خدا آباد

خدا آباد
خدا آباد
خدا آباد ; خدا آباد
شهر
	خدا آباد جي جامع مسجد
	خدا آباد ; خدا آباد
	جاگرافيائي بيھڪ : 26°23′N 67°27′E / 26.39°N 67.45°E
ملڪ	پاڪستان
صوبو	سنڌ
وقتي علائقو	UTC+5 (PST)

خدا آباد (Sindhi: خدا آباد، Urdu: خدا آباد) دادو ضلعي، سنڌ، پاڪستان جو هڪ تاريخي شهر آهي. هي دادو شهر جي ڏکڻ ۾ لڳ ڀڳ 10 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي انڊس هاءِ وي ڀرسان واقع آهي. خدا آباد 1719ع کان 1768ع تائين ڪلهوڙا خاندان جي گاديءَ جو هنڌ رهيو،^[1] جنهن کان پوءِ گادي حيدرآباد منتقل ڪئي وئي.

جاگرافي

خدا آباد 26°39′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 67°45′ اوڀر ڊگهائي ڦاڪ تي واقع آهي. هن شهر جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 31 ميٽر، يعني 104 فوٽ، آهي. هي دادو شهر جي ڏکڻ طرف واقع آهي.^[2]

آبادي

خدا آباد جي آبادي لڳ ڀڳ 75,000 ڄاڻائي وڃي ٿي. هتي جي آباديءَ ۾ سنڌي ۽ بلوچ وڏو حصو رکن ٿا. آباديءَ جي اڪثريت مسلمانن تي مشتمل آهي، جڏهن ته هندو اقليت پڻ هتي آباد آهي.

تاريخ

محمد بن قاسم جي هٿان سنڌ جي فتح کان پوءِ، هباري خاندان، دهلي سلطنت ۽ بعد ۾ مغل سلطنت جي دور ۾ سنڌ تي اسلامي حڪمراني قائم رهي. صوفي بزرگن جي تبليغي سرگرمين سبب وڏي تعداد ۾ مقامي ماڻهن اسلام قبول ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ مسلمان اڪثريتي علائقو بڻجي وئي. سنڌ جي مختلف علائقن ۾ اڄ به ڪيترائي درگاهون موجود آهن.

روايتن موجب خدا آباد جو پراڻو نالو شڪارپور پنهورڪي يا شڪارپور پنهواري هو. ميان يار محمد ڪلهوڙو 1113هه / 1701ع ڌاري پنهورن کان هي علائقو هٿ ڪري هتي نئون شهر آباد ڪيو ۽ ان جو نالو خدا آباد رکيو.^[3] ڪن ٻين بيانن موجب تقريباً 1710ع ڌاري ميان يار محمد ڪلهوڙي پنهنجي لشڪر سان گڏ پنهورن کان خدا آباد فتح ڪيو. 1718ع يا 1719ع ۾ سندس وفات کان پوءِ کيس هتي دفن ڪيو ويو.

