مواد ڏانھن هلو

آصف علي زرداري

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
آصف علي زرداري
آصف علي زرداري
زرداري، 2024ع ۾
11هون ۽ 14هون پاڪستان جو صدر
دفتر سنڀاليو
10 مارچ 2024
پيشروعارف علوي
عهدي ۾
9 سيپٽمبر 2008 – 9 سيپٽمبر 2013
پيشرومحمد ميان سومرو (قائم مقام)
جانشينممنون حسين
Party offices
صدر پي پي پي-پي[1]
دفتر سنڀاليو
27 ڊسمبر 2015
پيشروامين فهيم
شريڪ چيئرمين پاڪستان پيپلز پارٽي
عهدي ۾
30 ڊسمبر 2007 – 27 ڊسمبر 2015
Serving with بلاول ڀٽو زرداري
پيشروعهدو قائم ڪيو ويو
جانشين
Other federal offices
سينيٽ آف پاڪستان جو ميمبر
عهدي ۾
مارچ 1997 – 12 آڪٽوبر 1999
سيڙپڪاري وارو وزير
عهدي ۾
1995–1996
صدرفاروق لغاري
ماحوليات وارو وزير
عهدي ۾
نومبر 1993 – 1996
صدرفاروق لغاري
پاڪستان جي قومي اسيمبلي جو ميمبر
عهدي ۾
9 مارچ 2024 – 9 مارچ 2024
جانشينآصفه ڀٽو زرداري
حلقواين اي-207 نوابشاهه-1
عهدي ۾
18 نومبر 1985 – 18 جولاءِ 1993
ذاتي تفصيل
ڄائو (1955-07-26) 26 July 1955 (age 70)
ڪراچي، سنڌ، پاڪستان
سياسي پارٽيپاڪستان پيپلز پارٽي
زال/مڙسبينظير ڀٽو (ش. 1987; died 2007)
ٻار3، جن ۾ بلاول ۽ آصفه شامل آهن
پيءُحاڪم علي زرداري
مائٽزرداري خاندان
ويب سائيٽpresident.gov.pk/about/president-asif-ali-zardari



آصف زرداري (انگريزي ٻولي: Asif Ali Zardari) پاڪستان جي اڳوڻي وزيراعظم شهيد محترمه بينظير ڀٽو جو گھر وارو ۽ اڳوڻو صدر پاڪستان نوابشاهه هاڻي) بينظيرآباد ( ضلعي جي زميندار ۽ سياستدان حاڪم علي زرداري جو فرزند آهي [2]. آصف علي زرداري جو اصل نالو سجاول آهي . جيڪو سندس پڙ ڏاڏي جو هو. سندس والده بلقيس خانم خانبهادر حسن علي آفندي جي پوٽي هئي . آصف علي زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي نوابشاه لڳ ڳوٺ مير خان زرداريءَ )بلاول جا قبا( ۾ ڄائو . هن ابتدائي تعليم مريم اسڪول نوابشاهه ۽ سينٽ پيٽرڪس اسڪول، ڪراچي مان حاصل ڪئي . ان بعد پيٽارو ڪاليج مان 1974ع ۾ انٽر پاس ڪيائين . هن جنهن کانپوءِ لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس اينڊ بزنس مان ڊپلوما ڪيائين . هن 1968ع ۾ هڪ اردو فلم ) منزل دور نهين( ۾ چائلڊ اسٽآر طور اداڪاري به ڪئي . ماضي ۾ گھوڙي سواريءَ جو شوقين رهيو آهي ۽ سندس پولو ٽيم زرداري فور جي نالي سان سڃاتي ويندي آهي . 1980ع کانپوءِ هنسياسي سرگرمين ۾ حصو ورتو. 1987ع جوسال آصف زرداري لاءِ سڀ کان وڌيڪ فيصلائتو سال ثابت ٿيو . جڏهن سندسويڳي ماءُ ٽمي بخاري ۽ بيگم نصرت ڀٽو بينظير جو رشتو آصف زرداري سان طئه ڪيو . 18 ڊسمبر 1987ع تي سندس شاديyمحترمه بينظير بٽو سان ڪراچي ۾ ٿي . نومبر 1988ع جي عام چونڊن جي نتيجي ۾ جڏهن محترمه بينظير ڀٽو}}پاڪستان{{جي وزيراعظم ٿي ته ان وقت جيتوڻيڪ آصف زرداري کي رسمي طور حڪومت ۾ ڪو عهدو نه هو پر هن وزيراعظم هائوس جا وڻ وسايا ۽ سندس سياسي زندگي جي شروعات ٿي. ۽ مٿس دوست نوزي جا الزام لڳا مٿس 1990ع ۾ بينظير ڀٽو جي حڪومت جي خاتمي کانپوءِ ڪيس داخل ڪري کيس جيل ۾ وڌو ويو پهرئين دور ۾ کيس ٻن سالن کانپوءِ کيس آزاد ڪيو ويو . 1993ع جي چونڊن ۾ هي نوابشاه مان قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ بلخ شير مزاري جي نگران ڪابينا ۾ وزير رهيو . بينظير ڀٽو جي ٻيهر ملڪ جي وزيراعظم ٿيڻ واري ٻئي دور ۾ قومي اسيمبلي جو ميمبر ۽ ماحوليات ۽ سيڙپڪار جو وزير ٿيو. آصف علي زرداري تي سنگين الزام لڳا جن جي بنياد تي 6 نومبر 1986ع تي ان وقت جي صدر فاروق احمد لغاري بينظير ڀٽو جي حڪومت برطرف ڪئي . ۽ آصف زرداري کي ٻيهر جيل وڌو ويو 1997ع کان 1999ع تائين سينيٽ ۾ ميمبر ٿي رهيو 1990 کان 2004 وارا 14 سال آصف زرداري لاءِ زندگي جا وڌيڪ ڏکيا سال گذريا 1996ع ۾ مرتضي ڀٽو قتل ڪيس ۾ سندس نالو شامل ڪيوويو.

آصف علي زرداري جو نالو پاڪستان ۾ ڪرپشن جي ڪري به مشهور آهي. مٿس مالي ڪرپشن جا اڻڳڻت الزام آهن. بينظير ڀٽو جي دؤر ۾ آصف علي زرداري کي مسٽر ٽين پرسينٽ چيو ويندو هو، جو مبينه طور هو ادارن جي سربراهن کان ڏھ سيڪڙو ڪميشن وصول ڪندو هو.

2008 کان 2013 تائين پيپلز پارٽي پاڪستان جي مرڪزي حڪومت سنڀالي. ان دوران ڪرپشن جا ريڪارڊ ٽٽي ويا ۽ پارٽي جا وزير توڙي مشير اربين روپين جا مالڪ بڻجي ويا.

2015 ۾ ڪراچيءَ ۾ رينجرز آپريشن دؤران مبينه طور ظاهر ٿيو ته ڪراچي جي پاڻي ٽينڪر مافيا، جيڪا سرڪاري پاڻي چوري ڪري غير قانوني طور وڪڻندي آهي، ڏهاڙي ڏھ ڪروڙ روپيا ڪميشن بلاول هاؤس ۾ پهچائي ٿي.

