مواد ڏانھن هلو

خضدار ضلعو

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
خضدار ضلعو

ضلع خضدار
هزدارءِ دمگ‎
ضلعو، بلوچستان
مٿان: لاهوت لامڪان جي غار
هيٺان: مولا چٽوڪ
بلوچستان جو نقشو، جنهن ۾ خضدار ضلعو نمايان ڪيل آهي
بلوچستان جو نقشو، جنهن ۾ خضدار ضلعو نمايان ڪيل آهي
ملڪ پاڪستان
صوبو بلوچستان
ڊويزنخضدار
قائم ٿيو1974ع
صدر مقامخضدار
حڪومت
• طرزضلعي انتظاميا
• ڊپٽي ڪمشنرلاڳو ناهي
• ضلعي پوليس آفيسرمحمد ظفر علي
• ضلعي صحت آفيسرلاڳو ناهي
ايراضي
• ضلعو، بلوچستان35,380 چورس ڪلوميٽر (13,660 چورس ميل)
آبادي
 (2023ع)
• ڪل997,214
• ڪثافت28.2 في چورس ڪلوميٽر
• شهري
364378 (36.54%)
• ٻهراڙي
632,836 (63.46%)
ٻوليون
خواندگي
 • خواندگيءَ جي شرح
  • ڪُل:
    (38.59%)
  • مرد:
    (44.91%)
  • عورتون:
    (31.42%)
وقتي علائقوUTC+5 (پاڪستان معياري وقت)
تعلقن جو تعداد4

خضدار ضلعو (بلوچي: هزدارء‍ِ دمگ‎؛ اردو ۽ براهوي: ضلع خضدار) پاڪستان جو هڪ ضلعو آهي، جيڪو پاڪستان جي صوبي بلوچستان ۾ واقع آهي. خضدار شهر ضلعي جي صدر مقام طور ڪم ڪري ٿو. 1974ع ۾ ضلعي طور قائم ٿيڻ تائين، هي قلات ضلعي جو حصو هو. نومبر 1992ع ۾ خضدار جي علائقي جو هڪ حصو الڳ ڪري نئون آواران ضلعو قائم ڪيو ويو.[3]

مئي 2026ع ۾ بلوچستان جي صوبائي ڪابينا خضدار ضلعي جي ورهاڱي تي ٻڌل هڪ وڏي انتظامي نئين سر جوڙجڪ جي منظوري ڏني. وڍ کي اورناچ ۽ نال سب ڊويزنن سميت هڪ الڳ ضلعي جو درجو ڏنو ويو، جڏهن ته زهري ۽ سارونا کي خضدار ضلعي کان ڌار ڪري پاڙيسري ضلعن ۾ شامل ڪيو ويو؛ زهري کي سوراب ضلعي ۽ سارونا کي لسٻيلي ضلعي ۾ شامل ڪيو ويو.[4] بلوچستان جا شهر ۽ ڳوٺ عام طور ٻين صوبن جي ڀيٽ ۾ وڏا نه آهن، جنهن جو سبب پاڻيءَ جي کوٽ ۽ خشڪ توڙي بنجر زمينن جي گهڻائي آهي. خضدار، بلوچستان جي اهم شهرن مان هڪ هئڻ باوجود، پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي خضدار ضلعي ۾ واقع هڪ ننڍي پکيڙ وارو شهر آهي. خضدار شهر ان قومي شاهراهه تي واقع آهي، جيڪا پاڪستان، ايران ۽ ترڪي کي ڳنڍي ٿي. هي ڪراچي کان لڳ ڀڳ 400 ڪلوميٽر ۽ ڪوئيٽا کان 300 ڪلوميٽر پري آهي، جيڪي ٻئي ملڪ جا اهم شهر آهن.

خضدار خضدار ضلعي جو صدر مقام آهي. هي بلوچستان ۾ ضلعي ۽ ڊويزنل صدر مقام وارو شهر آهي. اڳ ۾ قلات ضلعي جو حصو رهندڙ خضدار کي 1 مارچ 1974ع تي هڪ الڳ ضلعي جو درجو ڏنو ويو. ضلعو چئن تعلقن، خضدار، زهري، نال ۽ وڍ ۾ ورهايل آهي. هي هڪ سوڙهي ماٿريءَ جي مٿئين حصي ۾، سمنڊ جي سطح کان 1,237 ميٽر (4,000 فوٽ) جي اوچائيءَ تي واقع آهي. علائقي جي 99 سيڪڙو کان وڌيڪ آبادي مسلمانن تي مشتمل آهي. 2005ع ۾ خضدار ضلعي جي آبادي 525,000 کان وڌيڪ هجڻ جو اندازو لڳايو ويو هو. ضلعي جي اهم قبيلن ۾ گونگاو، بزنجو، مردوئي جٽڪ، حسني، سياپاد، نوشيرواني، ساجدي، زهري، مينگل، زارڪزئي، احمدزئي، ريڪزئي، ساسولي، ڪرد، رند، لنڊ، الکاڻي، بوزدار، رستماڻي، ڪلوئي ۽ جمالي شامل آهن.

