اوشينيا
.svg) | |
| پکيڙ | 8,525,989 چورس ڪلوميٽر (3,291,903 چورس ميل) |
|---|---|
| آبادي | 40,117,432 (2016, 6th)[1] |
| گھاٽائي | 4.19/km2 (10.9/sq mi) |
| جي ڊي پي (ناليوار) | $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, 6th) |
| جي ڊي پي (في ماڻھو) | $41,037 (2017, 2nd)[2] |
| آبادي جي سڃاڻپ | اوشيانيئن يا اوشيانيائي |
| ٻوليون | |
| ٽائيم زون | UTC+09 UTC-6 (ايسٽر آئلينڊ) (اولھ کان اوڀر) |
| وڏا شھر |
|
اوشينيا (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا کنڊ جو نالو آهي جنھن ۾ آسٽريليا، ميلنيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا شامل آهن.[3] جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ 85,25,989 چورس ڪلوميٽر (32,91,903 چورس ميل) آهي ۽ 2022ع ۾ 44.4 ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان انٽارڪٽيڪا کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو انساني ترقي جو اشاريو اوچو آهي.
تعارف
[سنواريو]خاصيتون
[سنواريو]
اوشينيا جي وصف مختلف علمن ۽ حوالن ۾ مختلف نموني ڪئي ويندي آهي.[4][5] عام جاگرافيائي ورهاست موجب هن خطي جا چار اهم ذيلي علائقا آسٽريليشا، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا آهن. وسيع تر وصف موجب اوشينيا ۾ ايشيا ۽ آمريڪا جي وچ ۾ پئسفڪ سمنڊ ۾ پکڙيل ٻيٽ ۽ ٻيٽن جا ميڙ شامل ٿين ٿا.[6][7]
آسٽريليا هن خطي جو ايترو وڏو زميني حصو آهي، جو ان کي عام طور هڪ الڳ کنڊ پڻ سمجهيو ويندو آهي، جڏهن تہ جاگرافيائي لحاظ کان اهو اوشينيا جو حصو آهي.[8] اوشينيا جا هزارين ٻيا ٻيٽ جسامت، ارضياتي بناوت، آبادي ۽ ثقافت جي لحاظ کان هڪ ٻئي کان نمايان فرق رکن ٿا.[9]
اوشينيا جي ٻيٽن تي رهندڙ ڪيترن ئي مقامي سماجن جون ثقافتون تاريخي طور ايشيا ۽ ڪولمبس کان اڳ واري آمريڪا جي ثقافتن کان الڳ نموني ترقي ڪنديون رهيون.[10] پئسفڪ سمنڊ جي وسيع فاصلي سبب آسٽريليا ۽ ڏکڻ-مرڪزي پئسفڪ جا ڪيترائي ٻيٽ ڊگهي عرصي تائين وڏن براعظمي ثقافتي اثرن کان نسبتاً الڳ رهيا.[10][11] ان جي ابتڙ، آسٽريليا جي اتر ۾ ملئي ٻيٽميڙ جا گهڻا ٻيٽ ايشيا جي براعظمي شيلف تي يا ان جي ويجهو واقع آهن، تنهنڪري انهن علائقن تي مکيه ايشيائي ثقافتن جو اثر نسبتاً وڌيڪ رهيو آهي.[10]
19هين صديءَ ۾ ڪيترن جاگرافيدانن اوشينيا کي گهڻو ڪري نسلي بنيادن تي مختلف حصن ۾ ورهايو، جن ۾ آسٽريليشا، مليسيا (جنهن ۾ ملئي ٻيٽميڙ شامل هو)، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا شامل هئا. رچرڊ ڊبليو. ڪاسٽيل ۽ ژان-ڪلود پاسرون جي 2011ع واري ڪتاب ميريٽائيم اڊيپٽيشنز آف دي پيسيفڪ موجب، انسان شناسيءَ ۾ اوشينيا کي روايتي طور آفريڪا، ايشيا ۽ آمريڪا وانگر هڪ کنڊ يا وڏي عالمي علائقي طور پڻ ڏٺو ويو آهي.[12] جان بارٿولوميو اوشينيا کي دنيا جي ڇهن وڏن ڀاڱن مان هڪ قرار ڏنو، جنهن ۾ آسٽريليا ۽ پئسفڪ جا ٻيٽ شامل هئا.[13]
آمريڪي ليکڪ سيموئل گرسوولڊ گڊرچ پنهنجي 1854ع واري ڪتاب ھسٽري آف آل نيشنز ۾ لکيو تہ 19هين صديءَ جي ڪجهه جاگرافيدانن پئسفڪ جي ٻيٽن کي اوشينيا نالي ٽئين کنڊ طور درجا بندي ڪيو، جڏهن تہ باقي ٻه وڏا ڀاڱا نئين دنيا، يعني آمريڪا، ۽ پراڻي دنيا، يعني آفرو-يوروشيا، هئا.[14] برطانوي فطرت دان الفريڊ رسل والس پڻ پنهنجي 1879ع واري ڪتاب آسٽريليشيا ۾ لکيو تہ جاگرافيدان اوشينيا جو اصطلاح پئسفڪ جي ٻيٽن لاءِ عام طور استعمال ڪندا هئا، جنهن ۾ آسٽريليا مرڪزي زميني حصو هو.[15] والس اوشينيا کي سڌيءَ طرح کنڊ نہ چيو، پر ان کي دنيا جي ڇهن وڏن ڀاڱن مان هڪ ضرور ڄاڻايو.[15]
دي آڪسفورڊ ھينڊبڪ آف ورلڊ ھسٽري'' موجب عالمي تاريخ جي روايتي بيانن ۾ اوشينيا کي گهڻو ڪري ثانوي يا حاشيي واري علائقي طور پيش ڪيو ويو آهي ۽ ڪيترين عالمي تاريخن ۾ ان جو ذڪر آخر ۾ اچي ٿو.[16]
گهڻن غير انگريزي ڳالهائيندڙ ملڪن ۾ اوشينيا کي دنيا جي هڪ کنڊ يا وڏي ڀاڱي طور پڙهايو ويندو آهي، جڏهن تہ آسٽريليا کي ان جي اندر هڪ ٻيٽ ملڪ طور ڏٺو ويندو آهي. ٻين ملڪن ۾ آسٽريليا ۽ يوروشيا کي کنڊ، جڏهن تہ ايشيا، يورپ ۽ اوشينيا کي ”دنيا جا ڀاڱا“ سمجهيو ويندو آهي.[17][18] انگريزي ڳالهائيندڙ ملڪن جي ڪيترن ليکڪن پڻ مختلف دورن ۾ اوشينيا کي کنڊ طور بيان ڪيو آهي.[19]
1950ع واري ڏهاڪي کان اڳ، يعني پليٽ ٽيڪٽونڪس جي نظريي جي عام قبوليت کان اڳ، انٽارڪٽيڪا، آسٽريليا ۽ گرين لينڊ کي ڪڏهن ڪڏهن ”ٻيٽ-کنڊ“ طور بيان ڪيو ويندو هو، جيتوڻيڪ انگريزي ڳالهائيندڙ ملڪن ۾ انهن سڀني کي دنيا جي مکيه کنڊن طور عام طور نہ پڙهايو ويندو هو.[20][21]
ٻي عالمي جنگ کان پوءِ، خاص طور ڏکڻ اوڀر ايشيا کي هڪ الڳ عالمي علائقي طور تصور ڪرڻ سان، انڊونيشيا ۽ فلپائن کي ايشيا ۾ شامل ڪيو ويو. ان سان اوشينيا جي جاگرافيائي حد گهٽجي وئي ۽ آسٽريليا کي هڪ الڳ کنڊ طور وڌيڪ واضح نموني پيش ڪرڻ جو رجحان وڌيو.[22] آمريڪي ليکڪ ڪلنٽن هارٽلي گريٽن 1961ع ۾ لکيو تہ ان وقت تائين آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ پئسفڪ جي ٻيٽن لاءِ اوشينيا جو اصطلاح ڪجهه حد تائين پراڻو سمجهيو وڃڻ لڳو هو.[23]
آسٽريليا 1971ع ۾ قائم ٿيل پئسفڪ ٻيٽ فورم جو باني ميمبر آهي ۽ ڪڏهن ڪڏهن ان کي پئسفڪ جو سڀ کان وڏو ٻيٽ پڻ چيو ويو آهي.[24] ڪجهه جاگرافيدان آسٽريليائي پليٽ کي ٻين پئسفڪ پليٽن سان گڏجي هڪ ارضياتي کنڊ جهڙو علائقو سمجهندا آهن.[25] نيشنل جيوگرافڪ اوشينيا کي زميني يڪسانيت بدران پئسفڪ سمنڊ سان ڳانڍاپي جي بنياد تي هڪ کنڊ طور بيان ڪري ٿو.[26] ڪجهه عالمن ان کي مايع کنڊ پڻ سڏيو آهي.[27]
پئسفڪ سمنڊ کي پاڻ به ڪڏهن ڪڏهن ”ٻيٽن جو کنڊ“ چيو ويو آهي، ڇاڪاڻ تہ ان ۾ لڳ ڀڳ 25,000 ٻيٽ موجود آهن، جيڪو ٻين وڏن سمنڊن جي گڏيل ٻيٽن کان به وڌيڪ آهي.[28] تنهن هوندي بہ، پئسفڪ جي وڏي وسعت ۽ ٻيٽن جي وچ ۾ انتهائي فاصلا ان کي هڪ واحد جاگرافيائي وحدت طور ڏسڻ کي پيچيده بڻائين ٿا.[29]
اوشينيا جا ذيلي علائقا آسٽريليشا، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا ٻن وڏين ٽيڪٽونڪ پليٽن، يعني آسٽريليائي پليٽ ۽ پئسفڪ پليٽ، سان گڏ ٻن ننڍين پليٽن، نازڪا پليٽ ۽ فلپائن سمنڊ پليٽ، تي پکڙيل آهن.[30][31] آسٽريليائي پليٽ ۾ آسٽريليا، فجي، نيو ڪيليڊونيا، پاپوا نيو گني، وانواتو ۽ نيوزيلينڊ جا ڪجهه حصا شامل آهن.[30] پئسفڪ پليٽ ۾ سليمان ٻيٽميڙ، نيوزيلينڊ جا ڪجهه حصا، مائڪرونيشيا جو گهڻو حصو ۽ ايسٽر ٻيٽ کان سواءِ پولينيشيا جو وڏو حصو شامل آهي.[30][31] نازڪا پليٽ ۾ ايسٽر ٻيٽ شامل آهي؛ اها ڏکڻ آمريڪي پليٽ جي ڀرسان واقع آهي ۽ ٻيٽن جي محدود تعداد باوجود هڪ الڳ ٽيڪٽونڪ پليٽ سمجهي وڃي ٿي.[31]
ويجهي اوشينيا ۽ پري اوشينيا جا اصطلاح 1973ع ۾ انسان شناس راجر ڪرٽس گرين ۽ اينڊريو پاولي تجويز ڪيا. انهن جي وصف موجب ويجهي اوشينيا ۾ نيو گني، بسمارڪ ٻيٽميڙ ۽ سليمان ٻيٽ شامل آهن، سواءِ سانتا ڪروز ٻيٽن جي.[32] اهي اصطلاح ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا جهڙين پراڻين ۽ گهڻو ڪري نسلي بنيادن تي ٺهيل درجابندين جي جاءِ تي وڌيڪ تاريخي ۽ جاگرافيائي بنيادن واري ورهاست مهيا ڪرڻ لاءِ پيش ڪيا ويا هئا. 1990ع واري ڏهاڪي کان ڪيترن عالمن گرين ۽ پاولي جي اصطلاحن کي ترجيح ڏني آهي، جيتوڻيڪ پراڻيون درجابنديون اڃا بہ علمي ادب، مقبول ثقافت ۽ عام استعمال ۾ جاري آهن.
حدون
[سنواريو]اوشينيا جي جاگرافيائي حدن بابت مختلف وصفون موجود آهن. ان جي انتهائي حدن تي واقع ٻيٽن ۾ عام طور بونن ٻيٽ، جيڪي سياسي طور جاپان جو حصو آهن؛ هوائي، جيڪو آمريڪا جي هڪ رياست آهي؛ ڪلپرٽن ٻيٽ، جيڪو فرانس جي قبضي هيٺ آهي؛ راپا نوي يا ايسٽر ٻيٽ، جيڪو چلي سان لاڳاپيل آهي؛ ۽ ميڪواري ٻيٽ، جيڪو آسٽريليا جو حصو آهي، شامل ڪيا ويندا آهن.[33][34][35][36]
گڏيل قومن جي تشريح
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اوشينيا لاءِ گڏيل قومن جي جاگرافيائي درجابندي
گڏيل قومون 1947ع کان اوشينيا لاءِ پنهنجي جاگرافيائي ۽ شمارياتي وصف استعمال ڪندي رهيون آهن. ان ۾ 19هين صديءَ جي پنجن روايتي ذيلي علائقن مان چار—آسٽريليشا، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا—شامل آهن. گڏيل قومن جي هيءَ درجابندي سياسي ۽ انتظامي وحدتن تي ٻڌل آهي، تنهنڪري بونن ٻيٽ، هوائي، ڪلپرٽن ٻيٽ، خوان فرنينڊيز ٻيٽميڙ ۽ ايسٽر ٻيٽ ان کان ٻاهر رهن ٿا.[37]
گڏيل قومن جي وصف ۾ آمريڪي ساموا، آسٽريليا ۽ ان جا ڪجهه ٻاهريان علائقا، ڪڪ ٻيٽ، مائڪرونيشيا جون وفاقي رياستون، فرانسيسي پولينيشيا، فجي، گوام، ڪرباتي، مارشل ٻيٽ، نائورو، نيو ڪيليڊونيا، نيوزيلينڊ، نيوئي، اتر ماريانا ٻيٽ، پلائو، پاپوا نيو گني، پٽڪيرن ٻيٽ، ساموا، سليمان ٻيٽ، ٽوڪيلاو، ٽونگا، ٽووالو، وانواتو، والس ۽ فوٽونا ۽ آمريڪا جا ڪجهه ننڍا پئسفڪ ٻيٽ شامل آهن.[37]
1947ع واري اصل گڏيل قومن جي درجابندي به گهڻو ڪري ساڳين ملڪن ۽ علائقن تي مشتمل هئي، جيتوڻيڪ ان وقت انهن مان ڪيترائي اڃا نوآبادياتي انتظام هيٺ هئا.[38] هوائي ان وقت آمريڪي رياست نہ هو، تنهنڪري اها اصل گڏيل قومن واري اوشينيا جي وصف ۾ شامل هئي.
ان جي ابتڙ، انڊونيشيا، جاپان، فلپائن، سنگاپور ۽ تائيوان کي گڏيل قومن اوشينيا ۾ شامل نٿيون ڪن، جيتوڻيڪ اهي پئسفڪ يا ان سان لاڳاپيل سمنڊن جي ڪنارن تي واقع آهن. ساڳئي نموني هانگ ڪانگ، ملائيشيا، برونائي، اوڀر تيمور ۽ مغربي نيو گني پڻ هن درجابندي کان ٻاهر آهن.[39]
سي آءِ اي ورلڊ فيڪٽ بڪ پڻ اوشينيا کي دنيا جي وڏن براعظمي ڀاڱن مان هڪ سمجهي ٿو، پر ان لاءِ آسٽريليا ۽ اوشينيا جو نالو استعمال ڪري ٿو. ان جي درجابندي گهڻي ڀاڱي گڏيل قومن جي وصف سان مشابهت رکي ٿي.[40]
شروعاتي تشريحون
[سنواريو]
19هين صديءَ ۾ اوشينيا جون حدون اڄ جي ڀيٽ ۾ گهڻو وسيع سمجهيون وينديون هيون. فرانسيسي ليکڪ گستاو ڊي ايشثال 1844ع ۾ لکيو تہ اوشينيا جون حدون سڄي پئسفڪ سمنڊ تائين پکڙيل آهن.[41]
ڪانراڊ مالٽ-برون 1824ع ۾ اوشينيا جي وصف ۾ آسٽريليا، نيوزيلينڊ، پولينيشيا جا ٻيٽ ۽ ملئي ٻيٽميڙ شامل ڪيا هئا.[42] جوزف ايمرسن ووسٽر پڻ اوشينيا کي پئسفڪ جي ڪيترن ٻيٽن تي مشتمل دنيا جي پنجن وڏن ڀاڱن مان هڪ قرار ڏنو ۽ ان ۾ آسٽريليا، نيوزيلينڊ، ملئي ٻيٽميڙ، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا شامل ڪيا.[43]
1887ع ۾ برطانيا ۽ آئرلينڊ جي رائل ايشيائي سوسائٽي آسٽريليا کي اوشينيا جي اولهه واري انتها قرار ڏنو، جڏهن تہ 1870ع ۾ برطانوي پادري اليگزينڊر ميڪي بونن ٻيٽ کي ان جي اترين ۽ ميڪواري ٻيٽ کي ڏاکڻي حد قرار ڏنو.[44][45]
ان دور ۾ بونن ٻيٽ برطانيا جي قبضي ۾ هئا، جڏهن تہ ميڪواري ٻيٽ، جيڪو تسمانيا جي ڏکڻ ۾ واقع هڪ ذيلي انٽارڪٽڪ ٻيٽ آهي، 1870ع تائين سياسي طور آسٽريليا ۽ تسمانيا سان لاڳاپيل ٿي چڪو هو.[46]
الفريڊ رسل والس 1879ع ۾ اوشينيا جون حدون اليوشن ٻيٽن تائين وڌايل سمجهندو هو، جيڪي پئسفڪ سمنڊ جي اترئين پاسي واقع اهم ٻيٽن مان آهن.[15] اهي ٻيٽ اڄ سياسي طور الاسڪا سان لاڳاپيل آهن. تاريخي طور اتي اليوٽ ماڻهو آباد رهيا آهن، جن جا نسلي ۽ ثقافتي لاڳاپا آمريڪا جي ڏيهي ماڻهن سان رهيا آهن؛ ٻيٽن جي حياتياتي جاگرافي پڻ گرم خطي بدران الاسڪا ۽ سائبيريا جهڙي ٿڌي علائقي سان وڌيڪ مشابهت رکي ٿي.[47][48] والس موجب، اوشينيا جي هن وسيع تعريف جو سامونڊي پکيڙ ايشيا ۽ يورپ جي گڏيل ايراضيءَ کان به وڏي هئي، جڏهن تہ ان جي زميني ايراضي يورپ کان رڳو ٿوري وڌيڪ هئي.[15]
ان جي ابتڙ، آمريڪي جاگرافيدان سوفيا ايس. ڪارنيل 1857ع ۾ اليوشن ٻيٽن کي اوشينيا جو حصو نہ سمجهيو.[49] هن اوشينيا کي ٽن حصن ۾ ورهايو: آسٽريليشا، جنهن ۾ آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ ميلانيشيا جا ٻيٽ شامل هئا؛ مليسيا، جنهن ۾ اڄوڪي ملئي ٻيٽميڙ جا ملڪ شامل هئا؛ ۽ پولينيشيا، جنهن ۾ هن پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ٻنهي جا ٻيٽ شامل ڪيا.[49] آسٽريليا کان سواءِ هن بورنيو، هوائي، جاوا، سماٽرا، نيو گني، نيوزيلينڊ، فلپائن، سوسائٽي ٻيٽ، تسمانيا ۽ ٽونگا کي اوشينيا جا اهم علائقا قرار ڏنو.[49]
آمريڪي جاگرافيدان جيسي اولني پنهنجي 1845ع واري ڪتاب اي پريڪٽيڪل سسٽم آگ ماڊرن جاگرافي ۾ اوشينيا کي ايشيا جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع پئسفڪ جي ڪيترن ٻيٽن تي مشتمل خطو قرار ڏنو. هن پڻ اوشينيا کي آسٽريليشا، مليسيا ۽ پولينيشيا ۾ ورهايو؛ سندس پولينيشيا واري وصف ۾ ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا جا ٻيٽ گڏ شامل هئا.[50]
1895ع جي مشنري رويو آف دي ورلڊ اوشينيا کي پنج حصن—آسٽريليشا، مليسيا، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا—۾ ورهايو. ان ۾ هوائي کي، ان جي جاگرافيائي الڳائپ سبب، پولينيشيا ۾ شامل نہ ڪيو ويو، پر اوشينيا جي الڳ ٻيٽن ۽ ٻيٽميڙن ۾ هوائي ۽ گالاپاگوس ٻيٽ شامل ڪيا ويا.[51] فرانسيسي جاگرافيدان اليزي ريڪلو 1876ع ۾ آسٽريليا جي ٻوٽن جي دنيا کي تمام منفرد قرار ڏنو ۽ هوائي ۽ گالاپاگوس ۾ مقامي نوعن جي وڏي تعداد جو پڻ ذڪر ڪيو.[52]
آمريڪي نقشا ۽ ائٽلس شايع ڪندڙ اداري رينڊ ميڪنيلي اوشينيا ۾ آسٽريليا ۽ پئسفڪ جا ٻيٽ شامل ڪيا، جڏهن تہ ملئي ٻيٽميڙ کي ايشيا جو حصو قرار ڏنو.[53] برطانوي لسانيات دان رابرٽ نيڊهم ڪسٽ 1887ع ۾ پڻ دليل ڏنو تہ ملئي ٻيٽميڙ کي اوشينيا کان ٻاهر رکڻ گهرجي، ڇاڪاڻ تہ اهو تاريخي طور ايشيائي تهذيب سان گهڻو ڳنڍيل رهيو آهي.[54] هن اوشينيا جا چار ذيلي علائقا آسٽريليشا، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا قرار ڏنا. سندس درجابنديءَ ۾ آسٽريليشا ۾ صرف آسٽريليا شامل هو، جڏهن تہ نيوزيلينڊ، ايسٽر ٻيٽ ۽ هوائي پولينيشيا جو حصو هئا.[54]
جرنل آف دي رائل اسٽيٽسٽيڪل سوسائٽي 1892ع ۾ آسٽريليا کي هڪ ننڍڙي کنڊ بدران اوشينيا جو هڪ وڏو ٻيٽ قرار ڏنو. رسالي ۾ اهو پڻ بحث ڪيو ويو تہ هوائي ۽ آسٽريليا کي هڪ ئي عالمي ڀاڱي ۾ رکڻ ضروري نہ آهي، پر پئسفڪ سمنڊ ۾ پکڙيل ٻيٽن کي هڪ وسيع علائقي طور گڏ ڪرڻ جا جاگرافيائي بنياد موجود آهن. ساڳئي بحث ۾ ملئي ٻيٽميڙ کي اوشينيا مان خارج ڪرڻ جي نتيجن تي پڻ ڌيان ڏنو ويو.[55]
1885ع جي چيمبرس نيو ھينڊي واليم آمريڪن انسائيڪلوپيڊيا موجب، اوشينيا ۽ آسٽريليشا جا اصطلاح ڪڏهن ڪڏهن هڪ ٻئي جي بدران استعمال ٿيندا هئا، جيتوڻيڪ ان وقت گهڻن مصنفن ملئي ٻيٽميڙ کي الڳ مليسيا قرار ڏيڻ شروع ڪيو هو.[56] ساڳئي ماخذ موجب اوشينيا جي حدن بابت جاگرافيدانن ۾ واضح اتفاق موجود نہ هو، خاص طور آسٽريليشا ۽ پولينيشيا جي وچ واري حد بابت.[56]
برطانوي طبيب ۽ نسل شناسيءَ جي عالم جيمس ڪوولز پرچرڊ اليوشن ۽ ڪوريل ٻيٽن، ۽ ايشيا ۽ آمريڪا جي ساحلن کي اوشينيا جي اترين حدن طور بيان ڪيو. تنهن هوندي بہ، سندس خيال ۾ اليوشن ۽ ڪوريل ٻيٽ عام طور اوشينيا ۾ شامل نہ ڪيا ويندا هئا، ڇاڪاڻ تہ انهن جا رهواسي ڏورانهن پئسفڪ ٻيٽن جي مقامي ماڻهن سان ويجهي نسلي وابستگي نہ رکندا هئا. هن هوائي کي اوشينيا سان لاڳاپيل ماڻهن جي آباديءَ وارو سڀ کان اتر وارو اهم علائقو قرار ڏنو.[57]
1926ع جي ڪتاب ماڊرن ورلڊ ھسٽري, 1776–1926 ۾ اليگزينڊر ڪلارنس فلڪ اوشينيا جي تمام وسيع تعريف پيش ڪئي، جنهن ۾ پئسفڪ سمنڊ جا سڀ ٻيٽ شامل هئا. هن ملئي ٻيٽميڙ، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا سان گڏ اليوشن ٻيٽ، جاپان جا ريوڪيو ٻيٽ، تائيوان ۽ ڪوريل ٻيٽ پڻ اوشينيا سان لاڳاپيل سمجهيا.[58]
فلڪ سخالين کي پڻ پنهنجي وسيع تعريف ۾ شامل ڪيو، جيتوڻيڪ اهو ارضياتي طور جاپاني ٻيٽميڙ سان لاڳاپيل آهي ۽ ٻي عالمي جنگ کان پوءِ روس جي انتظام هيٺ رهيو آهي. هن هانگ ڪانگ کي به، جيڪو پئسفڪ جي هڪ ڪناري واري سمنڊ يعني ڏکڻ چين سمنڊ سان لاڳاپيل آهي، اوشينيا جي دائري ۾ رکيو. آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ کي هن آسٽريليشا تحت گڏ ڪيو ۽ انهن کي اوشينيا جي ٻيٽن سان ساڳئي عالمي علائقي جو حصو قرار ڏنو.[58]
هٽن ويبسٽر جي 1919ع واري تاريخي درجابندي به اوشينيا کي وسيع مفهوم ۾ پئسفڪ جي سڀني ٻيٽن تائين وڌايو. هن اوشينيا کي ٻن وڏن گروهن ۾ ورهايو: براعظمي گروهه، جنهن ۾ آسٽريليا، جاپاني ٻيٽميڙ، ملئي ٻيٽميڙ ۽ تائيوان شامل هئا؛ ۽ سامونڊي گروهه، جنهن ۾ نيوزيلينڊ، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا جا ٻيٽ شامل هئا.[59]
چارلس ميريئن ٽائلر پنهنجي 1885ع واري ڪتاب دي آئلينڊ ورلڊ آف دي پيسيفڪ اوشن ۾ اوشينيا کي نسلي ۽ جاگرافيائي لحاظ کان آسٽريليا، نيوزيلينڊ، ملئي ٻيٽميڙ، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا تائين محدود نہ رکيو. هن ڪيترن ٻين پئسفڪ ٻيٽن کي به بحث ۾ شامل ڪيو، جن ۾ اليوشن ٻيٽ، بونن ٻيٽ، جاپاني ٻيٽميڙ، خوان فرنينڊيز ٻيٽ، ڪوريل ٻيٽ، ريوڪيو ٻيٽ، تائيوان، ڪيليفورنيا جا چينل ٻيٽ ۽ فارالون ٻيٽ، ڪئناڊا جو وانڪوور ٻيٽ ۽ هائدا گوائي، چلي جو چيلوئي ٻيٽ، ايڪواڊور جا گالاپاگوس ٻيٽ، ميڪسيڪو جا گواڊالوپ، ريويلاگيگيڊو، سان بينيتو ۽ ٽريس مارياس ٻيٽ، ۽ پيرو جا چنچا ٻيٽ شامل هئا.[60]
