وچ ايشيا

وچ ايشيا
Central Asia
پکيڙ	4,003,451 چورس ڪلوميٽر (1,545,741 چورس ميل)
آبادي	75,897,577 (2021) (16th)
گھاٽائي	17.43/km2 (45.1/sq mi)
جي ڊي پي (ناليوار)	446 ارب آمريڪي ڊالر (2023ع)
جي ڊي پي (مساوي قوت خريد)	12 کرب پنجاهه ارب آمريڪي ڊالر (1.25 ٽريلين (2023ع)
جي ڊي پي (في ماڻھو)	5,900 امريڪي ڊالر (2023ع، عمومي) ; $16,400 (2023; PPP)
ايڇ ڊي آء	0.779 (high)
آبادي جي سڃاڻپ	وچ ايشيائي
ملڪ	5 recognized قازقستان ; ڪرغزستان ; تاجڪستان ; ترڪمانستان ; ازبڪستان ;
ٻوليون	ازبڪ • ايغور • تاجڪ • ترڪمان • ڊنگان • روسي • قازق • ڪاراڪالپڪ • ڪوريو-مار • ڪرغز • منگولي ۽ ٻيون
ٽائيم زون	ٻي ٽائيم زون UTC+05:00: قازقستان، تاجڪستان، ترڪمانستان ۽ ازبڪستان جو معياري وقت ; UTC+06:00: ڪرغزستان جو معياري وقت;
انٽرنيٽ ڊومين	.kg, .kz, .tj, .tm, .uz
وڏا شھر	Lista اکٽوبي ; انديجان ; الماتي ; آستانه ; اشڪ آباد ; بشڪيڪ ; دوشنبي ; فرغانه ; ڪاراگنڊي ; نمنگان ; سمرقند ; سمڪنت ; تاشقند ;

وچ ايشيا (Central Asia) ايشيا ۾ هڪ علائقو آهي جيڪو ڏکڻ اولهه ۾ ڪيسپئن سمنڊ، اتر اولهه ۾ يورپي روس، اوڀر ۾ چين ۽ منگوليا،^[4] ڏکڻ ۾ افغانستان ۽ ايران ۽ اتر ۾ سائبيريا سان جڙيل آهي. ان ۾ قازقستان، ڪرغزستان، تاجڪستان، ترڪمانستان ۽ ازبڪستان شامل آهن.^[5] اسلام کان اڳ ۽ ابتدائي اسلامي دور ۾ وچ ايشيا ۾ اڪثر ايراني ماڻهو آباد هئا، ^[6] جنهن جي آبادي مشرقي ايراني ڳالهائيندڙ باخترين، سغدين، چوراميشيئن ۽ نيم خانه بدوش سيٿيئن ۽ داهائين جي آبادي هئي.^[7] ترڪ لڏپلاڻ جي نتيجي ۾، وچ ايشيا پڻ قازق، ڪرغز، تاتار، ترڪمان، ايغور ۽ ازبڪ لاء وطن بڻجي ويو. ترڪ ٻولين گهڻو ڪري علائقي ۾ ڳالهائيندڙ ايراني ٻولين کي تبديل ڪيو.

سواء تاجڪستان ۽ انهن علائقن جي جتي تاجڪ ڳالهايو وڃي ٿو. ريشم روڊ واپاري رستا وچ ايشيا مان گذرندا هئا، جنهن جي ڪري خوشحال واپاري شهرن جو عروج ٿيو.^[8] ^[9] وچ ايشيا يورپ ۽ ڏور اوڀر جي وچ ۾ ماڻهن، سامان ۽ خيالن جي تحريڪ لاء هڪ سنگم طور ڪم ڪري رهيو آهي. ^[10] ^[11] ^[12] وچ ايشيا جا اڪثر ملڪ اڃا تائين دنيا جي معيشت جا حصا آهن.^[13]

19هين صدي جي وچ کان وٺي 20 صدي جي آخر تائين، وچ ايشيا کي روسين طرفان نوآبادي بڻايو ويو ۽ روسي سلطنت ۾، ۽ پوء سوويت يونين شامل ڪيو ويو. 19هين صدي جي وچ کان وٺي 20هين صدي جي آخر تائين، وچ ايشيا ۾ روسي نوآباديون ٺاهيا ۽ روسي سلطنت ۾ ۽ پوء سوويت يونين ۾ شامل ڪيا، جن جي ڪري روسي ۽ ٻيا سلاف ماڻهو علائقي ۾ لڏپلاڻ ڪرڻ لڳا. جديد وچ ايشيا يورپي آبادگارن جي هڪ وڏي آبادي جو گهر آهي، جيڪا گهڻو ڪري قازقستان ۾ رهن ٿا. 70 لک روسي، پنج لک يوڪريني ۽ لڳ ڀڳ 1,70,000 جرمن قازقستان ۾ رهن ٿا.^[14]^[15]^[16]^[17] اسٽالن جي دور ۾، سوويت يونين ۾ ڪوريا جي ماڻهن جي جبري جلاوطني جي نتيجي ۾ علائقي ۾ 3,00,000 کان وڌيڪ ڪورين جي آبادي پيدا ٿي.^[18]

