو به شامل آهن) آبادي جي تقريباً 0.64٪ پاران اختيار ڪيو وڃي ٿو.[18]
| مذهبي گروهه |
1941[19]:51–53 | 2017[20] | 2023[18] | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| آبادي | ٪ | آبادي | ٪ | آبادي | ٪ | |
اسلام  |
231,600 | 86.60% | 1,540,742 | 99.37% | 1,728,209 | 99.15% |
هندومت  |
35,303 | 13.20% | 8,984 | 0.58% | 11,199 | 0.64% |
| ٻيا [lower-alpha 1] | 524 | 0.20% | 664 | 0.05% | 2,899 | 0.17% |
| ڪل آبادي | 267,427 | 100% | 1,550,390 | 100% | 1,742,307 | 100% |
| نوٽ: 1941ع جي مردم شماري جا انگ اکر دادو، جوهي، ڪڪر ۽ ميهڙ تعلقن لاءِ آهن، جيڪي تقريباً موجوده دادو ضلعي جي حدن سان مطابقت رکن ٿا. | ||||||
اقليتن جي آبادي (1998ع)
[سنواريو]| برادري | آبادي |
|---|---|
| عيسائي | 315 |
| هندو | 9646 |
| قادياني | 634 |
| درج ٿيل ذات | 108 |
| ٻيا | 161 |
| ڪل | 10864 |
وڏا قبيلا
[سنواريو]ضلعو دادو ۾ آباد اهم قبيلن ۾ جمالي، [[جتوئي[[، کوسا، لغاري، مھيسر، ٻٽ، ٻٻر، چانڊيا، رند، ڏيپر، جانوري، پنھور، ملاح، سولنگي، شاهاڻي، خشڪ، برھماڻي، شيخ، ميمڻ، منگي، ڪلھوڙا، جوڻيجا، سومرا، ٻگھيا، ڀنڊ، لنڊ، ڏيرا، سيال ۽ کھڙا، لاکير شامل آهن۔
معيشت ۽ روزگار
[سنواريو]ضلعو دادو جي اڪثريت آبادي ٻهراڙي سان تعلق رکي ٿي ۽ زراعت سان وابسته آهي۔ شهرن ۾ ڪاروباري موقعا موجود آهن، جڏهنتہ کيرٿر جي رهواسي پوک ڪري گذران ڪن ٿا۔ منڇر ڍنڍ جي انهيءَ حصي ۾، جيڪو جوهي ۾ اچي ٿو، ملاھ برادري مڇيگيري وسيلي روزي ڪمائي ٿي۔ مقامي بيان موجب ضلعي جي تقريباً 20 سيڪڙو آبادي وفاقي ۽ صوبائي حڪومت جي ملازمتن ۾ پڻ ڪم ڪري ٿي۔
زراعت
[سنواريو]دادو ضلعي جي زرعي زمينن کي ٽن حصن ۾ ورهايو ويو آهي:
- بئراج زون
- سيلابي علائقو (ڪچو)
- برساتي علائقو (ڪچو)
ضلعو سکر بئراج جي پاڻي سان آباد ٿئي ٿو۔ هتي ٻه وڏا واهه آهن:
زراعت، جيئن سنڌ جي ٻين حصن ۾، هتي به آمدنيءَ جو وڏو ذريعو آهي۔ هتي خريف ۽ ربيع ٻنهي موسمن جا فصل پوکيا وڃن ٿا۔ مکيه فصلن ۾: ڪڻڪ، چانور، ڪپهه، ڪمند، مڪئي، جو، داليون، جوئر، ٻاجھري، چڻا، تر جا تيلي فصل شامل آهن.
ڪل پوکيل ايراضي: 193,779 ايڪڙ
زرعي زمين جي استعمال جا انگ اکر (ايڪڙن ۾)
[سنواريو]| نمبر | شمارياتي مد | ميهڙ | خيرپور ناٿن شاهه | دادو | جوهي | ڪل |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ڪل جاگرافيائي ايراضي | 229312 | 638182 | 195865 | 899838 | 1963197 |
| 2 | رپورٽ ڪيل ايراضي | 229312 | 638182 | 195865 | 699838 | 1763197 |
| 3 | ڪل زيرِ ڪاشت ايراضي | 145544 | 158507 | 138862 | 330930 | 2083743 |
| 4 | خالص پوکيل ايراضي | 85845 | 102350 | 95110 | 46608 | 329913 |
| 5 | هاڻوڪي غيرآباد (فيلو) | 59599 | 56152 | 43092 | 284322 | 443165 |
| 6 | پوکيل ايراضي | 90770 | 117870 | 96910 | 48348 | 353898 |
| 7 | هڪ کان وڌيڪ ڀيرا پوکيل ايراضي | 4925 | 15520 | 11140 | 1740 | 33325 |
| 8 | ڪل بغير پوکي واري ايراضي | 83868 | 520082 | 570035 | 96092 | 1270077 |
| 9 | پوکي لائق پر بنجر | 75174 | 39407 | 25512 | 20172 | 160265 |
| 10 | ٻيلا | 4661 | 11805 | 21265 | — | 37731 |
| 11 | زمين جيڪا پوکي لائق ناھي | 24737 | 480675 | 28716 | 498920 | 1033048 |