شروعاتي زندگي ۽ تعليم

[سنواريو]

زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي ڪراچي، وفاقي راڄڌاني واري علائقي (هاڻوڪي سنڌ) ۾ هڪ مشهور سنڌي بلوچ خاندان ۾ ڄائو، ۽ سندس پرورش ۽ تعليم ڪراچي ۾ ٿي۔[3][4] هو زرداري خاندان سان تعلق رکي ٿو ۽ حڪيم علي زرداري جو اڪيلو پٽ آهي، جيڪو بلوچ زرداري قبيلي جو سردار ۽ مشهور زميندار هو، جڏهن⁠تہ سندس ماءُ بلقيس سلطانه زرداري هئي۔[5][6][7]

سندس ڏاڏيءَ جو تعلق عراقي نسل سان هو،[8] جڏهن⁠تہ سندس ماءُ حسن علي آفندي جي پوٽي هئي، جيڪو سنڌي تعليمي ماهر هو ۽ جنهن جون پاڙون ترڪ نسل سان لاڳاپيل هيون۔ حسن علي آفندي کي سنڌ مدرسته الاسلام يونيورسٽي جي باني طور سڃاتو وڃي ٿو۔[9][10][11]

پنهنجي نوجوانيءَ ۾، هن ”زرداري فور“ نالي هڪ پولو ٽيم جي اڳواڻي ڪئي[12] ۽ باڪسنگ جي مشق پڻ ڪندو رهيو۔[13] سندس والد وٽ بمبينو نالي مشهور سينيما هئي[14] جيڪا ڪراچي جي مشهور سينيمائن مان هڪ هئي، ۽ هن پنهنجي پٽ جي اسڪول کي فلمي سامان پڻ عطيو ڪيو۔[13] زرداري 1969ع جي فلم سالگرا ۾ ٻار جي حيثيت سان به نظر آيو۔[15]

تعليمي رڪارڊ ۽ تڪراري دعوائون

[سنواريو]

زرداري جي تعليمي پس منظر بابت هميشه سوال اٿاريا ويندا رهيا آهن۔[13] هن ابتدائي تعليم ڪراچي گرامر اسڪول مان حاصل ڪئي۔ سندس سرڪاري سوانح عمري موجب، هن 1972ع ۾ ڪيڊٽ ڪاليج پٽارو مان فراغت حاصل ڪئي۔[16][13]

هو 1973ع کان 1974ع تائين سينٽ پيٽرڪ هاءِ اسڪول، ڪراچي ۾ پڙهندو رهيو؛ اسڪول جي هڪ ڪلارڪ موجب هو اتي آخري امتحان ۾ ناڪام ٿيو۔[13] مارچ 2008ع ۾، هن دعويٰ ڪئي تہ هن 1970ع جي شروعاتي دور ۾ لنڊن اسڪول آف بزنس اسٽڊيز مان بيچلر آف ايجوڪيشن جي ڊگري حاصل ڪئي هئي۔[14]

زرداري جي سرڪاري سوانح عمري ۾ اهو پڻ ڄاڻايل آهي تہ هن برطانيا ۾ ”پيڊنٽن اسڪول“ ۾ به تعليم حاصل ڪئي۔[13][14][17] پر سندس برطانوي تعليم جي تصديق نه ٿي سگهي، ۽ ڳولا دوران لنڊن ۾ ”پيڊنٽن اسڪول“ نالي ڪنهن اداري جو پتو نه پيو۔[13][14][17]

سندس ڊگري بابت معاملو ان وقت وڌيڪ تڪراري بڻيو جڏهن 2002ع جي هڪ قانون تحت پارليامينٽ جي اميدوارن لاءِ ڪاليج ڊگري لازمي قرار ڏني وئي هئي،[14] پر اهو قانون بعد ۾ پاڪستان جي سپريم ڪورٽ اپريل 2008ع ۾ ختم ڪري ڇڏيو۔[13][17]

سياسي ڪيريئر

[سنواريو]

شروعاتي ڪيريئر ۽ بينظير ڀٽو جو دور

[سنواريو]

زرداري جو شروعاتي سياسي ڪيريئر ڪامياب نه رهيو۔ 1983ع ۾ هن نوابشاهه، سنڌ جي هڪ شهر، ۾ ضلعي ڪائونسل جي سيٽ لاءِ چونڊ هارائي، جتي سندس خاندان وٽ هزارين ايڪڙ زرعي زمين هئي۔[13] ان کان پوءِ هو ريئل اسٽيٽ جي ڪاروبار ۾ داخل ٿيو۔[13]

هن 18 ڊسمبر 1987ع تي بينظير ڀٽو سان شادي ڪئي۔[18][19] اها شادي، جيڪا پاڪستان ۾ رواج موجب بندوبست ٿيل هئي، شروع ۾ هڪ غير متوقع جوڙو قرار ڏني وئي۔[18][19] ڪراچي ۾ سج لهڻ وقت ٿيل شاندار تقريب کان پوءِ رات جو وڏو جشن ٿيو، جنهن ۾ هڪ لک کان وڌيڪ ماڻهو شامل هئا۔[18][19] ان شادي ڀٽو جي سياسي حيثيت کي اهڙي ملڪ ۾ مضبوط ڪيو، جتي وڏي عمر جون غير شادي شده عورتون ناپسنديده سمجهيون وينديون آهن۔[18][19] زرداري پنهنجي زال جي خواهشن جو احترام ڪندي سياست کان پري رهڻ تي راضي ٿيو۔[19]

1988ع ۾، جنرل محمد ضياءُ الحق تڏهن فوت ٿيو جڏهن سندس جهاز هوا ۾ ڌماڪي سان تباهه ٿي ويو۔[20] ڪجهه مهينن بعد، ڀٽو پاڪستان جي پهرين عورت وزيراعظم بڻجي، جڏهن سندس پارٽي 1988ع جي چونڊن ۾ مقابلي هيٺ 207 سيٽن مان 94 سيٽون کٽيون۔[21]

پهرين ڀٽو حڪومت ۾ شموليت ۽ پهرين قيد

[سنواريو]
زرداري، بينظير ڀٽو، ۽ ننڍڙو بلاول 1989ع ۾ اينڊروز ايئر فورس بيس جي سرڪاري دوري دوران

هو عام طور پنهنجي زال جي پهرين حڪومت کان پري رهيو، پر هو ۽ سندس ساٿي حڪومت سان لاڳاپيل ڪرپشن ڪيسن ۾ ڦاسي ويا۔[22] ڀٽو حڪومت جي زوال جو وڏو الزام گهڻو ڪري مٿس لڳايو ويو۔[23]

آگسٽ 1990ع ۾ ڀٽو حڪومت جي برطرفي کان پوءِ،[24] بينظير ڀٽو ۽ زرداري کي پاڪستان فوج جي هدايت هيٺ سيڪيورٽي فورسز ملڪ ڇڏڻ کان روڪي ڇڏيو۔[25] آگسٽ ۽ آڪٽوبر جي وچ واري عبوري حڪومت دوران، ڀٽو جي مخالف، عبوري وزيراعظم غلام مصطفى جتوئي، ڀٽو حڪومت جي ڪرپشن بابت جاچ شروع ڪئي۔[26] جتوئي زرداري تي الزام لڳايو ته هن پنهنجي زال جي سياسي حيثيت استعمال ڪري ڪنهن به منصوبي جي منظوري يا قرض حاصل ڪرڻ لاءِ ڏهه سيڪڙو ڪميشن ورتي۔[26] کيس ”مسٽر ٽين پرسنٽ“ جو لقب ڏنو ويو۔[13]