وچ ايشيا جي آبادي، پنج ملڪن ۾، لڳ ڀڳ ست ڪروڙ ويھه لک (72 ملين) آهي.^[19]

ازبڪستان ٽي ڪروڙ 50 لک (35 ملين)
قازقستان هڪ ڪروڙ 80 لک (18 ملين)
تاجڪستان 90 لک (9 ملين)
ترڪمانستان 60 لک (6 ملين) ۽
ڪرغزستان 60 لک (6 ملين)

حوالا

↑ "World Population prospects – Population division". United Nations. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 February 2019 تي محفوظ ڪيل. 16 July 2019 تي حاصل ڪيل.
↑ "Overall total population" (xlsx). United Nations. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 February 2020 تي محفوظ ڪيل. 16 July 2019 تي حاصل ڪيل.
1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, April 2023". International Monetary Fund.
↑ "Mongolia". Encyclopædia Britannica. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 June 2020 تي محفوظ ڪيل. 21 January 2022 تي حاصل ڪيل.
↑ "Central Asia". Encyclopædia Britannica. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 21 January 2022 تي حاصل ڪيل.
↑ C. E. Bosworth, "The Appearance of the Arabs in Central Asia under the Umayyads and the establishment of Islam", in History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting, edited by M. S. Asimov and C. E. Bosworth. Multiple History Series. Paris: Motilal Banarsidass Publ./UNESCO Publishing, 1999. excerpt from page 23: "Central Asia in the early seventh century, was ethnically, still largely an Iranian land whose people used various Middle Iranian languages.".
↑ سانچو:Encyclopaedia Iranica
↑ "The Great Silk Roads". Silk Roads Programme. UNESCO. 2024-05-16 تي حاصل ڪيل.
↑ Taseer, Aatish (2020-05-11). "In Uzbekistan, Coming to Terms With the Country's Dazzling History". The New York Times. ISSN 0362-4331. 2024-05-16 تي حاصل ڪيل.
↑ Adela C. Y. Lee. "Travelers on the Silk Road". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 May 2017 تي محفوظ ڪيل. 14 November 2014 تي حاصل ڪيل.
↑ Ta'lim Primary 6 Parent and Teacher Guide (p. 72) – Islamic Publications Limited for the Institute of Ismaili Studies London
↑ Phillips, Andrew; James, Paul (2013). "National Identity between Tradition and Reflexive Modernisation: The Contradictions of Central Asia". National Identities 3 (1): 23–35. doi:10.1080/14608940020028475. https://www.academia.edu/2832538. Retrieved 13 December 2017. "In Central Asia the collision of modernity and tradition led all but the most deracinated of the intellectuals-clerics to seek salvation in reconstituted variants of traditional identities rather than succumb to the modern European idea of nationalism. The inability of the elites to form a united front, as demonstrated in the numerous declarations of autonomy by different authorities during the Russian civil war, paved the way, in the early 1920s for the Soviet re-conquest of the Central Asia in the early 1920s.".
↑ Frankopan, Peter (March 2017). The Silk Roads: A New History of the World (First Vintage Books ڇاپو). New York: Vintage Books. ص. xv–xvi. ISBN 978-1-101-94633-6.
↑ Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей آرڪائيو ڪيا ويا 16 March 2010 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Demoscope.ru. Retrieved on 29 July 2013.
↑ "5.01.00.03 Национальный состав населения" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 6 February 2009 تي محفوظ ڪيل.
↑ Итоги переписи населения Таджикистана 2000 года: национальный, возрастной, половой, семейный и образовательный составы آرڪائيو ڪيا ويا 7 August 2011 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Demoscope.ru (20 January 2000). Retrieved on 29 July 2013.
↑ Trochev, Alexei (22 February 2018), Horne, Cynthia M.; Stan, Lavinia (مرتب), "Transitional Justice Attempts in Kazakhstan", Transitional Justice and the Former Soviet Union (1 ڇاپو), Cambridge University Press, ص. 88–108, doi:10.1017/9781108182171.005, ISBN 978-1-108-18217-1, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 April 2023 تي محفوظ ڪيل, 4 December 2020 تي حاصل ڪيل{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (ڳنڍڻو)
↑ "Central Asia's Koreans in Korea: There and (Mostly) Back Again". openDemocracy. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 12 August 2021 تي حاصل ڪيل.
↑ "Демографическая ситуация" (PDF). Statistika qo'mitasi. Retrieved 19 March 2019.