زرعي توسيع ۽ ٻوٽن جي حفاظت
[سنواريو]زرعي توسيع شعبي جا بنيادي مقصد ٻن حصن ۾ ورهايل هئا:
- زرعي توسيعي ڪم
- ٻوٽن جي حفاظت
زرعي توسيعي ڪم
[سنواريو]هن شعبي جو بنيادي ڪم پوک جي تياريءَ کان وٺي فصل جي ڪٽائيءَ تائين بهتر ٽيڪنالاجي اختيار ڪرائي زرعي پيداوار وڌائڻ هو۔ ڀاڻ جي صحيح استعمال، آبپاشي، بهتر ٻج، ۽ فصلن جي مناسب چونڊ بابت زميندارن کي هدايتون ڏنيون وينديون هيون۔ فيلڊ اسسٽنٽ، زرعي آفيسر، ڊپٽي ضلعي آفيسر ۽ ضلعي آفيسر گڏجي ڪپهه، ڌان، ڪمند، ڪڻڪ ۽ تيلدار فصلن جي پيداوار وڌائڻ لاءِ ڪم ڪندا هئا۔ ضلعي جي مختلف تعلقن ۾ ربيع ۽ خريف ٻنهي موسمن دوران فيلڊ ٽريننگون، زميندارن جي ڏينهن ۽ زرعي سئنيما شو پڻ منعقد ڪيا ويندا هئا۔
=== صنعت ==}
وڏيون صنعتون
[سنواريو]وچوليون صنعتون
[سنواريو]- جمالي ڪپهه فيڪٽري
- چنّا ڪپهه فيڪٽري
ننڍيون صنعتون
[سنواريو]ميهڙ تعلقي ۾ چانورن جون ملون اهم آهن۔ هيٺ ڪجهه اهڙين ملن جا نالا ۽ روزگار جي سطح ڏنل آهي:
| نمبر | اداري جو نالو ۽ پتو | روزگار جي سطح |
|---|---|---|
| 1 | عبد الحميد جتوئي رائس ملز، بيٽو روڊ، ميهڙ | 34 |
| 2 | علي انور (سڪندر) رائس ملز، باءِ پاس روڊ، ميهڙ | 32 |
| 3 | علي گوهر رائس ملز، تعلقو ميهڙ | 29 |
| 4 | عبد الستار رائس ملز، فريد آباد روڊ، ميهڙ | 50 |
| 5 | علي مردان شاهه رائس ملز، سٽي روڊ، ميهڙ | 35 |
| 6 | الله ڏنو (يسراب) رائس ملز، سٽي روڊ، ميهڙ | 33 |
| 7 | علي گوهر (مهران) رائس ملز، گاهي ماهيسر روڊ، ميهڙ | 28 |
| 8 | گلزار علي جتوئي رائس ملز، لاڙڪاڻو روڊ، ميهڙ | 39 |
| 9 | حيدر بخش جتوئي رائس ملز، سنڌ لائن آفيس ڀرسان، ميهڙ | 24 |
| 10 | حاجي خان چانڊيو رائس ملز، فريد آباد روڊ، ميهڙ | 34 |
| 11 | حاجي محمد سومرو (روشن شيخ) رائس ملز، باءِ پاس روڊ، ميهڙ | 35 |
| 12 | حاجي رفيق احمد رائس ملز، گاهي ماهيسر روڊ، ميهڙ | 29 |
| 13 | مختيار ديپار رائس ملز، فريد آباد روڊ، ميهڙ | 35 |
قدرتي وسيلا
[سنواريو]دادو ضلعو قدرتي وسيلن سان مالامال آهي۔ خاص طور تي تعلقو جوهي ۾ قيمتي پٿرن، گئس ۽ پيٽروليم جا ذخيرا ڳوليا ويا آهن۔ بي ايڇ پي ڪمپني گئس ۽ پيٽروليم جي حاصلات لاءِ پنهنجا انتظام قائم ڪيا، جڏهنتہ هڪ ٻي پرڏيهي ڪمپني ايني (ENI) پڻ تعلقو جوهي ۽ سهون جي سرحدي علائقي ۾ پنهنجو بنيادي اسٽيشن قائم ڪيو۔
واپار ۽ چيمبر آف ڪامرس
[سنواريو]اسميڊا جي سهڪار سان دادو ضلعي ۾ رجسٽرڊ چيمبر آف ڪامرس قائم ٿيو۔ دادو چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽريز کان سواءِ مختلف تعلقن جي اهم شهرن ۾ به الڳ الڳ واپاري تنظيمن جو وجود رهيو آهي۔
ڪاروباري موقعا
[سنواريو]دادو کي سنڌ جو نسبتاً پٺتي پيل ضلعو بيان ڪيو ويو آهي، پر هتي ڪاروباري سرگرمين جون ڪافي امڪاني صورتون موجود آهن۔ ڪيترائي ماڻهو سعودي عرب، گڏيل عرب امارات، ڪينيڊا، آمريڪا ۽ برطانيا جهڙن ملڪن ۾ روزگار اختيار ڪري پنهنجو سرمايو مقامي ڪاروبار ۾ لڳائين ٿا۔ زراعت، مالونداري، پولٽري، نرسريون، هٿ جا هنر ۽ چانورن جون ملون ضلعي جي اهم معاشي شعبن مان آهن۔
هٿ جا هنر
[سنواريو]دادو ضلعو پنهنجي خوبصورت ۽ ثقافتي هٿ جي هنر لاءِ مشهور آهي۔ پاڻيءَ جي کوٽ، خاص ڪري ڪڇي ۽ پهاڙي علائقن ۾، مقامي ماڻهن کي مالونداري سان گڏ هٿ جي ڪم ڏانهن به آندو آهي۔ مقامي هنرمند پنهنجي هٿن سان مختلف شيون ٺاهين ٿا ۽ انهن ۾ وڏي مهارت رکن ٿا۔