ٽائلر پئسفڪ جي ڪناري وارن سمنڊن جا ڪجهه ٻيٽ به شامل ڪيا، جهڙوڪ الاسڪا جا پريبيلاف ٻيٽ ۽ چين جو هائنان. هن ان وقت جي نام نهاد اينسن ٻيٽميڙ جو پڻ ذڪر ڪيو، جيڪو جاپان ۽ هوائي جي وچ ۾ اتر اولهه پئسفڪ ۾ پکڙيل فرض ڪيل ٻيٽن جي هڪ گروهه لاءِ استعمال ٿيندڙ نالو هو. ان گروهه ۾ ڪجهه حقيقي ٻيٽ، جهڙوڪ مارڪس ۽ ويڪ ٻيٽ، ۽ ڪجهه وهمي ٻيٽ، جهڙوڪ گينجز ٻيٽ ۽ لاس جارڊينس، شامل هئا، جيڪي بعد ۾ غير موجود ثابت ٿيا.[61][62] ٽائلر آسٽريليا کي دنيا جي ٻيٽميڙن جو ”وڏو ديو“ قرار ڏنو.[60]
فرانسس بي. فوگ پنهنجي 1857ع واري ڪتاب اي ٽريٽِس آن فزيڪل جاگرافي ۾ اوشينيا، يا ”سامونڊي دنيا“، کي ٽن وڏن علائقن ۾ ورهايو: آسٽريليشا، مليسيا ۽ پولينيشيا. سندس پولينيشيا واري تعريف ۾ ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا جا ٻيٽ گڏ شامل هئا، ۽ ان سان گڏ ريوڪيو ٻيٽ ۽ پئسفڪ جا ٻيا اهم ٻيٽ پڻ شامل ڪيا ويا.[63]
اسڪاٽش عالم جان ميري راس 1879ع ۾ پولينيشيا جي تمام وسيع تعريف اختيار ڪئي، جنهن ۾ رڳو نسلي پولينيشيا نہ پر ڏکڻ ۽ مرڪزي پئسفڪ جو وڏو حصو شامل هو. هن دي گلوب انسائيڪلوپيڊيا آف يونيورسل انفارميشن ۾ لکيو تہ وسيع تر مفهوم ۾ پولينيشيا سماٽرا کان گالاپاگوس تائين پکڙيل ٻيٽن، ۽ آسٽريليا کي به شامل ڪري سگهي ٿي.[64] ساڳئي وقت هن اهو به نوٽ ڪيو تہ اوشينيا جو نالو تاريخي طور هن وسيع علائقي لاءِ استعمال ٿيندو رهيو، پر سندس دور تائين ملئي ٻيٽميڙ کي گهڻو ڪري ان کان الڳ رکيو وڃڻ لڳو هو.[64]
تاريخي ۽ هاڻوڪيون تشريحون
[سنواريو]1972ع ۾ ميوزڪ ايجوڪيٽرس جرنل ۾ شايع ٿيل مضمون ميوزڪس آف اوشينيا ۾ ريمنڊ ايف. ڪينيڊي لکيو تہ اوشينيا جي اصطلاح جون مختلف معنائون ڏنيون ويون آهن. وسيع تر تعريف موجب ان ۾ ايشيا ۽ آمريڪا جي وچ ۾ واقع لڳ ڀڳ 25,000 زميني علائقا ۽ ٻيٽ شامل ٿين ٿا، پر وڌيڪ عام ۽ عملي تعريف ۾ انڊونيشيا، اوڀر ملائيشيا (بورنيو)، فلپائن، تائيوان، جاپان، ايشيائي مکيه زمين سان ويجهي لاڳاپيل ٻيا ٻيٽ، اليوشن ٻيٽ ۽ آمريڪا جي ويجهو واقع ننڍا ٻيٽميڙ خارج ڪيا وڃن ٿا. اهڙي تعريف موجب اوشينيا عام طور ڏکڻ ۽ وچ پئسفڪ جي زميني علائقن لاءِ استعمال ٿئي ٿو.[65]
ڪينيڊي اوشينيا ۾ آسٽريليشا، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا شامل ڪيا.[65] آمريڪي حڪومت جي ايريا ھينڊبڪ فار اوشينيا (1971ع) موجب آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ هن علائقي جون مکيه وڏيون خودمختيار رياستون آهن. ڪتاب ۾ اوشينيا جي وسيع تعريف ۾ ايشيا ۽ ٻنهي آمريڪي کنڊن جي وچ ۾ پئسفڪ سمنڊ جا سڀ ٻيٽ ۽ ٻيٽميڙ شامل ڪيا ويا، جڏهن تہ عام استعمال ۾ اتر پئسفڪ جا اليوشن ۽ ڪوريل ٻيٽ، ۽ ايشيا جي سامونڊي ڪناري سان لاڳاپيل جاپان، تائيوان، فلپائن، اوڀر ملائيشيا ۽ انڊونيشيا کي عام طور ان کان ٻاهر رکيو ويو آهي.[66]
1948ع جي آمريڪي فوجي رسالي آرمڊ فورسز ٽاڪ پئسفڪ جي ٻيٽن کي پنجن وڏن ڀاڱن ۾ ورهايو: انڊونيشيا، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا، پولينيشيا ۽ غير استوائي ٻيٽ. انڊونيشيائي ڀاڱي ۾ ملئي ٻيٽميڙ شامل هو، جڏهن تہ غير استوائي ڀاڱي ۾ الاسڪا جو ڪوڊياڪ ٻيٽميڙ، اليوشن ٻيٽ، جاپان، ڪوريل ٻيٽ ۽ سخالين شامل هئا. جاپان جا بونن ۽ ريوڪيو ٻيٽ نيم استوائي آهن، جڏهن تہ مکيه جاپاني ٻيٽميڙ غير استوائي آهي.[67] رسالي ۾ اوشينيا جو اصطلاح ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا سان لاڳاپيل هو، پر انڊونيشيا ۽ غير استوائي ٻيٽن سان نہ.[68]
رابرٽ وليم رابسن جي پيسيفڪ آئلينڊز ھينڊبڪ موجب پئسفڪ ٻيٽن مان عام طور استوائي پٽيءَ اندر واقع ٻيٽ مراد ورتا ويندا هئا، جيتوڻيڪ پئسفڪ ۾ استوائي پٽيءَ کان ٻاهر به ڪيترائي ٻيٽ آهن. هن اليوشن ٻيٽن جي سياسي اهميت جو ذڪر ڪيو، جيڪي ٻي عالمي جنگ دوران جاپاني فوج جي حملي هيٺ آيا، ۽ نيوزيلينڊ جا اينٽيپوڊس ٻيٽ، آڪلينڊ ٻيٽ، بائونٽي ٻيٽ، ڪيمپبل ٻيٽ، چيٿم ٻيٽ ۽ ڪرماديڪ ٻيٽ، ۽ آسٽريليا جا لارڊ هو ٻيٽ ۽ نارفولڪ ٻيٽ، ڏکڻ پئسفڪ جا غير استوائي ٻيٽ قرار ڏنا.[69]
1998ع جي انسائيڪلوپيڊيا آف دي ارٿ اينڊ فزيڪل سائنسز موجب اوشينيا ۾ آسٽريليشا، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا، پولينيشيا ۽ پئسفڪ سمنڊ ۾ پکڙيل 10,000 کان وڌيڪ ٻيٽ شامل آهن. ساڳئي ماخذ موجب اوشينيا جي حدن بابت جاگرافيدانن ۾ اختلاف موجود آهي؛ ڪجهه ماهر اليوشن ۽ جاپاني ٻيٽ به شامل ڪن ٿا، جڏهن تہ انڊونيشيا، فلپائن ۽ تائيوان جي شموليت بابت پڻ اختلاف آهي.[70]
جاپاني ٻيٽميڙ، ملئي ٻيٽميڙ، تائيوان ۽ چين جي ويجهو واقع ڪيترن ٻيٽن کي ارضياتي طور ايشيا جي توسيع سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ تہ اهي سامونڊي ٻيٽن جي ارضياتي بناوت بدران يوريشيائي براعظم جا ڌار ٿيل حصا آهن، جيڪي ماضيءَ ۾ طبعي طور براعظم سان ڳنڍيل هئا.[71][72][73] تنهن هوندي بہ جاپان جا ڪجهه ٻاهريان ٻيٽ ارضياتي طور ايشيا سان لاڳاپيل ناهن.[74][75]
1966ع جي ڪتاب دي ورلڊ اينڊ اٽز پيپلز: آسٽريليا, نيو زيلينڊ, اوشينيا ۾ جاپان، تائيوان، اليوشن ٻيٽ، انڊونيشيا، فلپائن، ملائيشيا ۽ ڏور اوڀر ايشيا جي مکيه زمين سان لڳندڙ پئسفڪ ٻيٽميڙ اوشينيا کان خارج ڪيا ويا، جڏهن تہ آسٽريليا سميت آسٽريليا ۽ آمريڪا جي وچ ۾ واقع سڀ ٻيٽ اوشينيا ۾ شامل ڪيا ويا.[76] ساڳئي ڪتاب ۾ هوائي کي آمريڪا سان سياسي انضمام باوجود اوشينيا جو حصو ڄاڻايو ويو، ڇاڪاڻ تہ پئسفڪ سمنڊ علائقي جي مختلف زمينن کي هڪ جاگرافيائي وحدت ۾ ڳنڍيندو آهي.[76]
1876ع جي ڪتاب دي ڪنٽريز آف دي ورلڊ ۾ برطانوي سائنسدان ۽ سياح رابرٽ برائون ملئي ٻيٽميڙ کي اتر اولهه اوشينيا جو حصو قرار ڏنو، جيتوڻيڪ هن اهو پڻ لکيو تہ اهي ٻيٽ ايشيائي براعظم سان وڌيڪ ويجهڙائي رکن ٿا. اڄ هن خطي کي گهڻو ڪري سامونڊي ڏکڻ اوڀر ايشيا چيو ويندو آهي. انڊونيشيا، ملائيشيا، فلپائن ۽ سنگاپور 1967ع ۾ ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪن جي تنظيم (ASEAN) جا باني ميمبر بڻيا؛ ان وقت برونائي ۽ اوڀر تيمور آزاد ملڪ نہ هئا.[77]
برائون جاپان ۽ تائيوان کي به اوشينيا جي ٻيٽن سان ساڳئي عالمي ڀاڱي ۾ رکيو، ۽ پنهنجي ڪتاب جي پنجين جلد—جيڪا مکيه ايشيا ۽ هانگ ڪانگ بابت هئي—مان انهن کي خارج ڪيو. تنهن هوندي بہ هن جاپان يا تائيوان کي سڌيءَ طرح اوشينيا جي اصطلاح سان نہ ڳنڍيو. هن اوشينيا کي ٻن ذيلي علائقن ۾ ورهايو: اوڀر اوشينيا، جنهن ۾ ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا جا ٻيٽ شامل هئا؛ ۽ ڏکڻ اولهه اوشينيا، جنهن ۾ آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ شامل هئا.
برائون گالاپاگوس ٻيٽ، خوان فرنينڊيز ٻيٽ ۽ ريويلاگيگيڊو ٻيٽن کي اوشينيا جا سڀ کان اوڀريان علائقا قرار ڏنو. هن لکيو تہ اهي آمريڪي براعظم جي سڀني سامونڊي ٻيٽن مان سڀ کان ويجهو آهن، ۽ جيتوڻيڪ اهي پولينيشيا سان گهٽ ڳنڍيا ويندا آهن ۽ اتي ڪنهن ڏيهي آباديءَ جا آثار نہ ٿا ملن، تڏهن به جاگرافيائي ۽ قدرتي لحاظ کان اهم آهن. هن وڌيڪ لکيو تہ اتر پئسفڪ جا ڪوئين شارلٽ ٻيٽ، ڪيليفورنيا ڀرسان فارالون ٻيٽ ۽ پيرو ڀرسان چنچا ٻيٽ گهڻو ڪري ڀر واري براعظمي ساحل جا ڌار ٿيل حصا سمجهي سگهجن ٿا، جڏهن تہ گالاپاگوس جي حالت مختلف آهي.
خوان فرنينڊيز ٻيٽ ۽ پاڙيسري ڊيسوينتوراداس ٻيٽ اڄ انڊو-اولهه پئسفڪ حياتياتي-جاگرافيائي علائقي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع طور ڏٺا وڃن ٿا. اهي ايسٽر ٻيٽ ۽ گالاپاگوس سان گڏ نازڪا پليٽ تي واقع آهن، ۽ انهن جي سامونڊي جيوت ۾ ڏکڻ-مرڪزي پئسفڪ جا نمايان جزا موجود آهن.[78][79][33]
پلوس ون (PLOS One) موجب همبولٽ وهڪرو انهن ٻيٽن جي سامونڊي جيوت ۽ ڏکڻ آمريڪا جي وچ ۾ هڪ حياتياتي-جاگرافيائي رڪاوٽ پيدا ڪرڻ ۾ مدد ڪري ٿو.[78] چلي جي حڪومت ڪڏهن ڪڏهن ايسٽر ٻيٽ سان گڏ خوان فرنينڊيز ٻيٽميڙ کي به اوشينيا سان لاڳاپيل ڄاڻايو آهي.[80] چلي جي سرڪاري علائقائي درجابنديءَ ۾ ايسٽر ٻيٽ، ڊيسوينتوراداس ٻيٽ ۽ خوان فرنينڊيز ٻيٽ ٻيٽائي چلي ۾ شامل آهن. ان ئي علائقي ۾ سالاس اي گوميز، ايسٽر ٻيٽ جي اوڀر ۾ واقع هڪ ننڍو غير آباد ٻيٽ، پڻ شامل آهي. PLOS One ٻيٽائي چلي کي وسيع ٻيٽائي پئسفڪ سان ثقافتي ۽ ماحولياتي لاڳاپن وارو علائقو بيان ڪري ٿو.[78]
آسٽريلوي مورخ ڪيٽ ڊيرين-سمٿ پنهنجي 1997ع واري ڪتاب آسٽريليا اينڊ اوشينيا ۾ اوشينيا جي تعريف ۾ آسٽريليا، نيوزيلينڊ، ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا جا ٻيٽ شامل ڪيا. هن هوائي کي خارج ڪيو، پر ايسٽر ٻيٽ کي شامل رکيو.[81]
فطرت جي تحفظ لاءِ بين الاقوامي اتحاد 1986ع جي هڪ رپورٽ ۾ ايسٽر ٻيٽ کي ان جي پولينيشيائي ۽ حياتياتي-جاگرافيائي لاڳاپن جي بنياد تي اوشينيا ۾ شامل ڪيو، جيتوڻيڪ سياسي طور اهو چلي جو حصو آهي. رپورٽ ۾ اهو به نوٽ ڪيو ويو تہ لاطيني آمريڪي ملڪن جي انتظام هيٺ ڪجهه ٻيا سامونڊي ٻيٽ پڻ ڪڏهن ڪڏهن اوشينيا جي تعريفن ۾ شامل ڪيا ويا آهن.[82]
1987ع ۾ دي جرنل آف آسٽريلين ڪيو ريسرچ اوشينيا کي اولهه ۾ ايريان جايا، يعني مغربي نيو گني، کان اوڀر ۾ گالاپاگوس ۽ ايسٽر ٻيٽ تائين پکڙيل علائقو بيان ڪيو.[83] 1980ع ۾ برٽش جرنل آف وينريئل ڊزيزز ڏکڻ پئسفڪ جي هڪ اوڀرئين علائقي ۾ ڊيسوينتوراداس، ايسٽر، گالاپاگوس ۽ خوان فرنينڊيز ٻيٽ شامل ڪيا، ۽ انهن کي پٽڪيرن ٻيٽن ۽ فرانسيسي پولينيشيا جهڙن علائقن سان گڏ بحث ڪيو.[84]
پئسفڪ ڪميونٽي، جيڪا 1947ع ۾ ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي نالي سان قائم ٿي، علائقائي ترقيءَ لاءِ هڪ بين الاقوامي تنظيم آهي. 1947ع ۾ پيسيفڪ افيئرس ۾ راءِ اي. جيمس لکيو تہ ان وقت ڪميشن جو جاگرافيائي دائرو خط استوا کان ڏکڻ، پاپوا نيو گني جي اوڀر ۾ واقع سڀ غير خودمختيار ٻيٽ شامل ڪندو هو. جيمس ايسٽر ٻيٽ ۽ گالاپاگوس کي پڻ ان دائري جي جاگرافيائي حدن اندر ڄاڻايو.[85]
نيوزيلينڊ جي پئسفڪ اڀياس جي عالم رون ڪروڪومب پنهنجي 2007ع واري ڪتاب ايشيا ان دي پيسيفڪ آئلينڊز: ريپليسنگ دي ويسٽ ۾ ”پئسفڪ ٻيٽ“ کي انهن ٻيٽن تائين محدود ڪيو، جيڪي ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن سان لاڳاپيل هئا. سندس موجب گالاپاگوس ۽ آمريڪي پئسفڪ ساحل ڀرسان ٻيا سامونڊي ٻيٽ عام طور هن اصطلاح ۾ شامل نہ ڪيا ويندا هئا، ڇاڪاڻ تہ يورپين جي اچڻ وقت اهي غير آباد هئا ۽ بعد ۾ ڏکڻ آمريڪي ملڪن سان ضم ٿي ويا. تنهن هوندي بہ ايسٽر ٻيٽ پنهنجي پولينيشيائي آباديءَ سبب پئسفڪ ٻيٽن جي ڪجهه معاملن ۾ اڃا حصو وٺي ٿو.
ٿامس سيبيوڪ جي ٻن جلدن واري 1971ع جي ڪتاب لنگئسٽڪ ان اوشينيا'' ۾ ايسٽر ٻيٽ، گالاپاگوس، خوان فرنينڊيز ٻيٽ، ڪوسٽا ريڪا جو ڪوڪوس ٻيٽ ۽ ڪولمبيا جو مالپيلو ٻيٽ اوشينيا جي اسپيني ٻولي واري حصي طور شامل ڪيا ويا. ڪوڪوس ۽ مالپيلو ٻيٽ ڪوڪوس پليٽ تي واقع واحد زميني حصا آهن، جيڪا نازڪا پليٽ جي اتر ۾ واقع آهي. ڪتاب ۾ اهو به ڄاڻايو ويو تہ ايسٽر ٻيٽ تي هڪ ڏيهي پولينيشيائي ٻولي اڃا سمجهي ويندي هئي، جڏهن تہ ٻين ڪيترن ٻيٽن تي يورپين جي اچڻ کان اڳ مستقل انساني آبادي نہ هئي.
ساڳئي ڪتاب ۾ تائيوان ۽ سڄو ملئي ٻيٽميڙ پڻ اوشينيا ۾ شامل هئا.[86] جيتوڻيڪ تائيوان، انڊونيشيا ۽ فلپائن جا گهڻا ٻيٽ ارضياتي لحاظ کان سامونڊي ٻيٽ نہ آهن، پر انهن جا ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا سان آسٽرونيشيائي نسلي-لساني لاڳاپا آهن.[87]
2010ع ۾ آسٽريلوي مورخ برونوين ڊگلس دي جرنل آف پيسيفڪ ھسٽري'' ۾ لکيو تہ اوشينيا کي گهٽ ۾ گهٽ تائيوان تائين وڌائڻ لاءِ مضبوط دليل موجود آهي، ڇاڪاڻ تہ تائيوان کي آسٽرونيشيائي ٻولين جي خاندان جو اباڻو مرڪز سمجهيو وڃي ٿو، جن جا ڳالهائيندڙ لڳ ڀڳ 6,000 سال اڳ پئسفڪ جي وڏي حصي ۾ پکڙيا.[88] سياسي سببن جي ڪري تائيوان 1970ع ۽ 1980ع واري ڏهاڪي ۾ اوشينيا فٽبال ڪنفيڊريشن جو ميمبر رهيو، نه ڪي ايشيائي فٽبال ڪنفيڊريشن جو.[89][90]
ايئن ٽاڊ جي 1974ع واري ڪتاب آئلينڊز ريلم: اي پيسيفڪ پينوراما ۾ لاطيني آمريڪا سان لاڳاپيل سامونڊي ٻيٽن کي اوشينيا جي اسپيني ٻولي واري حصي طور بيان ڪيو ويو آهي. هن درجابنديءَ ۾ ڊيسوينتوراداس ٻيٽ، ايسٽر ٻيٽ، گالاپاگوس ٻيٽ، گواڊالوپ ٻيٽ، خوان فرنينڊيز ٻيٽ، ريويلاگيگيڊو ٻيٽ ۽ سالاس اي گوميز شامل آهن. ڪوڪوس ٻيٽ ۽ مالپيلو ٻيٽ ڪتاب ۾ سڌيءَ طرح ذڪر ٿيل نہ آهن، جيتوڻيڪ جاگرافيائي طور اهي به ان ئي وسيع حد اندر اچن ٿا. لاطيني آمريڪي ملڪن سان لاڳاپيل ٻين سڀني ٻيٽن کي ٽاڊ خارج ڪيو، ڇاڪاڻ تہ اهي براعظمي نوعيت جا آهن، جڏهن تہ گواڊالوپ ٻيٽ ۽ ريويلاگيگيڊو ٻيٽ پئسفڪ پليٽ تي واقع آهن، ۽ ڪوڪوس پليٽ ۽ نازڪا پليٽ تي واقع ٻيٽ سامونڊي ارضياتي نوعيت رکن ٿا. ٽاڊ سامونڊي بونن ٻيٽن کي اوشينيا جي جاپاني ٻولي واري حصي طور بيان ڪيو، پر مکيه جاپاني ٻيٽميڙ کي اوشينيا مان خارج ڪيو.[91]
ٽاڊ اليوشن ٻيٽن کي پڻ اوشينيا جي پنهنجي تعريف ۾ شامل ڪيو. هي ٻيٽميڙ پئسفڪ پليٽ ۽ اتر آمريڪي پليٽ ٻنهي جي سرحد سان لاڳاپيل آهي ۽ ارضياتي لحاظ کان الاسڪا جي مکيه زمين تي موجود اليوشن جبلقطار جي جزوي طور سمنڊ هيٺ ٻڏي ويل ٻرندڙ جبلن واري توسيع آهي.[92][93][94]
ٽاڊ ٻرندڙ جبلن واري ڪوريل ٻيٽن ۽ ريوڪيو ٻيٽن کي اوشينيا ۾ شامل نہ ڪيو، جيتوڻيڪ اهي به يوريشيائي پليٽ ۽ پئسفڪ پليٽ جي حدن جي ويجهو واقع آهن.[95][96] هن اتر پئسفڪ ۾ پاڙيسري ڪوڊياڪ ٻيٽميڙ کي پڻ شامل نہ ڪيو، ڇاڪاڻ تہ اهو مڪمل طور اتر آمريڪي پليٽ تي واقع آهي.[97]
دي اسٽاڪھوم جرنل آف ايسٽ ايشين اسٽڊيز ۾ 1996ع ۾ اوشينيا کي آسٽريليا ۽ پئسفڪ جي مختلف ٻيٽن جي مجموعي طور بيان ڪيو ويو، خاص طور وچ ۽ ڏکڻ پئسفڪ جي ٻيٽن کي؛ جڏهن تہ انتهائي اتر وارا ٻيٽ، جهڙوڪ اليوشن ٻيٽميڙ، ان تعريف ۾ شامل نہ هئا.[98]
پيسيفڪ اوشين ھينڊبڪ (1945ع) ۾ ايليئٽ گرينل ميئرز لکيو تہ عام رواج موجب اتر پئسفڪ جا اليوشن ٻيٽ، آمريڪي سامونڊي ڪناري جا ٻيٽ ۽ ڊچ ايسٽ انڊيز اوشينيا مان خارج ڪيا ويندا آهن. هن آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ کي اوشينيا ۾ شامل ڪرڻ لاءِ سائنسي سبب پيش ڪيا: آسٽريليا جي جانورن جي دنيا گهڻي ڀاڱي براعظمي نوعيت رکي ٿي، نيوزيلينڊ جي جيوت واضح طور ٻيٽائي نوعيت رکي ٿي، ۽ ٻنهي جو ايشيا سان ويجهو قدرتي يا تاريخي ڳانڍاپو محدود آهي.[99]
اينڊريو اسٽريڌرن پنهنجي 2002ع واري ڪتاب اوشينيا: اين انٽروڊڪشن ٽو دي ڪلچرز اينڊ آڊنٽٽيز آف پيسيفڪ آئلينڊرز ۾ اوڪيناوا ٻيٽ ۽ باقي ريوڪيو ٻيٽن کي اوشينيا جي تعريف مان خارج ڪيو، پر هن اهو به نوٽ ڪيو تہ انهن ٻيٽن ۽ سندن مقامي ريوڪيو ماڻهن جون سماجي ۽ ثقافتي خاصيتون پئسفڪ ٻيٽن جي سماجن سان ڪيترن پاسن کان مشابهت رکن ٿيون.[100]
2006ع جي ڪتاب ايڪسٽنڪشن اينڊ بايو گرافي آف ٽراپيڪل پيسيفڪ برڊز ۾ آمريڪي پيلينٽولوجسٽ ڊيوڊ اسٽيڊمين لکيو تہ ڌرتيءَ تي شايد ڪو علائقو اوشينيا جي لڳ ڀڳ 25,000 ٻيٽن جيترو درجابنديءَ جي لحاظ کان پيچيده نہ آهي. اسٽيڊمين اوشينيا ۾ ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا شامل ڪيا، جنهن ۾ ايسٽر ٻيٽ ۽ هوائي به شامل هئا. هن نيو گني ۽ نيوزيلينڊ جهڙن وڏن ٻيٽن کي پنهنجي تعريف مان خارج ڪيو، ۽ دليل ڏنو تہ ڪوڪوس ٻيٽ، گالاپاگوس ٻيٽ، ريويلاگيگيڊو ٻيٽ ۽ آمريڪي کنڊن جي ويجهو واقع ٻيا سامونڊي ٻيٽ اوشينيا جو حصو نہ آهن، ڇاڪاڻ تہ انهن جا حياتياتي-جاگرافيائي لاڳاپا آمريڪا سان وڌيڪ ويجها آهن ۽ اتي تاريخ کان اڳ جي مستقل ڏيهي آبادي موجود نہ هئي.
چيني ليکڪ يو چانگسين پنهنجي 2018ع واري ڪتاب ريجنلزم ان سائوٿ پيسيفڪ ۾ لکيو تہ ڪجهه تشريحون پئسفڪ کي تمام محدود نموني صرف انهن پئسفڪ ٻيٽن تائين سمجهن ٿيون، جن مان آسٽريليا ۽ ڪڏهن ڪڏهن نيوزيلينڊ پڻ خارج هوندا آهن. هن وڌيڪ لکيو تہ اوشينيا جو اصطلاح نسبتاً وسيع تصور مهيا ڪري ٿو، جنهن ۾ آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ٻنهي لاءِ جاءِ موجود آهي.[101]
آمريڪي سامونڊي ارضيات دان اينٿوني اي. پي. ڪوپرز 2009ع جي ڪتاب انسائيڪلوپيڊيا آف آئلينڊز ۾ لکيو تہ مجموعي طور پئسفڪ علائقي جي ٻيٽن کي اوشينيا چيو وڃي ٿو، جنهن کي هن ڌرتيءَ جو ”ڏهون کنڊ“ سڏيو. هن موجب ٻيٽن جي پري پري هجڻ ۽ انهن جي قسمن ۾ وڏي فرق سبب پئسفڪ ٻيٽن ۾ منفرد سماجي، حياتياتي ۽ ارضياتي خاصيتون پيدا ٿيون آهن. ڪوپرز اوشينيا جي دائري ۾ پئسفڪ سمنڊ جا لڳ ڀڳ سڀ 25,000 ٻيٽ شامل ڪيا. ڪتاب ۾ اليوشن ٻيٽ، گالاپاگوس ٻيٽ، جاپاني ٻيٽميڙ، ڪوريل ٻيٽ ۽ آمريڪي سامونڊي ڪناري جا براعظمي ٻيٽ، جهڙوڪ چينل ٻيٽ، فارالون ٻيٽ ۽ وانڪوور ٻيٽ پڻ شامل هئا.[102] اهي سڀئي علائقا پئسفڪ جي باهه جي حلقو جي اندر يا ان جي ويجهو واقع آهن، جيئن نيو گني ۽ نيوزيلينڊ به آهن، جيڪي ڪتاب ۾ شامل ڪيا ويا.