کيس 10 آڪٽوبر 1990ع تي اغوا ۽ ڀتي خوري سان لاڳاپيل الزامن تي گرفتار ڪيو ويو۔[24][27] الزامن موجب هڪ ڀتي خوري منصوبي ۾ هڪ برطانوي واپاري جي ٽنگ سان مبينا بم ٻڌڻ شامل هو۔[13] ڀٽو خاندان ان فرد جرم کي سياسي بنيادن تي ۽ گهڙيل قرار ڏنو۔[27] آڪٽوبر 1990ع جي چونڊن ۾، هو جيل ۾ هوندي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو۔[28] ڀٽو ۽ پي پي پي زرداري جي قيد خلاف احتجاج طور قومي اسيمبلي جي افتتاحي اجلاس مان واڪ آئوٽ ڪيو۔[28] هن 20,000 ڊالر ضمانت جمع ڪرائي، پر سندس آزادي هڪ حڪومتي آرڊيننس سبب روڪي وئي، جنهن عدالت جو اهو اختيار ختم ڪري ڇڏيو هو ته اها دهشتگردي عدالت ۾ هلندڙ ڪيسن جي جوابدارن کي آزاد ڪري سگهي، جتي مبينا دهشتگردن جا تڪڙا ٽرائل ٿيندا هئا۔[23] اهو آرڊيننس بعد ۾ واپس ورتو ويو ۽ هڪ خاص عدالت کيس بينڪ فراڊ ۽ سياسي مخالفن جي قتل جي سازش جي الزامن مان بري ڪيو۔[23] کيس فيبروري 1993ع ۾ آزاد ڪيو ويو۔[23] مارچ 1994ع ۾، زرداري کي بينڪ فراڊ جي الزامن مان بري ڪيو ويو۔[29] ڀٽو جي پهرين دور سان لاڳاپيل ڪرپشن جا ٻيا سڀ الزام واپس ورتا ويا يا عدالتن مان خارج ڪيا ويا۔[30]

25 مارچ 1991ع تي، سنگاپور ايئرلائنز فلائيٽ 117 جي اغوا ڪندڙن ٻين مطالبن سان گڏ زرداري جي آزادي جو مطالبو ڪيو۔ اغوا ڪندڙن کي سنگاپور ڪمانڊوز ماريو۔[31]

ٻي ڀٽو حڪومت ۾ سياسي شموليت

[سنواريو]

اپريل 1993ع ۾، هو نواز شريف جي پهرين مختصر وزارت عظميٰ کان پوءِ قائم ٿيندڙ عبوري حڪومت جي 18 ڪابينا وزيرن مان هڪ بڻيو۔[32] عبوري حڪومت جولاءِ جي چونڊن تائين قائم رهي۔[32] ڀٽو جي چونڊ کان پوءِ، هن سندس سيڙپڪاري واري وزير،[30][33] انٽيليجنس بيورو جي سربراهه،[30] ۽ وفاقي جاچ اداري جي سربراهه طور ڪم ڪيو۔[30] فيبروري 1994ع ۾، بينظير زرداري کي صدام حسين سان ملاقات لاءِ عراق موڪليو ته جيئن ڪويت-عراق جي غير واضح سرحد تي گرفتار ٿيل ٽن پاڪستانين جي بدلي ۾ دوائون پهچايون وڃن۔[34] اپريل 1994ع ۾، زرداري انهن الزامن کي رد ڪيو ته هو مڙس جي حيثيت سان غير ضابطه اثر استعمال ڪري رهيو هو ۽ ”حقيقتي وزيراعظم“ طور ڪم ڪري رهيو هو۔[35][36] مارچ 1995ع ۾، کيس نئين ماحولياتي تحفظ ڪائونسل جو چيئرمين مقرر ڪيو ويو۔[37][38]

ٻي ڀٽو حڪومت جي شروعات دوران، بينظير ۽ سندس ماءُ نصرت ڀٽو جي وچ ۾ مرتضيٰ ڀٽو، نصرت جي پٽ ۽ بينظير جي ننڍي ڀاءُ، جي سياسي مستقبل بابت ڀٽو خاندان جو تڪرار ظاهر ٿيو۔[39] بينظير زرداري جي حمايت تي سندس شڪريو ادا ڪيو۔[39] سيپٽمبر 1996ع ۾، مرتضيٰ ۽ ست ٻيا ماڻهو ڪراچي ۾ پوليس سان فائرنگ ۾ مارجي ويا، جڏهن شهر ٽن سالن جي گهرو جنگ مان گذري رهيو هو۔[40][41] مرتضيٰ جي جنازي ۾، نصرت بينظير ۽ زرداري کي ذميوار قرار ڏنو ۽ مقدمو هلائڻ جو عزم ظاهر ڪيو۔[30][40] غنوا ڀٽو، مرتضيٰ جي بيوه، پڻ زرداري تي سندس قتل جي پٺيان هجڻ جو الزام لڳايو۔[30][42] صدر فاروق لغاري، جيڪو مرتضيٰ جي موت کان ست هفتا پوءِ ڀٽو حڪومت کي برطرف ڪرڻ وارو هو، بينظير ۽ زرداري جي ملوث هجڻ جو شڪ پڻ ظاهر ڪيو۔[30] پاڪستان جي ڪيترن وڏن اخبارن الزام لڳايو ته زرداري پنهنجي سالو کي رستي مان هٽائڻ چاهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ مرتضيٰ پي پي پي جي هڪ الڳ ٿيل ڌڙي جي سربراهه طور سرگرم هو۔[30]

نومبر 1996ع ۾، ڀٽو حڪومت کي لغاري بنيادي طور ڪرپشن ۽ مرتضيٰ جي موت سبب برطرف ڪيو۔[30] زرداري کي لاهور ۾ گرفتار ڪيو ويو، جڏهن هو ملڪ ڇڏي دبئي وڃڻ جي ڪوشش ڪري رهيو هو۔[30][41]

جيل ۽ جلاوطني

[سنواريو]

دي نيو يارڪ ٽائمز جي رپورٽ

[سنواريو]