ضلعو خاص طور تي هيٺين شين لاءِ مشهور آهي:
- سنڌي ٽوپي
- رليون
- سنڌي لباس
- آرائشي ٽڪرا
- روايتي ٽڪ ڪم
- پيچ ورڪ
سنڌ جو هٿ جي هنر وارو هي ڪلسٽر صدين کان موجود آهي۔ قديم دور ۾ بادشاهه، راجا ۽ مهاراجا اهي روايتي ڪپڙا، رليون، هٿ جا پنکا ۽ ٻيون شيون ذاتي ۽ محلن جي آرائش لاءِ استعمال ڪندا هئا۔ تاريخي ذريعن مان اهو پڻ ٻڌايو وڃي ٿو ته سنڌ جي مختلف رياستن جون فوجون رليون ۽ ٻيون ڊزائين واريون شيون دشمنن وارن علائقن جي ڳجهن نقشن طور استعمال ڪنديون هيون۔ سنڌي ٽوپيون، رليون ۽ ٻيون ثقافتي شيون صدين کان مقامي سڃاڻپ جو حصو رهيون آهن۔ هن ڪلسٽر جا هنرمند اهي هنر پنهنجن وڏڙن کان سکندا رهيا ۽ نسل در نسل منتقل ڪندا رهيا۔ 1980ع کان پوءِ جڏهن غير سرڪاري تنظيمون هن شعبي ۾ آيون ته ڪجھ نون ڊزائنن ۽ شين بابت آگاهي وڌي۔ 2005ع ڌاري جڏهن حڪومت مختلف ڪلسٽرن ۾ دلچسپي ورتي ۽ احان قائم ٿيو، تڏهن دادو جي هنرمندن کي قومي ۽ بين الاقوامي معيارن بابت وڌيڪ ڄاڻ ملي، تربيت ملي ۽ انهن جي شين کي قومي ۽ عالمي مارڪيٽن تائين رسائي ملي۔
مالونداري
[سنواريو]ضلعو دادو ۾ مالونداري معاشي لحاظ کان انتهائي اهم شعبي طور سڃاتي وڃي ٿي۔
مال مويشي جو تعداد
| نمبر | جانور | تعداد |
|---|---|---|
| 1 | ڍور | 366,350 |
| 2 | ڀينسون | 358,750 |
| 3 | رڍون | 179,190 |
| 4 | ٻڪريون | 563,770 |
| ڪل | 1,468,060 |
مالونداري کاتو ضلعي ۾ جانورن جي مالڪن ۽ فارمرن کي ويٽرنري سهولتون مهيا ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو۔ لڳ ڀڳ 40 ويٽرنري ادارن ۽ موبائل خدمتن ذريعي بيمار ۽ زخمي جانورن جو علاج ڪيو ويندو آهي۔ البت سالياني ويڪسينيشن هدف حاصل ڪرڻ لاءِ ويڪسين جي کوٽ جو ذڪر پڻ ڪيو ويو آهي، ۽ ڪڏهن ڪڏهن اها ويڪسين بحالي بنياد تي حيدرآباد مان فراهم ڪئي ويندي آهي۔
پولٽري ترقي
[سنواريو]دادو ۾ پولٽري ڊولپمينٽ آفيس 1990ع ۾ قائم ڪئي وئي، جنهن جو مقصد ٻهراڙي ۽ شهري علائقن ۾ پولٽري جي ترقي لاءِ نون نسلن، جهڙوڪ ڊاڪي ۽ مني ريڊ پکين، کي متعارف ڪرائڻ هو۔ پولٽري ترقياتي سرگرمين جا اهم مقصد هي هئا:
- ڳوٺاڻن علائقن ۾ وڌيڪ پيداوار ڏيندڙ مرغيءَ جون نسلون متعارف ڪرائڻ ته جيئن مقامي / ديهي مرغيءَ جي گهٽ پيداوار واري مسئلي کي حل ڪري سگهجي۔
- بيمارين کان بچاءَ لاءِ وڏي پيماني تي ويڪسينيشن، تشخيص، علاج ۽ روڪٿام بابت رهنمائي فراهم ڪرڻ۔
- ڳوٺاڻن حالتن ۾ جديد پولٽري پرورش بابت تربيتي پروگرام هلائڻ۔
- انڊن ۽ مرغي جي گوشت جي پيداوار وڌائي جانورن مان حاصل ٿيندڙ پروٽين جي في فرد استعمال ۾ اضافو ڪرڻ۔
- ڳوٺاڻن ۽ واپاري پولٽري فارمرن جي خانداني آمدنيءَ ۾ واڌ ڪرڻ۔
- پولٽري انڊسٽري جي خوراڪ، بيمارين، انتظام، اقتصاديات، مارڪيٽنگ، نسل ڪشي ۽ هيچنگ بابت تحقيق منظم ڪرڻ۔
- فارمرن، گريجوئيٽن ۽ سرڪاري عملدارن لاءِ تربيتي پروگرام تيار ڪرڻ۔
- پولٽري پيداوار بابت فني ڄاڻ سڌي يا مناسب ذريعن وسيلي پهچائڻ۔
- گڏيل ڳوٺاڻن پولٽري ترقياتي منصوبن کي مدد فراهم ڪرڻ ۽ انهن جي عملدرآمد ۽ فالو اپ کي يقيني بڻائڻ۔
ٻيلا