پال بلن پنهنجي 2013ع واري ڪتاب دي انوائرنمينٽس آف دي پوئر ان سائوٿ ايسٽ ايشيا, اينڊ دي پيسيفڪ ۾ انسائيڪلوپيڊيا آف آئلينڊز جي ان وسيع تعريف تي تنقيد ڪئي. هن لکيو تہ جڏهن وانڪوور ٻيٽ جهڙا علائقا به شامل ڪيا وڃن ٿا، تڏهن ”پئسفڪ علائقو“، ”اوشينيا“ ۽ ”پئسفڪ ٻيٽ“ جهڙن اصطلاحن جا صحيح حوالا واضح نٿا رهن. بلن وڌيڪ چيو تہ ايشيا، يورپ ۽ سامونڊي براعظم پاڻ لفظي يا خالص ارضياتي معنيٰ ۾ هڪجهڙا براعظم ناهن، جڏهن تہ ”ايشيا-پئسفڪ“ پڻ ٻن الڳ جاگرافيائي تصورن کي گڏ ڪري ٿو. هن اهو به واضح ڪيو تہ ”پئسفڪ“ جو مطلب پئسفڪ سمنڊ ۾ موجود هر شيءِ، مثال طور فلپائن، نہ هئڻ گهرجي.[103]
جان ايورٽ-هيٿ جي 2017ع واري دي ڪنسائيز آڪسفورڊ ڊڪشنري آف ورلڊ پليس نيمز موجب اوشينيا پئسفڪ سمنڊ جي 10,000 کان وڌيڪ ٻيٽن لاءِ هڪ گڏيل نالو آهي، ۽ عام طور اهو قبول ڪيو ويندو آهي تہ انڊونيشيا، جاپان، فلپائن، تائيوان، ڪوريل ٻيٽ ۽ اليوشن ٻيٽ اوشينيا کان خارج آهن.[104]
نيو گني ۾ ڄاول فجيائي عالم ايپيلي هائوʻوفا پنهنجي 1993ع واري ڪتاب اي نيو اوشينيا: ريڊسڪورنگ اور سي آف آئلينڊز ۾ لکيو تہ جاپان کان فلپائن ۽ انڊونيشيا تائين اهي پئسفڪ ٻيٽ، جيڪي ايشيائي مکيه زمين جي بلڪل ويجهو آهن، سامونڊي يا اوشينائي ثقافتون نٿا رکن، ۽ ان ڪري انهن کي اوشينيا جو حصو نہ سمجهڻ گهرجي.
دي آڪسفورڊ ھينڊبڪ آف پريھسٽارڪ اوشينيا'' (2018ع) ۾ اوشينيا کي صرف ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا جي آسٽرونيشيائي ٻوليون ڳالهائيندڙ ٻيٽن تائين محدود ڪيو ويو، جنهن تعريف ۾ نيو گني ۽ نيوزيلينڊ پڻ شامل هئا. انڊونيشيا ۽ فلپائن جهڙا ٻيا آسٽرونيشيائي علائقا، مکيه ايشيا سان وڌيڪ ويجهي ثقافتي وابستگي سبب، شامل نہ ڪيا ويا. آسٽريليا کي پڻ خارج ڪيو ويو، ڇاڪاڻ تہ اتي انساني آبادڪاري ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا ۾ آسٽرونيشيائي ٻولي ڳالهائيندڙ آباديءَ جي اچڻ کان هزارين سال اڳ ٿي چڪي هئي. ڪتاب ۾ اهو سوال پڻ اٿاريو ويو تہ اها تعريف شايد هڪ ئي وقت تمام محدود ۽ تمام وسيع لڳي سگهي ٿي: مثال طور آسٽريليا کي ڇو خارج ڪيو وڃي، يا وري هاءِ لينڊ نيو گني جو هوائي سان ڪهڙو سڌو تاريخي تعلق آهي؟[105]
ساڳئي ڪتاب ۾ اهو به نوٽ ڪيو ويو تہ جاپان جا ٻيٽ يا ڏکڻ ڪيليفورنيا ڀرسان چينل ٻيٽ عام طور اوشينيا ۾ شامل نٿا ڪيا وڃن، ڇاڪاڻ تہ انهن جي ڏيهي آبادين جو اوشينائي ماڻهن سان ويجهو گڏيل نسب نہ آهي، سواءِ تمام قديم دور جي، جڏهن انسان اڃا پئسفڪ سمنڊ پار ڪرڻ شروع بہ نہ ڪيو هو.[106]
جاپاني ٻيٽميڙ جي ڏيهي جومون ماڻهن بابت اهو نظريو پيش ڪيو ويو آهي تہ انهن جا ڪجهه نسلي لاڳاپا آسٽرونيشيائي ماڻهن سان ٿي سگهن ٿا، ۽ اهڙا ئي امڪاني لاڳاپا ريوڪيو ٻيٽن جي ڏيهي ماڻهن لاءِ به تجويز ڪيا ويا آهن. ڪجهه عالمن آسٽريليا جي ڏيهي ماڻهن ۽ آئنو ماڻهن جي وچ ۾ به قديم نسلي لاڳاپن بابت نظرين تي بحث ڪيو آهي. آئنو جا اباڻا علائقا جاپان جو هوڪائيدو، ڪوريل ٻيٽ ۽ سخالين جو ڏاکڻو حصو هئا.[107][108]
ڪيٿلين نادو ۽ سنگيتا راياماجهي پنهنجي ڪتاب وومين اينڊ وائولنس: گلوبل لائيوز ان فوڪس ۾ لکيو تہ فلپائن، ملائيشيا، برونائي ۽ انڊونيشيا جو گهڻو حصو اڄ جي عام سمجھ موجب اوشينيا ۾ شامل نٿو ڪيو وڃي؛ اهي علائقا عام طور سامونڊي ڏکڻ اوڀر ايشيا جو حصو سمجهيا وڃن ٿا. انهن علائقن، ۽ تائيوان، هائنان ۽ جاپاني ٻيٽميڙ جهڙن اوڀر ايشيائي ٻيٽن، جا اوشينيا جي ثقافتن سان مختلف درجن جا تاريخي ۽ ثقافتي لاڳاپا آهن.[109]
جارج آر. زگ پنهنجي 2013ع واري ڪتاب ريپٽائيلز اينڊ ايمفيبيئن آف دي پيسيفڪ آئلينڊز: اي ڪامپريھينسو گائيڊ ۾ لکيو تہ اوشينيا جي هڪ معياري تعريف ۾ آسٽريليا، پاپوا نيو گني، سليمان ٻيٽ، نيو ڪيليڊونيا، نيوزيلينڊ ۽ پولينيشيا، مائڪرونيشيا ۽ ميلانيشيا جا سامونڊي ٻيٽ شامل آهن. هن پنهنجي پسنديده تعريف ۾ ارضياتي طور حقيقي سامونڊي ٻيٽن تي وڌيڪ زور ڏنو، يعني اهڙن ٻيٽن تي، جن جو ماضيءَ ۾ ڪنهن براعظمي زمين سان زميني ڳانڍاپو نہ رهيو هجي. سندس حدن موجب اتر ۾ هوائي ۽ بونن ٻيٽ، ڏکڻ ۾ ايسٽر ٻيٽ، اولهه ۾ پلائو ۽ اوڀر ۾ گالاپاگوس ٻيٽ شامل ٿين ٿا.[110]
زگ جي ارضياتي تعريف موجب آسٽريليا، نيو گني، نيوزيلينڊ ۽ نيو ڪيليڊونيا اوشينيا جي سامونڊي ٻيٽن واري دائري کان ٻاهر آهن، ڇاڪاڻ تہ اهي قديم پينگيا سپرکنڊ سان لاڳاپيل براعظمي ٽڪرن جا وارث آهن، جيئن آمريڪا ۽ آفرو-يوروشيا. اهڙا ٻرندڙ جبلن وارا ٻيٽ، جيڪي ارضياتي طور براعظمي پليٽن سان لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ اليوشن ٻيٽ، جاپان جا ازو ٻيٽ، ڪوريل ٻيٽ، ريوڪيو ٻيٽ ۽ سليمان ٻيٽن جو گهڻو حصو، پڻ سندس تعريف ۾ شامل نہ هئا.
گڏيل قومن جي ابتڙ، دي ورلڊ فيڪٽ بڪ غير آباد ڪلپرٽن ٻيٽ کي هڪ الڳ سياسي وحدت طور ڏيکاري ٿو ۽ ان کي اتر آمريڪا ۾ شمار ڪري ٿو، ممڪن طور ميڪسيڪو کان لڳ ڀڳ 1,200 ڪلوميٽر پري واقع هجڻ سبب. جيتوڻيڪ ڪلپرٽن پئسفڪ پليٽ تي واقع آهي، تاريخي طور ان جو آمريڪي براعظم سان تمام ٿورو سڌو لاڳاپو رهيو آهي، ۽ ٻين آمريڪي ساحل ڀرسان سامونڊي ٻيٽن وانگر سياسي طور به آمريڪي ملڪن جو حصو نہ رهيو آهي.[111][112]
20هين صديءَ جي شروعات کان 2007ع تائين ڪلپرٽن ٻيٽ انتظامي طور فرانسيسي پولينيشيا سان لاڳاپيل رهيو، جيڪو 1957ع تائين فرانسيسي اوشينيا جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.[113][114] سامونڊي جيوت جي لحاظ کان ڪلپرٽن جا لاڳاپا پئسفڪ جي اهڙن علائقن سان پڻ ملن ٿا، جيڪي آمريڪي براعظم کان گهڻو پري واقع آهن.[115][116]
اسڪاٽش ليکڪ رابرٽ هوپ مونڪريئف 1907ع ۾ ڪلپرٽن کي اوشينيا جو سڀ کان اوڀر وارو نقطو قرار ڏنو، جڏهن تہ ايئن ٽاڊ پڻ آئلينڊ ريلم: اي پيسيفڪ پينوراما ۾ ان کي پنهنجي اوشينيا واري تعريف ۾ شامل ڪيو.[117]
ٻيا غير آباد پئسفڪ سمنڊ جا زميني علائقا پڻ واضح طور اوشينيا سان لاڳاپيل قرار ڏنا ويا آهن،[118] جن ۾ انتهائي ڏورانهان بيڪر ٻيٽ ۽ ويڪ ٻيٽ پڻ شامل آهن، جيڪي هاڻي آمريڪي فوج جي انتظام هيٺ آهن.[37] انهن کي اوشينيا سان لاڳاپيل سمجهڻ جا سبب پئسفڪ سمنڊ جي وچ واري حصي ۾ سندن جاگرافيائي بيهڪ، سندن حياتياتي جاگرافي ۽ سندن سامونڊي ارضيات آهن.
گهٽ اڪيلائيءَ وارا سامونڊي ٻيٽ، جيڪي اڳ ۾ غير آباد هئا، جهڙوڪ بونن ٻيٽ، گالاپاگوس ٻيٽ ۽ خوان فرنينڊيز ٻيٽ، بعد ۾ انهن ملڪن يا سياسي اختيارين جي شهرين سان ٿوري تعداد ۾ آباد ٿيا، جيڪي انهن ٻيٽن جو انتظام هلائين ٿا.[91] [119] آثارِ قديمه مان مليل ثبوتن مان اشارو ملي ٿو تہ مائڪرونيشيائي شايد لڳ ڀڳ ت. 2,000 سال اڳ بونن ٻيٽن تي رهندا هئا، پر 16هين صديءَ ۾ يورپين طرفان انهن ٻيٽن جي دريافت وقت اهي غير آباد هئا.[120]
ذيلي علائقن جي وچ واريون حدون
[سنواريو]تعريف تي دارومدار رکندي، نيوزيلينڊ کي پولينيشيا جو حصو پڻ سمجهي سگهجي ٿو، يا وري آسٽريليا سان گڏ آسٽريليشا ۾ شامل ڪيو وڃي ٿو.[121] نيوزيلينڊ ۾ شروعاتي مستقل آبادي پولينيشيائي مائوري ماڻهن قائم ڪئي، ۽ ملڪ ڊگهي عرصي کان پولينيشيا تي سياسي اثر پڻ رکندو آيو آهي.[122][123] لڏپلاڻ ۽ مائوري آباديءَ جي نسبتاً بلند پيدائش جي شرح سبب نيوزيلينڊ ۾ دنيا جي سڀ کان وڏي پولينيشيائي آبادي رهي آهي،[124] جڏهن تہ آسٽريليا ۾ پولينيشيائي آبادي دنيا جي وڏين آبادين مان هڪ آهي، جيڪا بنيادي طور لڏپلاڻ ڪندڙن ۽ سندن اولاد تي مشتمل آهي.
هاڻوڪا آسٽريليا جا ڏيهي ماڻهو ميلانيشيائي ماڻهن سان گهري قديم جينياتي لاڳاپن جا نشان رکن ٿا،[125][126] ۽ آسٽريليا ميلانيشيا تي سياسي اثر پڻ رکي ٿو.[123] ميلانيشيا جو وڏو حصو پڻ آسٽريليا سان ساڳئي ٽيڪٽونڪ پليٽ تي واقع آهي.[30][31] تنهن هوندي بہ آسٽريليا کي پاڻ ميلانيشيا جو حصو تمام گهٽ سمجهيو ويندو آهي.[127][128]
آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ وانگر، ميلانيشيا جي نيو ڪيليڊونيا ۾ به غير ڏيهي يورپي نسل جي وڏي آبادي موجود آهي، جيڪا لڳ ڀڳ 71,000 ماڻهن تي مشتمل رهي آهي.[129] ان جي باوجود، نيو ڪيليڊونيا جي تاريخ ميلانيشيا جي ٻين علائقن سان گهڻي مشابهت رکي ٿي، ۽ ان جا فرانسيسي ڳالهائيندڙ يورپي ماڻهو ڪل آباديءَ جو رڳو لڳ ڀڳ 27 سيڪڙو آهن.[129][130] ان ڪري ان کي ثقافتي طور گهڻو ڪري انگريزي ڳالهائيندڙ آسٽريليشا جو حصو پڻ نہ سمجهيو ويندو آهي.[131]
آسٽريليشا جون ڪجهه ثقافتي ۽ سياسي تعريفون جاگرافيائي ويجهڙائيءَ سبب ميلانيشيا جو گهڻو يا سڄو حصو پڻ شامل ڪن ٿيون، پر اهڙو استعمال ناياب آهي.[132] آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ ميلانيشيا جا ٻيٽ وڌيڪ عام طور آسٽريليشيائي حياتياتي-جاگرافيائي خطو جي حصي طور گڏ ڪيا ويندا آهن.[133]
پاپوا نيو گني جاگرافيائي لحاظ کان آسٽريليا جي سڀ کان ويجهو ملڪ آهي، ۽ ارضياتي طور به ان کي آسٽريليا سان ڳنڍيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ تہ ماضيءَ ۾ ٻنهي جي وچ ۾ زميني ڳانڍاپو موجود هو.[37] ان جي ابتڙ، آسٽريليا جا هندي سمنڊ ۾ واقع ٻاهريان علائقا ڪرسمس ٻيٽ ۽ ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽ آسٽريليائي پليٽ جي حدن اندر واقع آهن، پر اولهه انڊونيشيا سان ويجهڙائي سبب انهن کي جاگرافيائي طور ڏکڻ اوڀر ايشيا سان پڻ ڳنڍيو ويو آهي.[134][135][136][137][138]
ڪرسمس ٻيٽ ۽ ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽ 17هين صديءَ ۾ يورپين جي دريافت وقت غير آباد هئا. انهن ٻيٽن جي موجوده آباديءَ جو لڳ ڀڳ اڌ حصو يورپي آسٽريلوي مکيه زمين مان آيل ماڻهن تي مشتمل آهي، جڏهن تہ ٻيو وڏو حصو چين يا ويجهي ملئي ٻيٽميڙ مان لڏپلاڻ ڪندڙن ۽ سندن اولاد تي مشتمل آهي.[139][140]
آسٽريليا جا ٻيا هندي سمنڊ وارا ٻاهريان علائقا، هرڊ ٻيٽ ۽ ميڪڊونلڊ ٻيٽ، انٽارڪٽڪ پليٽ تي واقع آهن. انتهائي جاگرافيائي اڪيلائي سبب انهن کي اڪثر انٽارڪٽيڪا جو حصو يا ڪنهن وڏي علائقي کان ٻاهر الڳ زميني علائقو سمجهيو ويندو آهي.[141][37] دي ورلڊ فيڪٽ بڪ هرڊ ٻيٽ ۽ ميڪڊونلڊ ٻيٽن کي انٽارڪٽيڪا ۾ رکي ٿو، جڏهن تہ ڪرسمس ٻيٽ ۽ ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽن کي اوشينيا جي سڀ کان اولهه واري توسيع طور ڏيکاري ٿو.[142][143]
نارفولڪ ٻيٽ، جيڪو آسٽريليا جو هڪ ٻاهريون علائقو آهي، تاريخ کان اڳ واري دور ۾ يا ته ميلانيشيائي يا پولينيشيائي ماڻهن طرفان آباد ڪيو ويو هو، ۽ جاگرافيائي طور ميلانيشيا جي ٻيٽن جي ويجهو واقع آهي. اڄ ان جا گهڻا رهواسي يورپي آسٽريلوي اصل جا آهن، ۽ گڏيل قومون ان کي آسٽريليشا جي ذيلي علائقي ۾ شامل ڪن ٿيون.[37]
ڊيوڊ اسٽينلي جي سائوٿ پيسيفڪ ھينڊبڪ جي 1982ع واري ايڊيشن ۾ آسٽريليا، نيوزيلينڊ، نارفولڪ ٻيٽ ۽ هوائي کي گڏ ڪري اينگلونيشيا نالي هڪ درجي ۾ رکيو ويو، جيتوڻيڪ هوائي جاگرافيائي طور انهن علائقن کان گهڻو پري اتر پئسفڪ ۾ واقع آهي.[144] ساڳئي ڪتاب جي 1985ع واري ايڊيشن ۾ گالاپاگوس ٻيٽن کي پولينيشيا سان گڏ رکيو ويو، پر اهو به واضح ڪيو ويو تہ اهي ثقافتي طور پولينيشيا جو حصو نہ آهن.[145] گالاپاگوس ٻيٽ عام طور ڏکڻ اوڀر پئسفڪ جي انهن ٻين ٻيٽن سان گڏ ڪيا ويندا آهن، جن تي پولينيشيائي آبادي تاريخي طور ڪڏهن بہ قائم نہ ٿي.[146][147]
بونن ٻيٽ حياتياتي-جاگرافيائي لحاظ کان ڀر واري مائڪرونيشيا سان ساڳئي علائقي ۾ واقع آهن، ۽ ان ئي سبب ڪري انهن کي اڪثر مائڪرونيشيا سان گڏ درجا بندي ڪيو ويندو آهي.[148][147]
نالي جو بڻ بنياد
[سنواريو]فرانسيسي جاگرافيدان ڪانراڊ مالٽ-برون لڳ ڀڳ 1804ع ۾ فرانسيسي اصطلاح Terres océaniques، يعني ”سامونڊي زمينون“، استعمال ڪيو. 1814ع ۾ فرانسيسي نقشا ٺاهيندڙ ايڊرين-هوبرٽ بروئي ان مان مختصر اصطلاح Océanie جوڙيو.[149] اهو لفظ لاطيني oceanus مان نڪتل آهي، جنهن جو بنياد قديم يوناني لفظ ὠκεανός (ōkeanós)، يعني ”سمنڊ“، سان ڳنڍيل آهي.
اوشينيا نالو ٻين براعظمي علائقن کان هڪ اهم لحاظ کان مختلف تصور کي ظاهر ڪري ٿو: هن خطي جي مختلف حصن کي ڪنهن هڪ مسلسل زميني پٽي بدران پئسفڪ سمنڊ پاڻ ۾ ڳنڍي ٿو.[150] 19هين صديءَ جي وچ ڌاري مغربي نقشا ٺاهيندڙن اوشينيا جي اصطلاح کي پئسفڪ خطي جي جاگرافيائي تنظيم ۽ درجابندي لاءِ باقاعدي استعمال ڪرڻ شروع ڪيو.[151] لفظ اوشينيا اوشين (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي بحر يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.[152][153]
تاريخ
[سنواريو]اوشينيا جي آبادڪاري
[سنواريو]آسٽريليا
[سنواريو].jpg)
آسٽريليا جا ڏيهي ماڻهو آسٽريليا کنڊ ۽ ان جي ڀرپاسي وارن ٻيٽن جا اصل رهواسي آهن، جيڪي ت. 70,000 سال اڳ آفريڪا کان ايشيا ڏانهن لڏي آيا هئا ۽ ت. 50,000 سال اڳ آسٽريليا پهتا. انهن کي آفريڪا کان ٻاهر انسانن جي شروعاتي لڏپلاڻن مان هڪ جو حصو سمجهيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ امڪان آهي ته اهي ڏکڻ اوڀر ايشيا مان ٿيندي آسٽريليا پهتا، پر ڪنهن به ڄاتل ايشيائي يا پولينيشيائي آباديءَ سان سندن ثابت ٿيل نسلي لاڳاپو موجود ناھي ڏور اتر آسٽريليا جي ماڻهن ۽ هاڻوڪي نيو گني ۽ ٻيٽن جي آسٽرونيشيائي ماڻهن جي وچ ۾ جينياتي ۽ لساني ڏي وٺ جا ثبوت موجود آهن، پر ممڪن آهي ته اها نسبتاً هاڻوڪي واپار ۽ بين نسلي شادين جو نتيجو هجي.
اهي ت. 40,000 سال اڳ، آخري برفاني دور دوران موجود هڪ زميني پل ذريعي مکيه سرزمين کان لڏي تسمانيا پهتا. اهو سمجهيو وڃي ٿو ته آسٽريليا ڏانهن پهرين قديم انساني لڏپلاڻ ان وقت ٿي، جڏهن هي زميني علائقو ساهول کنڊ جو حصو هو ۽ زميني پل وسيلي نيو گني جي ٻيٽ سان ڳنڍيل هو. ٽورس اسٽريٽ جا ٻيٽ واسي ٽورس اسٽريٽ جي ٻيٽن جا ڏيهي ماڻهو آهن، جيڪي پاپوا نيو گني جي ويجهو ڪوئنزلينڊ جي انتهائي اترئين ڇيڙي تي واقع آهن. آسٽريليا ۾ مليل سڀ کان قديم پڪ سان سڃاتل انساني باقيات منگو مين جون آهن، جن جي عمر ت. 40,000 سال مقرر ڪئي وئي آهي.
اندازو آهي ته ميلانيشيائي ماڻهن (مثال طور پاپوا نيو گني ۽ بوگن وِل ٻيٽ جي رهواسين) جي جينوم جو 4٪ کان 6٪ حصو ڊينيسووا هومينن مان آيل آهي، جيڪو قديم انسانن جو هڪ قسم آهي، جنهن جي سڃاڻپ 2010ع ۾ ٿي؛ جڏهن ته يوريشيائي يا آفريقي ماڻهن ۾ ڊينيسووا جينن جو اهڙو حصو نه ڏٺو ويو.[154]
ميلانيشيا
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو نيو گني جي تاريخ
ٻيٽن جي انهيءَ ميڙ جا اصل رهواسي، جنهن کي هاڻي ميلانيشيا سڏيو وڃي ٿو، غالباً هاڻوڪن پاپوائي ٻوليون ڳالهائيندڙ ماڻهن جا ابا ڏاڏا هئا. ڏکڻ اوڀر ايشيا مان لڏپلاڻ ڪري ايندڙ انهن ماڻهن بابت لڳي ٿو ته هنن اوڀر طرف سولومن ٻيٽن جي ميڙ جي مکيه ٻيٽن تائين، جن ۾ ماڪيرا به شامل آهي، ۽ ممڪن طور ان کان به وڌيڪ اوڀر طرف واقع ننڍن ٻيٽن تائين وڃي آبادي ڪئي هئي.[155]
خاص طور تي نيو گني جي اترئين سامونڊي ڪناري سان ۽ نيو گني جي اتر ۽ اوڀر وارن ٻيٽن ۾، آسٽرونيشيائي ماڻهو، جيڪي 3,000 سالن کان ڪجهه وڌيڪ اڳ هن علائقي ڏانهن لڏي آيا هئا، اتي اڳ ئي رهندڙ پاپوائي ٻوليون ڳالهائيندڙ آبادين سان رابطي ۾ آيا. 20هين صديءَ جي آخر ۾، ڪجهه عالمن اهو نظريو پيش ڪيو ته ٻنهي گروهن جي وچ ۾ لاڳاپن ۽ ڏي وٺ جو هڪ ڊگهو دور رهيو، جنهن جي نتيجي ۾ انهن ماڻهن جي جينياتي بناوت، ٻولين ۽ ثقافتن ۾ ڪيتريون ئي پيچيده تبديليون آيون.[156]
مائڪرونيشيا
[سنواريو]
مائڪرونيشيا ۾ آباديءَ جو سلسلو ڪيترائي هزار سال اڳ شروع ٿيو، جيتوڻيڪ پهرين آبادڪارن جي اصل نسل ۽ سندن هتي پهچڻ بابت مختلف نظريا موجود آهن. ٻيٽن جي ننڍڙي ايراضي، آباديءَ جي نمونن ۽ طوفانن سبب ٿيل نقصان جي ڪري هتي آثار قديمه جون کوٽايون ڪرڻ ۾ ڪيتريون ئي ڏکيائيون پيش اچن ٿيون. انهيءَ ڪري گهڻا ثبوت لساني تجزيي تي ٻڌل آهن.[157]
تهذيب جا سڀ کان پراڻا آثار قديمه وارا نشان سائپان ٻيٽ تي مليا آهن، جن جي تاريخ 1500 ق.م. يا ان کان ٿورو اڳ جي مقرر ڪئي وئي آهي. مائڪرونيشيائي ماڻهن جا ابا ڏاڏا 4,000 سالن کان به اڳ اتي آباد ٿيا هئا. وقت گذرڻ سان سردارن تي ٻڌل غير مرڪزي نظام ترقي ڪري هڪ وڌيڪ مرڪزي معاشي ۽ مذهبي ثقافت جي صورت اختيار ڪئي، جنهن جا مرڪز ياپ ۽ پونپي هئا.[158] مائڪرونيشيا جي ڪيترن ئي ٻيٽن، جهڙوڪ ياپ، جي قبل از تاريخ بابت گهڻي ڄاڻ موجود ناهي.[159]
اتر ماريانا ٻيٽن جا پهريان ماڻهو ڏکڻ اوڀر ايشيا مان سامونڊي سفر ڪندي 4000 ق.م. کان 2000 ق.م. جي وچ واري ڪنهن دور ۾ انهن ٻيٽن تي پهتا ۽ انهن کي دريافت ڪيو. اهي اڳتي هلي چامورو جي نالي سان سڃاتا ويا. سندن ٻولي به سندن نالي پٺيان چامورو سڏي وئي. قديم چامورو ماڻهن ڪيترائي وڏا پٿريائي آثار ڇڏيا، جن ۾ لاٽي پٿر پڻ شامل آهن. ريفالواش يا ڪيرولينيائي ماڻهو 1800ع واري ڏهاڪي ۾ ڪيرولين ٻيٽن مان ماريانا ٻيٽن تي آيا. مائڪرونيشيائي آبادڪار ٻئي هزار سالو ق.م. دوران آهستي آهستي مارشل ٻيٽن تي آباد ٿيا، جڏهن ته ٻيٽن جي وچ ۾ سامونڊي سفر روايتي اسٽڪ چارٽن جي مدد سان ممڪن بڻيو.[160]
پولينيشيا
[سنواريو]
لساني، آثار قديمه ۽ انساني جينياتي نسب جي بنياد تي پولينيشيائي ماڻهن کي سامونڊي لڏپلاڻ ڪندڙ آسٽرونيشيائي ماڻهن جي هڪ شاخ سمجهيو وڃي ٿو، ۽ پولينيشيائي ٻولين جي ارتقا جو پيرو کڻڻ سان سندن قبل از تاريخي اصل ملئي ٻيٽَ ميڙ ۽ آخرڪار تائيوان تائين پهچي ٿو. ت. 3000 کان 1000 ق.م. جي وچ ۾، آسٽرونيشيائي ٻوليون ڳالهائيندڙ ماڻهو تائيوان کان ٻيٽائي ڏکڻ اوڀر ايشيا ڏانهن پکڙجڻ شروع ٿيا، اهڙن قبيلن جي صورت ۾، جن جي اصلوڪن ماڻهن بابت خيال آهي ته اهي ت. 8,000 سال اڳ ڏکڻ چين مان ٿيندي اولهه مائڪرونيشيا جي ڪنارن تائين ۽ اتان اڳتي ميلانيشيا ۾ پهتا هئا.