مغلن جي دور ۾ ملتان جي گورنر شهزادي معزالدين محمد ڪلهوڙن جي مرڪزي ڳوٺ ڳاڙهي، هاڻوڪي خيرپور ناٿن شاهه تعلقي واري علائقي، تي لڳ ڀڳ 1699ع يا 1700ع ۾ حملو ڪيو. ٻنهي ڌرين جي فوجن وچ ۾ گاج ندي جي ڪناري کوڙ يا ٽوڙ جي مقام تي سخت جنگ لڳي، جنهن ۾ ٻنهي طرفن جا وڏا سپهه سالار مارجي ويا. تحفته الڪرام جي مصنف مير علي شير قانع ٺٽوي موجب علائقو رت سان لت پت ٿي ويو. ان کان پوءِ ميان دين محمد ڪلهوڙو کي گرفتار ڪري ملتان ۾ 28 ساٿين سميت قتل ڪيو ويو، جڏهن ته ميان يار محمد ڪلهوڙو پيش پوڻ بدران قلات هليو ويو. ڪجهه عرصو قلات ۾ رهڻ کان پوءِ هو سنڌ موٽي آيو ۽ ڳوٺ ڳاها کي مرڪز بڻائي پنهنجي طاقت وڌائڻ لڳو. هن ميانوال ڪمانڊرن ۽ ڪارندن جي مدد سان سامتاڻي، مرکپور ۽ فتحپور جهڙا علائقا پنهنجي قبضي ۾ آندا، جيڪي اڄ به دادو تعلقي ۾ ڳوٺن جي صورت ۾ موجود آهن. 1701ع ۾ مغل شهنشاهت کان فرمان ۽ خدايار خان جو خطاب حاصل ڪري هن پنهورن جي ڳوٺ شڪارپور پنهورڪيءَ تي پنهنجو اثر قائم ڪيو ۽ اتي خدا آباد جي نالي سان نئون شهر آباد ڪيو، جيڪو تاريخ ۾ خدا آباد-1 جي نالي سان پڻ مشهور آهي.^[4]^[5]

خدا آباد ڪلهوڙن جو پهريون وڏو تختگاهه رهيو. مورخن جي بيانن موجب هن شهر ۾ حڪمرانن جون حويليون، خوبصورت عمارتون، گلن جا باغ ۽ مختلف ميون جا باغ موجود هئا. سنڌو درياهه جي ويجهو هجڻ سبب هي شهر واپار جو اهم مرڪز پڻ هو. ميان يار محمد ڪلهوڙي هتي جامع مسجد خدا آباد جو بنياد رکيو، جنهن جو ڪم بعد ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙو مڪمل ڪرايو. هي مسجد اسلامي ۽ مغل فن تعمير جو نمايان نمونو آهي. هن جي ڀتين تي اسلامي ۽ مغلي آرٽ جي اثر هيٺ چٽسالي ٿيل آهي. شهر جي ويجهو ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو پڻ موجود آهي، جڏهن ته هتي ريلوي اسٽيشن به آهي.^[6]^[7]

ميان نور محمد ڪلهوڙو 1719ع ۾ سنڌ جو حڪمران بڻيو ۽ خدا آباد کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ مقرر ڪيو. هن شهر کي تيزيءَ سان ترقي ڏني، جنهن سبب عامل ۽ ڀائيبند برادرين سان تعلق رکندڙ ڪيترائي هندو روزگار ۽ واپار لاءِ هتي اچي آباد ٿيا. ميان نور محمد جي دور ۾ خدا آباد ڪلهوڙا حڪومت جو سياسي، انتظامي ۽ واپاري مرڪز بڻيو.

1755ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙو وفات ڪئي. کيس پنهنجي حياتيءَ ۾ تعمير ڪرايل مقبري ۾ دفن ڪيو ويو، جيڪو خدا آباد کان لڳ ڀڳ هڪ ڪلوميٽر جي مفاصلي تي واقع آهي. مقبري تي ايندڙ زائر احترام جي علامت طور لٺيون نذر ڪندا هئا، جيڪي اڄ به مقبري ۾ محفوظ ٻڌايون وڃن ٿيون. ڪجهه هندو خاندان پڻ پنهنجن ٻارن جون روايتي رسمون هتي ادا ڪندا رهيا آهن.