[سنواريو]دادو ضلعو جغرافيائي ۽ اقتصادي لحاظ کان اهم ضلعو آهي۔ ڄامشورو ضلعو ٺهڻ کان پوءِ ضلعي جي ڪل ايراضيءَ ۾ نمايان گهٽتائي آئي ۽ اهو موجوده چار تعلقن تائين محدود ٿي ويو: دادو، جوهي، خيرپور ناٿن شاهه ۽ ميهڙ۔ رياستي ٻيلا صرف دادو ۽ ميهڙ ۾ موجود آهن۔ دادو ضلعي ۾ ٻيلي جي ڪل ايراضي 17534 ايڪڙ آهي، جيڪا ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو تقريباً هڪ سيڪڙو آهي۔ هي ٻيلا سنڌ ٻيلا کاتي جي انتظام هيٺ آهن، سواءِ ڪنڊي باغبان ٻيلي جي، جنهن جي تقريباً 1790.4 ايڪڙ ايراضي ضلعي حڪومت ڏانهن منتقل ڪئي وئي۔
آبھوا
[سنواريو]ڪوپن ڪلائميٽ جي درجابندي مطابق دادو ضلعي جي آبهوا انتهائي گرم ۽ خشڪ آهي۔ اونهاري ۾ گرمي پد تقريباً 45 ڊگري سينٽي گريڊ تائين پهچي وڃي ٿو، جڏهنتہ سياري ۾ اهو 5 ڊگري سينٽي گريڊ کان به هيٺ لهي سگهي ٿو۔ ضلعي جي معيشت لاءِ هي موسم زراعت جي لحاظ کان اهم آهي۔
گورک هل واري پهاڙي علائقي ۾ سياري دوران گرمي پد منفي سطح تائين به پهچي سگهي ٿو، جڏهنتہ جون ۽ جولاءِ جهڙن مهينن ۾ به هتي پارو 20 ڊگري سينٽي گريڊ کان گهٽ رهي سگهي ٿو۔
دادو ۾ ساليانو برسات جي سراسري لڳ ڀڳ 139 ملي ميٽر (5.6 انچ) ٻڌايو ويو آهي۔ ان جو اڌ کان وڌيڪ حصو برساتي مون سون مهينن، يعني جولاءِ، آگسٽ ۽ سيپٽمبر ۾ پوي ٿو۔ سڀ کان وڌيڪ برسات جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ ٿئي ٿي۔ ڊسمبر کان مارچ تائين اولهه وارن هوائن سبب لڳ ڀڳ 17 ملي ميٽر برسات پوي ٿي۔ برسات جي ورڇ ۾ وڏي تبديلي ڏسڻ ۾ اچي ٿي ۽ گهڻي ڀاڱي برسات ڪجهه تيز وسڪارن جي صورت ۾ ٿئي ٿي۔
آبھوا چارٽ
| مهينو | گھٽ ۾ گھٽ گرمي پد °C | وڌ ۾ وڌ گرمي پد °C | وسڪارو (م.م) |
|---|---|---|---|
| جنوري | 9 | 22 | 1 |
| فيبروري | 11 | 26 | 24 |
| مارچ | 16 | 34 | 5 |
| اپريل | 23 | 43 | 17 |
| مئي | 27 | 45 | 10 |
| جون | 28 | 45 | 19 |
| جولاءِ | 26 | 37 | 5 |
| آگسٽ | 25 | 34 | 19 |
| سيپٽمبر | 25 | 38 | 59 |
| آڪٽوبر | 20 | 38 | 3 |
| نومبر | 15 | 32 | 1 |
| ڊسمبر | 11 | 24 | 1 |
انتظامي ورهاست
[سنواريو]قديم انتظامي ڍانچي موجب ڊيوليوشن کان اڳ ضلعي جو سربراهه ڊپٽي ڪمشنر / ڊسٽرڪٽ مئجسٽريٽ هوندو هو۔ ڊيوليوشن کان پوءِ ضلعي سطح تي ناظم ۽ ٻين انتظامي عملدارن ذريعي مقامي نظام هلايو ويندو هو۔ هر تعلقي سطح تي تعلقو ناظم ۽ هر يونين ڪائونسل جي سطح تي الڳ مقامي انتظامي ڍانچو موجود هو۔
| انتظامي يونٽ | تعداد |
|---|---|
| تعلقا | 4 |
| يونين ڪائونسلون | 64 |
| سرڪل | 14 |
| تپا | 111 |
| ديهون | 351 |
ضلعي دادو جا تعلقا
[سنواريو]دادو ضلعي ۾ چار تعلقا آهن، جيئن هيٺ ڏنل جدول ۾ ڏيکاريل آهي:[21][22]
| تعلقا[23] | ايراضي
(ڪلوميٽر2)[24] |
آبادي
(2023) |
گهاٽائي
(ماڻهو/ڪلوميٽر2) (2023) |
شرح خواندگي
(2023)[25] |
|---|---|---|---|---|
| دادو تعلقو | 846 | 508,607 | 601.19 | 64.39% |
| جوهي تعلقو | 3,509 | 333,179 | 94.95 | 30.25% |
| خيرپور ناٿن شاهه تعلقو | 2,583 | 379,975 | 147.11 | 43.42% |
| ميهڙ تعلقو | 928 | 520,559 | 560.95 | 43.05% |
| نالو | آبادي
مردم شماري 2023 |
آبادي
مردم شماري 2017 |
آبادي
مردم شماري 1998 |
|---|---|---|---|
| دادو تعلقو | 508,607 | 460,481 | 327,972 |
| جوهي تعلقو | 333,179 | 294,848 | 207,383 |
| خيرپور ناٿن شاهه تعلقو | 379,975 | 334,258 | 253,309 |
| ميهڙ تعلقو | 520,559 | 460,679 | 318,053 |
هن ضلعي ۾ 14 سرڪل، 111 تپا ۽ 351 ديهه شامل آهن.