آثار قديمه جي رڪارڊ ۾ هن ڦهلاءَ جا چٽا ۽ چڱيءَ طرح سڃاڻپ لائق نشان موجود آهن، جن جي مدد سان سندن اختيار ڪيل رستي جو پيرو کڻي سگهجي ٿو ۽ مناسب حد تائين يقين سان ان جي تاريخ پڻ مقرر ڪري سگهجي ٿي. خيال ڪيو وڃي ٿو ته لڳ ڀڳ 1400 ق.م. تائين، ”لاپيتا ماڻهو“، جن کي اهو نالو سندن ٺڪر جي ٿانون واري روايت تان ڏنو ويو، اتر اولهه ميلانيشيا جي بسمارڪ ٻيٽَ ميڙ ۾ ظاهر ٿيا.
ايسٽر ٻيٽ جي رهواسين جي روايت موجب، سردار هوتو ماتوعا پنهنجي زال ۽ وڏي ڪٽنب سان گڏ هڪ يا ٻن وڏين ٻيڙين ۾ اچي ٻيٽ دريافت ڪيو هو. انهن کي پولينيشيائي سمجهيو وڃي ٿو. لڳ ڀڳ 1200ع ۾ تاهيتي ڳولا ڪندڙن هن علائقي کي دريافت ڪيو ۽ هتي آباد ٿيڻ شروع ڪيو. هي تاريخي اندازو گلوٽوڪرونولوجيڪل حسابن ۽ ڪوئلي مان حاصل ڪيل ٽن ريڊيو ڪاربن تاريخن تي ٻڌل آهي؛ اهو ڪوئلو بظاهر ٻيلن جي صفائيءَ جي سرگرمين دوران پيدا ٿيو هو. ان کان سواءِ، هڪ تازي مطالعي، جنهن ۾ تمام شروعاتي دور سان واسطو رکندڙ سمجهيل مواد جون ريڊيو ڪاربن تاريخون پڻ شامل هيون، مان اشارو ملي ٿو ته ٻيٽ جي دريافت ۽ آبادڪاري شايد 1200ع جيتري دير سان ٿي هئي.
يورپي ڳولا
[سنواريو]- اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ميگيلن مهم, اسپيني ايسٽ انڊيز, آسٽريليا جي تاريخ (1788–1850) ۽ نيوزيلينڊ جي ڪالوني
يورپين پاران اوشينيا جي ڳولا پهريون ڀيرو 16هين صديءَ کان شروع ٿي. 1512ع کان 1526ع جي وچ ۾ پرتگالي سامونڊي جهازران مالوڪو ٻيٽ (1512ع ۾ انتونيو ڊي ابريو ۽ فرانسسڪو سيرائو جي ذريعي)، تيمور، آرو ٻيٽ (مارٽم اي. ميلو ڪوٽينهو)، تانيمبار ٻيٽ، ڪيرولين ٻيٽن مان ڪجهه (1525ع ۾ گومز ڊي سيڪيرا جي ذريعي)، ۽ اولهندي پاپوا نيو گني (1526ع ۾ جورجي ڊي مينيزس جي ذريعي) تائين پهتا. 1519ع ۾ اسپيني مهم، جنهن جي اڳواڻي فرڊيننڊ ميگيلن ڪري رهيو هو، ڏکڻ آمريڪا جي اوڀرئين سامونڊي ڪناري سان ڏکڻ طرف سفر ڪيو، ان ڳچي سمنڊ کي ڳولي ان مان گذري، جيڪا سندس نالي سان سڃاتي وڃي ٿي، ۽ 28 نومبر 1520ع تي انهيءَ سمنڊ ۾ داخل ٿي، جنهن کي هن ”پئسفڪ“ نالو ڏنو. باقي بچيل ٽن جهازن، جن جي اڳواڻي ميگيلن ۽ سندس ڪپتانن دوآرتي باربوسا ۽ جوائو سيرائو ڪئي، پوءِ اتر طرف سفر ڪيو ۽ واپاري هوائن کي پڪڙيو، جن کين پئسفڪ پار ڪري فلپائن تائين پهچايو، جتي ميگيلن مارجي ويو. خوان سيباستيان ايلڪانو جي اڳواڻيءَ هيٺ بچي ويل هڪ جهاز هندي وڏي سمنڊ مان اولهه طرف موٽي ويو، جڏهن ته ٻيو جهاز اولهائين هوائن کي ڳولي ميڪسيڪو پهچڻ جي اميد ۾ اتر طرف ويو. مناسب هوائون نه ملڻ سبب ان کي واپس ايسٽ انڊيز موٽڻو پيو. ميگيلن-ايلڪانو مهم دنيا جو پهريون چوڌاري سفر مڪمل ڪيو ۽ فلپائن، ماريانا ٻيٽ ۽ اوشينيا جي ٻين ٻيٽن تائين پهتي.
1527ع کان 1595ع تائين ڪيترين ئي ٻين وڏين اسپيني مهمن پئسفڪ وڏي سمنڊ کي پار ڪيو، جن جي نتيجي ۾ اتر پئسفڪ جي مارشل ٻيٽن ۽ پلائو تائين، ۽ ڏکڻ پئسفڪ جي توالو، مارڪيساس ٻيٽ، سولومن ٻيٽن جي ميڙ، ڪڪ ٻيٽ ۽ ايڊمرلٽي ٻيٽ تائين پهچ حاصل ٿي.
ٽيرا آسٽرالس جي ڳولا دوران 17هين صديءَ جون اسپيني مهمون، جهڙوڪ پرتگالي جهازران پيڊرو فرنانڊس ڊي ڪويروس جي اڳواڻيءَ هيٺ مهم، پٽڪيرن ۽ وانواتو جي ٻيٽن جي ميڙن تائين پهتيون ۽ آسٽريليا ۽ نيو گني جي وچ ۾ ٽورس ڳچي سمنڊ مان گذريون، جنهن جو نالو جهازران لوئس واز ڊي ٽورس جي نالي پٺيان رکيو ويو. وليم جانزون آسٽريليا ۾ پهرين مڪمل طور دستاويز ٿيل يورپي لهرائي (1606ع) ڪيپ يارڪ اپٻيٽ تي ڪئي. ايبل تسمان آسٽريليا کنڊ جي سامونڊي ڪناري جي ڪجهه حصن جي چوڌاري سفر ڪيو ۽ اتي لٿو، ۽ وان ڊيمنز لينڊ (هاڻوڪو تسمانيا)، 1642ع ۾ نيوزيلينڊ، ۽ فجي دريافت ڪيا. هو انهن ٻيٽن تائين پهچندڙ پهريون ڄاتل يورپي ڳولا ڪندڙ هو.
23 اپريل 1770ع تي برطانوي ڳولا ڪندڙ جيمس ڪڪ، باولي پوائنٽ جي ويجهو برش ٻيٽ وٽ آسٽريليا جي ڏيهي ماڻهن جو پهريون دستاويز ٿيل سڌو مشاهدو ڪيو. اپريل تي ڪڪ ۽ سندس عملي پهريون ڀيرو کنڊ جي مکيه سرزمين تي ان هنڌ قدم رکيو، جيڪو هاڻي ڪرنيِل اپٻيٽ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتي ئي جيمس ڪڪ جو پهريون رابطو گويگال نالي هڪ ڏيهي قبيلي سان ٿيو. سندس مهم آسٽريليا جي اوڀرئين سامونڊي ڪناري سان ملاقات ڪندڙ يورپين جي پهرين دستاويز ٿيل مهم بڻجي.
يورپي آبادڪاري ۽ نوآبادڪاري
[سنواريو].png)
1789ع ۾ وليم بلائي خلاف بائونٽي تي بغاوت جي نتيجي ۾ ڪيترائي باغي شاهي بحري فوج کان ڀڄي پٽڪيرن ٻيٽن تي وڃي آباد ٿيا، جيڪي بعد ۾ برطانوي ڪالوني بڻيا. برطانيا 1788ع ۾ آسٽريليا، 1840ع ۾ نيوزيلينڊ ۽ 1872ع ۾ فجي ۾ پڻ ڪالونيون قائم ڪيون، جنهن سان اوشينيا جو وڏو حصو برطانوي سلطنت جو حصو بڻجي ويو. گلبرٽ ٻيٽ (هاڻي ڪرباتي جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا) ۽ ايلس ٻيٽ (هاڻي توالو جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا) 19هين صديءَ جي آخر ۾ برطانيا جي اثر هيٺ آيا.
فرانسيسي ڪيٿولڪ مبلغ 1834ع ۾ تاهيتي پهتا؛ 1836ع ۾ سندن نيڪاليءَ سبب فرانس 1838ع ۾ هڪ جنگي جهاز موڪليو. 1842ع ۾ تاهيتي ۽ تاهواتا کي فرانسيسي محفوظ علائقا قرار ڏنو ويو، جيئن ڪيٿولڪ مبلغ بنا رنڊڪ جي پنهنجو ڪم جاري رکي سگهن. 24 سيپٽمبر 1853ع تي نيپولين ٽئين جي حڪم هيٺ ايڊمرل فيبريئر ڊي پوائنٽس نيو ڪيليڊونيا تي باضابطه طور فرانس جو قبضو قائم ڪيو.
اسپيني ڳولا ڪندڙ الونسو ڊي سالازار 1529ع ۾ مارشل ٻيٽن تي لٿو. انهن ٻيٽن کي ڪروسنشٽرن، انگريز ڳولا ڪندڙ جان مارشل جي نالي پٺيان نالو ڏنو، جنهن ٿامس گلبرٽ سان گڏ 1788ع ۾ باٽني بي کان ڪينٽن ويندي انهن ٻيٽن جو دورو ڪيو هو (ٻئي جهاز فرسٽ فليٽ جو حصو هئا). 1905ع ۾ برطانوي حڪومت ڏکڻ اوڀر نيو گني بابت ڪجهه انتظامي ذميواريون آسٽريليا حوالي ڪيون، جنهن علائقي جو نالو بدلائي ”پاپوا جو علائقو“ رکيو، ۽ 1906ع ۾ باقي سموري ذميواري پڻ آسٽريليا حوالي ڪئي وئي. اسپين 1874ع ۾ مارشل ٻيٽن تي پنهنجي دعويٰ ڪئي. جرمني 1884ع ۾ نيو گني ۽ 1900ع ۾ ساموا ۾ ڪالونيون قائم ڪيون. آمريڪا پڻ پئسفڪ ۾ پنهنجو ڦهلاءُ شروع ڪيو، جنهن جي شروعات 1857ع ۾ بيڪر ٻيٽ ۽ هائولينڊ ٻيٽ سان ٿي، جڏهن ته هوائي 1898ع ۾ آمريڪي علائقو بڻيو. ساموا بابت آمريڪا، برطانيا ۽ جرمني جي اختلافن جي نتيجي ۾ 1899ع جو ٽه ڌريو معاهدو ٿيو.
جديد تاريخ
[سنواريو]- اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو پئسفڪ جنگ, اوشينيا جي فوجي تاريخ, پهرين عالمي جنگ دوران آسٽريليا جي فوجي تاريخ, آسٽريليا جي تاريخ (1901–1945) ۽اوشينيا جي بي نوآبادڪاري
.jpg)
اوشينيا ۾ پهرين زميني فوجي ڪاررواين مان هڪ آگسٽ 1914ع ۾ نيوزيلينڊ جي فوجن پاران جرمن ساموا تي قبضو هو. ساموا تي قبضي جي مهم بنا ڪنهن خونريزيءَ جي ختم ٿي، جڏهن 1,000 کان وڌيڪ نيوزيلينڊي جرمن ڪالونيءَ ۾ لٿا. آسٽريليا جي فوجن سيپٽمبر 1914ع ۾ جرمن نيو گني تي حملو ڪيو. آسٽريليائي فوجين جي هڪ ڪمپني ۽ هڪ برطانوي جنگي جهاز جرمنن ۽ سندن نوآبادياتي رعيت جو گهيرو ڪيو، جنهن جي پڄاڻي جرمنن جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ سان ٿي.
جاپاني شاهي جنرل هيڊڪوارٽرز پاران پرل هاربر تي حملو، 7 ڊسمبر 1941ع جي صبح جو شاهي جاپاني بحري فوج پاران آمريڪا جي هوائي ۾ واقع پرل هاربر واري بحري اڏي خلاف ڪيل هڪ اوچتو فوجي حملو هو. هن حملي جي نتيجي ۾ آمريڪا ٻي عالمي جنگ ۾ داخل ٿيو. ان کان پوءِ جاپانين نيو گني، سولومن ٻيٽن ۽ پئسفڪ جي ٻين ٻيٽن تي حملو ڪيو. جاپاني فوجن کي ڪورل سمنڊ جي جنگ ۽ ڪوڪوڊا ٽريڪ مهم ۾ پوئتي ڌڪيو ويو، ان کان اڳ جو نيٺ 1945ع ۾ کين شڪست ڏني وئي. اوشينيا جي سڀ کان نمايان جنگي ميدانن مان بيتا پاڪا جي جنگ، سولومن ٻيٽن جي مهم، ڊارون تي هوائي حملا، ڪوڪوڊا ٽريڪ ۽ بورنيئو مهم شامل هئا. آمريڪا 21 جولاءِ کان 10 آگسٽ 1944ع تائين گوام جي جنگ وڙهي، جنهن جو مقصد ٻيٽ کي جاپاني فوج جي قبضي مان ٻيهر حاصل ڪرڻ هو.
آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ 20هين صديءَ ۾ ڊومينين بڻيا، ۽ ترتيبوار 1942ع ۽ 1947ع ۾ ويسٽ منسٽر جي قانون کي اختيار ڪيائون. 1946ع ۾ پولينيشيا جي رهواسين کي فرانسيسي شهريت ڏني وئي ۽ ٻيٽن جي حيثيت بدلائي سامونڊي پار علائقو ڪئي وئي؛ 1957ع ۾ ٻيٽن جو نالو بدلائي Polynésie Française (فرانسيسي پولينيشيا) رکيو ويو. هوائي 1959ع ۾ آمريڪي رياست بڻيو. فجي ۽ ٽونگا 1970ع ۾ آزاد ٿيا. 1 مئي 1979ع تي، مارشل ٻيٽن جي بدلجندڙ سياسي حيثيت کي تسليم ڪندي، آمريڪا مارشل ٻيٽن جي آئين ۽ مارشل ٻيٽن جي جمهوريه جي حڪومت جي قيام کي تسليم ڪيو. سائوٿ پئسفڪ فورم 1971ع ۾ قائم ٿيو، ۽ 2000ع ۾ ان جو نالو بدلائي پئسفڪ آئيلينڊز فورم رکيو ويو.
جاگرافي
[سنواريو]
چار ذيلي علائقن واري ماڊل موجب، اوشينيا جا ٻيٽ اولهه ۾ نيو گني، اتر اولهه ۾ بونن ٻيٽ، اتر اوڀر ۾ هوائي ٻيٽ، اوڀر ۾ ايسٽر ٻيٽ ۽ سالاس اي گوميز ٻيٽ، ۽ ڏکڻ ۾ ميڪواري ٻيٽ تائين پکڙيل آهن. اوشينيا جي گهڻين تعريفن ۾ پئسفڪ جا تائيوان، ريوڪيو ٻيٽ ۽ جاپاني ٻيٽميڙ شامل ناهن، ڇاڪاڻ تہ اهي ايشيا جي ڪنارن تي واقع آهن؛ اهڙيءَ طرح اليوشن ٻيٽ ۽ الاسڪا يا ڪئناڊا جا ٻيا ٻيٽ پڻ عام طور خارج ڪيا وڃن ٿا.[76][104] پنهنجي انتهائي حدن ۾ اوشينيا جا ٻيٽ اتر اڌ گولي ۾ 28 درجا اتر بونن ٻيٽن تائين، ۽ ڏکڻ اڌ گولي ۾ 55 درجا ڏکڻ ميڪواري ٻيٽ تائين پکڙجن ٿا.
اوشينيا جا ٻيٽ بنيادي طور چئن قسمن جا آهن: براعظمي ٻيٽ، اوچا ٻيٽ، مرجاني چٽانون، ۽ اڀريل مرجاني پليٽ فارم. اوچا ٻيٽ ٻرندڙ جبلن مان ٺهيل آهن، ۽ انهن مان ڪيترن تي اڄ به سرگرم ٻرندڙ جبل موجود آهن. انهن ۾ بوگن وِل، هوائي ۽ سولومن ٻيٽ شامل آهن.
اوشينيا ڌرتيءَ جي اٺن وڏن زميني حياتياتي-جاگرافيائي علائقن مان هڪ آهي، جيڪي ڌرتيءَ جا وڏا ماحولياتي خطا ٺاهين ٿا. انهن تصورن سان ويجهي اوشينيا پڻ لاڳاپيل آهي، جيڪو اولهندي ٻيٽائي ميلانيشيا جو اهو حصو آهي، جتي ڏهاڪن هزارن سالن کان انساني آبادي رهي آهي، ۽ پري اوشينيا، جنهن ۾ انساني آبادڪاري نسبتاً دير سان ٿي. جيتوڻيڪ اوشينيا جا گهڻا ٻيٽ ڏکڻ پئسفڪ ۾ آهن، پر سڀئي صرف پئسفڪ سمنڊ تائين محدود ناهن؛ مثال طور ڪينگرو ٻيٽ ڏاکڻي سمنڊ ۾ ۽ ايش مور ۽ ڪارٽيئر ٻيٽ هندي سمنڊ ۾ واقع آهن، جڏهن تہ تسمانيا جو اولهه سامونڊي ڪنارو ڏاکڻي سمنڊ ڏانهن منهن ڪري ٿو.
ڏکڻ پئسفڪ جون مرجاني چٽانون گهٽ اوچائي وارا ڍانچا آهن، جيڪي سمنڊ جي سطح هيٺ بيسالٽ لاوا جي وهڪرن تي آهستي آهستي ٺهيا آهن. انهن مان سڀ کان نمايان مثال اتر اوڀر آسٽريليا جي سامونڊي ڪناري ڀرسان گريٽ بيريئر ريف آهي، جيڪو مرجاني چٽانن جي ڊگهن سلسلن تي مشتمل آهي. مرجان مان ٺهندڙ ٻي ٻيٽائي بناوت اڀريل مرجاني پليٽ فارم آهي، جيڪو عام طور گهٽ اوچائي وارن مرجاني ٻيٽن کان ٿورو وڏو هوندو آهي. انهن جا مثال بنابا، جنهن کي اڳ ”اوشن آئلينڊ“ چيو ويندو هو، ۽ فرانسيسي پولينيشيا جي توآموٽو ٻيٽميڙ ۾ ماڪيٽيا آهن.
علائقا
[سنواريو]![](https://sd.wikipedia.org/wiki/فائل:"Political_Oceania"_CIA_World_Factbook.jpg)
مائڪرونيشيا، جيڪو خط استوا جي اتر ۽ بين الاقوامي تاريخي ليڪ جي اولهه ۾ واقع آهي، اتر اولهه ۾ ماريانا ٻيٽ، وچ ۾ ڪيرولين ٻيٽ، اولهه ۾ مارشل ٻيٽ، ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ ڪرباتي جا ٻيٽ شامل ڪري ٿو.
ميلانيشيا ڏکڻ اولهه ۾ واقع آهي ۽ ان ۾ نيو گني شامل آهي، جيڪو گرين لينڊ کان پوءِ دنيا جو ٻيو نمبر وڏو ٻيٽ ۽ پئسفڪ جو سڀ کان وڏو ٻيٽ آهي. اتر کان ڏکڻ طرف ميلانيشيا جا ٻيا اهم ٻيٽميڙ بسمارڪ ٻيٽميڙ، سولومن ٻيٽ، سانتا ڪروز ٻيٽ، وانواتو، فجي ۽ نيو ڪيليڊونيا آهن.
پولينيشيا اتر ۾ هوائي کان ڏکڻ ۾ نيوزيلينڊ تائين پکڙيل آهي. ان ۾ اولهه طرف توالو، ٽوڪيلاو، ساموا، ٽونگا ۽ ڪرماديڪ ٻيٽ؛ وچ ۾ ڪڪ ٻيٽ، سوسائٽي ٻيٽ ۽ آسٽرل ٻيٽ؛ ۽ اوڀر ۾ مارڪيساس ٻيٽ، توآموٽو، مينگاريوا ٻيٽ ۽ ايسٽر ٻيٽ شامل آهن.
آسٽريليشا ۾ آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ پئسفڪ سمنڊ جا ڀرپاسي وارا ٻيٽ شامل آهن. هندستان سان گڏ آسٽريليشا جو گهڻو حصو انڊو-آسٽريليائي پليٽ تي واقع آهي، جنهن جو ڏاکڻو حصو آسٽريليا تي مشتمل آهي. ان جي اولهه ۾ هندي سمنڊ ۽ ڏکڻ ۾ ڏاکڻي سمنڊ واقع آهن.
ارضيات
[سنواريو]- اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو فجي جي جاگرافي, نيوزيلينڊ جي ارضيات, آسٽريليا جي ارضيات ۽ ساموا جي جاگرافي
پئسفڪ پليٽ، جيڪا اوشينيا جي گهڻي حصي جي هيٺان واقع آهي، هڪ سامونڊي ٽيڪٽونڪ پليٽ آهي، جيڪا پئسفڪ سمنڊ جي هيٺان پکڙيل آهي. ان جي ايراضي 103 million چورس ڪلوميٽر (40,000,000 چورس ميل) آهي، جنهن ڪري اها دنيا جي سڀ کان وڏي ٽيڪٽونڪ پليٽ آهي. هن پليٽ جي اندر هڪ گرم نقطو موجود آهي، جنهن هوائي ٻيٽ ٺاهيا. اها لڳ ڀڳ مڪمل طور سامونڊي پرت تي مشتمل آهي. پليٽ جو سڀ کان پراڻو حصو، جيڪو پليٽ ٽيڪٽونڪس جي چڪر هيٺ آهستي آهستي ختم ٿي رهيو آهي، شروعاتي ڪريٽيشيس دور، يعني لڳ ڀڳ 145 کان 137 ملين سال اڳ جو آهي.
آسٽريليا 45 کان 40 ملين سال اڳ انڊو-آسٽريليائي پليٽ جو حصو بڻيو، ۽ هاڻي اها پليٽ ٻيهر ورهائجڻ جي عمل ۾ آهي، جنهن ۾ آسٽريليائي پليٽ اوشينيا جي ارضيات لاءِ اهم آهي.[161] آسٽريليا ڌرتيءَ جي سڀ کان هيٺاهين، هموار ۽ قديم زميني حصن مان هڪ آهي، ۽ ان جي ارضياتي تاريخ نسبتاً مستحڪم رهي آهي. جبلن جي ٽيڪٽونڪ اُڀار يا پليٽن جي ٽڪراءَ جهڙيون ارضياتي قوتون آسٽريليا جي شروعاتي تاريخ ۾ وڌيڪ سرگرم رهيون، جڏهن اهو اڃا گونڊوانا جو حصو هو. آسٽريليا ٽيڪٽونڪ پليٽ جي وچ واري حصي ۾ واقع آهي، تنهنڪري هتي ڪڏهن ڪڏهن وچولي شدت جا زلزلا اچن ٿا، پر هن وقت ڪو به سرگرم ٻرندڙ جبل موجود ناهي؛ تنهن هوندي به ڏکڻ اوڀر آسٽريليا جا ڪجهه ٻرندڙ جبل گذريل 10,000 سالن اندر ڦاٽي چڪا آهن.
نيوزيلينڊ جي ارضيات ان جي آسٽريليائي پليٽ ۽ پئسفڪ پليٽ جي سرحد تي واقع هجڻ سبب ٻرندڙ جبلن جي سرگرمي، زلزلن ۽ زميني گرميءَ وارن علائقن لاءِ مشهور آهي. نيوزيلينڊ جي بنيادي پٿرن جو وڏو حصو هڪ وقت گونڊوانا سپرکنڊ جو حصو هو، جنهن ۾ ڏکڻ آمريڪا، آفريڪا، مڊگاسڪر، هندستان، انٽارڪٽيڪا ۽ آسٽريليا پڻ شامل هئا. جيڪي پٿر اڄ زيلينڊيا کنڊ ٺاهين ٿا، اهي ڪنهن وقت اوڀر آسٽريليا ۽ اولهه انٽارڪٽيڪا جي وچ ۾ واقع هئا.
گونڊوانا جو آسٽريليا-نيوزيلينڊ وارو براعظمي ٽڪرو ديرين ڪريٽيشيس دور، لڳ ڀڳ 95 کان 90 ملين سال اڳ، باقي گونڊوانا کان جدا ٿيو. لڳ ڀڳ 75 ملين سال اڳ زيلينڊيا آسٽريليا ۽ انٽارڪٽيڪا کان گهڻو ڪري جدا ٿي چڪو هو، جيتوڻيڪ اتر ۾ زيلينڊيا ۽ آسٽريليا جي وچ ۾ شايد فقط اوٿرا سمنڊ هئا. پوءِ تسمان سمنڊ ۽ زيلينڊيا جو هڪ حصو آسٽريليا سان گڏجي لڳ ڀڳ 40 ملين سال اڳ آسٽريليائي پليٽ جو حصو بڻيا، ۽ آسٽريليائي پليٽ ۽ پئسفڪ پليٽ جي وچ ۾ نئين پليٽ سرحد وجود ۾ آئي.
پئسفڪ جا گهڻا ٻيٽ اوچا ٻيٽ، يعني ٻرندڙ جبلن وارا ٻيٽ آهن، جهڙوڪ ايسٽر ٻيٽ، آمريڪي ساموا ۽ فجي. انهن مان ڪيترن جون چوٽيون سامونڊي ڪناري کان تيزيءَ سان مٿي ٿي 1,300 metres (4,300 ft) تائين پهچن ٿيون اتر اولهندي هوائي ٻيٽ لڳ ڀڳ ت. 7 کان 30 ملين سال اڳ ساڳئي ٻرندڙ گرم نقطي مٿان ڍال نما ٻرندڙ جبلن طور ٺهيا، جنهن اتر ۾ ايمپرر سامونڊي جبل ۽ ڏکڻ ۾ مکيه هوائي ٻيٽ پڻ ٺاهيا. هوائي جو سڀ کان اوچو جبل ماونا ڪيا سمنڊ جي سراسري سطح کان 4,205 m (13,796 ft) مٿي آهي.
ٻوٽا
[سنواريو]- اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو آسٽريليا جي جاگرافي, نيوزيلينڊ جو ماحول, آسٽريليا جا ٻوٽا ۽ نيوزيلينڊ جا ٻوٽا
,_Sunset.jpg)
ماحولياتي لحاظ کان اوشينيا جو سڀ کان وڌيڪ متنوع ملڪ آسٽريليا آهي، جنهن جي اتر اوڀر ۾ استوائي برساتي ٻيلا، ڏکڻ اوڀر، ڏکڻ اولهه ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون، ۽ وچئين حصي ۾ ريگستان آهن. ريگستاني يا نيم خشڪ زمين، جنهن کي عام طور آئوٽ بيڪ چيو ويندو آهي، ملڪ جي زميني ايراضيءَ جو سڀ کان وڏو حصو ٺاهيندي آهي. سامونڊي مٿانهون علائقا ۽ برگالو گاهه جي ميدانن جو پٽو سامونڊي ڪناري ۽ جبلن جي وچ ۾ واقع آهن، جڏهن تہ ورهائيندڙ جبلن جي قطار جي اندرئين پاسي گاهه جي وسيع ميدانن جا علائقا آهن. اوڀر سامونڊي ڪناري جو سڀ کان اتر وارو حصو ڪيپ يارڪ اپٻيٽ آهي، جيڪو استوائي برساتي ٻيلن سان ڍڪيل آهي.
