اولهه آفريڪا

کليل ڄاڻ انسائيڪلوپيڊيا، وڪيپيڊيا مان
ڏانھن ٽپ ڏيو: رھنمائي, ڳولا
اولهه آفريڪا، مختلف تعريفن جي حساب سان

اولهه آفريڪا (west africa) يا (western africa) آفريڪا کنڊ جو اولاهون ترين حصو، گڏيل قومن جي تعريف جي مطابق هن خطي ۾ هيٺ ڏنل ملڪ شامل آهن:

  • [./عڪس:Flag_of_Benin.svg Flag of Benin.svg] بينن
  • [./عڪس:Flag_of_Burkina_Faso.svg Flag of Burkina Faso.svg] برڪينا فاسو
  • [./عڪس:Flag_of_Cote_d'Ivoire.svg Flag of Côte d'Ivoire.svg] آئيوري ڪوسٽ
  • [./عڪس:Flag_of_Cape_Verde.svg Flag of Cape Verde.svg] ڪيپ ورڊي
  • [./عڪس:Flag_of_The_Gambia.svg Flag of The Gambia.svg] گيمبيا
  • [./عڪس:Flag_of_Ghana.svg Flag of Ghana.svg]گھانا
  • [./عڪس:Flag_of_Guinea.svg Flag of Guinea.svg] گني
  • [./عڪس:Flag_of_Guinea-Bissau.svg Flag of Guinea-Bissau.svg] گني بسائو
  • [./عڪس:Flag_of_Liberia.svg Flag of Liberia.svg] لائبيريا
  • [./عڪس:Flag_of_Mali.svg Flag of Mali.svg] مالي
  • [./عڪس:1959-2017 Flag of Mauritania.svg Flag of Mauritania (1959–2017).svg] ماريطانيا
  • [./عڪس:Flag_of_Niger.svg Flag of Niger.svg] نائجر
  • [./عڪس:Flag_of_Nigeria.svg Flag of Nigeria.svg] نائجيريا
  • [./عڪس:Flag_of_Senegal.svg Flag of Senegal.svg] سينيگال
  • [./عڪس:Flag_of_Sierra_Leone.svg Flag of Sierra Leone.svg] سيراليون
  • [./عڪس:Flag_of_Togo.svg Flag of Togo.svg] ٽوگو

ماريطانيا کان علاوه مٿي ڏنل سڀ ملڪ اولهه آفيڪي رياستن جي اقتصادي جماعت جا رڪن آهن۔ گڏيل قومن جي تعريف ۾ برطانيه جي ماتحت اوقيانوس وڏي سمنڊ جو ٻيٽ سينٽ هلينا به هن خطي ۾ شامل آهي۔ هن خطي جون اولاهيون ۽ ڏاکڻيون سرحدون اوقيانوس وڏي سمنڊ سان ملن ٿيون جڏهن ته صحارا ريگستان اترين سرحدن سان واقع آهي۔ نائجر درياهه کي هن جو سڀ کان اتريون خطو سمجھيو ويندو آهي۔ اوڀاريون سرحدون واضع طور تي بيان نه آهن پوء به بينيو ٽرف ۽ ڪجھ ماهر ڪوہ ڪيمرون کان چاڊ ڍنڍ تائين فرضي خط کي سرحد مڃيندا آهن۔

هي علائقو 6140000 چورس ڪلو ميٽرن تي پکڙيل آهي۔ هن خطي جو گھڻو حصو ميداني آهي جيڪو سمنڊ جي سطح کان 300 ميٽر مٿي آهي پر ڏاکڻين ڪنارن سان مختلف ملڪن ۾ ڪجھ مٿاهيون جڳهون به موجود آهن۔

اولهه آفريڪا جو اتريون علائقو نيم صحرائي علائقو ڪنارو تي مشتمل آهي جيڪو صحارا ريگستان ۽ بلاد سودان جي وچ ۾ واقع آهي۔ جهنگ ڪنارن ۽ انهن ميدانوں جي وچ ۾ 160 کان 240 ڪلوميٽر ويڪر علائقي تي مشتمل آهن۔