خضدار ڀرسان هڪ وڏو فوجي مرڪز مڪمل ٿيڻ جي ويجهو آهي، جيڪو مڪمل ٿيڻ کان پوءِ ڪوئيٽا کان پوءِ بلوچستان جي ٻي وڏي ڇانوڻي بڻجندو. خضدار جي ٻاهرئين حصي ۾ هڪ يونيورسٽي واقع آهي،[5] ۽ شهر کي بلوچستان جي دل طور سڃاتو وڃي ٿو. خضدار شهر ان قومي شاهراهه تي واقع آهي، جيڪا پاڪستان، ايران ۽ ترڪي کي ڳنڍي ٿي. شهر ۾ يونيورسٽيءَ جي ويجهو هڪ هوائي اڏو پڻ آهي. اڳوڻو ڪاليج، جيڪو هاڻي يونيورسٽي آهي، جبلن جي دامن ۾ تعمير ٿيل آهي ۽ 200 ايڪڙ (0.81 چورس ڪلوميٽر) ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.

تاريخ

[سنواريو]

عرب حڪمرانيءَ جي دور ۾ هي علائقو توران صوبي جو حصو هو ۽ خضدار ان جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي هڪ اهم ڇانوڻي هئي ۽ هندستاني سرحد جي ذميوار عرب فوجي ڪمانڊ جو صدر مقام هو. بعد ۾ خضدار قلات رياست جو حصو بڻيو. 1869ع ۾ هتي جهالاوان جي ماڻهن ۽ قلات جي خان وچ ۾ جنگ لڳي. قلات جو خان مير خدا خان فتحياب ٿيو ۽ هتي رنگين ٺڪر جو هڪ قلعو تعمير ڪرايائين. شهر جي ويجهو عربن جي تعمير ڪرايل هڪ پراڻي قلعي جا کنڊر موجود آهن.

انتظامي ورهاست

[سنواريو]

ضلعو انتظامي طور هيٺين تعلقن ۽ ذيلي تعلقن ۾ ورهايل آهي، جن ۾ 34 يونين ڪائونسلون شامل آهن:[6]

تعلقو[7] ايراضي

(ڪلوميٽر²)[8]

 آبادي

(2023ع)

 گهاٽائي

(ماڻهو/ڪلوميٽر²)

(2023ع)

 خواندگيءَ جي شرح

(2023ع)[9]

 يونين ڪائونسلون

(2005ع)

خضدار تحصيل 6,112 359,358 58.80 43.85% باغبانا، بالينا کٽاڻ، فيض آباد، فيروز آباد، گزگي، کَنڊ، پارڪو، ساسول، توتڪ، زيدي، زرينا کٽاڻ
نال تحصيل 1,791 103,631 57.86 47.26% درنيلي، گوني گريشا، هزار گنجي، ڪلي عالم خان، ڪوچو، نال، اورناچ، سر ريج
وڍ تعلقو 2,118 116,229 54.88 31.83% آرينجي، بدري، لوپ، پيسي ڪپر، سارونا، شاهه نوراني، وڍ، وهير
زهري تعلقو 4,021 150,928 37.53 49.38% چشمو، گهٽ، نورگاما زهري
باغبانا تعلقو ... ... ... ...
آرينجي تعلقو 7,456 50,533 6.78 12.11%
گريشا تعلقو 2,622 69,665 26.57 22.10%
ڪرک تعلقو 1,352 35,990 26.62 32.14%
مولا تعلقو 3,283 32,689 9.96 52.68% آباد ڪرخ، مولا، سن چاڪو، خرزان
اورناچ تعلقو 3,368 41,811 12.41 21.58%
سارونا تعلقو 3,257 36,380 11.17 24.22%

آباديءَ جا انگ اکر

[سنواريو]
Historical population
YearPop.±% p.a.
1951N/A—    
1961N/A—    
1972N/A—    
1981N/A—    
1998417,466—    
2017798,896+3.47%
2023997,214+3.76%
ذريعا:[10]

آبادي

[سنواريو]

2023ع جي آدمشماريءَ موجب، خضدار ضلعي ۾ 161,450 گهراڻا ۽ ڪُل آبادي 997,214 هئي. ضلعي ۾ هر 100 عورتن جي ڀيٽ ۾ مردن جو تناسب 116.84 هو، جڏهن ته خواندگيءَ جي شرح 38.59 سيڪڙو هئي، جيڪا مردن ۾ 44.91 سيڪڙو ۽ عورتن ۾ 31.42 سيڪڙو هئي.[11][12] سروي ڪيل آباديءَ مان 375,611 ماڻهو (37.67 سيڪڙو) 10 سالن کان گهٽ عمر جا هئا.[13] 364,378 ماڻهو (36.54 سيڪڙو) شهري علائقن ۾ رهندا هئا.[11]