ميان نور محمد جي وفات کان پوءِ سندس پٽن ميان غلام شاهه ڪلهوڙو، مرادياب خان ۽ عطر خان وچ ۾ اقتدار جي ڇڪتاڻ شروع ٿي. عطر خان احمد شاهه دراني کان حڪومت جو فرمان حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن سبب ميان غلام شاهه عارضي طور حڪومت ڇڏي ڏني، پر عطر خان رياست جو انتظام سنڀالي نه سگهيو. سياسي افراتفريءَ مان فائدو وٺندي کوسا قبيلي خدا آباد تي حملو ڪيو. روايت موجب هنن پکين جي پيرن سان آتشبازي ٻڌي شهر ۾ اڏائي، جنهن ڪري خدا آباد جو وڏو حصو سڙي تباهه ٿي ويو.^[8]

1759ع ۾ بلوچ سردارن ميان غلام شاهه ڪلهوڙي کي ٻيهر حڪومت تي ويهاريو. هن پنهنجي ٻنهي ڀائرن کي شڪست ڏئي اقتدار سنڀاليو ۽ سنڌو درياهه جي نئين وهڪري جي ڀرسان خدا آباد کي ٻيهر آباد ڪيو.

مرزا قليچ بيگ جي بيان موجب 1170هه / 1757ع ۾ جڏهن ميان غلام شاهه گاديءَ تي ويٺو، تڏهن درياهه خدا آباد کي ويڙهي ويو، تنهنڪري هن اهو شهر ڇڏي پنهنجي والد جي ٻڌايل شهر حيدرآباد جي ويجهو ٻيو شهر آباد ڪيو، جنهن کي الله آباد سڏيو ويو. سندس مائيتو ڀاءُ محمد مرادياب خدا آباد ۾ رهندو رهيو ۽ عطر خان به کيس اتي رهائيندو رهيو ته جيئن ملڪ جي طمع رکي سگهي. 1172هه / 1759ع ۾ جڏهن ميان غلام شاهه کي خبر پئي ته ڪجهه کوسا سردار خدا آباد تي ڪاهي ڦرلٽ ڪري ويا آهن، تڏهن هن اتي اچي انهن کوسن سردارن کي مارائي ڇڏيو ۽ شهر جي سنڀال لاءِ ماڻهو مقرر ڪيا.^[9]

1186هه / 1772ع ۾ ميان سرفراز خان ڪلهوڙي اڳوڻو خدا آباد ڇڏي هالا جي ويجهو نئون خدا آباد آباد ڪيو. جلد ئي سندس ٽالپرن سان اختلاف پيدا ٿيا ۽ هن مير بهرام خان ٽالپر ۽ سندس پٽ مير سهراب خان ٽالپر کي قتل ڪرايو، جن کي خدا آباد ۾ دفن ڪيو ويو. اهو واقعو 1189هه ۾ ٿيو. ايندڙ سال مير فتح علي خان ٽالپر بلوچن جو لشڪر وٺي خدا آباد کي گهيرو ڪيو ۽ زور سان شهر ۾ داخل ٿيو. ميان سرفراز پنجن ڇهن ماڻهن سان ڀڄي هڪ مهاڻي جي ٻيڙيءَ ۾ چڙهي حيدرآباد پهتو، جنهن کي پڻ ٽالپرن گهيرو ڪيو.^[10]

1197هه / 1782ع ۾ مير بجار خان ٽالپر ميان عبدالنبي ڪلهوڙو کي گاديءَ تي ويهاريو ۽ پاڻ به پنهنجي بلوچن سميت خدا آباد ۾ اچي رهيو. جڏهن عبدالنبي ڀڄي وڃي مدد خان کي وٺي آيو، تڏهن مدد خان خدا آباد ۾ اچي ماڻهن سان ظلم ڪرڻ ۽ آسپاس جا ملڪ ڦرڻ لڳو. مير عبدالله خان ٽالپر، جيڪو عمرڪوٽ ۾ هو، لشڪر وٺي مدد خان سان وڙهڻ آيو. مدد خان، مير جي منزلگاهه ڏانهن ويو، پر پوءِ عبدالنبيءَ جي حرڪت معلوم ڪري موٽي ويو. ميان عبدالنبي پشيمان ٿي مير وٽ پيش پيو ۽ اڳتي لاءِ قسم کنيائين، تنهنڪري مير کيس خدا آباد ۾ وري گاديءَ تي ويهاريو.^[11]