جنوري 1998ع ۾ دي نيو يارڪ ٽائمز ۾ هڪ وڏي رپورٽ شايع ٿي، جنهن ۾ زرداري جي وسيع ڪرپشن ۽ عوامي فنڊن جي غلط استعمال جا تفصيل ڏنا ويا۔[43] رپورٽ ۾ زرداري ۽ هڪ پاڪستاني ساٿي کي فرانسيسي فوجي ٺيڪيدار داسو اوي ايشن سان 4 ارب ڊالر جي معاهدي لاءِ 200 ملين ڊالر ڪڪ بيڪ ملڻ جو ذڪر ڪيو ويو؛ اهو معاهدو فقط تڏهن ختم ٿيو جڏهن ڀٽو حڪومت کي برطرف ڪيو ويو۔[43] ان ۾ سون جي درآمدات تي اجاراداري جي بدلي ۾ سون جي بلين جي واپاري طرفان 5 ملين ڊالر جون ٻه الڳ ادائيگيون به بيان ڪيون ويون۔[43] رپورٽ ۾ پاڪستاني جاچ ڪندڙن کان حاصل ڪيل ڄاڻ شامل هئي ته ڀٽو خاندان مبينا طور حڪومت جي تقريبن هر شعبي ۾ ڪڪ بيڪن ذريعي 1.5 ارب ڊالر کان وڌيڪ ناجائز منافعو گڏ ڪيو۔[43] ان ۾ 1990ع جي وچ واري عرصي ۾ زرداري جي وڏي خرچ جو به ذڪر هو، جنهن ۾ زيورن تي خرچ ڪيل لکين ڊالر شامل هئا۔[43] ڀٽو خاندان پاران پنهنجي دولت لاءِ ڪيل انتظام اولهه جي ملڪيت ڪمپنين، اولهه جي وڪيلن، ۽ اولهه جي دوستن جي هڪ نيٽ ورڪ تي ٻڌل هئا۔[43] رپورٽ بيان ڪيو ته زرداري ڪيئن ڳجها معاهدا، ڏکيا ۽ تفصيلي مذاڪرات، ۽ پنهنجي معاملن تي اعتراض ڪندڙ هر شخص جي برطرفي جو بندوبست ڪيو۔[43]

سٽي بئنڪ، جيڪا اڳ ئي پنهنجي پرائيويٽ بئنڪنگ عملن سبب تنقيد هيٺ هئي، رپورٽ جي نتيجي ۾ وڌيڪ مشڪلاتن ۾ اچي وئي۔[44] زرداري جي مالي تاريخ 1999ع جي آمريڪي سينيٽ رپورٽ ۾ بئنڪنگ طريقيڪار جي ڪمزورين بابت هڪ مطالعي جو ڪيس هئي۔[45]

ٻي قيد ۽ سزا

[سنواريو]

مارچ 1997ع ۾، زرداري ڪراچي جيل ۾ هوندي سينيٽ جو ميمبر چونڊيو ويو۔[46][47] ڊسمبر 1997ع ۾، کيس سخت سيڪيورٽي هيٺ حلف کڻڻ لاءِ اسلام آباد آندو ويو۔[46]

جولاءِ 1998ع ۾، سوئس حڪومت پاران مني لانڊرنگ سان لاڳاپيل دستاويز پاڪستاني اختيارين حوالي ڪرڻ کان پوءِ، پاڪستان ۾ مٿس ڪرپشن جو فرد جرم لاڳو ڪيو ويو۔[48] سوئس اختيارين به مٿس مني لانڊرنگ جو فرد جرم لاڳو ڪيو هو۔[48] ساڳئي وقت، هڪ الڳ ڪيس ۾، مٿس ۽ ٻين 18 ماڻهن تي مرتضيٰ ڀٽو جي قتل جي سازش جو فرد جرم لاڳو ڪيو ويو۔[49] فوجداري ڪاررواين شروع ٿيڻ کان پوءِ، سٽي بئنڪ زرداري جو اڪائونٽ بند ڪري ڇڏيو۔[44]

اپريل 1999ع ۾، ڀٽو ۽ زرداري کي هڪ سوئس سامان جاچ ڪمپني کان معاوضا وٺڻ تي سزا ٻڌائي وئي، جيڪا ڪسٽم ڊيوٽيز جي وصولي ۾ ڪرپشن ختم ڪرڻ لاءِ مقرر ڪئي وئي هئي۔[50] ٻنهي کي 8.6 ملين ڊالر ڏنڊ لڳايو ويو۔[50][51] ٻنهي کي پنج سال قيد جي سزا پڻ ٻڌائي وئي، پر ڀٽو کي سندس خود اختيار ڪيل جلاوطني مان پاڪستان واپس نه آڻي سگهيو ويو۔[50][51] زرداري اڳ ئي الڳ الزامن تي ٽرائل جي انتظار ۾ جيل ۾ هو۔[50][51] سندن خلاف استعمال ڪيل ثبوت سوئس جاچ ڪندڙن ۽ پاڪستاني بيورو آف اڪائونٽبلٽي گڏ ڪيا هئا۔[50][52]

مئي 1999ع ۾، مبينا خودڪشي جي ڪوشش کان پوءِ کيس اسپتال داخل ڪيو ويو۔[53] هن دعويٰ ڪئي ته اها پوليس طرفان قتل جي ڪوشش هئي۔[53]

آگسٽ 2003ع ۾، هڪ سوئس جج ڀٽو ۽ زرداري کي مني لانڊرنگ ۾ ڏوهاري قرار ڏيندي ڇهه مهينا قيد ۽ 50,000 ڊالر ڏنڊ جي سزا ٻڌائي۔[54] ان کان علاوه، کين پاڪستاني حڪومت کي 11 ملين ڊالر واپس ڪرڻا هئا۔[54] اها سزا ٻن سوئس ڪمپنين کان ڪسٽم فراڊ جي بدلي ۾ ڪڪ بيڪ وٺڻ بابت الزامن سان لاڳاپيل هئي۔[55] فرانس، پولينڊ، ۽ سوئٽزرلينڊ ۾، هن جوڙي کي اضافي الزامن کي منهن ڏيڻو پيو۔[56]

نومبر 2004ع ۾، عدالت جي حڪم سان کيس ضمانت تي آزاد ڪيو ويو۔[57][58][59] هڪ مهيني بعد، اسلام آباد ۾ قتل ڪيس جي ٻڌڻيءَ تي پيش نه ٿيڻ سبب کيس غير متوقع طور گرفتار ڪيو ويو۔[57][58][59] کيس ڪراچي ۾ گهر ۾ نظربندي هيٺ رکيو ويو۔[57][59] هڪ ڏينهن بعد، کيس 5,000 ڊالر ضمانت تي آزاد ڪيو ويو۔[57][58] سندس آزادي، ٻيهر گرفتاري، ۽ وري آزادي کي مشرف حڪومت ۽ پي پي پي جي وچ ۾ وڌندڙ مفاهمت جي نشاني طور ڏٺو ويو۔[57][58] 2004ع جي آخر ۾ ٻي آزادي کان پوءِ، هو جلاوطني لاءِ دبئي روانو ٿيو۔[13][60]

جلاوطني ۽ قانوني مسئلا

[سنواريو]

هو اپريل 2005ع ۾ لاهور واپس آيو۔[60][61][62] پوليس کيس ريليون ڪرڻ کان روڪيو ۽ ايئرپورٽ کان سندس گهر تائين پهچايو۔[60][61][62] هن پرويز مشرف جي حڪومت تي تنقيد ڪئي، پر مشرف ۽ پي پي پي وچ ۾ مفاهمت جون افواهون وڌنديون ويون۔[61][62] زرداري مئي 2005ع ۾ ٻيهر دبئي هليو ويو۔[63][64]