دادو جون يونين ڪاؤنسلون
[سنواريو]دادو ضلعي ۾ ڪل 66 يونين ڪاؤنسلون واقع آهن:
| # | يونين ڪاؤنسل | # | يونين ڪائونسل | # | يونين ڪاؤنسل |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ٻيٽو | 2 | گاھي مھيسر | 3 | پوراچو |
| 4 | بوٿرو | 5 | ٻٽ سرائي | 6 | سوجھرو ڳرڙ |
| 7 | نئون ڳوٺ | 8 | شاھ پنجو | 9 | مريد لاکير |
| 10 | مگسي | 11 | ڪولاچي | 12 | منگواڻي |
| 13 | قاضي عارف | 14 | ليٽڻ | 15 | بليدائي |
| 16 | سعيد پور | 17 | خان جو ڳوٺ | 18 | فريد آباد |
| 19 | چارو | 20 | بالي شاھ | 21 | فتح پور |
| 22 | راھوجا | 23 | پريا | 24 | ٿلھو |
| 25 | ٻگھيا | 26 | ٻورڙي | 27 | ڪڪڙ |
| 28 | مٺو ٻٻر | 29 | ڪنڊي چکي | 30 | گوزو |
| 31 | گاڏھي | 32 | ڇوڙ قمبر | 33 | ڇنڊڻ |
| 34 | ٻرڙا | 35 | ٻٽڙا | 36 | پيارو اسٽيشن |
| 37 | پڪو سيتا | 38 | پاٽ | 39 | رپ |
| 40 | جبيرجي | 41 | پيرتيرھو | 42 | موندر |
| 43 | مخدوم بلاول | 44 | الله آباد | 45 | محمد ھاشم امير البحر |
| 46 | سيال | 47 | اميناڻي | 48 | پير شاھنواز |
| 49 | خدا آباد | 50 | ميان يار محمد ڪلھوڙو | 51 | مراد آباد چنا |
| 52 | پپري | 53 | ٽوڙ | 54 | پاٽ گل محمد |
| 55 | ٺيڙهي جادو شھيد | 56 | ڀولجي ڳوٺ | 57 | ڊگھ بالا |
| 58 | بھاولپور | 59 | پير مشائخ | 60 | سوارو |
| 61 | واھي پانڌي | 62 | ٽنڊو رحيم خان | 63 | ڇڻي |
| 64 | شاھ حسن | 65 | ڪمال خان | 66 | جوھي |
دادو ضلعي جون ديھون
[سنواريو]
سياحت
[سنواريو]ھن ضلعي ۾ ڪجهه مشھور سياحتي ماڳ آھن جتي ملڪي سياحن جي اچ وڃ رھندي آھي. انھن ۾ گورک هل اسٽيشن جيڪا سطح سمنڊ کان 5688 ميٽر بلند آھي ۽ سنڌ جو بلند ترين مقام آھي[26]. ٻين ماڳن ۾ پاڪستان جي کاري پاڻي واري سڀ کان وڏي منڇر ڍنڍ[27]، ضلعي جي قديم ترين تاريخي مسجد جامع مسجد خدا آباد ، ميان يار محمد ڪلهوڙو جو مقبرو، ميان نصير محمد ڪلھوڙو جو مقبرو,مخدوم بلاول جو مقبرو، غازي شاهه جو دڙو، [[واهي پانڌي ۾ قديم قبرون]، علي مراد جو دڙو، سنڌ جون قديم پٿرن جون نقاشيون، ٺل هيرو خان، نائي گاج، نئين گاج ڊيم، مير الھيار ٽالپر جو قبرستان ۽ جوهي جو شيو مندر شامل آهن.