ٻاهريان ڳنڍڻا

وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو وچ ايشيا بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
	وصفون وڪي لغت تان
	ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
	خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
	قول وڪي قول تان
	ماخذي متن وڪي ماخذ تان
	درسي ڪتاب وڪي بُڪس تان
	سفر بابت رهنمائي وڪي سفر تان
	سکيا جا وسيلا وڪيورسٽي تان

سانچو:Iranica
Central Asia ethnicity, languages, and religious composition maps at Columbia University
General Map of Central Asia I – World Digital Library آرڪائيو ڪيا ويا 2020-03-17 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. a historic map from 1874
The Central Asian Chronicles

سانچو:Central Asian topics

[UN_WPP_2019-1] "World Population prospects – Population division". United Nations. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 February 2019 تي محفوظ ڪيل. 16 July 2019 تي حاصل ڪيل.

[UN_WPP_2019_2-2] "Overall total population" (xlsx). United Nations. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 February 2020 تي محفوظ ڪيل. 16 July 2019 تي حاصل ڪيل.

[IMF-3] 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, April 2023". International Monetary Fund.

[4] "Mongolia". Encyclopædia Britannica. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 June 2020 تي محفوظ ڪيل. 21 January 2022 تي حاصل ڪيل.

[5] "Central Asia". Encyclopædia Britannica. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 21 January 2022 تي حاصل ڪيل.

[6] C. E. Bosworth, "The Appearance of the Arabs in Central Asia under the Umayyads and the establishment of Islam", in History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting, edited by M. S. Asimov and C. E. Bosworth. Multiple History Series. Paris: Motilal Banarsidass Publ./UNESCO Publishing, 1999. excerpt from page 23: "Central Asia in the early seventh century, was ethnically, still largely an Iranian land whose people used various Middle Iranian languages.".

[ReferenceA2-7] سانچو:Encyclopaedia Iranica

[8] "The Great Silk Roads". Silk Roads Programme. UNESCO. 2024-05-16 تي حاصل ڪيل.

[9] Taseer, Aatish (2020-05-11). "In Uzbekistan, Coming to Terms With the Country's Dazzling History". The New York Times. ISSN 0362-4331. 2024-05-16 تي حاصل ڪيل.

[10] Adela C. Y. Lee. "Travelers on the Silk Road". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 May 2017 تي محفوظ ڪيل. 14 November 2014 تي حاصل ڪيل.

[11] Ta'lim Primary 6 Parent and Teacher Guide (p. 72) – Islamic Publications Limited for the Institute of Ismaili Studies London

[12] Phillips, Andrew; James, Paul (2013). "National Identity between Tradition and Reflexive Modernisation: The Contradictions of Central Asia". National Identities 3 (1): 23–35. doi:10.1080/14608940020028475. https://www.academia.edu/2832538. Retrieved 13 December 2017. "In Central Asia the collision of modernity and tradition led all but the most deracinated of the intellectuals-clerics to seek salvation in reconstituted variants of traditional identities rather than succumb to the modern European idea of nationalism. The inability of the elites to form a united front, as demonstrated in the numerous declarations of autonomy by different authorities during the Russian civil war, paved the way, in the early 1920s for the Soviet re-conquest of the Central Asia in the early 1920s.".

[:02-13] Frankopan, Peter (March 2017). The Silk Roads: A New History of the World (First Vintage Books ڇاپو). New York: Vintage Books. ص. xv–xvi. ISBN 978-1-101-94633-6.

[14] Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей آرڪائيو ڪيا ويا 16 March 2010 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Demoscope.ru. Retrieved on 29 July 2013.

[15] "5.01.00.03 Национальный состав населения" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 6 February 2009 تي محفوظ ڪيل.

[16] Итоги переписи населения Таджикистана 2000 года: национальный, возрастной, половой, семейный и образовательный составы آرڪائيو ڪيا ويا 7 August 2011 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Demoscope.ru (20 January 2000). Retrieved on 29 July 2013.

[17] Trochev, Alexei (22 February 2018), Horne, Cynthia M.; Stan, Lavinia (مرتب), "Transitional Justice Attempts in Kazakhstan", Transitional Justice and the Former Soviet Union (1 ڇاپو), Cambridge University Press, ص. 88–108, doi:10.1017/9781108182171.005, ISBN 978-1-108-18217-1, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 April 2023 تي محفوظ ڪيل, 4 December 2020 تي حاصل ڪيل{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (ڳنڍڻو)

[18] "Central Asia's Koreans in Korea: There and (Mostly) Back Again". openDemocracy. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 12 August 2021 تي حاصل ڪيل.

[19] "Демографическая ситуация" (PDF). Statistika qo'mitasi. Retrieved 19 March 2019.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]