جون 2005ع ۾، کيس دل جو دورو پيو ۽ متحده عرب امارات ۾ علاج ڪيو ويو۔[63][64] پي پي پي جي هڪ ترجمان ٻڌايو ته هن آمريڪا ۾ اينجيوپلاسٽي ڪرائي۔[64] سيپٽمبر 2005ع ۾، هو ڪرپشن الزامن جي راولپنڊي ٻڌڻيءَ تي پيش نه ٿيو؛ عدالت سندس گرفتاري جا وارنٽ جاري ڪيا۔[64] سندس وڪيلن چيو ته هو علاج کان صحتياب ٿي رهيو هو، تنهنڪري اچي نه سگهيو۔[64] راولپنڊي عدالت جي درخواست کان پوءِ، انٽرپول جنوري 2006ع ۾ جوڙي خلاف ريڊ نوٽس جاري ڪيو، جنهن ۾ ميمبر ملڪن کي جوڙي جي حوالگي بابت فيصلو ڪرڻ لاءِ چيو ويو۔[65][66]

جڏهن ڀٽو سيپٽمبر 2007ع ۾ پاڪستان واپسي جو اعلان ڪيو، تڏهن سندس مڙس نيو يارڪ شهر ۾ طبي علاج هيٺ هو۔[67] آڪٽوبر 2007ع جي ڪراچي بم ڌماڪي کان پوءِ، جنهن ڀٽو جي واپسي کي رت سان رنگي ڇڏيو، هن پاڪستاني انٽيليجنس ادارن تي حملن جي پٺيان هجڻ جو الزام لڳايو ۽ دعويٰ ڪئي ته ”اهو شدت پسندن نه ڪيو هو“۔[68][69] هو ڀٽو سان گڏ نه آيو هو، پر پنهنجي ڌيئرن سان دبئي ۾ رهيو۔ ڀٽو حملن جي چيف جاچ آفيسر کي هٽائڻ جو مطالبو ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس دعويٰ هئي ته اهو آفيسر 1999ع ۾ جيل اندر زرداري تي مبينا تشدد ۾ ملوث هو۔[70]

نومبر 2007ع ۾، مشرف ڇهن هفتن لاءِ ايمرجنسي راڄ نافذ ڪيو (ڏسو پاڪستاني ايمرجنسي، 2007)،[71] اسلامي شدت پسندي وڌڻ جي بهاني، ڀٽو جي زرداري سان ملڻ لاءِ دبئي وڃڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ۔[72][73] ايمرجنسي لاڳو ٿيڻ فوراً پوءِ ڀٽو پاڪستان موٽي آئي، جڏهن⁠تہ زرداري ٻيهر دبئي ۾ ئي رهيو۔[72][74] ايمرجنسي راڄ ان کان بلڪل اڳ شروع ڪيو ويو جڏهن پاڪستان جي سپريم ڪورٽ مشرف جي آمريڪي حمايت يافته تجويز — قومي مفاهمتي آرڊيننس (اين آر او) — جي قانوني حيثيت تي غور شروع ڪيو، جنهن تحت ڀٽو ۽ زرداري خلاف ڪرپشن الزام ختم ڪري پاڪستان ۾ گڏيل ڀٽو-مشرف اتحاد قائم ڪرڻو هو۔[72][73] ڀٽو ۽ زرداري سپريم ڪورٽ سان مشرف جي تڪرار ۾ سندس همدرد هئا، پر ساڳئي وقت مارشل لا لاڳو ڪرڻ تي تنقيد به ڪئي۔[72][73]

پي پي پي جو شريڪ چيئرمين

[سنواريو]

ڀٽو جو قتل ۽ جانشيني

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو بينظير ڀٽو جو قتل

زرداري اسلامي اصولن موجب ڀٽو جو پوسٽ مارٽم ڪرائڻ کان روڪيو۔[75][76] هو ۽ سندن ٻار سندس جنازي ۾ شريڪ ٿيا، جيڪو ايندڙ ڏينهن ٿيو۔[77] هن حڪومت جي انهن الزامن کي رد ڪيو ته قتل القاعده طرفان ڪرايو ويو هو۔[75][78] هن سندس موت بابت بين الاقوامي جاچ جو مطالبو ڪيو ۽ چيو ته جيڪڏهن مشرف حڪومت مناسب تحفظ فراهم ڪري ها ته هوءَ اڃا زنده هجي ها۔[76][79][80] هن ۽ سندس خاندان گڏيل قومن جي جاچ جي بدلي ۾ ڀٽو جي لاش کي قبر مان ڪڍڻ بابت مشرف جو مطالبو قبول ڪرڻ جي آڇ ڪئي، پر مشرف اها تجويز رد ڪري ڇڏي۔[81]

ڀٽو پنهنجي سياسي وصيت ۾ زرداري کي پارٽي اڳواڻ طور پنهنجو جانشين نامزد ڪيو هو۔[75][78][82] بهرحال، سندن اڻويهن سالن جو پٽ، بلاول ڀٽو زرداري، پي پي پي جو چيئرمين بڻيو، ڇاڪاڻ⁠تہ زرداري چاهيو ٿي ته بلاول ڀٽو جي ورثي جي نمائندگي ڪري، جزوي طور پنهنجي غير مقبوليت سبب پارٽي اندر ورهاڱي کان بچڻ لاءِ۔[75][78][83] تنهن هوندي به، هن گهٽ ۾ گهٽ ٽي سال پي پي پي جي شريڪ چيئرمين طور ڪم ڪيو، جيستائين بلاول پرڏيهه ۾ پنهنجي تعليم مڪمل ڪئي۔[75][82][83]

فيبروري جون پارلياماني چونڊون ۽ اتحاد جي تشڪيل

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو 2008ع پاڪستاني عام چونڊ

زرداري 8 جنوري وارين پارلياماني چونڊن ۾ ڪا دير نه ڪرڻ ۽ سڀني مخالف ڌر پارٽين جي شرڪت جو مطالبو ڪيو۔[75] ٻين وڏين سياسي پارٽين جلدي شرڪت تي اتفاق ڪيو، جنهن سان بائيڪاٽ جو ڪو به امڪان ختم ٿي ويو۔[75][76] ڀٽو جي قتل کان پوءِ پيدا ٿيل افراتفري سبب چونڊون ڇهه هفتا ملتوي ڪري 18 فيبروري تي ڪرايون ويون۔[76][84] جنوري 2008ع ۾، هن تجويز ڏني ته جيڪڏهن سندس پارٽي اڪثريت حاصل ڪري ٿي، ته اها مشرف جي پاڪستان مسلم ليگ (ق) سان اتحاد ٺاهي سگهي ٿي۔[84][85] هن ۽ پاڪستان مسلم ليگ (ن) جي اڳواڻ نواز شريف ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن ووٽن ۾ ڌانڌلي جي ڪوشش ڪئي وئي ته ملڪ گير احتجاج ڪيو ويندو۔[85][86] هو پاڻ پارليامينٽ لاءِ چونڊ نه وڙهي سگهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن نومبر 2008ع ۾ نامزدگي ڪاغذ جمع نه ڪرايا هئا، جڏهن ڀٽو جي حياتيءَ ۾ هن وٽ ڪو واضح سياسي ارادو نه هو۔[87]