آسٽريليا جي ٻوٽن جي اهم خاصيتن ۾ خشڪي ۽ باهه سان موافقت شامل آهي، جنهن ۾ سڪل ۽ سخت پنن واري بناوت ۽ سيروٽني شامل آهن. اهڙيون خاصيتون وڏن ۽ مشهور ٻوٽن جي خاندانن جهڙوڪ پروٽيئسي (بينڪسيا)، مرٽيسي (يوڪلپٽس، يعني گم جا وڻ)، ۽ فيبيسي (اڪيشيئا، يعني واٽل) ۾ عام آهن. فجي، سولومن ٻيٽ، وانواتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي ٻوٽن ۾ استوائي خشڪ ٻيلو شامل آهي، جنهن ۾ کجي جا وڻ، پريمنا پروٽروسا، سائڊريڪس اوڊوراٽا، جائروڪارپس امريڪانس ۽ ڊيرِس ٽرائيفوليئٽا جهڙا استوائي ٻوٽا ملن ٿا.<
نيوزيلينڊ جو منظرنامو ڏکڻ اولهه جي فيورڊ جهڙين سامونڊي کاهين کان وٺي انتهائي اتر جي گرم ساحلن تائين پکڙيل آهي. ڏکڻ ٻيٽ تي ڏاکڻا الپس غالب آهن. ڏکڻ ٻيٽ ۾ 3,000 metres (9,800 ft) کان وڌيڪ اوچائي واريون 18 چوٽيون آهن. 2,900 metres (9,500 ft) کان وڌيڪ اوچيون سڀ چوٽيون ڏاکڻن الپس ۾ آهن، جيڪا ڏکڻ ٻيٽ جي ريڙهه جهڙي جبلن جي قطار آهي؛ ان جي سڀ کان اوچي چوٽي آورڪي / مائونٽ ڪڪ آهي، جنهن جي اوچائي 3,754 metres (12,316 ft) آهي. زلزلا عام آهن، پر گهڻو ڪري شديد ناهن، ۽ سراسري طور هر سال لڳ ڀڳ 3,000 زلزلا رڪارڊ ٿين ٿا. نيوزيلينڊ جي مختلف ننڍن موسمي علائقن سان ٺهڪندڙ ڏيهي وڻن جا به ڪيترائي قسم آهن.
هوائي ۾ هڪ مقامي ٻوٽو برگھاميا هاڻي هٿ سان زر افشانيءَ جو محتاج آهي، ڇاڪاڻ تہ ان جو قدرتي زر افشان ممڪن طور ناپيد ٿي چڪو آهي. برگھاميا جون ٻه جنسون—B. rockii ۽ B. insignis—جهنگلي حالت ۾ لڳ ڀڳ 120 ٻوٽن تائين محدود آهن. انهن ٻوٽن کي ٻج پيدا ڪرائڻ لاءِ حياتيات دان 910-metre (3,000 ft) اوچين ٽڪرين تان رسيءَ سان هيٺ لهي، هٿ سان انهن جي گلن جي اسٽيگما تي زر منتقل ڪن ٿا.
اوشينيا ۾ اصل ٻيلن جي ايراضي 1990ع کان 2000ع تائين هر سال 17,000 هيڪٽر، 2000ع کان 2015ع تائين هر سال 25,600 هيڪٽر، ۽ 2015ع کان 2025ع تائين هر سال 20,200 هيڪٽر گهٽجي وئي.[162]
حيوانات
[سنواريو]- اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو آسٽريليا جا جانور, آسٽريليا جا پکي, نيوزيلينڊ جا پکي, نيوزيلينڊ جا جانور ۽آسٽريليا جا ٿڻائتا جانور
_in_the_Norfolk_Island.jpg)
پئسفڪ ڪنگ فشر پئسفڪ جي ٻيٽن تي ملي ٿو، ۽ ان سان گڏ ريڊ وينٽيڊ بلبل، پولينيشيائي اسٽارلنگ، برائون گوشاڪ، پئسفڪ سويالو ۽ ڪارڊينل مائزو ميلا سميت ٻيا ڪيترائي پکي پڻ رهن ٿا. پٽڪيرن تي نسل وڌائيندڙ پکين ۾ فيري ٽرن، ڪامن ناڊي ۽ ريڊ ٽيلڊ ٽراپڪ برڊ شامل آهن. پٽڪيرن ريڊ واربلر، جيڪو پٽڪيرن ٻيٽ جو مقامي پکي آهي، 2008ع ۾ خطري هيٺ نسلن جي فهرست ۾ شامل ڪيو ويو.
هوائي جو مقامي هوائي ڪانءُ 2002ع کان جهنگلي حالت ۾ ناپيد آهي. برائون ٽري اسنيڪ آسٽريليا جي اتر ۽ اوڀر سامونڊي ڪنارن، پاپوا نيو گني، گوام ۽ سولومن ٻيٽن جو اصلوڪو آهي. آسٽريليا، نيو گني ۽ ويجهن ٻيٽن جا مقامي پکي برڊز آف پيراڊائز، هني ايٽر، آسٽريليشيائي ٽري ڪريپر، آسٽريليشيائي رابن، ڪنگ فشر، بچر برڊ ۽ بوور برڊ شامل آهن.
آسٽريليا جي جانورن جي هڪ منفرد خاصيت ڏيهي پليسينٽل ٿڻائتن جي نسبتاً گهٽ تعداد ۽ مارسوپيل جانورن جي غلبي آهي. مارسوپيل اهڙا ٿڻائتا جانور آهن، جيڪي پنهنجن ٻچن کي ٿيلهہ ۾ پالين ٿا؛ انهن ۾ ڪينگرو ۽ لاڳاپيل جانور، پوسم ۽ ڊيشيورومورفيا شامل آهن. آسٽريليا جي پاسرين پکين، جن کي گيت ڳائيندڙ يا ٽاريءَ تي ويهندڙ پکي به چيو وڃي ٿو، ۾ رين، ميگپائي گروهه، ٿارن بل، ڪوروڊ، پارڊالوٽ ۽ لائر برڊ شامل آهن. ملڪ ۾ عام پکين ۾ آسٽريليائي ميگپائي، آسٽريليائي ڪانءُ، پائيڊ ڪراوانگ، ڪريسٽيڊ پيجن ۽ لافنگ ڪوڪابرا شامل آهن. ڪوالا، ايمو، پليٽيپس ۽ ڪينگرو آسٽريليا جا قومي جانور سمجهيا وڃن ٿا، ۽ تسمانيائي شيطان پڻ ملڪ جي مشهور جانورن مان هڪ آهي. گوانا آسٽريليا جي مکيه سرزمين جو هڪ شڪاري ڇپڪلي آهي.
نيوزيلينڊ جي پکين جي ارتقا اهڙي منفرد پکين واري حياتي پيدا ڪئي، جنهن ۾ مقامي نسلن جو وڏو تعداد شامل آهي. ٻيٽن جي ميڙ هجڻ سبب نيوزيلينڊ ۾ پکين جي وڏي حياتياتي تنوع پيدا ٿي. جڏهن ڪپتان جيمس ڪڪ 1770ع واري ڏهاڪي ۾ اتي پهتو، تڏهن هن پکين جي آوازن کي تمام تيز ۽ گونجدار قرار ڏنو. هتان جي پکين ۾ غير معمولي حياتياتي خاصيتن وارا نسل به شامل آهن، جهڙوڪ ڪاڪاپو، جيڪو دنيا جو واحد اڏامڻ کان محروم، رات جو سرگرم ۽ ليڪ نظام سان نسل وڌائيندڙ طوطو آهي. نيوزيلينڊ جي مشهور ۽ منفرد پکين ۾ ڪيوي، ڪيا، تاڪاهي، ڪاڪاپو، موهوا، توئي ۽ نيوزيلينڊ بيل برڊ شامل آهن. تواتارا نيوزيلينڊ جو هڪ نمايان ۽ مقامي رڙهندڙ جانور آهي.
آسٽريليا، نيوزيلينڊ، نيو گني، واليشيا ۽ پئسفڪ سمنڊ جا ٻيٽ گڏجي دنيا جي طوطن جي نسلن جو لڳ ڀڳ 42 سيڪڙو رکن ٿا. انهن ۾ دنيا جي انتهائي خطري هيٺ طوطن جو لڳ ڀڳ اڌ شامل آهي، جن مان ڪيترائي هن ئي علائقي جا مقامي نسل آهن.[163]
آبهوا
[سنواريو]
پئسفڪ ٻيٽن تي گهڻو ڪري استوائي برساتي ٻيلن واري آبهوا ۽ استوائي سوانا آبهوا غالب آهي. استوائي ۽ نيم استوائي پئسفڪ ۾ ايل نينيو ڏاکڻي ارتعاش (ENSO) موسمي حالتن تي اثرانداز ٿئي ٿو. استوائي اولهندي پئسفڪ ۾ اونهاري جي مهينن دوران مون سون ۽ ان سان لاڳاپيل برساتي موسم، سياري جي انهن خشڪ هوائن جي ابتڙ هوندا آهن، جيڪي ايشيائي خشڪيءَ کان سمنڊ مٿان وهن ٿيون. نومبر واحد مهينو آهي، جنهن دوران سڀئي استوائي سامونڊي طوفانن جا علائقا سرگرم هوندا آهن..
علائقي جي ڏکڻ اولهه ۾، آسٽريليا جي زميني حصي تي، آبهوا گهڻو ڪري ريگستاني يا نيم خشڪ آهي، جڏهن تہ ڏاکڻن سامونڊي ڪنارن وارن حصن ۾ معتدل آبهوا ملي ٿي؛ مثال طور اوڀر سامونڊي ڪناري تي سامونڊي آبهوا ۽ گهميل نيم استوائي آبهوا، جڏهن تہ اولهه ۾ ڀونوچ سمنڊ واري آبهوا ملي ٿي. ملڪ جي اترين حصن ۾ استوائي آبهوا آهي. اوڀر سامونڊي ڪناري ڀرسان مٿانهين علائقن ۾، خاص طور وڪٽوريا، نيو سائوٿ ويلز، تسمانيا ۽ آسٽريليائي گاديءَ واري علائقي ۾، اڪثر برفباري ٿيندي آهي.
نيوزيلينڊ جا گهڻا علائقا معتدل پٽي ۾ اچن ٿا ۽ اتي سامونڊي آبهوا (ڪوپن آبهوا درجابندي: Cfb) آهي، جنهن ۾ چار الڳ موسمون ٿين ٿيون. حالتون ڏکڻ ٻيٽ جي اولهه سامونڊي ڪناري تي انتهائي گهميل هجڻ کان وٺي مرڪزي اوٽاگو ۾ لڳ ڀڳ نيم خشڪ ۽ نارٿ لينڊ ۾ نيم استوائي هجڻ تائين مختلف آهن. نيوزيلينڊ جي ڏکڻ ٻيٽ ۽ اتر ٻيٽ جي وڌيڪ اوچائي وارن علائقن ۾ برفباري ٿيندي آهي. اتر ٻيٽ ۾ سمنڊ جي سطح تي برفباري انتهائي ناياب آهي.
هوائي استوائي علائقي ۾ واقع هجڻ باوجود، ويڪرائي ڦاڪ ۽ جاگرافيائي بناوت جي لحاظ کان ڪيترين مختلف آبهوا واري حالتن جو تجربو ڪري ٿو. مثال طور هوائي ٻيٽ تي، رڳو 10,430 چورس ڪلوميٽر (4,028 چورس ميل) جي ايراضيءَ اندر، ڪوپن آبهوا جي قسمن موجب ڪل پنجن مان چار آبهوا گروهه—استوائي، خشڪ، معتدل ۽ قطبي—ملن ٿا. هوائي ٻيٽن ۾ گهڻي برسات سياري جي مهينن، يعني آڪٽوبر کان اپريل تائين، پوي ٿي. اتر اولهه جا ڪجهه ٻيٽ، جهڙوڪ گوام، برساتي موسم دوران ٽائيفون طوفانن جي خطري هيٺ هوندا آهن.
اوشينيا ۾ سڀ کان وڌيڪ رڪارڊ ڪيل گرمي پد ڏکڻ آسٽريليا جي اوڊناڊاٽا ۾ 2 جنوري 1960ع ۽ اولهه آسٽريليا جي آنسلو ۾ 13 جنوري 2022ع تي رڪارڊ ڪيو ويو؛ ٻنهي هنڌن تي گرمي پد 50.7 °C (123.3 °F) تائين پهتو. اوشينيا ۾ هينئر تائين رڪارڊ ڪيل سڀ کان گهٽ گرمي پد 1903ع ۾ اوٽاگو جي رينفرلي ۾ −25.6 °C (−14.1 °F) هو، جڏهن تہ ويجهي اوفير ۾ 1995ع دوران −21.6 °C (−6.9 °F) جو وڌيڪ تازو گهٽ گرمي پد رڪارڊ ڪيو ويو. مائڪرونيشيا جي سينيائون ٻيٽن ۾ واقع پوهنپي اوشينيا جي سڀ کان وڌيڪ برسات حاصل ڪندڙ آبادين مان هڪ ۽ ڌرتيءَ جي سڀ کان وڌيڪ برسات وارن هنڌن مان هڪ آهي؛ ان جي ڪجهه جابلو علائقن ۾ هر سال رڪارڊ ڪيل برسات 7,600 mm (300 in) کان به وڌيڪ هوندي آهي. مائوئي ٻيٽ تي واقع بگ بوگ سڀ کان وڌيڪ برسات وارو هنڌ آهي، جتي هر سال سراسري طور 10,271 mm (404.4 in) برسات پوي ٿي.
آسٽريليا
هوائي
نيوزيلينڊ
پاپوا نيو گني
آسٽريليشا ۽ ڀرپاسي وارا ٻيٽ
سياست
[سنواريو]آسٽريليا
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريليا جي سياست
.jpg)
آسٽريليا هڪ وفاقي پارلياماني آئيني بادشاهت آهي، جنهن جي مٿاهين آئيني حيثيت تي چارلس ٽيون آسٽريليا جي بادشاهه طور موجود آهي؛ اهو عهدو ٻين دولت مشترڪه جي بادشاهتن جي بادشاهه واري سندس عهدي کان آئيني طور الڳ آهي. وفاقي سطح تي بادشاهه جي نمائندگي گورنر جنرل، جڏهن تہ رياستي سطح تي رياستي گورنر ڪن ٿا، جيڪي روايتي طور پنهنجن وزيرن جي صلاح تي عمل ڪن ٿا.
آسٽريليا ۾ ٻه وڏا سياسي گروهه آهن، جيڪي وفاقي ۽ رياستي سطح تي عام طور حڪومت ٺاهيندا آهن: آسٽريليائي ليبر پارٽي ۽ اتحاد، جيڪو آسٽريليا جي لبرل پارٽي ۽ ان جي ننڍي ڀائيوار آسٽريليا جي نيشنل پارٽي جو رسمي اتحاد آهي. آسٽريليائي سياسي ثقافت ۾ اتحاد کي عام طور مرڪز-ساڄي ڌر، جڏهن تہ ليبر پارٽي کي مرڪز-کاٻي ڌر سمجهيو وڃي ٿو. آسٽريليائي دفاعي فوج اوشينيا جي سڀ کان وڏي فوجي قوت آهي.
نيوزيلينڊ
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو نيوزيلينڊ جي سياست
نيوزيلينڊ هڪ آئيني بادشاهت ۽ پارلياماني جمهوريت آهي، جيتوڻيڪ ان جو آئين هڪ واحد لکيل دستاويز ۾ مدون ٿيل ناهي. چارلس ٽيون نيوزيلينڊ جو بادشاهه ۽ رياست جو سربراهه آهي. بادشاهه جي نمائندگي گورنر جنرل ڪري ٿو، جنهن کي بادشاهه وزيراعظم جي صلاح تي مقرر ڪري ٿو.
نيوزيلينڊ جي پارليامينٽ وٽ قانون سازي جي طاقت آهي ۽ اها بادشاهه ۽ ايوان نمائندگان تي مشتمل آهي. عام پارلياماني چونڊون اڳين چونڊن کان وڌ ۾ وڌ ٽن سالن اندر ڪرائڻ لازمي آهن. نيوزيلينڊ کي دنيا جي سڀ کان وڌيڪ مستحڪم ۽ سٺي حڪمراني وارن ملڪن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو، جتي سرڪاري شفافيت بلند ۽ ڪرپشن جي محسوس ٿيندڙ سطح دنيا جي گهٽ ترين سطحن مان آهي.
پئسفڪ ٻيٽ
[سنواريو]
ساموا جي سياست ۾ ساموا جو وزيراعظم حڪومت جو سربراهه آهي. 1960ع جو آئين، جيڪو 1962ع ۾ نيوزيلينڊ کان آزادي حاصل ڪرڻ سان باضابطه طور نافذ ٿيو، پارلياماني جمهوريت جي برطانوي نموني تي ٻڌل آهي، پر ان ۾ ساموائي ريتن ۽ رواجن کي نظر ۾ رکندي تبديليون ڪيون ويون آهن. قومي حڪومت (malo) عام طور قانون ساز اسيمبلي تي سياسي ڪنٽرول رکي ٿي.
ٽونگا جي سياست هڪ آئيني بادشاهت جي فريم ورڪ تحت هلندي آهي، جنهن ۾ ٽونگا جو بادشاهه رياست جو سربراهه آهي.
فجي جي سياست گهڻ پارٽي نظام تي ٻڌل آهي، جنهن ۾ فجي جو وزيراعظم حڪومت جو سربراهه آهي. انتظامي طاقت حڪومت استعمال ڪري ٿي، جڏهن تہ قانون سازي جي طاقت حڪومت ۽ فجي جي پارليامينٽ ٻنهي سان لاڳاپيل آهي. فجي جو رياست جو سربراهه صدر آهي.
پاپوا نيو گني جي سياست ۾ وزيراعظم حڪومت جو سربراهه آهي، جڏهن تہ رياست جو سربراهه بادشاهه آهي، جنهن جي نمائندگي گورنر جنرل ڪري ٿو. ڪرباتي جي سياست ۾ پارلياماني نظام رائج آهي، جنهن ۾ ڪرباتي جو صدر رياست ۽ حڪومت ٻنهي جو سربراهه آهي، ۽ ملڪ ۾ گهڻ پارٽي سياسي نظام موجود آهي.
نيو ڪيليڊونيا اڃا تائين فرانسيسي جمهوريه جو لازمي حصو آهي. نيو ڪيليڊونيا جا رهواسي فرانسيسي شهري آهن. نيو ڪيليڊونيا فرانسيسي قومي اسيمبلي ڏانهن ٻه نمائندا ۽ فرانسيسي سينيٽ ڏانهن ٻه سينيٽر موڪلي ٿو.
هوائي جي سياست تي ڊيموڪريٽڪ پارٽي جو غلبو آهي. هوائي جي آئين موجب حڪومت جون ٽي شاخون آهن: انتظاميا، قانون سازي ۽ عدليا. گورنر سڄي رياست جي ووٽرن طرفان چونڊيو ويندو آهي.
معيشت
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اوشينيا جي معيشت
هيٺ ڏنل ڳنڍيل نقشو اوشينيا جي ٻيٽن ۽ ڀرپاسي وارن علائقن جا خاص اقتصادي علائقا (EEZs) ڏيکاري ٿو، جيڪو هيٺين جدول لاءِ رهنمائي طور ڪم اچي ٿو؛ هن پيماني تي پئسفڪ جي نقشي ۾ زميني حدون تمام گهٽ ڏيکاري سگهجن ٿيون.
آسٽريليا
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريليا جي معيشت
آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ علائقي جون رڳو ٻه انتهائي ترقي يافته آزاد رياستون آهن، جيتوڻيڪ آسٽريليا جي معيشت علائقي جي سڀ کان وڏي ۽ غالب معيشت آهي ۽ دنيا جي وڏين معيشتن مان هڪ آهي. نيو ڪيليڊونيا، هوائي ۽ فرانسيسي پولينيشيا پڻ انتهائي ترقي يافته آهن، پر اهي خودمختيار رياستون ناهن. خريداري قوت برابري جي لحاظ کان آسٽريليا جو في ماڻهو جي ڊي پي برطانيا، ڪئناڊا، جرمني ۽ فرانس کان وڌيڪ آهي. نيوزيلينڊ پڻ دنيا جي سڀ کان وڌيڪ عالمي معيشتن مان هڪ آهي ۽ بين الاقوامي واپار تي گهڻو ڀاڙي ٿو.
سڊني ۾ قائم آسٽريليائي سيڪيورٽيز ايڪسچينج آسٽريليا ۽ ڏکڻ پئسفڪ جي سڀ کان وڏي اسٽاڪ ايڪسچينج آهي.[164] 2012 ع ۾ آسٽريليا نامياتي جي ڊي پي موجب دنيا جي 12هين وڏي قومي معيشت ۽ پي پي پي موجب 19هين وڏي معيشت هئي. مرسر جي معيارِ زندگي واري سروي ۾ سڊني کي دنيا ۾ ڏهين نمبر تي رکيو ويو. جنهن ڪري اهو دنيا جي سڀ کان رهڻ لائق شهرن مان هڪ آهي. گلوبلائيزيشن اينڊ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽورڪ ان کي الفا درجي جو عالمي شهر قرار ڏئي ٿي. ميلبورن پڻ دنيا جي سڀ کان رهڻ لائق شهرن ۾ مٿاهين درجن تي اچي ٿو، ۽ ايشيا–پئسفڪ علائقي جو هڪ اهم مالي مرڪز آهي.
آسٽريليا ۾ رهندڙ ماڻهن جي اڪثريت صحت جي سارسنڀال، پرچون واپار ۽ تعليم جي شعبن ۾ ڪم ڪري ٿي.[165] آسٽريليا علائقي جي سڀ کان وڏي پيداواري صنعت رکي ٿو، جنهن ۾ گاڏيون، برقي سامان، مشينري ۽ ڪپڙا شامل آهن.
نيوزيلينڊ
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو نيوزيلينڊ جي معيشت
نيوزيلينڊ جي معيشت نامياتي مجموعي گهرو پيداوار موجب دنيا جي 53هين وڏي ۽ خريداري قوت برابري موجب 68هين وڏي معيشت آهي. ڏکڻ اڌ گولي جي اهم معاشي ۽ ثقافتي مرڪزن مان هڪ آڪلينڊ، گلوبلائيزيشن اينڊ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽورڪ موجب بيٽا+ عالمي شهر آهي. آڪلينڊ ۽ ويلنگٽن کي اڪثر دنيا جي سڀ کان رهڻ لائق شهرن ۾ شمار ڪيو ويندو آهي، ۽ عالمي رهڻ لائق شهرن جي درجابندي موجب آڪلينڊ کي دنيا ۾ پهريون نمبر پڻ ملي چڪو آهي.
نيوزيلينڊ پنهنجي لڳ ڀڳ 5.2 ملين آباديءَ جي ڀيٽ ۾ وڏي جي ڊي پي رکي ٿو، ۽ آمدني جا ذريعا سڄي ملڪ ۾ مختلف شعبن ۾ پکڙيل آهن. ملڪ دنيا جي سڀ کان وڌيڪ عالمي معيشتن مان هڪ آهي ۽ بين الاقوامي واپار تي گهڻو ڀاڙي ٿو، خاص طور آسٽريليا، ڪئناڊا، چين، يورپي يونين، جاپان، سنگاپور، ڏکڻ ڪوريا ۽ آمريڪا سان. 1983ع ۾ آسٽريليا سان ويجها اقتصادي لاڳاپا واري معاهدي سبب نيوزيلينڊ جي معيشت آسٽريليا جي معيشت سان ويجهي طرح ڳنڍيل آهي. 2005ع ۾ ورلڊ بئنڪ نيوزيلينڊ کي دنيا جو سڀ کان وڌيڪ ڪاروبار دوست ملڪ قرار ڏنو.[166][167]
معيشت وقت سان وڌيڪ متنوع ٿي، ۽ 2008ع تائين سياحت پرڏيهي مٽا سٽا جو سڀ کان وڏو واحد ذريعو بڻجي وئي.[168] نيوزيلينڊ ڊالر دنيا جي ڏهين سڀ کان وڌيڪ واپار ٿيندڙ ڪرنسي آهي.[169]
پئسفڪ ٻيٽ
[سنواريو]
پئسفڪ ٻيٽن ۾ رهندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت خدمتي شعبن ۾ ڪم ڪري ٿي، جن ۾ سياحت، تعليم ۽ مالي خدمتون شامل آهن. اوشينيا جون اهم برآمدي منڊيون جاپان، چين، آمريڪا ۽ ڏکڻ ڪوريا آهن. پئسفڪ جون ننڍيون رياستون پنهنجين شين جي برآمد ۽ ٻين مصنوعات تائين رسائي لاءِ آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ آمريڪا سان واپار تي گهڻو ڀاڙين ٿيون. آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ جي واپاري انتظامن کي ويجها اقتصادي لاڳاپا چيو وڃي ٿو. آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ، ٻين ملڪن سان گڏ، ايشيا-پئسفڪ اقتصادي سهڪار ۽ اوڀر ايشيا سربراهي اجلاس جا ميمبر آهن.
پئسفڪ جي اهم زرعي پيداوار ڪوپرا يا ناريل آهي، پر ڪاٺ، ڳئون جو گوشت، پام تيل، ڪوڪو، کنڊ ۽ ادرڪ پڻ استوائي پئسفڪ ۾ عام طور پوکيا وڃن ٿا. مڇي مارڻ پئسفڪ جي ڪيترين ننڍين رياستن لاءِ اهم صنعت آهي، جيتوڻيڪ ڪيترن مڇي مارڻ وارن علائقن مان جاپان جهڙا وڏا ملڪ پڻ فائدو وٺن ٿا. قدرتي وسيلا، جهڙوڪ سيسو، زنڪ، نڪل ۽ سون، آسٽريليا ۽ سولومن ٻيٽ ۾ ڪڍيا وڃن ٿا. اوشينيا جون وڏيون برآمدي منڊيون جاپان، چين، آمريڪا، هندستان، ڏکڻ ڪوريا ۽ يورپي يونين آهن.
.jpg)
ٻيلن، معدنيات ۽ مڇيءَ جي وسيلن سان مالا مال فجي پئسفڪ ٻيٽائي معيشتن مان وڌيڪ ترقي يافته معيشتن مان هڪ آهي، جيتوڻيڪ اها اڃا ترقي پذير ملڪ آهي ۽ گذر سفر واري زراعت جو وڏو شعبو رکي ٿي. زراعت مجموعي گهرو پيداوار جو 18 سيڪڙو حصو ٺاهي ٿي، جڏهن تہ 2001ع ۾ ان شعبي ۾ لڳ ڀڳ 70 سيڪڙو افرادي قوت ڪم ڪندي هئي. کنڊ جي برآمد ۽ وڌندڙ سياحتي صنعت پرڏيهي مٽا سٽا جا وڏا ذريعا آهن. ڪمند جي پروسيسنگ صنعتي سرگرميءَ جو لڳ ڀڳ ٽيون حصو آهي. ناريل، ادرڪ ۽ ڪوپرا پڻ اهم آهن.
هوائي جي معيشت جي تاريخ ڪيترين ئي وقتي طور غالب صنعتن سان ڳنڍيل رهي آهي، جن ۾ صندل ڪاٺ، وِهل مڇيءَ جو شڪار ڪمند، انناس، فوج، سياحت ۽ تعليم شامل آهن. هوائي جي برآمدن ۾ خوراڪ ۽ ڪپڙا شامل آهن. آمريڪي مکيه زمين جي اولهندي سامونڊي ڪناري کان وڏي سامونڊي فاصلي سبب اهي صنعتون هوائي جي مجموعي معيشت ۾ ننڍو حصو رکن ٿيون. رياست جي خوراڪي برآمدن ۾ ڪافي، ميڪڊيميا ميوا، انناس، چوپايو مال، ڪمند ۽ ماکي شامل آهن. 2015ع تائين هونولولو عالمي رهڻ لائق شهرن جي درجابندين ۾ مٿانهون هو ۽ آمريڪا جي ٻئي سڀ کان محفوظ شهر طور پڻ درجا بندي ڪيو ويو.