مذهب

[سنواريو]
خضدار ضلعي ۾ مذهب (2023ع)[14]
مذهب سيڪڙو
اسلام
 
 99.05%
هندومت
 
 0.49%
ٻيا يا اڻ ڄاڻايل
 
 0.45%

2023ع جي آدمشماريءَ موجب، اسلام اڪثريتي مذهب هو، جنهن کان پوءِ گهڻو ڪري شهري علائقن ۾ رهندڙ هندن جي هڪ ننڍڙي اقليت هئي.[14]

ٻولي

[سنواريو]




خضدار ضلعي جون ٻوليون (2023ع)

  براهوي (78.93%)
  بلوچي (18.74%)
  سنڌي (1.22%)
  ٻيون (1.11%)

2023ع جي آدمشماريءَ وقت، آباديءَ مان 78.93 سيڪڙو ماڻهن جي پهرين ٻولي براهوي، 18.74 سيڪڙو ماڻهن جي بلوچي ۽ 1.22 سيڪڙو ماڻهن جي سنڌي هئي. گريشا ذيلي تعلقي ۽ نال توڙي اورناچ تعلقن ۾ بلوچي اڪثريتي ٻولي آهي، جڏهن ته ڪرک سب ڊويزن ۾ گهڻو ڪري سنڌي ڳالهائي وڃي ٿي.[15]

آباديءَ جي اڪثريت براهوي ڳالهائيندڙ قبيلن تي مشتمل آهي[16] ۽ 1981ع جي آدمشماريءَ موجب، 82 سيڪڙو گهراڻن جي پهرين ٻولي براهوي هئي، جنهن کان پوءِ 13 سيڪڙو سان بلوچي هئي.[17] 1998ع جي آدمشماريءَ ۾، جنهن ۾ براهوي ٻوليءَ بابت الڳ انگ اکر گڏ نه ڪيا ويا هئا، 96.7 سيڪڙو آباديءَ پنهنجي ٻولي بلوچي ڄاڻائي، جڏهن ته 1.0 سيڪڙو آباديءَ پنجابي ڄاڻائي.[18]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ 1998 Census report, p. 1.
  2. ↑ "Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, BALOCHISTAN" (PDF).
  3. ↑ 1998 Census report, pp. 1, 8.
  4. ↑ "بلوچستان میں تین نئے اضلاع قائم، کابینہ کے اس فیصلے سے صوبے کا نقشہ کتنا بدل گیا؟". Urdu News – اردو نیوز (اردو ۾). 2026-05-22. 2026-05-26 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ بلوچستان يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي، خضدار
  6. ↑ "Tehsils & Unions in the District of Khuzdar - Government of Pakistan". اصل نسخو مان 2008-05-28 تي محفوظ ڪيل. 2008-02-18 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ پاڪستان جا ڊويزن/ضلعا آرڪائيو ڪيا ويا 2006-09-30 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. نوٽ: جيتوڻيڪ ڊويزنن کي انتظامي ڍانچي طور ختم ڪيو ويو هو، پر اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان اڃا تائين ضلعن کي ڊويزنن جي نالن هيٺ گروپ ڪري ٿي.
  8. ↑ "TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, BALOCHISTAN" (PDF).
  9. ↑ "LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023 - BALOCHISTAN" (PDF).
  10. ↑ "Population by administrative units 1951-1998" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو.
  11. 1 2 "7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 1" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو.
  12. ↑ "7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 12" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو.
  13. ↑ "7th Population and Housing Census: Population by Mother Tongue, Sex and Rural/Urban" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو.
  14. 1 2 "Population by Sex, Religion and Rural/Urban, Census - 2023" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو.
  15. ↑ "Population by Mother Tongue, Sex and Rural/Urban, Census-2023" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو.
  16. ↑ 1998 Census report, p. 8.
  17. ↑ اهي انگ اکر خضدار ۽ وڍ سب ڊويزنن جي گڏيل آباديءَ جا آهن ۽ انهن ۾ آواران سب ڊويزن شامل نه آهي. (1981 Census report, p. 84).
  18. ↑ 1998 Census report, pp. 19–20.

ڪتابيات

[سنواريو]
  • 1981 District census report of Khuzdar. Census publication. جلد 12. Islamabad: Population Census Organization, Statistics Division, Government of Pakistan. 1983.
  • 1998 District census report of Khuzdar. Census publication. جلد 108. Islamabad: Population Census Organization, Statistics Division, Government of Pakistan. 2000.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Districts of Balochistan (Pakistan)

27°10′N 66°20′E / 27.167°N 66.333°E / 27.167; 66.333

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=خضدار_ضلعو&oldid=390974" تان ورتل