ميان نور محمد ڪلھوڙو
ميان نور محمد خان ڪلهوڙو (6 آگسٽ 1698ع – 19 جون 1755ع) (Sindhi: ميان نور محمد خان ڪلهوڙو) سنڌ جو ناميارو حڪمران، ڪلهوڙا خاندان جو سربراهه ۽ سنڌ جو پهريون خودمختيار نواب هو. هن شروعات ۾ مغل سلطنت جي طرفان صوبيدار طور 1719ع کان 1737ع تائين حڪومت ڪئي، پر پوءِ پنهنجي سياسي ۽ فوجي صلاحيتن ذريعي سڄي سنڌ کي متحد ڪري هڪ خودمختيار رياست قائم ڪئي، جيڪا عملي طور مغل بالادستي کان آزاد هئي.
1719ع ۾ پنهنجي والد يار محمد ڪلهوڙو جي وفات کان پوءِ نور محمد ڪلهوڙو اقتدار تي ويٺو. هن لاڙ واري علائقي ۾ ڪڪرالو ۽ اتر سنڌ ۾ شڪارپور، سيوي ۽ ٻين علائقن تائين پنهنجي حڪومت جو دائرو وڌايو. 1736ع تائين هن بکر سرڪار، سيوهڻ سرڪار ۽ ٺٽو سرڪار کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي سڄي سنڌ کي هڪ سياسي وحدت ۾ تبديل ڪري ڇڏيو. ان ڪاميابي کان پوءِ 1737ع ۾ هن سنڌ جي نواب جو لقب اختيار ڪيو. ٺٽو فتح ڪرڻ تي مغل شهنشاهه محمد شاهه کيس نواب خدايار خان جو خطاب عطا ڪيو.[2]
فوجي ۽ سياسي اقتدار
[سنواريو]ميان نور محمد پنهنجي دور جو هڪ قابل فوجي ۽ سياسي حڪمتِ عملي رکندڙ حڪمران هو. هن ڪڇي ميدان کان وٺي ڪڇ جي اترين علائقن تائين سنڌ جي اقتدار کي مضبوط ڪيو. 1739ع ۾ نادر شاهه جي هندستان تي حملي دوران هو پناهه وٺڻ لاءِ عمرڪوٽ ويو، پر اتي نادر شاهه جي فوجن هٿان گرفتار ٿي ويو. تاريخي روايتن موجب هن ڪرنال جي جنگ دوران نادر شاهه کي قتل ڪرائڻ لاءِ هڪ ڳجهي رٿابندي پڻ ڪئي، پر اها ڪوشش ناڪام رهي.
انتظام، آبپاشي ۽ خوشحالي
[سنواريو]نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ سنڌ سياسي استحڪام، اقتصادي خوشحالي ۽ زرعي ترقيءَ جي راهه تي گامزن ٿي. ڪلھوڙن جو دور سنڌ جي تاريخ ۾ سياسي، ثقافتي، اقتصادي ۽ فوجي لحاظ کان وڏي اهميت رکي ٿو. ميان يار محمد، ميان نور محمد ۽ ميان غلام شاهه ڪلهوڙو هن خاندان جا نمايان حڪمران هئا، جن سنڌ کي آزاد، خودمختيار ۽ خوشحال بڻائڻ لاءِ وڏيون ڪوششون ڪيون. هنن سنڌ جي جاگرافيائي وحدت کي برقرار رکيو ۽ ملڪ جي زرعي بنيادن کي مضبوط ڪيو.
ڪلھوڙا حڪمرانن آبپاشي ۽ زراعت جي واڌاري لاءِ سنڌ ۾ ڪيترائي واهه کوٽايا. مسٽر ڊيل هوسٽ موجب انهن ۾ پراڻ، نارو، اڙل، ڦليلي، گوني، پيڃارو، گانگرو، لکي، سيتا، بگهاڙ، داديجي، گهار، امرڪس ۽ نور واهه شامل هئا. انهن واهن جي ڪري زرعي زمينن ۾ اضافو ٿيو، آبادي وڌي ۽ ماڻهن جي معاشي حالت بهتر ٿي.
ڪلھوڙن جي دور ۾ خدا آباد، مراد آباد ۽ الله آباد جهڙا شهر تعمير ٿيا. بعد ۾ ميان غلام شاهه ڪلهوڙو شاهبندر جو بندر تعمير ڪرايو ۽ پراڻ جي موري بند ڪرائي، جنهن سان ٿر جي آبادي ۽ زرعي سرگرمين ۾ واڌارو آيو. ملڪ جي زراعت ترقي ڪندي سالياني آمدني اسي لک رپين تائين پهتي.
ميان نور محمد جي حڪومت دوران سنڌ ۾ امن امان قائم رهيو. گلدسته نورس بهار جي مصنف مطابق:
رستن جو امن ۽ رعيت جي ڀلائي تمام اعليٰ درجي تي پهتل آهي. مسافر توڙي مقامي ماڻهو پنهنجي ڪاروبار ۾ رڌل آهن. هتي ايڏي پيماني تي امن امان آهي جو مسافر هر انديشي کان فارغ ٿي، رات ڏينهن بي فڪري سان هر هنڌ اچ وڃ ڪن ٿا.
وفات ۽ جانشيني
[سنواريو]1755ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙو وفات ڪري ويو. سندس وفات کان پوءِ سندس پٽن ۽ جانشينن حڪومت سنڀالي، جن مان غلام شاهه ڪلهوڙو سڀ کان وڌيڪ مشهور حڪمران ثابت ٿيو. آخرڪار 1783ع ۾ ٽالپر خاندان ڪلهوڙن کان حڪومت حاصل ڪئي.
حوالا
[سنواريو]- ↑ Bagh Ali Khaif (2023). Nama-i-Naghz and Nadir Nama (PDF). Dr. N. A. Baloch Institute of Heritage Research. 23 April 2026 تي حاصل ڪيل.[مئل ڳنڍڻو]
- ↑ Frances Pritchett. "XIX. A Century of Political Decline: 1707-1803, part2_19". Columbia.edu. 2011-11-05 تي حاصل ڪيل.
- مضمون with short description
- Short description is different from Wikidata
- حوالن وارا ڳنڍڻا نه لڌا سمورن مضمونن ۾
- Articles with dead external links from July 2026
- Articles with invalid date parameter in template
- مستقل نه لڌل حوالن وارا مضمون
- Articles containing explicitly cited Sindhi-language text
- 1698ع جون پيدائشون
- 1755ع جون وفاتون
- ڪلهوڙا خاندان
- سنڌ جا نواب
- سنڌ جا حڪمران
- سنڌي ماڻهو