_01.jpg)
منڇر ڍنڍ
[سنواريو]منڇر ڍنڍ ايشيا جي وڏي قدرتي ڍنڍن مان هڪ آهي۔ مڪمل پاڻي ڀرجي وڃڻ وقت ان جي وڌ ۾ وڌ ايراضي تقريباً 259 چورس ڪلوميٽر ٿي وڃي ٿي، جڏهنتہ پاڻي گهٽجڻ وقت اها 52 چورس ڪلوميٽر تائين محدود ٿي سگهي ٿي۔ مڇي جي ذخيرن کان علاوه هي ڍنڍ لڳ ڀڳ 20,000 کان 25,000 ايڪڙ زمين جي آبپاشيءَ لاءِ پاڻيءَ جو ذريعو پڻ آهي۔ ميهڙ کان لڳ ڀڳ 16 ڪلوميٽر پري گنيرو ڍنڍ به موجود آهي۔ مقامي خيال موجب جيڪڏهن ٻنهي ڍنڍن جي ترقي تي ڌيان ڏنو وڃي ته اهي مقامي ماڻهن لاءِ آمدني ۽ سياحت جو اهم ذريعو بڻجي سگهن ٿيون۔
گورک هل اسٽيشن
[سنواريو]
گورک هل سنڌ جو هڪ ترقي هيٺ پهاڙي سياحتي هنڌ آهي۔ اهو سنڌ واري حصي ۾ کيرٿر جبلن ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي تقريباً 5688 فوٽ آهي۔ اهو دادو شهر کان لڳ ڀڳ 93 ڪلوميٽر اتر-اولهه ۾ واقع آهي ۽ 2500 ايڪڙن کان وڌيڪ پکڙيل هڪ بلند پليٽو تي قائم آهي۔
گورک جو پليٽو بلوچستان جي خضدار ضلعي جي ڳوٺاڻن لاءِ به هڪ رستو فراهم ڪري ٿو، جيڪي سنڌ واري پاسي جي ڳوٺ واهي پانڌي ڏانهن لهندا آهن۔ گورک جي چوٽيءَ تائين فقط چار-پهيا ڊرائيو گاڏين ذريعي پهچي سگهجي ٿو، جيڪي دادو ۽ جوهي مان دستياب هونديون آهن۔ مقامي خيال موجب جيڪڏهن حڪومت هتي ترقياتي ۽ ڪاروباري سرگرميون وڌائي ته گورک هل اونهاري ۾ مري ۽ زيارت جهڙي اهم سياحتي ماڳ طور اُڀري سگهي ٿو۔
تعليمي ادارا
[سنواريو]بينظير ڀٽو شهيد انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ سائنسز (بي بي ايس آءِ ايم ايس)، دادو
[سنواريو]بينظير ڀٽو شهيد انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ سائنسز (بي بي ايس آءِ ايم ايس) دادو ۾ قائم هڪ جزوي ڪيمپس آهي جيڪو سکر آءِ بي اي يونيورسٽي سان لاڳاپيل آهي.[28] هي ادارو لڳ ڀڳ 2011ع ۾ قائم ڪيو ويو ۽ سکر آءِ بي اي يونيورسٽي جي علمي ۽ انتظامي نظام هيٺ ڪم ڪري ٿو، جيڪا هڪ اهم سرڪاري يونيورسٽي آهي ۽ پاڪستان جو اعليٰ تعليم ڪميشن (ايڇ اي سي) پاران تسليم ٿيل آهي.[29][30]
بي بي ايس آءِ ايم ايس دادو خاص طور تي ڪاروباري انتظام (بي بي اي) ۽ ڪمپيوٽر سائنس (بي ايس ڪمپيوٽر سائنس / آءِ ٽي) جهڙن شعبن ۾ جديد ۽ روزگار سان لاڳاپيل تعليم مهيا ڪري ٿو. هن ڪيمپس جو مقصد دادو علائقي جي شاگردن تائين معياري اعليٰ تعليم پهچائڻ آهي، جيڪو سکر آءِ بي اي يونيورسٽي جي وسيع مشن سان هم آهنگ آهي، جنهن جو مقصد ماهر افرادي قوت پيدا ڪرڻ ۽ علائقي جي سماجي ۽ معاشي ترقي ۾ حصو وٺڻ آهي.[31]
محترمه بينظير ڀٽو شهيد ڪيمپس دادو، سنڌ يونيورسٽي
[سنواريو]محترمه بينظير ڀٽو شهيد ڪيمپس دادو سنڌ يونيورسٽي، ڄامشورو جو هڪ جزوي ڪيمپس آهي. هي ڪيمپس 2011ع ۾ قائم ڪيو ويو ته جيئن دادو ضلعي جي ماڻهن، خاص طور تي عورتن لاءِ، اعليٰ تعليم جا موقعا مقامي سطح تي مهيا ڪيا وڃن.[32]
هن ڪيمپس ۾ ڪاروباري انتظام، معلوماتي ٽيڪنالاجي ۽ انگريزي ادب جهڙن شعبن ۾ انڊرگريجوئيٽ ۽ پوسٽ گريجوئيٽ پروگرام پڙهايا وڃن ٿا. هي ادارو سنڌ يونيورسٽي جي علمي هدايتن ۽ معيارن هيٺ ڪم ڪري ٿو.[33] سنڌ يونيورسٽي پڻ پاڪستان جي اعليٰ تعليم ڪميشن طرفان تسليم ٿيل آهي.[32]
علامه اقبال اوپن يونيورسٽي، دادو
[سنواريو]علامه اقبال اوپن يونيورسٽي پاڪستان جي اهم فاصلاتي تعليم واري يونيورسٽي آهي، جنهن جو هڪ ماڊل اسٽڊي سينٽر دادو ۾ به قائم آهي. هي مرڪز 1988ع ۾ قائم ڪيو ويو، جتي شاگردن کي تعليمي رهنمائي، ٽيوٽوريل مدد ۽ امتحاني سهولتون مهيا ڪيون وڃن ٿيون ته جيئن ماڻهو لچڪدار تعليمي نظام ذريعي تعليم جاري رکي سگهن.[34]
گورنمينٽ پير الاهي بخش لا ڪاليج دادو
[سنواريو]گورنمينٽ پير الاهي بخش لا ڪاليج دادو علائقي جو هڪ اهم قانوني تعليم وارو ادارو آهي جيڪو سنڌ يونيورسٽي، ڄامشورو سان لاڳاپيل آهي.[35] هي ڪاليج 1 آڪٽوبر 1995ع تي قائم ڪيو ويو ۽ هتي قانون ۾ بيچلر (ايل ايل بي) جا پروگرام پڙهايا وڃن ٿا، جن ۾ ٽي سالا ۽ پنج سالا ڊگريون شامل آهن. ڪاليج 21 مئي 2012ع تي پنهنجي نئين عمارت ۾ منتقل ٿيو، جنهن سان قانوني تعليم لاءِ وڌيڪ بهتر سهولتون فراهم ٿيون.[35]
استاد بخاري ڊگري ڪاليج، دادو
[سنواريو]استاد بخاري ڊگري ڪاليج، دادو هڪ عام ڊگري ڪاليج آهي جنهن جو نالو مشهور سنڌي شاعر استاد بخاري جي نالي تي رکيو ويو آهي.[36] هي ڪاليج استاد بخاري جي وفات کان پوءِ سندن علمي ۽ ادبي خدمتن جي اعتراف طور سندن نالي سان منسوب ڪيو ويو.[37]
هن اداري ۾ آرٽس، سائنس ۽ ڪامرس جي مختلف شعبي ۾ انڊرگريجوئيٽ پروگرام پڙهايا وڃن ٿا، جيڪي دادو ۽ ڀرپاسي وارن علائقن جي شاگردن جي تعليمي ضرورتن کي پورو ڪن ٿا. عام طور تي هتان جون ڊگريون شهيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي، شهيد بينظيرآباد سان لاڳاپيل هونديون آهن.