هن علائقي جي تاريخ کي پنج حصن ۾ ورهائي سگھجي ٿو جن ۾ پهريون دور قبل از تاريخ جو دور آهي جڏهن قديم ترين انسان هتي آباد ٿيا ۽ زراعت کي هٿي ملي ۽ انهن اتر ۾ روم سمنڊ سان گڏ واقع تهذيبن سان رابطه ڪيا۔ ٻيو دور لوهه جو دور جيڪو سلطنتن جو هيو جن واپار کي فروغ ڏنو ۽ مرڪزي رياستون قائم ٿيون۔ 8 صدي ۾ سلطنت گھانا قائم ٿي جيڪا بعد جديد ماريطانيه ۾ ڪومبي صالح جي حڪومت به قائم ٿي جنهن 1052ء ۾ دولت مرابطين جي هٿان شڪست تائين خطي جي گھڻي علائقي تي حڪومت ڪئي۔ مشهور آفيڪي حڪمران منسا موسي جي سلطنت مالي به هن ئي علائقي سان تعلق رکي ٿي۔ سونگھائي سلطنت جي عظيم بادشاهه اسڪيائي اعظم جو تعلق به هن خطي سان هيو۔ مسلمانن جي عروج جي دور ۾ هي علائقو دنيا جي خوشحال علائقن ۾ شمار ٿيندو هيو۔ ان کان بعد 18 ۽ 19 هين صدي ۾ يورپي نئين آبادياتي دور جي شروعات ٿي۔ چوٿون دور اهو ئي نئين آبادياتي دور هيو جنهن ۾ فرانس ۽ برطانيا پوري خطي تي قبضو ڪري ورتو۔ پنجون ۽ آخري دور بعد از آزادي جو دور آهي جنهن ۾ موجوده ملڪ تخليق ٿيا۔ 19 هين صدي جي اوائل ۾ بلاد سودان ۾ فولاني تحريڪ جو آغاز ٿيو جنهن جي اهم ترين شخصيت فولاني سلطنتجو عثمان دان فوديو هيو۔

[[ٻي مهاڀاري جنگ کان بعد اولهه آفريڪا ۾ قوميت جون تحريڪون مضبوخ ٿي ويون ۽ 1957ء ۾ گھانا هن خطي جو پهريون آزاد ملڪ بڻيو۔ 1974ء تائين خطي جا سڀ ملڪ خود مختيار ٿي ويا۔ بعد از آزاديهن علائقي جا ڪافي ملڪ سياسي عدم استحڪام، بد عنواني ۽ گھرو ويڙهه جو نشانو بڻجي ويا جن ۾ نائجيريا، سيراليون، لائبيريا ۽ آئيوري ڪوسٽ جر گھري ويڙهه خانہ ۽ گھانا ۽ برڪيناا فاسو ۾ فوج جو اقتدار تي قابض ٿيڻ قابل ذڪر آهن۔ ڪافي ملڪ اهم معدنر ذخيرن جي ڪري پنهنجي معيشت کي ترقي ڏيڻ ۾ ناڪام رهيا جن ۾ نائجيريا اهم آهي۔ هن خطي جو هڪ ٻيو مسئلو ايڊز آهي جيڪو آئيوري ڪوسٽ، لائبيريا ۽ نائجيريا ۾ وڏي پيماني تي پکڙيل آهي۔ اتر مالي ۽ نائجر قحط کان متاثر ٿيندا رهندا آهن۔

اولهه آفريڪي رياستن جي اقتصادي جماعت 1975ء ۾ لاگوس معاهدي جي تحت قائم ٿي جنهن جو مقصد خطي جي اقتصاديات کي بهتر بڻائڻ آهي۔

لاڳاپيل مضمون[سنواريو]

Incomplete-document-purple.svg هي هڪ ڪچو مضمون آهي. توهان هن ۾ واڌارو ڪري وڪيپيڊيا کي سنواري سگھو ٿا.