پي پي پي ۽ پي ايم ايل-ن فيبروري چونڊن ۾ ترتيبوار سڀ کان وڌيڪ ۽ ٻيون نمبر وڌيڪ سيٽون کٽيون۔[87][88] هن ۽ شريف اتحاد حڪومت ٺاهڻ تي اتفاق ڪيو، جنهن سان آمريڪي اميدون ختم ٿي ويون ته هن ۽ مشرف وچ ۾ اقتدار ورهائڻ جو معاهدو ٿيندو۔[87][88] هنن عدليه بحال ڪرڻ تي اتفاق ڪيو، پر زرداري شريف جي ڀيٽ ۾ گهٽ سخت موقف اختيار ڪيو۔[88][89] هن آمريڪي سفير اين ڊبليو پيٽرسن سان ملاقات ڪئي، جنهن مشرف سان ٺاهه لاءِ زور ڀريو۔[88] نئين اتحاد کي مضبوط ڪرڻ لاءِ، هن عوامي نيشنل پارٽي، متحده قومي موومينٽ، ۽ بلوچ قومپرست اڳواڻن سان رابطو ڪيو، جن سڀني چونڊن جو بائيڪاٽ ڪيو هو۔[90][91]

ڪيترن هفتن جي قياس آرائين ۽ پارٽي اندر اختلافن کان پوءِ، هن چيو ته هو وزيراعظم ٿيڻ نٿو چاهي۔[91][92][93] مارچ 2008ع جي وچ ڌاري، هن وڌيڪ سياسي طور طاقتور مخدوم امين فهيم کي نظرانداز ڪري يوسف رضا گيلاني کي وزيراعظم لاءِ چونڊيو۔[93]

2008ع جي اتحادي حڪومت

[سنواريو]

هن ۽ شريف 9 مارچ 2008ع جي هڪ معاهدي ۾، جيڪو مري اعلان جي نالي سان مشهور آهي، 30 اپريل 2008ع تائين انهن 60 ججن جي بحالي تي اتفاق ڪيو جن کي مشرف اڳ ۾ برطرف ڪيو هو۔[94][95] اها آخري تاريخ بعد ۾ 12 مئي تائين وڌائي وئي۔[94] هن ۽ شريف مئي ۾ لنڊن ۾ ناڪام ڳالهيون ڪيون۔[94][96] جڏهن اتحاد عدليه بحال ڪرڻ ۾ ناڪام ٿيو، تڏهن پي ايم ايل-ن مئي جي وچ ۾ حڪومت ڇڏي ڏني ۽ پنهنجا وزير ڪابينا مان ڪڍي ڇڏيا۔[94][95][96][97][98] اتحاد ٻيهر پي ايم ايل-ن سان گڏ منظم ٿيو، ۽ هڪ آئيني ترميم تجويز ڪئي جيڪا صدر کان پارليامينٽ برطرف ڪرڻ جو اختيار واپس وٺندي۔[95][97][98] مئي جي آخر تائين اتحاد مشرف سان ٽڪراءَ جي حالت ۾ اچي ويو۔[97][98] ساڳئي وقت، حڪومت پاڪستان کي دولت مشترڪه ۾ ٻيهر شامل ڪرائڻ ۾ ڪامياب ٿي۔[99]

هن ۽ شريف جون 2008ع ۾ لاهور ۾ مشرف جي برطرفي ۽ آئيني ترميمن تي بحث لاءِ مليا، جن کي پي ايم ايل-ن مري اعلان کي پورو ڪرڻ لاءِ ناکافي سمجهيو۔[95][100] هن مواخذي جي مطالبن جي مخالفت ڪئي، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس دعويٰ هئي ته اتحاد وٽ ٻنهي قانون ساز ادارن — قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ — ۾ ٻه ٽهائي اڪثريت نه هئي۔[95][100] هو عدليه بحال ڪرڻ لاءِ تيار نه هو، جڏهن اتحاد ۾ ورهاڱو وڌندو ويو ۽ عوامي جذبو شريف ڏانهن منتقل ٿيندو ويو۔[101][102] اتحاد حڪومت تي تنقيد ڪئي ته شريف کي جون جي ضمني چونڊن ۾ حصو وٺڻ کان روڪيو ويو۔[101][102][103] مشرف ۽ عدليه بابت تعطل سبب اتحاد وڌندڙ خوراڪ جي کوٽ ۽ تيزي سان وڌندڙ مهانگائي کي منهن نه ڏئي سگهيو، جيڪا 30 سالن ۾ سڀ کان وڌيڪ هئي۔[95]

آگسٽ 2008ع ۾، زرداري نرمي اختيار ڪئي، ۽ اتحاد مشرف خلاف الزامنامو تيار ڪري سندس مواخذي ڏانهن مڪمل رفتار سان اڳتي وڌڻ تي اتفاق ڪيو۔[104][105] اتحاد مٿس 1999ع جي بغاوت ۽ مارشل لا لاڳو ڪرڻ تي سنگين غداري جو الزام لڳايو۔[104] هن مشرف کي پارليامينٽ برطرف ڪرڻ کان خبردار ڪيو، ۽ اتحاد 2008ع بيجنگ اولمپڪس ۾ پاڪستان جي نمائندگي لاءِ مشرف بدران گيلاني کي چونڊيو۔[105][106] 18 آگسٽ تي، مشرف مواخذي کان بچڻ لاءِ استعيفيٰ ڏني۔[107][108][109][110] جيتوڻيڪ زرداري مشرف کي عدالتي ڪارروائي کان ڇوٽ ڏيڻ جي حق ۾ هو، پر اتحاد ڪنهن فيصلي تي متفق نه ٿي سگهيو۔[107][108][110] اتحاد عدليه جي مستقبل بابت به گڏيل موقف اختيار نه ڪري سگهيو۔[107]

پڻ ڏسو

[سنواريو]


