کنڊ
کنڊ کائڻ پيئڻ جي شين کي مٺو ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ مادو آھي. عام طور تي ڪمند مان کنڊ تيار ڪئي ويندي.
کنڊ (Sugar)[1] ڪيترن ئي ڪيميائي مادن جو گڏيل نالو آهي، جن مان ڪجهہ جو ذائقو مٺو هوندو آهي. اڪثر ڪري، ان مان مراد سڪروز (sucrose)، ليڪٽوز (lactose)، يا فرڪٽوز (fructose) هوندي آهي. کنڊ ڪجهہ خاص قسم جي کاڌن ۾ قدرتي طور موجود هوندي آهي، يا وري ذائقو مٺو ڪرڻ لاءِ ان ۾ شامل ڪئي ويندي آهي.
عام يا خالص کنڊ، جنهن کي سڪروز چيو ويندو آهي، سا ڪمند يا شوگر بيٽ (sugar beet) مان حاصل ڪئي ويندي آهي. برازيل في ڪس سڀ کان وڌيڪ کنڊ پيدا ڪري ٿو ۽ ڀارت ۾ مجموعي طور تي کنڊ جو استعمال سڀ کان وڌيڪ آهي.[2] فرڪٽوز اها کنڊ آهي جيڪا ميون ۾ ملي ٿي. سڪروز ۽ فرڪٽوز ٻئي ٻن ننڍين شڪرين مان ٺهيل آهن. گلوڪوز انهن ننڍين شڪرين مان سڀ کان وڌيڪ عام آهي. انساني جسم عام کنڊ کي انهن ننڍين شڪرين ۾ تبديل ڪري ڇڏيندو آهي.
.jpg)
کنڊ هڪ قسم جو ڪاربوهائيڊريٽ آهي ڇاڪاڻ ته اها ڪاربن، هائيڊروجن ۽ آڪسيجن مان ٺهيل هوندي آهي.[3] کنڊ سادي ڪاربوهائيڊريٽس (simple carbohydrates) يا پيچيده ڪاربوهائيڊريٽس (complex carbohydrates) ٿي سگهي ٿي. سادي ڪاربوهائيڊريٽ صرف هڪ يا ڪجهه ننڍين شڪرين مان ٺهيل هوندي آهي، جڏهن ته پيچيده ڪاربوهائيڊريٽ ڪيتريون ئي ننڍيون شڪريون ملي ٺاهينديون آهن. کنڊ جا رنگ مختلف ٿي سگهن ٿا. مثال طور، بوري کنڊ (brown sugar) ۾ ڳڙ (molasses) جو عنصر شامل هوندو آهي، جيڪا اڪثر ڪري بيڪنگ ۾ استعمال ٿيندي آهي. 100 گرام کنڊ ۾ 387 ڪيلوريون هونديون آهن.[4]
پيداوار
[سنواريو]ڪمند
[سنواريو]| ڪمند جي پيداوار – 2020 | |
|---|---|
| ملڪ | ملين ٽن |
 برازيل
|
757.1 |
 ڀارت
|
370.5 |
 چين
|
108.1 |
| سانچو:THA | 75.0 |
| عالمي پيداوار | 1,870 |
| ذريعو: FAOSTAT, گڏيل قومون[5] | |
سال 2020 ۾ ڪمند جي عالمي پيداوار 1.9 بلين ٽن هئي، جنهن ۾ برازيل دنيا جو 40 سيڪڙو ۽ ڀارت 20 سيڪڙو پيدا ڪيو (ٽيبل ڏسو).
ڪمند ڪيترن ئي قسمن جي وڏي گاهه مان حاصل ٿئي ٿي، جيڪي Saccharum خاندان سان تعلق رکن ٿا. اهي صدين کان ڏکڻ ايشيا ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جي گرم علائقن ۾ پوکيا وڃن ٿا ته جيئن انهن جي لڪڻين (stems) مان سڪروز حاصل ڪري سگهجي.[6]
ڪمند کي اهڙي آب و هوا گهربل هوندي آهي جتي سيءُ نه هجي ۽ واڌ ويجهه جي موسم ۾ ڪافي مينهن پوي. ان کي مشينن يا هٿن سان لڻيو ويندو آهي ۽ ٽڪرن ۾ ڪٽي شوگر مل موڪليو ويندو آهي. ان جو رس پاڻي ذريعي يا ڦهلجڻ (diffusion) ذريعي ڪڍيو ويندو آهي.[8] رس کي صاف ڪرڻ لاءِ چونو (lime) استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ اينزائيمز کي ختم ڪرڻ لاءِ ان کي گرم ڪيو ويندو آهي. ان مان حاصل ٿيندڙ شربت کي گاڙهو ڪري پاڻي ڪڍيو ويندو آهي.[8] باقي بچيل ڪمند جو ڇوڏو (fiber) ٻاري کنڊ ٺاهڻ واري عمل لاءِ توانائي حاصل ڪئي ويندي آهي. هڪ ڪلو کنڊ تيار ڪرڻ لاءِ تقريبن 2500 ليٽر پاڻي گهربل هوندو آهي.[9]
شوگر بيٽ (چقندر)
[سنواريو]| شوگر بيٽ جي پيداوار – 2020 | |
|---|---|
| ملڪ | ملين ٽن |
| سانچو:Country data flagcountry | 33.9 |
 گڏيل آمريڪي رياستون
|
30.5 |
| سانچو:GER | 28.6 |
| سانچو:FRA | 26.2 |
| عالمي پيداوار | 253 |
| ذريعو: FAOSTAT, گڏيل قومون[10] | |
2020 ۾، شوگر بيٽ (کنڊ واري چقندر) جي عالمي پيداوار 253 ملين ٽن هئي، جنهن ۾ روس 13 سيڪڙو سان سڀ کان اڳڀرو رهيو (ٽيبل ڏسو).