سياحت
[سنواريو]
سياح گهڻو ڪري جاپان، برطانيا ۽ آمريڪا کان اچن ٿا. فجي هر سال لڳ ڀڳ پنج لک سياح حاصل ڪري ٿو، جن مان چوٿين کان وڌيڪ آسٽريليا کان اچن ٿا. 1995ع کان پوءِ سياحت فجي جي معيشت ۾ هڪ ارب ڊالر يا ان کان وڌيڪ حصو وڌو آهي، جيتوڻيڪ سياحتي شعبي ۾ غير رسمي معيشت سبب سرڪاري انگ اکر ممڪن طور اصل اثر کان گهٽ آهن.
وانواتو کي ڏکڻ پئسفڪ جي مرجاني چٽانن جي ڳولا ڪندڙ اسڪوبا غوطه خورن لاءِ اهم موڪلن واري منزل طور سڃاتو وڃي ٿو. سياحت کي جزوي طور ان ڪري به هٿي ملي آهي جو وانواتو ڪيترن ريئلٽي ٽيليويزن پروگرامن جي شوٽنگ جو هنڌ رهيو آهي. آمريڪي ريئلٽي سيريز سروائيور (آمريڪي ٽي وي سيريز) سروائيور جي نائين سيزن سروائيور: وينوآتو – آئلينڊز آف فائر وانواتو ۾ فلمبند ڪئي وئي. ٻن سالن بعد آسٽريليا جو سيليبرٽي سروائيور پڻ ساڳئي هنڌ تي فلمبند ڪيو ويو.
آسٽريليا ۾ سياحت آسٽريليائي معيشت جو اهم حصو آهي. مالي سال 2014/15ع ۾ سياحت آسٽريليا جي مجموعي گهرو پيداوار جو 3 سيڪڙو هئي ۽ قومي معيشت ۾ 47.5 ارب آسٽريليائي ڊالر جو حصو وڌو. 2015ع ۾ 7.4 ملين سياح آسٽريليا پهتا. مشهور سياحتي منزلن ۾ سڊني هاربر، جنهن ۾ سڊني اوپيرا هائوس، سڊني هاربر برج ۽ رائل بوٽينڪ گارڊن، سڊني شامل آهن؛ گولڊ ڪوسٽ، جنهن جا ٿيم پارڪ جهڙوڪ وارنر برادرز مووي ورلڊ، ڊريم ورلڊ ۽ سي ورلڊ؛ تسمانيا جا والز آف يروشلم نيشنل پارڪ ۽ مائونٽ فيلڊ نيشنل پارڪ؛ ميلبورن جو رائل ايگزيبيشن بلڊنگ؛ ڪوئنزلينڊ جو گريٽ بيريئر ريف؛ وڪٽوريا جا ٽوئيلف اپوسلز؛ اولورو ۽ آسٽريليائي آئوٽ بيڪ شامل آهن.
نيوزيلينڊ ۾ سياحت 2013ع ۾ ملڪ جي مجموعي گهرو پيداوار ۾ 7.3 ارب نيوزيلينڊ ڊالر، يعني لڳ ڀڳ 4 سيڪڙو، جو حصو وڌو ۽ سڌي طرح 110,800 مڪمل وقت برابر نوڪريون مهيا ڪيون، جيڪي نيوزيلينڊ جي افرادي قوت جو لڳ ڀڳ 6 سيڪڙو هيون. بين الاقوامي سياحن جي خرچن جو حصو نيوزيلينڊ جي برآمدي آمدنيءَ جو 16 سيڪڙو، يعني لڳ ڀڳ 10 ارب نيوزيلينڊ ڊالر، هو. بين الاقوامي ۽ گهريلو سياحت گڏجي هر سال نيوزيلينڊ جي معيشت ۾ لڳ ڀڳ 24 ارب نيوزيلينڊ ڊالر جو حصو وڌن ٿا. ٽورزم نيوزيلينڊ، ملڪ جو سرڪاري سياحتي ادارو، نيوزيلينڊ کي عالمي سطح تي سياحتي منزل طور سرگرميءَ سان فروغ ڏئي ٿو. ڏکڻ ٻيٽ ۾ ملفورڊ سائونڊ کي نيوزيلينڊ جي سڀ کان مشهور سياحتي منزلن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو.
رياستي حڪومت جي انگن موجب رڳو 2003ع ۾ هوائي ٻيٽن تي 6.4 ملين کان وڌيڪ سياح آيا، جن 10.6 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ خرچ ڪيو. سڄو سال نرم آبهوا هجڻ سبب سياحت هر موسم ۾ مشهور آهي. 2011ع ۾ هوائي ڏانهن ڪئناڊا، آسٽريليا ۽ چين کان ايندڙ پرڏيهي سياحن جي انگ ۾ 2010ع جي ڀيٽ ۾ ترتيبوار 13، 24 ۽ 21 سيڪڙو واڌ ٿي.
آبادي
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اوشينيا جي آبادي
هيٺ ڏنل آباديءَ واري جدول ۾ جاگرافيائي-سياسي اوشينيا جا ذيلي علائقا، ملڪ ۽ علائقا ڏيکاريل آهن. جدول ۾ ملڪن ۽ علائقن جي درجابندي گڏيل قومن پاران استعمال ٿيندڙ جاگرافيائي ذيلي علائقن واري نظام موجب ڪئي وئي آهي. ڏنل انگ اکر لاڳاپيل مضمونن ۾ ڄاڻايل ماخذن تي ٻڌل آهن؛ جتي مختلف ماخذن ۾ انگن يا درجابنديءَ بابت اختلاف آهي، اتي ضروري وضاحت ڏني وئي آهي. مختلف ماخذن ۽ بيان جي مقصد موجب انهن ملڪن، علائقن ۽ خطَن کي ٻين طريقن سان پڻ درجا بندي ڪري سگهجي ٿو.
| نشان | جهنڊو | علائقي ۽ ان ۾ شامل ملڪن جو نالو | ايراضي (ڪلوميٽر2) |
آبادي (2016)[1] |
آباديءَ جي گهاٽائي (في ڪلوميٽر2) |
گاديءَ جو هنڌ | ISO 3166-1 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| آسٽريليشا | |||||||
 |
 |
ايش مور ۽ ڪارٽيئر ٻيٽ (آسٽريليا) | 199 | 0 | 0 | ||
|
 |
آسٽريليا | 7,686,850 | 24,125,848 | 3.1 | ڪينبرا | AU |
|
|
ڪرسمس ٻيٽ (آسٽريليا) | 135 | 1,692 | 12.5 | فلائنگ فش ڪوو | AU |
|
|
ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽ (آسٽريليا) | 14 | 593 | 42.4 | ويسٽ آئلينڊ | AU |
|
|
ڪورل سي ٻيٽ (آسٽريليا) | 10 | 4 | 0.4 | ||
|
 |
نيوزيلينڊ | 268,680 | 4,660,833 | 17.3 | ويلنگٽن | NZ |
|
|
نارفولڪ ٻيٽ (آسٽريليا) | 35 | 2,302 | 65.8 | ڪنگسٽن | AU |
| آسٽريليشا (ڪل) | 7,955,923 | 29,645,874 | 3.7 | ||||
| ميلانيشيا< | |||||||
|
 |
فجي | 18,270 | 898,760 | 49.2 | سووا | FJ |
|
 |
نيو ڪيليڊونيا (فرانس) | 19,060 | 272,677 | 14.3 | نوميا | FR |
 |
 |
آرو ٻيٽن جي ريجنسي، مالوڪو (انڊونيشيا) | 6,426 | 108,834 | 17 | ڊوبو | ID (ID-MA) |
 |
|
مرڪزي پاپوا (انڊونيشيا) | 61,073 | 1,431,000 | 23 | وانگگار، نابيري ريجنسي | ID
(ID-PT) |
 |
|
جبلائي پاپوا (انڊونيشيا) | 51,213 | 1,430,500 | 28 | والسي، جاياوجايا ريجنسي | ID
(ID-PE) |
|
|
پاپوا (انڊونيشيا) | 82,681 | 1,035,000 | 13 | جايپورا | ID
(ID-PA) |
 |
|
ڏکڻ پاپوا (انڊونيشيا) | 117,849 | 522,200 | 4.4 | سالور، ميرائوڪي ريجنسي | ID
(ID-PS) |
 |
|
ڏکڻ اولهه پاپوا (انڊونيشيا) | 39,123 | 621,904 | 16 | سورونگ | ID
(ID-PD) |
|
|
اولهه پاپوا (انڊونيشيا) | 60,275 | 561,403 | 9 | مانوڪواري | ID
(ID-PB) |
|
 |
پاپوا نيو گني | 462,840 | 8,084,991 | 17.5 | پورٽ مورسبي | PG |
|
 |
سولومن ٻيٽ | 28,450 | 599,419 | 21.1 | هونيارا | SB |
|
 |
وانواتو | 12,200 | 270,402 | 22.2 | پورٽ ويلا | VU |
| ميلانيشيا (ڪل) | 1,000,231 | 14,373,536 | 14.4 | ||||
| مائڪرونيشيا | |||||||
|
 |
مائڪرونيشيا جون وفاقي رياستون | 702 | 104,937 | 149.5 | پاليڪر | FM |
|
 |
گوام (آمريڪا) | 549 | 162,896 | 296.7 | هگاتنيا | US |
|
 |
ڪرباتي | 811 | 114,395 | 141.1 | ڏکڻ تراوا | KI |
|
 |
مارشل ٻيٽ | 181 | 53,066 | 293.2 | ماجورو | MH |
|
 |
نائورو | 21 | 11,347 | 540.3 | يارين (عملي طور) | NR |
|
|
اتر ماريانا ٻيٽ (آمريڪا) | 477 | 55,023 | 115.4 | سائپان | US |
|
 |
پلائو | 458 | 21,503 | 46.9 | نگيرولمود | PW |
|
|
ويڪ ٻيٽ (آمريڪا) | 2 | 150 | 75 | ويڪ ٻيٽ | UM |
| مائڪرونيشيا (ڪل) | 3,307 | 526,343 | 163.5 | ||||
| پولينيشيا | |||||||
|
|
آمريڪي ساموا (آمريڪا) | 199 | 55,599 | 279.4 | پاگو پاگو، فاگاتوگو | US |
|
|
ڪڪ ٻيٽ (نيوزيلينڊ) | 240 | 17,379 | 72.4 | اواروا | NZ |
|
 |
ايسٽر ٻيٽ (چلي) | 164 | 5,761 | 35.1 | هانگا روآ | CL |
|
|
فرانسيسي پولينيشيا (فرانس) | 4,167 | 280,208 | 67.2 | پاپيتي | FR |
|
|
هوائي (آمريڪا) | 16,636 | 1,360,301 | 81.8 | هونولولو | US |
|
|
جانسٽن ائٽول (آمريڪا) | 276.6 | 0 | 0 | جانسٽن ائٽول | UM |
|
|
مڊوي ائٽول (آمريڪا) | 2,355 | 39 | 6.37 | مڊوي ائٽول | UM |
|
|
نيوئي (نيوزيلينڊ) | 260 | 1,624 | 6.2 | الوفي | NU |
|
 |
پٽڪيرن ٻيٽ (برطانيا) | 47 | 47 | 1 | ايڊمز ٽائون | UK |
|
 |
ساموا | 2,944 | 195,125 | 66.3 | اپيا | WS |
|
|
ٽوڪيلاو (نيوزيلينڊ) | 10 | 1,282 | 128.2 | اتافو (عملي طور) | NZ |
|
 |
ٽونگا | 748 | 107,122 | 143.2 | نوڪوالوفا | TO |
|
 |
توالو | 26 | 11,097 | 426.8 | فونافوتي | TV |
|
|
والس ۽ فوتونا (فرانس) | 274 | 11,899 | 43.4 | ماتا اوتو | FR |
| پولينيشيا (نيوزيلينڊ جي مکيه زمين کان سواءِ ڪل) | 25,715 | 2,047,444 | 79.6 | ||||
| ڪل | 8,919,530 | 45,725,020 | 5.1 | ||||
| ڪل آسٽريليا جي مکيه زمين کان سواءِ | 1,232,680 | 21,599,172 | 16.6 | ||||
علائقن جا سڀ کان وڏا شهر
[سنواريو]ميٽروپوليٽن ايراضي موجب شهر
[سنواريو]| درجو | شهر جو نالو | ملڪ | آبادي | درجو | شهر جو نالو | ملڪ | آبادي | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 سڊني |
1 | سڊني | آسٽريليا | 5,131,326 | 11 | ڪينبرا | آسٽريليا | 435,019 |  برسبين |
| 2 | ميلبورن | آسٽريليا | 5,031,195 | 12 | جايپورا | انڊونيشيا | 414,862 | ||
| 3 | برسبين | آسٽريليا | 2,408,223 | 13 | پورٽ موريسبي | پاپوا نيو گني | 420,000 | ||
| 4 | پرٿ | آسٽريليا | 2,043,138 | 14 | ڪرائسٽ چرچ | نيوزيلينڊ | 384,800 | ||
| 5 | آڪلينڊ | نيوزيلينڊ | 1,478,800 | 15 | سن شائن ڪوسٽ، ڪوئنزلينڊ | آسٽريليا | 317,404 | ||
| 6 | ايڊيليڊ | آسٽريليا | 1,333,927 | 16 | وولونگونگ | آسٽريليا | 295,669 | ||
| 7 | هونولولو | آمريڪا | 953,207 | 17 | سورونگ | انڊونيشيا | 294,978 | ||
| 8 | گولڊ ڪوسٽ، ڪوئنزلينڊ | آسٽريليا | 646,983 | 18 | هوبارٽ | آسٽريليا | 224,462 | ||
| 9 | ويلنگٽن | نيوزيلينڊ | 497,200[175] | 19 | جيلونگ | آسٽريليا | 196,393 | ||
| 10 | نيوڪاسل، نيو سائوٿ ويلز | آسٽريليا | 436,171 | 20 | هيملٽن، نيوزيلينڊ | نيوزيلينڊ | 185,300 | ||
_as_seen_from_the_rooftop_of_Shrine_of_Remembrance.jpg)
مذهب
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اوشينيا ۾ مذهب
اوشينيا ۾ سڀ کان وڌيڪ پيروڪار رکندڙ مذهب عيسائيت آهي، جنهن سان لڳ ڀڳ 73٪ آبادي وابسته آهي. 2011ع جي هڪ سروي موجب ميلانيشيا ۾ 92٪، مائڪرونيشيا ۾ 93٪ ۽ پولينيشيا ۾ 96٪ ماڻهن پاڻ کي عيسائي قرار ڏنو. روايتي مذهبن ۾ اڪثر روح پرستي جا عنصر ملن ٿا، ۽ ڪيترن روايتي قبيلن ۾ قدرتي قوتن جي نمائندگي ڪندڙ روحن تي عقيدو عام آهي؛ ٽوڪ پيسن ۾ اهڙن روحن کي masalai چيو ويندو آهي. 2018ع جي مردم شماريءَ ۾ نيوزيلينڊ جي 37٪ آبادي پاڻ کي عيسائيت سان وابسته ڄاڻايو، جڏهن تہ 48٪ ماڻهن ڪنهن به مذهب سان وابستگي ظاهر نہ ڪئي. 2016ع جي آسٽريليائي مردم شماريءَ ۾ 52٪ ماڻهن عيسائيت جي ڪنهن نہ ڪنهن شاخ سان وابستگي ظاهر ڪئي ۽ 30٪ ”ڪو مذهب ناهي“ جو جواب ڏنو.
آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ جي هاڻوڪين مردم شمارين ۾ آباديءَ جو وڏو حصو پاڻ کي ڪنهن مذهب کان سواءِ قرار ڏئي ٿو، جنهن ۾ الحاد، لاادريت، ديو ازم ۽ سيڪيولر انسانيت پسندي شامل آهن. ٽونگا ۾ روزاني زندگيءَ تي پولينيشيائي ثقافت ۽ خاص طور عيسائي عقيدي جو گهرو اثر آهي. مارشل ٻيٽن ۾ احمديه جماعت جي مسجد مائڪرونيشيا جي واحد مسجد آهي. توالو ۾ پڻ ساڳئي فرقي سان لاڳاپيل هڪ مسجد موجود آهي. ساموا جي تيآپاپاتا ۾ واقع بهائي عبادت گهر دنيا جي انهن عبادت گهرن مان هڪ آهي، جيڪي بهائي مذهب جي انتظام هيٺ آهن.
هندومت اوشينيا ۾ هڪ اقليتي مذهب آهي. فجي ۾ اوشينيا جي سڀ کان وڌيڪ هندو آباديءَ جو تناسب 29.7٪ آهي.[176] مطلق انگن ۾ آسٽريليا اوشينيا جي سڀ کان وڏي هندو آبادي رکي ٿو، جيڪا ملڪ جي ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 2.7٪ آهي.[177] نيوزيلينڊ ۾ هندو آبادي تقريباً 2.65٪ آهي.[178] ساموا ۾ پڻ هڪ قابل ذڪر هندو برادري موجود آهي.[179]
علائقي ۾ ٻين مذهبن ۾ اسلام ۽ ٻڌمت شامل آهن، جيڪي خاص طور آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ۾ اهم اقليتي مذهب آهن. يهوديت، سک مت ۽ جين مت پڻ موجود آهن. سر آئزڪ آئزڪس آسٽريليا ۾ ڄاول پهريون آسٽريليا جو گورنر جنرل ۽ برطانوي سلطنت ۾ پهريون يهودي نائب شاهي نمائندو هو.[180] وانواتو جي ڏاکڻي تانا ٻيٽ تي واقع ياوهانين ڳوٺ ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ پرنس فلپ تحريڪ جا پيروڪار موجود آهن.[181][182]
ايمبرلي، نيوزيلينڊ ۾ هولي اِنوسينٽ اينگليڪن چرچ
ڪولوموتوئا، ٽونگا ۾ سائيوني، بادشاهه جو چرچ، جيڪو فري ويسليئن چرچ سان لاڳاپيل آهي. خاص طور برطانوي ۽ آمريڪي مشنرين اوشينيا ۾ مختلف پروٽيسٽنٽ فرقا متعارف ڪرايا.
ٻوليون
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اوشينيا جون ٻوليون
اوشينيا جون ڏيهي ٻوليون بنيادي طور ٽن وڏن جاگرافيائي گروهن ۾ ورهايل آهن:
- وڏي آسٽرونيشيائي ٻولي خاندان، جنهن ۾ ملايو (انڊونيشيائي) ۽ اوشياني ٻوليون جهڙوڪ گلبرٽيزي، فجي، ماوري ۽ هوائي شامل آهن.
- آسٽريليائي ابورجينل ٻوليون، جن ۾ وڏي پاما–نيونگن خاندان شامل آهي.
- نيو گني ۽ ڀرپاسي وارن ٻيٽن جون پاپوان ٻوليون، جن ۾ وڏي ٽرانس–نيو گني ٻولي خاندان شامل آهي.
مهاجرن پنهنجيون ٻوليون پڻ علائقي ۾ آنديون. عام غير ڏيهي ٻولين ۾ آسٽريليا، نيوزيلينڊ، هوائي ۽ ڪيترن ٻين علائقن ۾ انگريزي؛ نيو ڪيليڊونيا، فرانسيسي پولينيشيا ۽ والس ۽ فوتونا ۾ فرانسيسي؛ بونن ٻيٽن ۾ جاپاني؛ ۽ ايسٽر ٻيٽ ۽ گالاپاگوس ٻيٽن ۾ اسپيني شامل آهن.[119][183]
علائقي ۾ ڪريول ٻوليون پڻ ملن ٿيون، جيڪي ملايو يا نوآبادياتي ٻولين ۽ ڏيهي ٻولين جي رابطي مان ٺهيون آهن. انهن ۾ ٽوڪ پيسن، بسلاما، چاواڪانو، مختلف ملايو واپاري ۽ ڪريول ٻوليون، هوائي پِجن، نورفڪ ۽ پٽڪيرن شامل آهن. آسٽرونيشيائي ۽ پاپوان ٻولين جي رابطي مان ڪجهه مخلوط ٻوليون پڻ پيدا ٿيون آهن، جن مان ميسن هڪ مثال آهي.
اميگريشن
[سنواريو]
اوشينيا جا سڀ کان وڌيڪ گهڻ ثقافتي علائقا، جتي اميگريشن جي شرح گهڻي آهي، آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ هوائي آهن. 1945ع کان وٺي 70 لک کان وڌيڪ ماڻهو آسٽريليا ۾ اچي آباد ٿيا آهن. 1970ع واري ڏهاڪي جي پڇاڙيءَ کان ايشيائي ۽ ٻين غير يورپي ملڪن مان اميگريشن ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ آسٽريليا هڪ گهڻ ثقافتي ملڪ بڻجي ويو.
سڊني اوشينيا جو سڀ کان وڌيڪ گهڻ ثقافتي شهر آهي، جتي 250 کان وڌيڪ مختلف ٻوليون ڳالهايون وڃن ٿيون ۽ لڳ ڀڳ 40 سيڪڙو رهواسي گهر ۾ انگريزي کان سواءِ ڪا ٻي ٻولي ڳالهائين ٿا. ان کان سواءِ، 36 سيڪڙو آبادي ٻڌايو ته اهي پرڏيهه ۾ ڄاول آهن؛ انهن جي پيدائش وارن اهم ملڪن ۾ اٽلي، لبنان، ويٽنام ۽ عراق سميت ٻيا ملڪ شامل آهن. ميلبورن پڻ گهڻ ثقافتي شهر آهي، جتي يورپ کان ٻاهر يوناني ٻولي ڳالهائيندڙ سڀ کان وڏي آبادي رهي ٿي، جڏهن ته سڊني کان پوءِ آسٽريليا جي ٻئي نمبر وڏي ايشيائي آبادي پڻ هتي رهي ٿي.
1840ع ۾ وائيٽانگي جو معاهدو صحيح ٿيڻ کان پوءِ يورپ مان نيوزيلينڊ ڏانهن لڏپلاڻ ۾ وڏي واڌ آئي. ان کان پوءِ اميگريشن خاص طور برطانوي ٻيٽن مان ٿي، پر براعظمي يورپ، پئسفڪ، آمريڪا ۽ ايشيا مان پڻ ماڻهو نيوزيلينڊ لڏي آيا. آڪلينڊ ۾ نيوزيلينڊ جي پرڏيهه ۾ ڄاول آباديءَ جو اڌ کان وڌيڪ (51.6 سيڪڙو) رهي ٿو، جنهن ۾ ملڪ جي پئسفڪ ٻيٽن ۾ ڄاول آباديءَ جو 72 سيڪڙو، ايشيا ۾ ڄاول آباديءَ جو 64 سيڪڙو، ۽ وچ اوڀر ۽ آفريڪا ۾ ڄاول آباديءَ جو 56 سيڪڙو شامل آهي.
هوائي هڪ اڪثريت-اقليت رياست آهي. مغربي واپاري جهازن تي ڪم ڪندڙ چيني مزدور 1789ع کان هوائي ۾ آباد ٿيڻ لڳا. 1820ع ۾ پهريان آمريڪي مشنري عيسائيت جي تبليغ ڪرڻ ۽ هوائي جي ماڻهن کي مغربي طور طريقا سيکارڻ لاءِ پهتا. 2015ع مطابق، هوائي جي آباديءَ جو وڏو حصو ايشيائي نسل سان تعلق رکندڙ هو، خاص طور فلپائني، جاپاني، ڪوريائي ۽ چيني. انهن مان ڪيترائي انهن مهاجرن جا اولاد آهن، جن کي 19هين صديءَ جي وچ کان پڇاڙيءَ تائين ڪمند جي پوکن تي ڪم ڪرڻ لاءِ آندو ويو هو. 1899ع تائين لڳ ڀڳ 13,000 پورچوگيزي مهاجر پڻ پهچي چڪا هئا؛ انهن به ڪمند جي پوکن تي ڪم ڪيو. هوائي ڏانهن پورٽو ريڪن اميگريشن 1899ع ۾ شروع ٿي، جڏهن ٻن سامونڊي طوفانن پورٽو ريڪو جي کنڊ جي صنعت کي سخت نقصان پهچايو، جنهن سبب سڄي دنيا ۾ کنڊ جي کوٽ پيدا ٿي ۽ هوائي جي کنڊ جي طلب ۾ وڏي واڌ آئي.
2001ع کان 2007ع تائين آسٽريليا جي پئسفڪ حل پاليسي تحت پناهگيرن جي درخواست ڏيندڙن کي ڪيترن پئسفڪ ملڪن ڏانهن منتقل ڪيو ويو، جن ۾ نائورو حراستي مرڪز پڻ شامل هو. آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ ٻين ملڪن امداد جي درخواست کان پوءِ 2003ع کان 2017ع تائين سولومن ٻيٽن لاءِ علائقائي امدادي مشن ۾ حصو ورتو.
ثقافت
[سنواريو]آسٽريليا
[سنواريو]
1788ع کان وٺي آسٽريليا جي ثقافت تي بنيادي اثر اينگلو-سيلٽڪ مغربي ثقافت جو رهيو آهي، جنهن ۾ ڏيهي آسٽريلوي ثقافت جا ڪجهه اثر پڻ شامل آهن. ان کان پوءِ وارين صدين دوران آيل تبديلين ۽ ارتقا جي نتيجي ۾ هڪ منفرد آسٽريلوي ثقافت وجود ۾ آئي. 20 هين صديءَ جي وچ کان آمريڪي مقبول ثقافت آسٽريليا تي گهرو اثر وڌو آهي، خاص طور ٽيليويزن ۽ سئنيما وسيلي. ٻيا ثقافتي اثر پاڙيسري ايشيائي ملڪن ۽ غير انگريزي ڳالهائيندڙ ملڪن مان وڏي پيماني تي ٿيندڙ اميگريشن وسيلي آيا آهن. دي اسٽوري آف دي ڪيلي گينگ (1906ع)، دنيا جي پهرين فيچر فلم، خاموش فلمن واري دور ۾ آسٽريليا جي سئنيما جي تيز ترقيءَ جو سبب بڻي. سڊني جو آسٽريلين ميوزيم ۽ ميلبورن جي نيشنل گيلري آف وڪٽوريا اوشينيا جا سڀ کان پراڻا ۽ وڏن عجائب گهرن مان آهن. سڊني جون نئين سال جي شام جون تقريبون اوشينيا ۾ سڀ کان وڏيون آهن.
آسٽريليا پنهنجي شهري علائقن ۾ ڪيفي ۽ ڪافي ثقافت لاءِ پڻ مشهور آهي. آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ کي فليٽ وائيٽ ڪافي جي شروعات سان پڻ ڳنڍيو وڃي ٿو. اڪثر ڏيهي آسٽريلوي قبائلي گروهه مقامي جانورن ۽ ٻوٽن تي ٻڌل سادي شڪار ۽ خوراڪ گڏ ڪرڻ واري غذا تي گذارو ڪندا هئا، جنهن کي بش ٽڪر پڻ چيو وڃي ٿو. پهرين آبادگارن براعظم ۾ برطانوي کاڌا متعارف ڪرايا، جن مان ڪيترائي هاڻي عام آسٽريلوي کاڌي جو حصو سمجهيا وڃن ٿا، جهڙوڪ سنڊي روسٽ. گهڻ ثقافتي اميگريشن آسٽريلوي کاڌن کي تبديل ڪري ڇڏيو؛ ٻي عالمي جنگ کان پوءِ يورپ، خاص طور ڀونوچ سمنڊ واري علائقي مان آيل مهاجرن آسٽريليا جي وڌندڙ ڪافي ثقافت جي واڌ ويجهه ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، جڏهن ته ايشيائي ثقافتن جي اثر هيٺ انهن جي بنيادي کاڌن جا آسٽريلوي نمونا وجود ۾ آيا، جهڙوڪ چيني کاڌن کان متاثر ڊم سم ۽ چيڪو رول.