  1. ↑ "Zardari elected PPPP president". دنيا نيوز. 27 December 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 December 2015 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ آصف علي زرداري : (Sindhianaسنڌيانا)
  3. ↑ Riches, Christopher; Palmowski, Jan (18 February 2021). "Zardari, Asif Ali" (en ۾). A Dictionary of Contemporary World History (Oxford University Press). doi:10.1093/acref/9780191890949.001.0001. ISBN 978-0-19-189094-9. https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191890949.001.0001/acref-9780191890949-e-3563.
  4. ↑ Wilkinson, Isambard (4 September 2008). "Profile: Asif Ali Zardari, Pakistan's probable next president, is living the dream". The Daily Telegraph. London. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 January 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "Profile: Asif Ali Zardari". BBC News. 16 December 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 November 2011 تي محفوظ ڪيل. 28 February 2011 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "Corrections". The New York Times. 10 January 1998. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 December 2010 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ Dawn.com (2013-05-01). "Asif Ali Zardari". Dawn (انگريزي ۾). 2025-12-05 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ "President grieved: Hakim Ali Zardari passes away". The Express Tribune. 25 May 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 1 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ Pakistan Journal of History and Culture. National Institute of Historical and Cultural Research. 1996. ص. 82. The second son Hakim Ali Zardari, left his place of birth, Phatohal Zardari, and settled in the village Mir Khan Zardari village where he started cultivating ancestral lands. He married Bilqees Khanum, daughter of Hasan Ali Memon and grand daughter of the famous scholar Hasan Ali Effendi.
  10. ↑ Selections from Regional Press. Institute of Regional Studies. 2008. ص. 48. On his maternal side, he is the great-grandson of Khan Bahadur Hassan Ali Effendi, the founder of first educational institution for the Muslims of Sindh. The founder of Pakistan, Quaid-e-Azam Mohammad Ali Jinnah, was among the prominent students to graduate from the Sindh Madrassa.
  11. ↑ Current Biography Yearbook. H.W. Wilson. 2009. ص. 623. On his maternal side, Zardari is the great-grandson of Khan Bahadur Hassan Ali Effendi ["Afandi" in some sources), the founder of Sindh Madrasatul Islam, the first educational institution for Muslims in Sindh.
  12. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "borger".
  13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Wonacott, Peter (5 September 2008). "Zardari set to assume Pakistan's presidency". The Wall Street Journal. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 November 2015 تي محفوظ ڪيل. 22 December 2009 تي حاصل ڪيل.
  14. 1 2 3 4 5 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "eduperlez".
  15. ↑ Iqbal, Aftab (December 2013). "Khabarnaak GC Special". Khabarnaak. GEO TV.
  16. ↑ "President Asif Ali Zardari". gov.pk. اصل نسخو مان 29 July 2012 تي محفوظ ڪيل. 30 June 2011 تي حاصل ڪيل.
  17. 1 2 3 Ellick, Adam B. (16 July 2010). "Pakistani legislators face accusations of faking their degrees". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 June 2011 تي محفوظ ڪيل. 8 June 2011 تي حاصل ڪيل.
  18. 1 2 3 4 "Pakistan opposition leader's wedding spurs frenzied protest". The Durant Daily Democrat. ڊيورانٽ، اوڪلاهوما. 20 December 1987. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  19. 1 2 3 4 5 Weisman, Steven R (19 December 1987). "The Bride Wore White; 100,000 Sang Slogans". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 3 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ پاڪستان جو ضياءُ جهاز ڌماڪي ۾ فوت؛ آمريڪي سفير ۽ 28 ٻيا به مارجي ويا آرڪائيو ڪيا ويا 27 August 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., The New York Times
  21. ↑ پاڪستان: 1988ع ۾ ٿيل چونڊون آرڪائيو ڪيا ويا 13 July 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., انٽر-پارلياماني يونين
  22. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "bbcprofileleader".
  23. 1 2 3 4 "Bhutto's husband leaves prison". The New York Times. 7 February 1993. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 3 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  24. 1 2 "Government arrests husband of Bhutto". The Spokane Chronicle. Spokane, Washington. 10 October 1990. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ Crossette, Barbara (8 August 1990). "Bhutto Blames Army for Her Ouster". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 3 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  26. 1 2 Rudolph, Barbara; انيتا پرتاپ (27 August 1990). "Pakistan: The hunt is on". ٽائيم. اصل نسخو مان 20 January 2011 تي محفوظ ڪيل. 3 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  27. 1 2 "Police arrest Bhutto's husband". The Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. 10 October 1990. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  28. 1 2 "Bhutto legislators stage walkout". The Daily Sentinel. Middleport, Ohio. 4 November 1990. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "Bhutto's husband cleared in bank fraud". Toledo Blade. Toledo, Ohio. 1 March 1994. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  30. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Burns, John F (5 November 1996). "Pakistan's Premier Bhutto is put under house arrest". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ Choi Kee, Choy (4 مَئي 2010). "History snippets: 1981 Onwards (A Maturing SAF): 1991 – SQ 117 Rescue". سنگاپور جي دفاع واري وزارت.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  32. 1 2 "Husband of Benazir Bhutto, out of jail, joins the cabinet". The New York Times. 23 April 1993. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ "Pakistani President dismisses Bhutto". Kentucky New Era. Hopskinsville, Kentucky. 1 November 1996. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ "Benazir sends Zardari on mercy mission to Iraq". The Indian Express. Ahmadabad, India. 10 February 1994. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ "Zardari refutes charges of being de-facto Prime Minister". The Indian Express. Ahmadabad, India. 27 April 1994. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ Purdum, Todd S (27 March 1995). "A Clinton and a Bhutto share a joke in Pakistan". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ "Bhutto moves swiftly to ensure green future". South China Morning Post. Hong Kong. 23 March 1995. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 July 2011 تي محفوظ ڪيل. 4 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  38. ↑ Robinson, Simon (29 December 2007). "Bhutto's successor". Time. اصل نسخو مان 30 December 2007 تي محفوظ ڪيل. 4 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  39. 1 2 Kamm, Henry (14 January 1994). "Bhutto fans the family feud, charging mother favors son". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 4 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  40. 1 2 "Bhutto's brother dies in shooting". Beaver County Times. Beaver, Pennsylvania. 22 September 1996. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  41. 1 2 Burns, John F (6 November 1996). "With goats and gunfire, Pakistanis cheer Bhutto's fall". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  42. ↑ "Zardari charged in Murtaza killing". The Nation. Bangkok, Thailand. 20 December 1996. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  43. 1 2 3 4 5 6 7 Burns, John F. (9 January 1998). "House of graft: tracing the Bhutto millions". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 May 2009 تي محفوظ ڪيل. 10 October 2001 تي حاصل ڪيل.
  44. 1 2 Zagorin, Adam; S. C. Gwynne (14 December 1998). "Just hide me the money". Time. اصل نسخو مان 29 June 2011 تي محفوظ ڪيل. 6 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ "Minority staff report for permanent subcommittee on investigations hearing on private banking and money laundering: a case study of opportunities and vulnerabilities". senate.gov. 9 November 1999. اصل نسخو مان 28 May 2009 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  46. 1 2 Kershner, Isabel & Mark Landler (30 December 1997). "World news briefs: Bhutto's jailed husband sworn in as Senator". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 6 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "The decline and fall of Benazir Bhutto". دي اڪانومسٽ. 22 April 1999. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 June 2011 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  48. 1 2 "Bhutto 'corruption' documents reach Pakistan". BBC News. 23 July 1998. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 6 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ "Pakistan ex-premier's spouse indicted for murder". The New York Times. 6 July 1997. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 6 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  50. 1 2 3 4 5 Dugger, Celia W (16 April 1999). "Pakistan Sentences Bhutto To 5 Years for Corruption". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  51. 1 2 3 Rashid, Ahmed (16 April 1999). "Bhutto vows she will fight jail sentence for corruption". Irish Independent. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ "Benazir, Zardari sentenced in Switzerland". The Daily Star. Oneonta, New York. 6 August 2003. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  53. 1 2 "Pakistan police accused of attempted murder". BBC News. 18 May 1999. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2012 تي محفوظ ڪيل. 6 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  54. 1 2 Langley, Alison (6 August 2003). "Pakistan: Bhutto sentenced in Switzerland". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 August 2010 تي محفوظ ڪيل. 6 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "pallister".