1201هه / 1786ع ۾ عبدالنبي قلات جي خان کان مدد وٺي خدا آباد تي ڪاهي آيو. ان وقت مير فتح علي خان ونگ جي پاسي ويل هو، پر عبدالنبي نااميد ٿي سيوهڻ جي پاسي هليو ويو. 1197هه / 1783ع ۾ مير فتح علي خان، تيمور شاهه بادشاهه سان ملاقات کان پوءِ سنڌ جو پڪو حاڪم ٿي آيو ۽ خدا آباد ڇڏي شاهپور جو نئون شهر آباد ڪري اتي اچي رهيو. 1202هه / 1787ع ۾ هو اتان نڪري حيدرآباد کي تختگاهه بڻائي ويٺو ۽ شهر کي سينگارڻ لڳو.^[12]

1217هه / 1802ع ۾ مير فتح علي خان وفات ڪئي ۽ سندس لاش خدا آباد کڻي وڃي دفن ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس وڏا اتي دفن هئا. مير ڪرم علي خان ٽالپر پهريون مير هو، جنهن کي حيدرآباد ۾ دفن ڪيو ويو؛ ان کان اڳ ميرن کي خدا آباد ۾ دفن ڪيو ويندو هو. مير ڪرم علي خان 1244هه / 1828ع ۾ وفات ڪئي.^[13]

روايت آهي ته اڄ به خدا آباد جي کنڊرن مان قديم سڪا ملندا رهن ٿا. 1908ع ڌاري هڪ ڪوئلو وڪڻندڙ شخص پنهنجي گهوڙي سميت هڪ پراڻي ڀت سان ٽڪرائجي ويو، جتي هن کي چانديءَ جا ڪيترائي قديم سڪا هٿ آيا، جن جي قيمت لڳ ڀڳ تيرهن هزار رپيا ٻڌائي وڃي ٿي. بعد ۾ اهو واقعو ظاهر ٿيڻ تي مٿس انڊين ٽريزر ٽروو ايڪٽ تحت دادو جي عدالت ۾ مقدمو هلايو ويو.^[14]

فن تعمير

ميان يار محمد ڪلهوڙو جو مقبرو خدا آباد ۾ واقع آهي، جيڪو ڪلهوڙا خاندان جي ابتدائي حڪمرانن جي اهم يادگارن مان هڪ آهي. ڪن بيانن موجب هي مقبرو ميان غلام شاهه ڪلهوڙو جوڙايو هو.^[3]

جامع مسجد خدا آباد، جيڪا بادشاهي مسجد جي نالي سان پڻ مشهور آهي، ميان يار محمد ڪلهوڙي جي دور حڪومت، يعني 1700ع کان 1718ع جي وچ ۾ تعمير ٿي.^[15] هي مسجد عبادت سان گڏ تعليمي مرڪز ۽ فوجي تربيت لاءِ پڻ استعمال ٿيندي هئي.^[16]

خدا آبادي لپي

سانچو:مکيه

تعليم

خدا آباد ۾ ڪيترائي سرڪاري ۽ خانگي اسڪول ۽ ڪاليج موجود آهن. علامه اقبال اوپن يونيورسٽي جو علائقائي ڪيمپس پڻ هتي قائم آهي.