هوائي
[سنواريو].JPG)
هوائي جي موسيقيءَ ۾ روايتي توڙي مقبول انداز شامل آهن، جيڪي ڏيهي هوائي لوڪ موسيقيءَ کان جديد راڪ ۽ هپ هاپ تائين پکڙيل آهن. آمريڪا جي موسيقي ۾ هوائي جو حصو رياست جي ننڍڙي جسامت جي ڀيٽ ۾ تمام نمايان رهيو آهي. سليڪ-ڪي گٽار جهڙا انداز سڄي دنيا ۾ مشهور آهن، جڏهن ته هوائي رنگ واري موسيقي هالي ووڊ جي فلمن جي سائونڊ ٽريڪن ۾ اڪثر ٻڌڻ ۾ اچي ٿي. هوائي اسٽيل گٽار متعارف ڪرائي ڪنٽري موسيقي ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو. هوائي مذهب گهڻ خدائي ۽ روح پرست نوعيت جو آهي، جنهن ۾ ڪيترن ديوتائن ۽ روحن تي ايمان رکيو وڃي ٿو، ۽ اهو پڻ مڃيو وڃي ٿو ته روح جانورن، سامونڊي لهرن ۽ آسمان جهڙن غير انساني جاندارن ۽ شين ۾ موجود ٿي سگهن ٿا.
هوائي جا کاڌا ڪيترن ئي کاڌن جو ميلاپ آهن، جيڪي مختلف دورن ۾ هوائي ٻيٽن ڏانهن آيل ماڻهن پاڻ سان آندا. انهن ۾ شروعاتي پولينيشيائي ۽ ڏيهي هوائي کاڌن سان گڏ آمريڪي، چيني، فلپائني، جاپاني، ڪوريائي، پولينيشيائي ۽ پورچوگيزي روايتون شامل آهن. ڏيهي هوائي موسيقار ۽ هوائي جي خودمختياريءَ جو ڪارڪن اسرائيل ڪاماڪاوي وو اولي، جيڪو "سم ويئر اوور دي رينبو/واٽ اي ونڊرفل ورلڊ" جي پنهنجي ميڊلي سبب مشهور ٿيو، کي اين پي آر 2010ع ۾ پنهنجي ”50 عظيم آوازن“ واري سلسلي ۾ ”هوائي جو آواز“ قرار ڏنو.
نيوزيلينڊ
[سنواريو]
نيوزيلينڊ جي ثقافت بنيادي طور هڪ مغربي ثقافت آهي، جنهن تي ڏيهي ماوري ماڻهن جي ثقافتي ورثي ۽ نيوزيلينڊ جي برطانوي نوآبادڪاري کان پوءِ ٿيندڙ گهڻ نسلي لڏپلاڻ جي مختلف لهرن جا اثر پيا آهن. ماوري ماڻهو پولينيشيا جي اهم ثقافتن مان هڪ جي نمائندگي ڪن ٿا. عالمگيريت ۽ خاص طور اوشينيا، يورپ ۽ ايشيا مان ٿيندڙ اميگريشن ملڪ جي ثقافتي تنوع کي وڌيڪ وڌايو آهي. نيوزيلينڊ ۾ ٻه قومي يادگار ڏينهن، وائيٽانگي ڏينهن ۽ اينزيڪ ڏينهن، ملهايا وڃن ٿا. ان کان سواءِ بادشاهه جي سالگرهه، مزدورن جو ڏينهن ۽ ڪرسمس سميت ڪيترائي موڪلن جا ڏينهن، ۽ اڪثر علائقن جي قيام جي تاريخن جون عوامي سالگراهون پڻ ملهايون وڃن ٿيون. نيوزيلينڊ جي رڪارڊنگ صنعت 1940ع کان پوءِ ترقي ڪرڻ شروع ڪئي ۽ ڪيترن نيوزيلينڊي موسيقارن برطانيا ۽ آمريڪا ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي. ڪجهه فنڪار ماوري ٻوليءَ ۾ گيت جاري ڪن ٿا، جڏهن ته ماوري روايتن تي ٻڌل ڪاپا هاڪا (گيت ۽ ناچ) جي فن کي ٻيهر مقبوليت حاصل ٿي آهي. ملڪ جا مختلف قسم جا قدرتي منظر، ننڍڙي جاگرافيائي جسامت ۽ سرڪاري مراعتون ڪيترن فلم پروڊيوسرن کي وڏين بجيٽ وارين فلمن جي شوٽنگ نيوزيلينڊ ۾ ڪرڻ لاءِ همٿايو آهي. انهن فلمن ۾ اواتار، دي لارڊ آف دي رنگز، دي هوبيٽ، دي ڪرانيڪلز آف نارنيا، ڪنگ ڪانگ ۽ دي لاسٽ سامورائي شامل آهن.
ملڪ جي قومي کاڌن کي پئسفڪ رم طرز جا کاڌا قرار ڏنو ويو آهي، جن ۾ ڏيهي ماوري کاڌا ۽ يورپ، پولينيشيا ۽ ايشيا مان آيل آبادگارن ۽ مهاجرن جون مختلف کاڌي جون روايتون شامل آهن. نيوزيلينڊ زمين ۽ سمنڊ ٻنهي مان خوراڪ پيدا ڪري ٿو؛ مڪئي، پٽاٽا ۽ سوئر سميت گهڻا فصل ۽ چوپايو مال شروعاتي يورپي آبادگارن آهستي آهستي متعارف ڪرايا. خاص مقامي خوراڪ يا کاڌن ۾ رڍ جو گوشت، سامن، ڪورا (ڪري فش)، وائيٽ بيٽ، ڊريج اوئسٽر، پائوا، مسلز، اسڪالپس، پيپي ۽ تواتوا جهڙيون سامونڊي شيون؛ ڪومارا (مٺو پٽاٽو)، ڪيوي فروٽ، ٽاماريلو ۽ پاولووا شامل آهن، جنهن کي قومي کاڌن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو.
ساموا
[سنواريو]
فا ساموا (fa'a Samoa)، يعني ساموا جو روايتي طرزِ زندگي، اڄ به ساموائي سماج ۽ سياست ۾ هڪ مضبوط قوت آهي. صدين جي يورپي اثر باوجود ساموا پنهنجون تاريخي رسمون، سماجي ۽ سياسي نظام ۽ ساموائي ٻولي برقرار رکيا آهن. 'آوا تقريب جهڙيون ثقافتي رسمون اهم موقعن تي ادا ٿيندڙ باوقار ۽ سنجيده رسمون آهن، جن ۾ ماتائي سرداري لقب ڏيڻ واري تقريب پڻ شامل آهي. وڏي ثقافتي اهميت وارين شين ۾ نفاست سان اڻيل ئي توگا شامل آهي. ساموائي ٻوليءَ ۾ ناچ کي سيوا چيو وڃي ٿو، جنهن ۾ موسيقيءَ جي تال سان جسم جون منفرد ۽ نرم حرڪتون ڪيون وڃن ٿيون ۽ انهن وسيلي هڪ ڪهاڻي بيان ڪئي وڃي ٿي. ساموائي مردن جا ناچ وڌيڪ تيز ۽ چست ٿي سگهن ٿا. ساسا پڻ هڪ روايتي ناچ آهي، جنهن ۾ ناچ ڪندڙن جون قطارون ڪاٺ جي دهلن (پاتي) يا ويڙهيل تڏن جي تال سان تيز هم آهنگ حرڪتون ڪن ٿيون. مردن جو هڪ ٻيو ناچ فا اتاپاتي، يعني چماٽ وارو ناچ، سڏجي ٿو، جنهن ۾ جسم جي مختلف حصن تي هٿ هڻي تال وارا آواز پيدا ڪيا وڃن ٿا. ٻين پولينيشيائي ثقافتن، جهڙوڪ هوائي، تاهيتي ۽ ماوري وانگر، ساموائي ماڻهن وٽ پڻ مردن ۽ عورتن لاءِ الڳ الڳ، خاص ثقافتي اهميت رکندڙ ٻه روايتي ٽيٽو آهن.
فنون
[سنواريو]
اوشينيا جي ڏيهي ماڻهن جون فني تخليقون مختلف ثقافتن ۽ علائقن ۾ تمام گهڻو فرق رکن ٿيون. انهن جي موضوعن ۾ عام طور زرخيزي يا مافوق الفطرت تصورن کي اهميت حاصل آهي. پٿريليون اُڪيرون، ٽيٽو ٺاهڻ، مصوري، ڪاٺ جي اُڪير، پٿر جي اُڪير ۽ ڪپڙي جو ڪم پڻ عام فني صورتون آهن. اوشينيا جي فن ۾ بنيادي طور آسٽريليا ۽ پئسفڪ ٻيٽن جي ڏيهي ماڻهن جون فني روايتون شامل آهن. انهن شروعاتي ماڻهن وٽ لکت جو نظام موجود نه هو ۽ اهي اهڙي مواد تي فني شيون ٺاهيندا هئا جيڪو وقت سان ناس ٿي ويندو هو، تنهنڪري ان دور جا تمام ٿورا آثار محفوظ رهيا آهن. ڏيهي آسٽريلوي پٿريلو فن دنيا جي سڀ کان پراڻي ۽ شاهوڪار مسلسل فني روايت آهي، جيڪا لڳ ڀڳ 60,000 سال پراڻي آهي ۽ لکين ماڳن تي پکڙيل آهي. انهن پٿريلي تصويرن جا ڪيترائي مقصد هئا. ڪجهه جادوئي رسمن لاءِ استعمال ٿينديون هيون، ڪجهه شڪار لاءِ جانورن جي تعداد وڌائڻ جي مقصد سان، جڏهن ته ڪجهه رڳو وندر لاءِ ٺاهيون وينديون هيون. اوشينيا ۾ مجسمي سازي جا شروعاتي مثال نيو گني ۾ پٿر جي مجسمن جي صورت ۾ ملن ٿا، جيڪي سڄي ٻيٽ، خاص طور جابلو مٿانهين علائقن مان مليا آهن. انهن مان گهڻن جي صحيح تاريخ مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي، پر هڪ مثال کي لڳ ڀڳ 1500 ق.م. جو قرار ڏنو ويو آهي.
1500 ق.م. تائين ٻي لڏپلاڻي لهر جي نسل مان پيدا ٿيل لاپيٽا ثقافت وڌيڪ ڏورانهن ٻيٽن ڏانهن پکڙجڻ شروع ڪئي. لڳ ڀڳ ساڳئي دور ۾ نيو گني ۾ فن جا نوان نمونا ظاهر ٿيڻ لڳا، جن ۾ اوشينيا جي مجسمي سازيءَ جا شروعاتي مثال پڻ شامل آهن. لڳ ڀڳ 1100ع کان ايسٽر ٻيٽ جي ماڻهن قريب 900 موائي، يعني وڏن پٿريلي مجسمن، جي تعمير شروع ڪئي. لڳ ڀڳ 1200ع ۾ مائڪرونيشيا جي ٻيٽ پوهنپي جي ماڻهن هڪ ٻيو عظيم پٿريلو تعميراتي منصوبو شروع ڪيو ۽ نان مادول تعمير ڪيو، جيڪو هٿرادو ٻيٽن تي ٻڌل شهر ۽ واهن جو هڪ نظام هو. هوائي فن ۾ ڪاٺ جي اُڪير، پکين جي کنڀن جو ڪم، پٿريليون اُڪيرون، وڻ جي ڇوڏي مان ٺهيل ڪپڙو (جنهن کي هوائي ۾ ڪاپا ۽ پئسفڪ جي ٻين علائقن ۾ تاپا چيو وڃي ٿو) ۽ ٽيٽو شامل آهن. ڏيهي هوائي ماڻهن وٽ نه ڌاتو هو ۽ نه ئي اُڻيل ڪپڙو.
ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا
[سنواريو]| درجو | تعداد | ملڪ يا علائقو | حيثيت / لاڳاپو |
|---|---|---|---|
| خودمختيار ملڪ | 14 | آسٽريليا
|
خودمختيار رياست |
| فجي
|
خودمختيار رياست | ||
| ڪريبتي
|
خودمختيار رياست | ||
| مارشل ٻيٽ
|
خودمختيار رياست | ||
| مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس
|
خودمختيار رياست | ||
| نائورو
|
خودمختيار رياست | ||
| نيوزي لينڊ
|
خودمختيار رياست | ||
| پالائو
|
خودمختيار رياست | ||
 پاپوا نيو گني
|
خودمختيار رياست | ||
| ساموآ
|
خودمختيار رياست | ||
| سولومن آئلينڊز
|
خودمختيار رياست | ||
| ٽونگا
|
خودمختيار رياست | ||
| ٽوالو
|
خودمختيار رياست | ||
| وانوآتو
|
خودمختيار رياست | ||
| آزاد وابسته رياستون | 2 |  ڪوڪ ٻيٽ
|
نيوزيلينڊ سان آزاد وابستگي |
 نائيو
|
نيوزيلينڊ سان آزاد وابستگي | ||
| انحصاري علائقا | 18 | آمريڪي ساموآ | آمريڪا جو غير شامل علائقو |
| بيڪر آئلينڊ | آمريڪا | ||
| ڪلپرٽن آئلينڊ | فرانس | ||
| ڪورل سي آئلينڊز | آسٽريليا | ||
| فرينچ پولينيشيا | فرانس | ||
| گئام | آمريڪا | ||
| ھائولنڊ آئلينڊ | آمريڪا | ||
| جاروس آئلينڊ | آمريڪا | ||
| جانسٽن اٽول | آمريڪا | ||
| ڪنگمين ريف | آمريڪا | ||
| مڊوي اٽول | آمريڪا | ||
| نيو ڪيليڊونيا | فرانس | ||
| نارفوڪ آئلينڊ | آسٽريليا | ||
| اتر ماريانا آئلينڊز | آمريڪا | ||
| پٽڪئرن آئلينڊز | برطانيا | ||
| ٽوڪيلائو | نيوزيلينڊ | ||
| ويڪ آئلينڊ | آمريڪا | ||
| والس ۽ فاتونا | فرانس | ||
| اندريان / ذيلي علائقا | 11 | ايسٽر آئلينڊ | چلي |
| گيلاپاگوس آئلينڊز | ايڪواڊور | ||
| جوآن فرنانڊيز آئلينڊز | چلي | ||
| بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز | جاپان | ||
| هوائي رياست | آمريڪا | ||
| پلمائرا اٽول | آمريڪا | ||
| پاپوا صوبو | انڊونيشيا | ||
| اولھه پاپوا صوبو | انڊونيشيا | ||
| اتر ملوڪو صوبو | انڊونيشيا | ||
| ملوڪو صوبو | انڊونيشيا | ||
| اوڀر نوسا ٽينگارا | انڊونيشيا |
شهر
[سنواريو]اوشينيا جي اهم ۽ مشهور شهرن مان ڪجهه هيٺ ڏنل آهن:
| # | شهر | ملڪ / علائقو | ذيلي علائقو |
|---|---|---|---|
| 1 | سڊني | آسٽريليا | آسٽريليشا |
| 2 | ميلبورن | آسٽريليا | آسٽريليشا |
| 3 | برسبئن | آسٽريليا | آسٽريليشا |
| 4 | پرٿ | آسٽريليا | آسٽريليشا |
| 5 | ايڊيلئڊ | آسٽريليا | آسٽريليشا |
| 6 | ويلنگٽن | نيوزيلينڊ | آسٽريليشا |
| 7 | هنولولو | هوائي، آمريڪا | پولينيشيا |
| 8 | ڪئنبرا | آسٽريليا | آسٽريليشا |
| 9 | ڪرائسٽ چرچ | نيوزيلينڊ | آسٽريليشا |
| 10 | پورٽ مورسبي | پاپوا نيو گني | ميلانيشيا |
| 11 | سووا | فجي | ميلانيشيا |
| 12 | نوميا | نيو ڪيليڊونيا | ميلانيشيا |
| 13 | آڪلينڊ | نيوزيلينڊ | آسٽريليشا |
| 14 | گولڊ ڪوسٽ | ڪوئنزلينڊ، آسٽريليا | آسٽريليشا |
| 15 | ڪوپانگ | انڊونيشيا | ڏکڻ اوڀر اوشينيا / سرحدي علائقو |
| 16 | امبون | ملوڪو، انڊونيشيا | ميلانيشيائي سرحدي علائقو |
| 17 | ٽرنيٽ | انڊونيشيا | ميلانيشيائي سرحدي علائقو |
| 18 | جاياپورا | انڊونيشيا | ميلانيشيا |
سرڪاري ٻوليون
[سنواريو]اوشينيا جي ملڪن ۽ علائقن ۾ استعمال ٿيندڙ 30 سرڪاري ٻوليون هيٺ ڏجن ٿيون:
| # | سرڪاري ٻولي | ٻوليءَ جو خاندان | اهم ملڪ يا علائقا |
|---|---|---|---|
| 1 | چيني | سينيٽڪ | اوشينيا جا ڪجهه علائقا |
| 2 | انگريزي | جرمنڪ | آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ ڪيترائي پئسفڪ ملڪ |
| 3 | فرينچ | رومانس | نيو ڪيليڊونيا، فرينچ پولينيشيا، والس ۽ فاتونا |
| 4 | انڊونيشيائي | آسٽرونيشيائي | انڊونيشيا |
| 5 | جاپاني | جاپاني | جاپاني پئسفڪ علائقا |
| 6 | ملائي | آسٽرونيشيائي | پئسفڪ سان لاڳاپيل ملائي علائقا |
| 7 | اسپيني | رومانس | ايسٽر آئلينڊ ۽ اوڀر پئسفڪ جا علائقا |
| 8 | مائوري | آسٽرونيشيائي | نيوزيلينڊ |
| 9 | فجيئن | آسٽرونيشيائي | فجي |
| 10 | فجي واري ھندي | هند-آريائي | فجي |
| 11 | گلبرٽيزي | آسٽرونيشيائي | ڪرباتي |
| 12 | بسلاما | ڪريول | وانواتو |
| 13 | ڪيرولينيائي | آسٽرونيشيائي | اتر ماريانا آئلينڊز |
| 14 | چمورو | آسٽرونيشيائي | گئام، اتر ماريانا آئلينڊز |
| 15 | ھوائيئن | آسٽرونيشيائي | هوائي |
| 16 | ھِرِي موتُو | آسٽرونيشيائي | پاپوا نيو گني |
| 17 | مارشليزي | آسٽرونيشيائي | مارشل آئلينڊز |
| 18 | نائورن | آسٽرونيشيائي | نائورو |
| 19 | نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي | اشارن واري ٻولي | نيوزيلينڊ |
| 20 | نيوئيئن | آسٽرونيشيائي | نيوئي |
| 21 | نورفڪ | ڪريول | نارفوڪ آئلينڊ |
| 22 | پالائوئن | آسٽرونيشيائي | پلائو |
| 23 | پٽڪئرن | ڪريول | پٽڪئرن آئلينڊز |
| 24 | راپانوئي | آسٽرونيشيائي | ايسٽر آئلينڊ |
| 25 | روتومن | آسٽرونيشيائي | فجي |
| 26 | ساموآئي | آسٽرونيشيائي | ساموا، آمريڪي ساموا |
| 27 | ٽوڪيلائوئن | آسٽرونيشيائي | ٽوڪيلائو |
| 28 | ٽونگن | آسٽرونيشيائي | ٽونگا |
| 29 | ٽوڪ پسين | ڪريول | پاپوا نيو گني |
| 30 | ٽوالوئن | آسٽرونيشيائي | ٽوالو |
پڻ ڏسو
[سنواريو]- آسٽريليشيا - اوشينيا جو ذيلي علائقو
- اوشينيا ۾ شهرن جي فهرست
- اوشينيا جي ملڪن جا جهنڊا
- پئسفڪ ڪميونٽي - بين الاقوامي ترقياتي تنظيم
- پئسفڪ يونين - بين الاقوامي سرڪاري منصوبو
- اوشينيا لاءِ گڏيل قومن جي جيو اسڪيم
- اوشينيا جا کاڌا - ڏکڻ پئسفڪ جا کاڌا
- پئسفڪ ٻيٽ وارا - پئسفڪ ٻيٽن جا ماڻهو
- پيسفڪ آرٽس فيسٽيول - اوشينيا جو ثقافتي ڪلچرل
- دنيا جو عالمي ڏکڻ اوڀر - ڏکڻ اوڀر علائقو
- اوشينيا جا مقامي ماڻهو
- باب:اوشينيا
- مائڪرونيزيا
- ميلئنيزيا
- پولينئزيا
- ڪڪ آئيلينڊز
- اوشينيا جي تاريخ
- اوشينيا ۾ خودمختيار رياستن ۽ تابع علائقن جي فهرست
 |
وڪيميڊيا العام ۾ سان لاڳاپيل ميڊيا Oceania. |
حوالا
[سنواريو]- 1 2 "World Population Prospects: The 2017 Revision". ESA.UN.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. 10 September 2017 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "United Nations Statistics Division – National Accounts". unstats.un.org.
- ↑ For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940
- ↑ Lidstone, John; Stoltman, Joseph P.; DeChano, Lisa M. (2004). International Perspectives on Natural Disasters: Occurrence, Mitigation, and Consequences. Springer Netherlands. ص. 193. ISBN 978-1-4020-2851-9. 2022-07-30 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Crocombe, R. G. (2007). Asia in the Pacific Islands: Replacing the West. University of the South Pacific. Institute of Pacific Studies. ص. 13. ISBN 978-982-02-0388-4.
- ↑ Flicker, Leon; Kerse, Ngaire (2017). "Population ageing in Oceania". Oxford Textbook of Geriatric Medicine. ص. 55–62. doi:10.1093/med/9780198701590.003.0008. ISBN 978-0-19-870159-0.
- ↑ "Oceania | Definition, Population, & Facts". Encyclopædia Britannica. 2022-07-30 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Margaret, Cowan E. (1983). An Analysis of the Process Used to Develop a Publication of International Case Studies on Environmental Education (Thesis). ص. 9.
- ↑ "Oceania: Pohnpei and the Eastern Carolines". The Archaeology of Islands. 2007. ص. 90–113. doi:10.1017/CBO9780511619007.005. ISBN 978-0-521-85374-3.
- 1 2 3 Firth, Stewart; Naidu, Vijay (2019). Understanding Oceania: Celebrating the University of the South Pacific and its collaboration with The Australian National University. ANU Press. ص. 354. ISBN 978-1-76046-289-5.
- ↑ "Unprecedented study of Aboriginal Australians points to one shared Out of Africa migration for modern humans". University of Cambridge. 21 September 2016. 30 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ W. Casteel, Richard; Passeron, Jean-Claude (2011). Maritime Adaptations of the Pacific. Walter de Gruyter. ISBN 978-3-11-087990-2. 24 September 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Bartholomew, John (1873). Zell's Descriptive Hand Atlas of the World. T.E. Zell. ص. 7. 20 August 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Goodrich, Samuel Griswold (1854). History of All Nations. Miller, Orton and Mulligan. 20 December 2022 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 4 Wallace, Alfred Russel (1879). Australasia. The University of Michigan. ص. 2. 12 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Bentley, Jerry H, مرتب (2012). The Oxford Handbook of World History. doi:10.1093/oxfordhb/9780199235810.001.0001. ISBN 978-0-19-923581-0.
- ↑ Brotschul, Amy. "Continents in French". Study.com. 4 December 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Divisões dos continentes" (PDF). IBGE. 12 January 2021 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "BBC Bitesize: The continent of Oceania". 3 December 2024 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Southwell, Thomas (1889). Transactions of the Norfolk and Norwich Naturalists' Society: Volume 4. Norfolk Naturalists' Trust and Norfolk & Norwich Naturalists' Society. 16 November 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ The Journal of the Royal Aeronautical Society: Volume 36. Royal Aeronautical Society. 1932. 16 November 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Lewis & Wigen, The Myth of Continents (1997), p. 32
- ↑ Grattan, Clinton Hartley (2014) [1961]. The United States and the Southwest Pacific. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-49244-8.[صفحو گهربل]
- ↑ O'Malley, Nick (21 September 2014). "Australia is a Pacific island – it has a responsibility". The Sydney Morning Herald. 16 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Lewis & Wigen, The Myth of Continents (1997), p. 40
- ↑ Society, National Geographic (4 January 2012). "Australia and Oceania: Physical Geography". National Geographic Society. 30 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Werry, Margaret (3 March 2016). "Sea-change: Performing a fluid continent". Performance Research 21 (2): 90–95. doi:.
- ↑ "Environmental history of the Pacific Islands: a Bibliography". Eh-resources.org. 2022-07-30 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Micronesia: Submerged Cultural Resources Assessment" (PDF). National Park Service. 1991. 1 November 2022 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 4 Steadman, David W. (2006). Extinction and Biogeography of Tropical Pacific Birds. University of Chicago Press. ص. 7. ISBN 978-0-226-77142-7.
- 1 2 3 4 Nunn, Patrick D.; Kumar, Lalit; Eliot, Ian; McLean, Roger F. (December 2016). "Classifying Pacific islands". Geoscience Letters 3 (1): 7. doi:.
- ↑ Green & Pawley, 1973, "Dating the Dispersal of the Oceanic Languages"
- 1 2 Udvardy, Miklos D.F. "A Classification of the Biogeographical Provinces of the World" (PDF). UNESCO. 7 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Tourist attractions in Easter Island & Robinson Crusoe". GoChile. 2 February 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Thomson, Lex; Doran, John; Clarke, Bronwyn (2018). Trees for life in Oceania: Conservation and utilisation of genetic diversity (PDF). Canberra, Australia: Australian Center for International Agricultural Research. ص. 16.
- ↑ Kladnik, Drago (2017). Terraced Landscapes. Založba ZRC. ص. 47. ISBN 978-961-05-0019-3.
- 1 2 3 4 5 6 "Countries or areas / geographical regions". United Nations. 25 April 2019 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Status of the 1950 Census Program in the United States: A Preliminary Report. United States. Bureau of the Census. 1951. 24 November 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Timor-Leste's Fourth National Report to the UN Convention on Biological Diversity" (PDF). Democratic Republic of Timor-Leste. October 2011. 12 March 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Australia and Oceania". The World Factbook. 2022-07-30 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Mortimer, John (1844). Polytechnic Review and Magazine of Science, Literature and the Fine Arts: Volume 1. The University of Michigan. ص. 42. 27 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Malte-Brun, Conrad (1827). Universal Geography: Containing the description of part of Asia, of Oceanica, &c. with additional matter, not in the European edition. Princeton University. 10 December 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Worcester, Joseph Emerson (1840). Elements of Geography, Modern and Ancient with a Modern and an Ancient Atlas. Lewis and Sampson. 13 December 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland (1887). Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland: Volume 19. Cambridge University Press for the Royal Asiatic Society. ص. 370.
- ↑ Mackay, Alexander (1970). Manual of modern geography, mathematical, physical, and political: Volume 2. Oxford University. ص. 602. 27 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Macquarie Island". Utas.edu.au. 2022-09-25 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Olaus J. Murie; Victor B. Scheffer (1939). FAUNA OF THE ALEUTIAN ISLANDS AND ALASKA PENINSULA (PDF). Fish and Wildlife service. 3 October 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Pandian, Jacob; Parman, Susan (2004). The Making of Anthropology: The Semiotics of Self and Other in the Western Tradition. Vedams. ص. 206. ISBN 978-81-7936-014-9. 31 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 Cornell, Sophia S. (1857). Cornell's Primary Geography: Forming Part First of a Systematic Series of School Geographies. Harvard University. 31 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Olney, Jesse (1845). A Practical System of Modern Geography. Pratt, Woodford & cr. 22 November 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Missionary Review of the World: Volume 18. Funk & Wagnalls. 1895. ص. 533. 31 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Reclus, Élisée (1876). The Earth and Its Inhabitants: Australasia. Oxford University. 9 January 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Rand, McNally & Co.'s Universal Atlas of the World. Rand McNally and Company. 1892. ص. 171. 27 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 Cust, Robert Needham (1887). Linguistic and Oriental Essays: 1847-1887. Trübner & Company. ص. 518. 27 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Royal Statistical Society (Great Britain) (1892). Journal of the Royal Statistical Society, Volume 55. Royal Statistical Society. ص. 309. 13 April 2022 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 Chambers's New Handy Volume American Encyclopædia: Volume 9. The University of Virginia. 1885. ص. 657. 13 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Prichard, James Cowles (1847). Researches Into the Physical History of Mankind: Researches into the history of the Oceanic and of the American nations. University of Illinois at Urbana-Champaign.