  56. ↑ Flintoff, Correy (27 December 2007). "Play connects Pakistan's past and present". NPR. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 June 2011 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  57. 1 2 3 4 5 "International news briefings". The New York Times. 23 December 2004. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  58. 1 2 3 4 Zehra, Nasim (24 December 2004). "Zardari's arrest and release: Eye-opener for 'disbelievers'". Arab News. Jeddah: Saudi Research & Publishing Company. Saudi Research & Marketing Group. اصل نسخو مان 16 June 2012 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  59. 1 2 3 "Pakistan police re-arrest Zardari". BBC News. 21 December 2004. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 April 2012 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  60. 1 2 3 "Bhutto party supporters released". BBC News. 18 April 2005. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 September 2009 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  61. 1 2 3 Masood, Salmaan (18 April 2005). "Politicians detained in Pakistan". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  62. 1 2 3 "Pakistan detains opposition figure". Fox News Channel. News Corporation. 16 April 2005. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  63. 1 2 "Bhutto's husband has a heart attack". Independent Online. Independent News & Media. 5 June 2005. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 October 2011 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  64. 1 2 3 4 5 "Bhutto husband re-arrest ordered". BBC News. 11 September 2005. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 January 2016 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  65. ↑ Masood, Azhar (26 January 2006). "Interpol issues arrest notices for Benazir and husband". Arab News. Jeddah: Saudi Research & Publishing Company. Saudi Research & Marketing Group. اصل نسخو مان 16 June 2012 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ "Interpol issues arrest notice for Benazir Bhutto on corruption charges". Forbes. AFX News. 26 January 2006. اصل نسخو مان 29 June 2011 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ Gall, Carlotta (15 September 2007). "Bhutto announces date of return to Pakistan". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ "Terrorists blamed for Karachi attacks". Gulf Daily News. Manama, Bahrain. 20 October 2007. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 June 2012 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  69. ↑ "Pakistan's Bhutto targeted on return home". Reuters. 19 October 2007. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ "Bhutto vows to press on with campaign". The New York Times. 21 October 2007. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  71. ↑ "Factbox-Who stands to win or lose in Pakistani vote". Reuters. 17 February 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  72. 1 2 3 4 "Pakistan declares state of emergency". The Gazette. Montreal: Canada.com. Postmedia News. 3 November 2007. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 June 2011 تي محفوظ ڪيل. 16 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  73. 1 2 3 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "timedeal".
  74. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "reuteragain".
  75. 1 2 3 4 5 6 7 "Bhutto's son, husband to lead party". CBS News. 31 December 2007. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  76. 1 2 3 4 Hall, Camilla (8 January 2008). "Bhutto's son says Pakistan may fragment without vote (Update2)". Bloomberg L.P. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  77. ↑ Wilkinson, Isambard (28 December 2011). "Thousands gather for Benazir Bhutto's funeral". The Daily Telegraph. London. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 January 2022 تي محفوظ ڪيل. 29 May 2011 تي حاصل ڪيل.
  78. 1 2 3 Walsh, Declan (1 January 2008). "Zardari rejects claim of al-Qaida link to Bhutto's murder". The Guardian. UK. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 September 2013 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ "Bhutto's son meets the press". The New York Times. 8 January 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  80. ↑ "Bhutto's son seeks media privacy". BBC News. 8 January 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 November 2015 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  81. ↑ "Musharraf: Exhume Bhutto's body". Al Jazeera. Qatar Media Corporation. 13 January 2008. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  82. 1 2 Sengupta, Somini (31 December 2007). "Opposition parties vow to proceed with Jan. 8 election". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  83. 1 2 "What's the deal with Bilawal Bhutto Zardari?". NPR. 31 December 2007. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  84. 1 2 Mangi, Naween A. (28 January 2008). "Zardari says Bhutto's party may work with Musharraf (Update1)". Bloomberg L.P. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  85. 1 2 Gall, Carlotta; Jane Perlez (17 February 2008). "Pakistan's hopes for election tempered by concerns about fairness of vote". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ Baker, Aryn (5 February 2008). "Pakistan braces for election trouble". Time. اصل نسخو مان 7 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  87. 1 2 3 Masood, Azhar (23 February 2008). "Fahim emerging as next Pak PM". Arab News. Jeddah: Saudi Research & Publishing Company. Saudi Research & Marketing Group. اصل نسخو مان 16 June 2012 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  88. 1 2 3 4 Bowley, Graham (21 February 2008). "2 Pakistani opposition parties vow to form coalition". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 May 2022 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  89. ↑ Perlez, Jane (10 March 2008). "Pakistan rivals join to fight Musharraf". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2009 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ "Pakistan coalition promises benefits". BBC News. 23 February 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 September 2009 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  91. 1 2 "Pakistan victors mull coalition". BBC News. 21 February 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 February 2008 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ "Bhutto's widower alleges post-poll rigging in Pakistan". Singapore: Channel NewsAsia. MediaCorp. 21 February 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 June 2011 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2010 تي حاصل ڪيل.
  93. 1 2 Perlez, Jane (23 March 2008). "Pakistani party's leader chooses a Prime Minister". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2009 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  94. 1 2 3 4 Haider, Kamran (12 May 2008). "Sharif's Party pulls out of Pakistan government". Reuters. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 May 2008 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  95. 1 2 3 4 5 6 Qayum, Khalid; Rupert, James (20 January 2008). "Sharif says Zardari risks losing support over judges (Update 1)". Bloomberg. 20 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  96. 1 2 Constable, Pamela (13 May 2008). "Pakistani party quits cabinet over justices". The Washington Post. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  97. 1 2 3 "Move to slash Musharraf's powers". BBC News. 24 May 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 January 2016 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  98. 1 2 3 Rupert, James (24 May 2008). "Pakistan Peoples Party moves to reduce Musharraf's powers". Bloomberg L.P. 20 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  99. ↑ Haider, Kamran (13 March 2008). "Pakistan's coalition rocked as Sharif pulls out". The Scotsman. Edinburgh: Johnston Press. اصل نسخو مان 8 July 2008 تي محفوظ ڪيل. 21 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  100. 1 2 Anthony, Augustine (20 June 2008). "Musharraf to be replaced soon: Bhutto's widower". Reuters Canada. اصل نسخو مان 25 October 2011 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  101. 1 2 "Pakistan: Supporters protest decision to bar Sharif from election". يو ايس اي ٽوڊي. 24 January 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 October 2011 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  102. 1 2 "Sharif barred from election". Gulf Daily News. Manama, Bahrain. 24 June 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 June 2012 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  103. ↑ Perlez, Jane (20 March 2008). "Pakistan court bars Sharif from election". The New York Times. 20 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  104. 1 2 Waraich, Omar (7 August 2008). "Musharraf in the crosshairs". Time. اصل نسخو مان 10 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  105. 1 2 Masood, Azhar (7 August 2008). "Coalition to impeach Musharraf". Arab News. Jeddah: Saudi Research & Publishing Company. Saudi Research & Marketing Group. اصل نسخو مان 16 June 2012 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  106. ↑ "Zardari warns Musharraf against government dismissal". Reuters. 7 August 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  107. 1 2 3 "'No deal yet' in Musharraf talks". BBC News. 19 August 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 November 2015 تي محفوظ ڪيل. 21 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  108. 1 2 "Pakistan: Exit the President". The Economist. Economist Group. 21 March 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 June 2011 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "akbloom".
  110. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "indiankam".

حوالا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=آصف_علي_زرداري&oldid=380732" تان ورتل