پڻ ڏسو

حوالا

↑ Dunya, Sindhi (2015-12-30). "Khudabad: The City of God". Sindhi Dunya (آمريڪي انگريزي ۾). اصل نسخي مان 2019-05-27 تي محفوظ ڪيل. 2019-05-27 تي حاصل ڪيل.
↑ "Maps, Weather, and Airports for Khudabad, Pakistan". www.fallingrain.com. 2016-04-13 تي حاصل ڪيل.
1 2 ڪتاب جو نالو: سنڌ جي تاريخ، مصنف: اعجاز الحق قدوسي، سنڌيڪار: خالد وسير، ايڊيشن: پهريون، 2007ع، ڇپيندڙ: مهراڻ اڪيڊمي.
↑ Khudabad near Dadu, Sindh. Jami Masjid from south-east, outside walls, اصل نسخو مان 2020-12-04 تي محفوظ ڪيل, 2019-10-01 تي حاصل ڪيل {{citation}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (مدد)
↑ خدا آباد | SindhSalamat, اصل نسخو مان 2019-10-01 تي محفوظ ڪيل, 2019-10-01 تي حاصل ڪيل {{citation}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (مدد)
↑ Khudabad near Dadu, Sindh. Jami Masjid from south-east, outside walls, اصل نسخو مان 2020-12-04 تي محفوظ ڪيل, 2019-10-01 تي حاصل ڪيل {{citation}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (مدد)
↑ خدا آباد | SindhSalamat, اصل نسخو مان 2019-10-01 تي محفوظ ڪيل, 2019-10-01 تي حاصل ڪيل {{citation}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (مدد)
↑ Diwan Bherumal Meharchand, Amilan Jo Ahwal, 24 March 1919.
↑ قديم سنڌ: ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو، مصنف: مرزا قليچ بيگ، ايڊيشن: چوٿون، 1999ع، ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.
↑ قديم سنڌ: ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو، مصنف: مرزا قليچ بيگ، ايڊيشن: چوٿون، 1999ع، ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.
↑ قديم سنڌ: ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو، مصنف: مرزا قليچ بيگ، ايڊيشن: چوٿون، 1999ع، ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.
↑ قديم سنڌ: ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو، مصنف: مرزا قليچ بيگ، ايڊيشن: چوٿون، 1999ع، ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.
↑ قديم سنڌ: ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو، مصنف: مرزا قليچ بيگ، ايڊيشن: چوٿون، 1999ع، ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.
↑ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي، Amilan Jo Ahwal، 24 March 1919.
↑ Qurban Ali Khushik, "17th century Kalhoro tombs disappear brick by brick", Dawn Media Group, 19 January 2010.
↑ N. K. Bozai, "Kalhora Governance of Sindh - An Overview", Mahdavia Foundation, 2006.

ذريعا

ڀيرومل مهرچند آڏواڻي، اميلن جو احوال، 1919ع.
A History of the Amils، Amilan-jo-Ahwal جو انگريزي ترجمو، 2016ع، Sindhis.
قديم سنڌ: ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو، مرزا قليچ بيگ، سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو، چوٿون ايڊيشن، 1999ع.
سنڌ جي تاريخ، اعجاز الحق قدوسي، سنڌيڪار: خالد وسير، مهراڻ اڪيڊمي، پهريون ايڊيشن، 2007ع.

[1] Dunya, Sindhi (2015-12-30). "Khudabad: The City of God". Sindhi Dunya (آمريڪي انگريزي ۾). اصل نسخي مان 2019-05-27 تي محفوظ ڪيل. 2019-05-27 تي حاصل ڪيل.

[2] "Maps, Weather, and Airports for Khudabad, Pakistan". www.fallingrain.com. 2016-04-13 تي حاصل ڪيل.

[قدوسي-3] 1 2 ڪتاب جو نالو: سنڌ جي تاريخ، مصنف: اعجاز الحق قدوسي، سنڌيڪار: خالد وسير، ايڊيشن: پهريون، 2007ع، ڇپيندڙ: مهراڻ اڪيڊمي.