گورنمينٽ انسٽيٽيوٽ آف بزنس اينڊ ڪمرشل ايجوڪيشن (جي آءِ بي سي اي)، دادو
[سنواريو]گورنمينٽ انسٽيٽيوٽ آف بزنس اينڊ ڪمرشل ايجوڪيشن (جي آءِ بي سي اي) سرڪاري فني ۽ پيشاورانه ادارا آهن، جتي خاص طور تي ڪامرس (ڊي ڪام) ۽ ٻين ڪاروباري يا واپاري شعبن ۾ ڊپلوما پروگرام پيش ڪيا وڃن ٿا. جي آءِ بي سي اي دادو شاگردن کي عملي مهارتون مهيا ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو ته جيئن اهي روزگار جي منڊي لاءِ تيار ٿي سگهن.
اهي ادارا سنڌ ٽيڪنيڪل ايجوڪيشن اينڊ ووڪيشنل ٽريننگ اٿارٽي (اسٽوٽا) جي انتظامي ڪنٽرول هيٺ ڪم ڪن ٿا.[38]
اسڪول
[سنواريو]- او پي ايف پبلڪ اسڪول دادو: هي اسڪول سيپٽمبر 1987ع ۾ قائم ٿيو. هي ادارو معياري تعليم مهيا ڪري ٿو ۽ دادو شهر ۾ قائم ٿيندڙ پهرين انگريزي ذريعي تعليم ڏيندڙ اسڪولن مان هڪ هو، جيڪو خاص طور تي پرديس ۾ رهندڙ پاڪستانين جي ٻارن جي تعليم لاءِ قائم ڪيو ويو.[39]
- مختلف سرڪاري ڪاليج ۽ هائر سيڪنڊري اسڪول: هتي انٽرميڊيئيٽ سطح جي تعليم (ايف اي، ايف ايس سي، آءِ ڪام) ۽ ڪجهه هنڌن تي بيچلر سطح جي تعليم پڻ فراهم ڪئي وڃي ٿي.
- ڪيترائي پرائمري، مڊل ۽ سيڪنڊري اسڪول: سرڪاري ۽ خانگي ٻنهي قسمن جا اسڪول دادو شهر ۽ ان جي ڀرپاسي وارن علائقن جي تعليمي نظام جو بنيادي ڍانچو ٺاهين ٿا
مشھور شخصيتون
[سنواريو]- عبدالحميد خان جتوئي
- اعجاز جتوئي
- لياقت جتوئي
- قاضي شفيق مهيسر
- پير مظهرالحق
- پير الاھي بخش
- حاجي ظفر علي لغاري
- استاد بخاري
- منظور سخيراڻي
- رفيق احمد جمالي
- غلام شاھ جيلاني
- پروفيسر سليم سولنگي
- تاج صحرائي
- عبدالله مگسي
- احمد خان مدهوش
- عزيز ڪنگراڻي
- اڪبر جسڪاڻي
- شفيع محمد سولنگي
- محسن ڪڪڙائي
- محمد بخش سميجو
- مارو جمالي
- ماڻڪ ڪنگراڻي
- رجب آزاد سولنگي
- مشتاق ڀرڳڙي
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1998 District census report of Dadu. Census publication. 82. Islamabad: Population Census Organization, Statistics Division, Government of Pakistan. 2000.
 |
وڪيميڊيا العام ۾ سان لاڳاپيل ميڊيا Dadu District. |
26°20′N 67°35′E / 26.333°N 67.583°E
حوالا
[سنواريو]- ↑ "7th Population and Housing Census – Detailed Results: Table 1" (PDF). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس. 2025-07-16 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "خواندگي جي شرح، داخلا ۽ اسڪول کان ٻاهر آبادي جنس ۽ شهري/ڳوٺاڻن لحاظ سان، مردم شماري ٢٠٢٣، سنڌ" (PDF).
- ↑ "About Dadu". hotfm.com.pk. 2019-08-11 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "District Courts of Sindh". www.districtcourtssindh.gos.pk. اصل نسخو مان 2019-08-11 تي محفوظ ڪيل. 2019-08-11 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Shaheed Mohtarma Benazir Bhutto Campus Dadu". اصل نسخو مان 2014-07-19 تي محفوظ ڪيل. 2016-03-06 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Four new districts created in Sindh". 2004. 26 December 2016 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Dadu district uc list mna mpa seats".