- 1 2 Flick, Alexander Clarence (1926). Modern World History, 1776-1926: A Survey of the Origins and Development of Contemporary Civilization. A.A. Knopf. ص. 492. 10 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Webster, Hutton (1921). World History: Volume 1. D. C. Heath. ص. 563. 3 November 2022 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 Charles Marion, Tyler (1885). The Island World of the Pacific Ocean. Howard & Pariser. 5 November 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Stommel, Henry (1984). Lost Islands: The Story of Islands That Have Vanished from Nautical Charts. Vancouver: University of British Columbia Press. ص. xvii, 105ff. ISBN 0-7748-0210-3.
- ↑ Tuckey, James Hingston (13 November 1815). "Maritime Geography and Statistics ..." Black, Parry & Company – Google Books وسيلي.
- ↑ B. Fogg, Francis (1857). A Treatise on Physical Geography ... Ivison & Phinney. 22 January 2023 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 Ross, John Merry (1879). The Globe Encyclopedia of Universal Information: Volume 6. The University of Michigan. 5 February 2023 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 Kennedy, Raymond F. (October 1972). "Musics of Oceania". Music Educators Journal 59 (2): 59–64. doi:.
- ↑ Henderson, John William (1971). Area Handbook for Oceania. U.S. Government Printing Office. ص. 39.
- ↑ Kondo, Masanori; Kimura, Masahito T. (13 March 2008). "Diversity of drosophilid flies on Kume-jima, a subtropical island: comparison with diversity on Iriomote-jima". Entomological Science 11 (1): 7–15. doi:. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1479-8298.2007.00250.x. Retrieved 13 January 2023.
- ↑ Armed Forces Talk. War Department. 1948. 7 September 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Robson, Robert William (1946). The Pacific Islands Handbook North American Ed. 1944. Macmillan. ص. 357. 9 November 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Marshall Cavendish Corporation (1998). Encyclopedia of Earth and Physical Sciences: Nuclear physics-Plate tectonics. Pennsylvania State University. ص. 876. ISBN 978-0-7614-0551-1. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 29 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Philippines islands to reunite with mainland Asia". Dost.gov.ph. 28 August 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 May 2022 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Chenevière, Alain; Sabater, Roger (1995). Pacific: The Boundless Ocean. Konecky & Konecky. ص. 14. ISBN 978-1-56852-239-5. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 24 April 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Osozawa, Soichi; Shinjo, Ryuichi; Armid, Alroem; Watanabe, Yasushi; Horiguchi, Toshiaki; Wakabayashi, John (September 2012). "Palaeogeographic reconstruction of the 1.55 Ma synchronous isolation of the Ryukyu Islands, Japan, and Taiwan and inflow of the Kuroshio warm current". International Geology Review 54 (12): 1369–1388. doi:. Bibcode: 2012IGRv...54.1369O.
- ↑ "ryukyu islands japan: Topics by Science.gov". Science.gov. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-04-08 تي محفوظ ڪيل. 2022-07-30 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Ohba, Michio; Tsuchiyama, Akira; Shisa, Noriko; Nakashima, Kei; Lee, Dong-Hyun; Ohgushi, Akira; Wasano, Naoya (2002). "Naturally occurring Bacillus thuringiensis in oceanic islands of Japan, Daito-shoto and Ogasawara-shoto.". Applied Entomology and Zoology 37 (3): 477–480. doi:. Bibcode: 2002AppEZ..37..477O.
- 1 2 3 The World and Its Peoples: Australia, New Zealand, Oceania. Greystone Press. 1966. ص. 6. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 29 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Chong, Teck Choy (2015). Brunei Darussalam Independence 1984: The Memorable Year 1984, a New Nation was Born. Sci-Tech Technologies. ISBN 978-99917-960-0-0. 20 January 2023 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 Friedlander, Alan M.; Ballesteros, Enric; Caselle, Jennifer E.; Gaymer, Carlos F.; Palma, Alvaro T.; Petit, Ignacio; Varas, Eduardo; Muñoz Wilson, Alex et al. (6 January 2016). "Marine Biodiversity in Juan Fernández and Desventuradas Islands, Chile: Global Endemism Hotspots". PLOS ONE (Journals.plos.org) 11 (1). doi:. PMID 26734732. Bibcode: 2016PLoSO..1145059F.
- ↑ Pequeño, Germán (2011). "Shore Fishes of Easter Island, John E. Randall & Alfredo Cea Egaña". Gayana 75 (2): 201–202. doi:. سانچو:ProQuest.
- ↑ Lee, Georgia (1993). Rapa Nui Journal: Volumes 7-10. University of Texas. ص. 72. 19 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Smith, Kate Darian (1997). Australia and Oceania. Raintree Steck-Vaughn. ISBN 978-0-8172-4778-2. 6 January 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Dahl, Arthur Lyon (1986). Review of the Protected Areas System in Oceania. The Union. ISBN 978-2-88032-509-1.
- ↑ "Oceania Bibliography". Helictite: Journal of Australasian Cave Research 25 (1). 1987. https://helictite.caves.org.au/pdf4/25.01.Issue.Print.pdf. Retrieved 16 March 2022.
- ↑ Willcox, R. R. (1980). "Venereal diseases in the islands of the South Pacific". British Journal of Venereal Diseases 56 (4): 204–209. doi:. PMID 7427693. PMC 1045778. https://sti.bmj.com/content/sextrans/56/4/204.full.pdf.
- ↑ James, R.E., 1947. The South Pacific Commission. Pacific Affairs, pp.193–198.
- ↑ Bowen, James Dean (1971). "Japanese in Taiwan". Linguistics in Oceania, 2. The University of Michigan. 2 February 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Peter Bellwood; James J. Fox; Darrell Tryon, مرتب (2006). "The Austronesians: Historical and comparative perspectives" (PDF). Canberra: Australian National University. 1 June 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Douglas, Bronwen (2010). "'Terra Australis' to Oceania: Racial Geography in the "Fifth Part of the World"". The Journal of Pacific History 45 (2): 179–210. doi:. PMID 20836257.
- ↑ "Indian National Football Team: Know Your Rivals - Chinese Taipei". Goal.com. 5 August 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Van Fossen, Anthony (August 2007). "The Struggle for Recognition: Diplomatic Competition Between China and Taiwan in Oceania". Journal of Chinese Political Science 12 (2): 125–146. doi:.
- 1 2 Webster, Hutton (1921). World History: Volume 1. D. C. Heath. ص. 563.
{{cite book}}:|access-date=requires|url=(مدد) - ↑ "Tectonics of the East Pacific | Hurtigruten Expeditions". hurtigruten.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 1 November 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "History |". Aleutian Pribilof Islands Association. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 31 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑
Ane or mair o the precedin sentences incorporates text frae a publication nou in the public domain: Chisholm, Hugh, مرتب (1911). "Aleutian Islands". Encyclopædia Britannica. جلد 1 (11th ڇاپو). Cambridge University Press. ص. 543–544. {{cite encyclopedia}}: Invalid|ref=harv(مدد) - ↑ Prasad, Birendra (2021). BPSC General Studies Preliminary Guide 2022. Prabhat Prakashan. ISBN 978-93-5488-021-6. 19 January 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "1963 Kuril Islands earthquake of 8.5 magnitude | Sound Seismic". soundseismic.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 December 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Popular Geology - Earthquakes & Tsunamis". dggs.alaska.gov. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 December 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ The Stockholm Journal of East Asian Studies: Volumes 6-8. Center for Pacific Asia Studies, University of Stockholm. 1996. ص. 3. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 31 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Mears, Eliot Grinnell (1945). Pacific Ocean Handbook. J. L. Delkin. ص. 45. 27 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Strathern, Andrew (2002). Oceania: An Introduction to the Cultures and Identities of Pacific Islanders. Carolina Academic Press. ص. 5. ISBN 978-0-89089-444-6. 29 November 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Changsen, Yu (2018). Regionalism in South Pacific. Social Sciences Literature Press. ISBN 978-7-5201-3311-1. 6 December 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Clague, David; Gillespie, Rosemary (2009). Encyclopedia of Islands. University of California Press. ISBN 978-0-520-25649-1. 5 December 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Bullen, Paul (19 November 2013). The Environments of the Poor in Southeast Asia, East Asia and the Pacific. Institute of Southeast Asian Studies. ISBN 978-981-4517-99-7. 5 December 2022 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 Everett-Heath, John (2017). The Concise Dictionary of World Place Names. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-255646-2. 8 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Cochrane, Ethan E.; Hunt, Terry L. (2018). The Oxford Handbook of Prehistoric Oceania. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-992507-0. 21 January 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Cochrane, Ethan E.; Hunt, Terry L. (2018). The Oxford Handbook of Prehistoric Oceania. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-992507-0. 21 January 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Moller Eric (18 July 2022). "Ainu: Spirit of a Northern People". Cultural Survival. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-09-07 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Hanihara, Kazuro (1977). "Dentition of the Ainu and the Australian Aborigines". Orofacial Growth and Development. ص. 195–200. doi:10.1515/9783110807554.195. ISBN 978-90-279-7889-9.
- ↑ Nadeau, Kathleen; Rayamajhi, Sangita (2023). Women and Violence: Global Lives in Focus. ABC-CLIO. ISBN 978-1-4408-6224-3. 20 January 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Zug, George R. (2013). Reptiles and Amphibians of the Pacific Islands: A Comprehensive Guide. Berkeley, Calif.: University of California Press. ISBN 978-0520274969. 320 pp.
- ↑ Denise Fisher (2013). France in the South Pacific: Power and Politics (PDF). Canberra: Australian National University. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 26 March 2022 تي محفوظ ڪيل. 1 June 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "pacific-studies.eu: Clipperton Island (France) | The World Factbook". Pacific-studies.net. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-02-04 تي محفوظ ڪيل. 2022-07-30 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "French Polynesia summary". Encyclopædia Britannica. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-05-04 تي محفوظ ڪيل. 2022-07-30 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Clipperton Island | island, Pacific Ocean". Encyclopædia Britannica. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-05-04 تي محفوظ ڪيل. 2022-07-30 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Robertson, D. Ross; Allen, Gerald R. (1996). "Zoogeography of the shorefish fauna of Clipperton Atoll". Repository.si.edu. hdl:10088/19435. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 January 2022 تي محفوظ ڪيل. 17 January 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Van Soest, Rob W. M.; Kaiser, Kirstie L.; Van Syoc, Robert (29 April 2011). "Sponges from Clipperton Island, East Pacific". Zootaxa (Mapress.com) 2839 (1): 1–46. doi:. https://www.mapress.com/zt/article/view/zootaxa.2839.1.1. Retrieved 27 February 2022.
- ↑ Moncrieff, Robert Hope (1907). The World of To-day A Survey of the Lands and Peoples of The Globe as Seen in Travel and Commerce: Volume 4. Oxford University. ص. 222. 28 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Janick, Jules (2010). Horticultural Reviews, Volume 36. Wiley. ص. 146. ISBN 978-0-470-52722-1. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 1 February 2022 تي حاصل ڪيل.
اوشينيا پئسفڪ سمنڊ ۾ پکڙيل هزارين ٻيٽن لاءِ استعمال ٿيندڙ هڪ وسيع اصطلاح آهي. اهي ٻيٽ جسامت ۾ تمام ننڍن ۽ غير آباد ٻيٽن کان وٺي آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ نيو گني جهڙن وڏن زميني علائقن تائين پکڙيل آهن. اوشينيا کي وڌيڪ ٽن وڏن علائقن—ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا—۾ ورهايو ويندو آهي. پئسفڪ جا ڪجهه ٻيا ٻيٽميڙ، جهڙوڪ گالاپاگوس ٻيٽ، انهن روايتي درجابندين ۾ سڌيءَ طرح شامل نٿا ٿين.
- 1 2 Sebeok, Thomas Albert (1971). Current Trends in Linguistics: Linguistics in Oceania. the University of Michigan. ص. 950. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 2 February 2022 تي حاصل ڪيل.
اوشينيا ۾ هسپانوي ٻولين جي اثر بابت هن بيان جو گهڻو حصو اولهندي پئسفڪ سان لاڳاپيل آهي، پر اڀرندي پئسفڪ به پرتگالي ۽ اسپيني موجودگيءَ جي اثر کان مڪمل طور خالي نه رهيو آهي. اڀرندي پئسفڪ ۾ ٻيٽن جو اهو وڏو انگ موجود ناهي، جيڪو هن عظيم سمنڊ جي اولهندي علائقن جي خاصيت آهي، تنهن هوندي به هتي ڪي ٻيٽ موجود آهن: ايسٽر آئلينڊ، جيڪو چلي جي سامونڊي ڪناري کان 2,000 ميل پري آهي، جتي پولينيشيائي ٻولي راپانوئي اڃا تائين ڳالهائي وڃي ٿي؛ جوآن فرنانڊيز ٻيٽن جو ميڙ، جيڪو والپارائيسو کان 400 ميل اولهه ۾ آهي؛ گيلاپاگوس ٻيٽن جو ميڙ، جيڪو ايڪواڊور کان 650 ميل اولهه ۾ آهي؛ ۽ مالپيلو ۽ ڪوڪوس، جيڪي ترتيبوار ڪولمبيا ۽ ڪوسٽا ريڪا جي سامونڊي ڪنارن کان 300 ميل پري آهن، ۽ ٻيا ٻيٽ پڻ. انهن مان گهڻن ٻيٽن تي وڏي آبادي ناهي—ڪجهه کي عملي طور جيلن طور به استعمال ڪيو ويو آهي—پر انهن مان هر هڪ جي سرڪاري ٻولي اسپيني آهي.
- ↑ Welsch, Bernhard (June 2004), "Was Marcus Island Discovered by Bernardo de la Torre in 1543?", Journal of Pacific History, جلد 39, Milton Park: Taylor & Francis, ص. 109–122, doi:10.1080/00223340410001684886, JSTOR 25169675, S2CID 219627973.
- ↑ Dumas, Michel; Preux, Pierre-Marie (2017). "Neurologic Diseases in Tropical Oceania". Neuroepidemiology in Tropical Health. Academic Press. ص. 87. ISBN 978-0-12-804625-8. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 March 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 February 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Halter, Nicholas (2021). Australian Travellers in the South Seas. ANU Press. ISBN 978-1-76046-415-8. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 February 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 January 2022 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "NZ and Australia: Big Brothers or Distant Cousins? | The Interpreter". Lowyinstitute.org. 9 July 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 February 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 February 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Whimp, Graeme (2009). "Working in the Space Between: Pacific Artists in Aotearoa/New Zealand". ۾ Tamaira, A. Marata (مرتب). In the Space Between: Negotiating Culture, Place, and Identity in the Pacific. ص. 9–23. hdl:10125/146805b24.
- ↑ McEvoy, B. P.; Lind, J. M.; Wang, E. T.; Moyzis, R. K.; Visscher, P. M.; Van Holst Pellekaan, S. M.; Wilton, A. N. (2010). "Whole-Genome Genetic Diversity in a Sample of Australians with Deep Aboriginal Ancestry". The American Journal of Human Genetics 87 (2): 297–305. doi:. PMID 20691402. Bibcode: 2010AmJHG..87..297M.
- ↑ Malaspinas, Anna-Sapfo; Westaway, Michael C.; Muller, Craig; Sousa, Vitor C.; Lao, Oscar; Alves, Isabel; Bergström, Anders; Athanasiadis, Georgios et al. (13 October 2016). "A genomic history of Aboriginal Australia". Nature 538 (7624): 207–214. doi:. PMID 27654914. PMC 7617037. Bibcode: 2016Natur.538..207M. http://discovery.ucl.ac.uk/1516136/.
- ↑ Kirch, Patrick V. (2006). "Reviewed work: Archaeology of Oceania: Australia and the Pacific Islands, Ian Lilley". Archaeology in Oceania 41 (3): 128–130. doi:.
- ↑ Codrington, Robert (1915). "Melanesians". Encyclopedia of Religion and Ethics. Edinburgh: T & T Clark. ص. 528–535.
- 1 2 "ISEE - Salaires". Isee.nc. اصل نسخو (PDF) مان 25 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 20 August 2017 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Ernst, Manfred; Anisi, Anna (1 February 2016). "The Historical Development of Christianity in Oceania". Sanneh/Wiley: 588–604. https://www.academia.edu/33371338. Retrieved 30 July 2022.
- ↑ Trade, corporateName= Department of Foreign Affairs and. "Australian Consulate-General in". Noumea.embassy.gov.au. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-04-11 تي محفوظ ڪيل. 2022-07-30 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Deverson, Tony; Kennedy, Graeme, مرتب (2005). "Australasia". New Zealand Oxford Dictionary. Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780195584516.001.0001. ISBN 978-0-19-558451-6.
- ↑ "Australasia realm". Biology Articles, Tutorials & Dictionary Online. 7 October 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 30 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "BMR Cruise 107: Seabed Morphology and Offshore Resources around Christmas Island, Indian Ocean". Product catalogue. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 25 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Conservation values in Commonwealth waters of the Christmas and Cocos (Keeling) Island remote Australian territories" (PDF). CSIRO. August 2009. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 1 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 1 June 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ M. Athyal, Jesudas (2015). Religion in Southeast Asia: An Encyclopedia of Faiths and Cultures: An Encyclopedia of Faiths and Cultures. ABC-CLIO. ص. 40. ISBN 978-1-61069-250-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Christmas Island – Australia's Gem in the Indian Ocean". Wildlifetourism.org.au. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 19 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Christmas & Cocos Keeling Islands Birding Guide" (PDF). Parksaustralia.gov.au. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 6 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 19 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "2016 Census: Christmas Island" (PDF). Department of Infrastructure and Regional Development. Australian Government. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 11 January 2018 تي محفوظ ڪيل. 3 May 2020 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Egan, Colleen (11 December 1999). "Bad tidings on Christmas". The Weekend Australian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 7 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Reading, Anya M. (2007). "The seismicity of the Antarctic plate". Continental Intraplate Earthquakes: Science, Hazard, and Policy Issues. doi:10.1130/2007.2425(18). ISBN 978-0-8137-2425-6.
- ↑ "Cocos (Keeling) Islands - The World Factbook". Cia.gov. 24 June 2022. اصل نسخو مان 10 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Christmas Island". Cia.gov. Central Intelligence Agency. 24 June 2022. اصل نسخو مان 26 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 30 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Stanley, David (1982). South Pacific Handbook. Moon Publications. ص. 502. ISBN 978-0-9603322-3-6.
- ↑ Stanley, David (1985). South Pacific Handbook. Moon Publications. ص. 43. ISBN 978-0-918373-29-8.
- ↑ Hinz, Earl R. (1999). Landfalls of Paradise: Cruising Guide to the Pacific Islands (4th ڇاپو). University of Hawaiʻi Press. ص. 337. ISBN 978-0-8248-2115-9.
- 1 2 Vegetation of the Tropical Pacific Islands. Ecological Studies. 1998. doi:10.1007/978-1-4419-8686-3. ISBN 978-0-387-98313-4. S2CID 46366808.
- ↑ "Climate And Seasons – Blue Japan en français". Bluejapan.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 19 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Grataloup, Christian, Continents et océans : le pavage européen du globe, Monde(s), 2013, volume nr 3, page 240.
- ↑ Tcherkézoff, Serge, Polynésie / Mélanésie. L'invention française des « races » et des régions de l'Océanie, Au vent des îles, Tahiti, 2009. ISBN 978-2-915654-52-3.
- ↑ Eperjesi, John (2004). The Imperialist Imaginary: Visions of Asia and the Pacific in American Culture. Dartmouth College Press. ISBN 978-1-58465-435-3.
- ↑ سانچو:OED
- ↑ Lyons, Paul (2006). American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination. ص. 30. ISBN 9781134264155.
- ↑ Reich, D.; Green, R.E.; Kircher, M.; Krause, J.; Patterson, N.; Durand, E.Y. (2010). "Genetic history of an archaic hominin group from Denisova Cave in Siberia". Nature 468 (7327): 1053–1060. doi:. PMID 21179161. PMC 4306417. Bibcode: 2010Natur.468.1053R. http://repositori.upf.edu/bitstream/10230/25596/1/Marques_nat_gen.pdf.
- ↑ Dunn, Michael; Terrill, Angela; Reesink, Ger; Foley, Robert A.; Levinson, Stephen C. (23 September 2005). "Structural phylogenetics and the reconstruction of ancient language history". Science 309 (5743): 2072–2075. doi:. PMID 16179483. Bibcode: 2005Sci...309.2072D.
- ↑ Spriggs, Matthew (1997). The Island Melanesians. Blackwell. ISBN 978-0-631-16727-3.
- ↑ Kirch, Patrick Vinton (1997). The Lapita Peoples: Ancestors of the Oceanic World. Wiley. ISBN 978-1-57718-036-4.[صفحو گهربل]
- ↑ "Background Note: Micronesia". United States Department of State.
{{cite web}}:|access-date=requires|url=(مدد);|archive-date=requires|archive-url=(مدد); Missing or empty|url=(مدد)CS1 maint: url-status (ڳنڍڻو) - ↑ Morgan, William N. (1988). Prehistoric Architecture in Micronesia. University of Texas Press. ص. 30. ISBN 978-0-292-78621-9.
{{cite book}}:|access-date=requires|url=(مدد);|archive-date=requires|archive-url=(مدد) - ↑ Friedrich Ratzel (1896). The History of Mankind, Book II, Section A, The Races of Oceania, p. 165, picture of a stick chart from the Marshall Islands. MacMillan and Co.
- ↑ Keep, Myra; Schellart, Wouter P. (2012). "Introduction to the thematic issue on the evolution and dynamics of the Indo-Australian plate". Australian Journal of Earth Sciences 59 (6): 807–808. doi:. Bibcode: 2012AuJES..59..807K.
- ↑ FAO (2025). Global Forest Resources Assessment 2025 (English ۾). FAO. doi:10.4060/cd6709en. ISBN 978-92-5-140082-1. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 April 2026 تي محفوظ ڪيل. 16 April 2026 تي حاصل ڪيل.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو) - ↑ Olah, George; Theuerkauf, Jörn; Legault, Andrew; Gula, Roman; Stein, John; Butchart, Stuart; O'Brien, Mark; Heinsohn, Robert (2018). "Parrots of Oceania – a comparative study of extinction risk" (en ۾). Emu - Austral Ornithology 118 (1): 94–112. doi:. ISSN 0158-4197. Bibcode: 2018EmuAO.118...94O. https://georgeolah.com/documents/olah_et_al_2018a_parrots_of_oceania.pdf. Retrieved 28 December 2022.
- ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "if5com200514". - ↑ "Industry sector of employment | Australia | Community profile". profile.id.com.au. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 September 2017 تي محفوظ ڪيل. 20 January 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ McCarten, Matt (14 January 2007). "Foreign owners muscle in as New Zealand sells off all its assets". The New Zealand Herald. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 30 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "New Zealand rated most business-friendly". International Herald Tribune. 14 September 2005. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 December 2005 تي محفوظ ڪيل. 30 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Page 10 – External diversification after 1966". Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 9 December 2014 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Triennial Central Bank Survey, April 2013" (PDF). Triennial Central Bank Survey. Bank for International Settlements. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 27 May 2014 تي محفوظ ڪيل. 25 March 2014 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2016" (انگريزي ۾). Australian Bureau of Statistics. 28 July 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 10 August 2017 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "What's driving population growth in Australia's cities?". Australian Bureau of Statistics. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 April 2018 تي محفوظ ڪيل. 25 April 2018 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Subnational population estimates (RC, SA2), by age and sex, at 30 June 1996-2023 (2023 boundaries)". Statistics New Zealand. 25 October 2023 تي حاصل ڪيل. (regional councils); "Subnational population estimates (TA, SA2), by age and sex, at 30 June 1996-2023 (2023 boundaries)". Statistics New Zealand. 25 October 2023 تي حاصل ڪيل. (territorial authorities); "Subnational population estimates (urban rural), by age and sex, at 30 June 1996-2023 (2023 boundaries)". Statistics New Zealand. 25 October 2023 تي حاصل ڪيل. (urban areas)
- ↑ "American FactFinder – Results". U.S. Census Bureau. April 16, 2016 تي حاصل ڪيل.[مئل ڳنڍڻو]
- ↑ Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.
- ↑ ڪاپيٽي ڪوسٽ جي شمارياتي ايراضي پڻ شامل آهي.
- ↑ "International Religious Freedom Report" (PDF). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 24 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 16 March 2024 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "2021 Census shows changes in Australia's religious diversity | Australian Bureau of Statistics". abs.gov.au (انگريزي ۾). 2022-06-28. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 2024-03-16 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Table 26, 2018 Census Data – Tables". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 July 2023 تي محفوظ ڪيل. 29 May 2020 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "God is inside, says Hindu". Samoa Observer (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 July 2024 تي محفوظ ڪيل. 2024-03-16 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "First Australian-born governor-general". National Museum of Australia. 11 March 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 March 2022 تي محفوظ ڪيل. 30 July 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Davies, Caroline (10 April 2021). "Prince Philip: the unlikely but willing Pacific deity | Prince Philip". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 1 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Prince Philip: The Vanuatu tribes mourning the death of their 'god'". BBC News. 12 April 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 May 2022 تي محفوظ ڪيل. 1 March 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Silva, Diego B. (2019). "Language policy in Oceania". Alfa - Revista de Linguística 63-2. https://www.scielo.br/j/alfa/a/YPntRnVWDW5F8P8PYfJGPKd/?lang=en. Retrieved 2022-07-30.
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو]
| وصفون وڪي لغت تان |
| ميڊيا وڪيميڊيا العام تان |
| خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان |
| قول وڪي قول تان |
| ماخذي متن وڪي ماخذ تان |
| درسي ڪتاب وڪي بُڪس تان |
| سفر بابت رهنمائي وڪي سفر تان |
| سکيا جا وسيلا وڪيورسٽي تان |
| ڊيٽا وڪي ڊيٽا تان |
- "Australia and Oceania" from National Geographic
- Oceania photographs, recordings, and digital objects drawn primarily from the Tuzin Archive for Melanesian Anthropology at the UC San Diego Library.
سانچو:Indigenous peoples by continent
- Harv and Sfn no-target errors
- سڀئي مقالا نامڪمل حوالن سان
- نامڪمل حوالن وارا مقالا from November 2022
- Articles with invalid date parameter in template
- CS1 errors: access-date without URL
- CS1 errors: invalid parameter value
- Wikipedia articles incorporating a citation from the 1911 Encyclopaedia Britannica with Wikisource reference
- Wikipaedia airticles incorporatin text frae the 1911 Encyclopædia Britannica
- نامڪمل حوالن وارا مقالا from August 2026
- CS1 errors: requires URL
- CS1 errors: archive-url
- CS1 maint: url-status
- CS1 maint: unrecognized language
- CS1 انگريزي-language sources (en)
- حوالن وارا ڳنڍڻا نه لڌا سمورن مضمونن ۾
- Articles with dead external links from May 2024
- سانچا
- Commons link is locally defined
- Commons category wi local airtin different than on Wikidata
- VIAF سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- Pages using gadget WikiMiniAtlas
- Coordinates on Wikidata
- اوشينيا
- کنڊ
- عظيم کنڊ
- هندي وڏو سمنڊ
- ڏاکڻي سمنڊ
- ايشيا-پئسفڪ
- پئسفڪ وڏو سمنڊ
- حوالن ۾ چُڪَ وارا صفحا