[4] Khudabad near Dadu, Sindh. Jami Masjid from south-east, outside walls, اصل نسخو مان 2020-12-04 تي محفوظ ڪيل, 2019-10-01 تي حاصل ڪيل {{citation}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (مدد)

[5] خدا آباد | SindhSalamat, اصل نسخو مان 2019-10-01 تي محفوظ ڪيل, 2019-10-01 تي حاصل ڪيل {{citation}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (مدد)

[6] Khudabad near Dadu, Sindh. Jami Masjid from south-east, outside walls, اصل نسخو مان 2020-12-04 تي محفوظ ڪيل, 2019-10-01 تي حاصل ڪيل {{citation}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (مدد)

[7] خدا آباد | SindhSalamat, اصل نسخو مان 2019-10-01 تي محفوظ ڪيل, 2019-10-01 تي حاصل ڪيل {{citation}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (مدد)

[8] Diwan Bherumal Meharchand, Amilan Jo Ahwal, 24 March 1919.

[9] قديم سنڌ: ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو، مصنف: مرزا قليچ بيگ، ايڊيشن: چوٿون، 1999ع، ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.

[10] قديم سنڌ: ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو، مصنف: مرزا قليچ بيگ، ايڊيشن: چوٿون، 1999ع، ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.

[11] قديم سنڌ: ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو، مصنف: مرزا قليچ بيگ، ايڊيشن: چوٿون، 1999ع، ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.

[12] قديم سنڌ: ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو، مصنف: مرزا قليچ بيگ، ايڊيشن: چوٿون، 1999ع، ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.

[13] قديم سنڌ: ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو، مصنف: مرزا قليچ بيگ، ايڊيشن: چوٿون، 1999ع، ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.

[14] ڀيرومل مهرچند آڏواڻي، Amilan Jo Ahwal، 24 March 1919.

[15] Qurban Ali Khushik, "17th century Kalhoro tombs disappear brick by brick", Dawn Media Group, 19 January 2010.

[16] N. K. Bozai, "Kalhora Governance of Sindh - An Overview", Mahdavia Foundation, 2006.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

v t e سنڌ جي تاريخ
دَورَ	مھرڳڙھ سنڌو ماٿريءَ جي سڀيتا سنڌو سلطنت روهڙا راڄ راءِ سلطنت سلطنت برهمڻ خلافت سنڌ ۾ عرب دور حڪومت هباڙي سلطنت سومرا سلطنت سمن جو دور ارغونن جي حڪومت ترخان خاندان مغليا سلطنت ڪلهوڙا خاندان سلسلو ٽالپور بمبئي پرزيڊينسي برطانوي دور هيئر پاڪستان ۾ صوبو جي حيثيت
شاهي گهراڻا	آڳاٽا ڌڻي روهڙا راءِ راڄ سيلاج برهمڻ هباڙي سومرا سما راڄ ارغون ترخان ڪلهوڙا ٽالپور فرنگي انگريز پاڪستاني
گاديءَ جو هنڌ	موئن جو دڙو ديبل اروڙ، سنڌ بنڀور براهمڻ آباد (منصوره) عمرڪوٽ اگهم ڪوٽ ٺٽو خدا آباد حيدرآباد، سنڌ ڪراچي
بهادر	مهاراجا ڏاهر راجا جيسينا لاکو ڦلاڻي هوش محمد شيدي دولهه دريا خان لاشاري دودو بن خفيف سومرو سيد صبغت اللہ شاهه راشدي ثاني
آڳاٽا حڪمران	راء ديواجي راء سھارس پھريون راء سھارس ٻيون راء سھاسي پھريون راء سھاسي ٻيون راجا چچ راجا چندر راجا ڏاهر محمد بن قاسم ڄام انڙ فيروزالدين ڄام جوڻو ڄام بابينو صدرالدين ڄام راءَ ڏنو ڄام تماچي ڄام صلاح الدين ڄام نظام الدين پھريون ڄام نظام الدين سمو ميان نور محمد ڪلھوڙو
جنگ ۽ لڙايون	سنڌ تي عربن جا حملا راجا راسل ۽ راشدين خلافت جي جنگ جنگِ هالاڻي جنگِ مياڻي جنگِ حيدرآباد جنگِ فتح پور جنگ کاري کبڙلو جنگِ ڪڇ جنگِ جهوڪ