- ↑ آرڪائيو ڪاپي, اصل نسخو مان 2014-07-19 تي محفوظ ڪيل, 2018-12-03 تي حاصل ڪيل
{{citation}}: Unknown parameter|dead-url=ignored (|url-status=suggested) (مدد) - ↑ "About Dadu :: District [[:سانچو:As written]] Dadu". executivedistrictofficercdd.webnode.page. 2024-08-02 تي حاصل ڪيل.
{{cite web}}: URL–wikilink conflict (مدد) - ↑ "Four new districts created in Sindh". 2004. 26 December 2016 تي حاصل ڪيل.
- ↑ اين. جي. مجمدار، ايڪسپلوريشنس اِن سنڌ، انڊس پبليڪيشن ڪراچي. 1931ع
- ↑ ڪتاب ڪاڇو هڪ اڀياس، ليکڪ عزيز ڪنگراڻي،انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي، 2009ع
- ↑ دادو ائٽ گلينس، مرتب: ڊاڪٽر نياز عباسي (سهڪاري مرتب: عزيز ڪنگراڻي). ڊسٽرڪٽ گورنمينٽ دادو. 2011ع
- ↑ ceo@cybercity-online.net, ZAHID IKRAM. "Explore Pakistan | Dadu". www.findpk.com. 2018-06-21 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Four new districts created in Sindh". DAWN.COM (آمريڪي انگريزي ۾). 2004-12-14. 2018-06-21 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "انتظامي يونٽن موجب آبادي 1951–1998" (PDF). پاڪستان ادارو شماريات.
- ↑ "پهرين ڊجيٽل مردم شماري: اهميت ۽ عمل". پاڪستان ادارو شماريات. 2026-01-30 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 9" (PDF). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس.
- ↑ "CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME XII SINDH PROVINCE" (PDF).
- ↑ "District Statistics (Census - 2017) - Dadu District". پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس.
- ↑ "Pakistan: Tehsils and Talukas (Districts and Subdistricts) - Population Statistics, Charts and Map". www.citypopulation.de. 2020-02-23 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "هنگامي امدادي سرگرمين جو منصوبو" (PDF). آفتن کان اڳواٽ بچاءُ ۽ انتظام ڪاريءَ وارو شعببو. 2011. 2020-02-23 تي حاصل ڪيل.
- ↑ پاڪستان جا ڊويزن ۽ ضلعا آرڪائيو ڪيا ويا 2006-09-30 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. نوٽ: جيتوڻيڪ ڊويزنن کي انتظامي ڍانچي طور ختم ڪيو ويو آهي، پر پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن اڃا تائين ضلعن کي ڊويزنن جي نالن هيٺ ترتيب ڏئي ٿو
- ↑ "TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, SINDH" (PDF).
- ↑ "LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023, SINDH" (PDF).
- ↑ "Gorakh Hills Development Authority's inability to polish Sindh's best hill station is costing us millions in tourism revenue". 8 September 2021.
- ↑ "Indus River and Manchhar Lake". earthobservatory.nasa.gov. 2010-09-10. 8 September 2021 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sukkur IBA University Admission Regulations" (PDF). 2025-08-01 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sukkur IBA University – HEC Recognized Institution in Sindh". Parhlo Pakistan. 2025-07-16 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sukkur IBA University, Dadu Campus Admissions Open". PakEduCareer. 2025-07-16 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Dadu Campus - Sukkur IBA University (Official Page - VERIFY THIS URL)". Sukkur IBA University. 2025-07-16 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "HEC recognized Campuses". Higher Education Commission.
- ↑ "Dadu Campus - University of Sindh (Official Page)". University of Sindh. 2025-07-16 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Regional Campus Dadu - AIOU (Official Page)". Allama Iqbal Open University. 2025-07-16 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "Home - Government Pir Illahi Bux Law College Dadu (Official Page)". Government Pir Illahi Bux Law College Dadu. 2025-07-16 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Ustad Bukhari Degree College, Dadu: Quality Education in Dadu (Official Page)". Ustad Bukhari Degree College, Dadu. 2025-07-16 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sindhi poet Ustad Bukhari remembered on his birth anniversary". The Nation. 2024-01-17.
- ↑ "Welcome To Government Institute Of Bussiness [sic] And Commercial Education (Official Page - Example URL for a GIBCE)". GIBCE. 2025-07-16 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "OPF Public School Dadu (Official Page)". OPF Public School Dadu. 2025-07-16 تي حاصل ڪيل.
- صفحا جنم ۾ غير-انگي فارميٽ.نم آرگيومينٽ آھي
- Pages using gadget WikiMiniAtlas
- مضمون with short description
- Short description is different from Wikidata
- Pages using infobox settlement with bad settlement type
- Pages using multiple image with auto scaled images
- سانچا
- Coordinates on Wikidata
- Articles containing explicitly cited Sindhi-language text
- CS1 errors: unsupported parameter
- CS1 errors: URL–wikilink conflict
- CS1 آمريڪي انگريزي-language sources (en-us)
- Wikipedia requested charts
- Commons link is locally defined
- Commons category wi local airtin different than on Wikidata
- VIAF سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- LCCN سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- دادو ضلعو
- سنڌ جا ضلعا
- حيدرآباد ڊویزن جا ضلعا