شوگر بيٽ ٿڌي موسم ۾ لڻيو ويندو آهي.[11] ان کان پوءِ هڪ مشين ان جي مٿئين حصي کي ڪٽي ڇڏيندي آهي ۽ پاڙ کي ٻاهر ڪڍي فيڪٽري کڻي ويندي آهي.[12] فيڪٽري ۾ ان کي سنئين چپس وانگر ڪٽيو ويندو آهي ۽ گرم پاڻي ذريعي تقريبن هڪ ڪلاڪ تائين ان مان کنڊ جو رس ڪڍيو ويندو آهي.[13]
تاريخ
[سنواريو]تقريبن 8,000 ق.م ۾، نيو گني ۽ پولينيشيا جي ماڻهن وٽ ڪمند موجود هو، جتان اهو ايشيا پهتو. ان کان پوءِ اها پوک چين ۽ ڀارت تائين پکڙجي وئي.[14][15]
510 ق.م ۾، ايران جي پارسي بادشاهه دارا اعظم هندستان تي حملو ڪيو جتي هن کي ڪمند مليو، جنهن کي هن "بغير مکين جي ماکي ڏيندڙ ڪاٺي" جو نالو ڏنو. 642 عيسوي ۾ پارس تي عربن جي قبضي کان پوءِ کنڊ صاف ڪرڻ جا طريقا وڌيڪ ترقي ڪري ويا.[16]
قديم يوناني ۽ رومي لکتن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪمند کي دوائن ۾ استعمال ڪيو ويندو هو. تقريبن 350 عيسوي ۾، هندستاني ماڻهن کنڊ کي روا (crystals) بڻائڻ جو طريقو ڳولي ورتو.[17] 650 عيسوي تائين، کنڊ هندستان، چين ۽ وچين اوڀر جي کاڌن جو هڪ اهم حصو بڻجي چڪي هئي.[18]
لاڳاپيل صفحا
[سنواريو]- مونو سيڪرائيڊ (monosaccharide)
- گلوڪوز (glucose)
- فرڪٽوز (fructose)
- ڊائي سيڪرائيڊ (disaccharides)
- سڪروز (sucrose)
- ليڪٽوز (lactose)
- نشاستو (starch)
نوٽس ۽ حوالا
[سنواريو]- ↑ IPA: /ˈʃʊgə/,
En-us-sugar.ogg (مدد·ڄاڻ) - ↑ International sugar statistics http://www.illovosugar.com/World_of_sugar/Sugar_Statistics/International.aspx آرڪائيو ڪيا ويا 2009-10-07 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- ↑ توهان هن کي "ڪاربن + پاڻي" طور به سمجهي سگهو ٿا.
- ↑ "Calories in 100 G Sugar", www.nutritionix.com (en-us ٻولي ۾), حاصل ڪيل 11 جولاءِ 2021۔
- ↑ "Sugarcane production in 2020, Crops/Regions/World list/Production Quantity (pick lists)", UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT), 2022, حاصل ڪيل 27 April 2022۔
- ↑ Roy Moxham (7 February 2002). The Great Hedge of India: The Search for the Living Barrier that Divided a People. Basic Books. ISBN 978-0-7867-0976-2. https://books.google.com/books?id=sVWItAEACAAJ.
- ↑ (en ۾) World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2021. 2021. doi:. ISBN 978-92-5-134332-6. https://www.fao.org/documents/card/en/c/cb4477en/. Retrieved 2021-12-13.
- 1 2 "How Cane Sugar is Made – the Basic Story", Sugar Knowledge International, حاصل ڪيل 24 September 2018۔
- ↑ Flynn, Kerry (23 April 2016), "India Drought 2016 May Lead 29–35% Drop In Sugar Output For 2016–17 Season: Report", International Business Times, حاصل ڪيل 27 October 2016۔
- ↑ "Sugar beet production in 2020, Crops/Regions/World list/Production Quantity (pick lists)", UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT), 2022, حاصل ڪيل 27 April 2022۔
- ↑ ان جي لڻڻ جي موسم خزان ۽ سيارو هوندي آهي.
- ↑ SpyroSoft (03 جنوري 2020), "The Sugar Series: How is Beet Sugar Made? | Czarnikow" (انگريزي ٻولي ۾), حاصل ڪيل 26 نومبر 2022۔
- ↑ "SKIL - How Sugar Beet Is Made", www.sucrose.com, حاصل ڪيل 26 نومبر 2022۔
- ↑ "The history of sugar | alimentarium", www.alimentarium.org (انگريزي ٻولي ۾), حاصل ڪيل 26 نومبر 2022۔
- ↑ "SKIL - History of Sugar", www.sucrose.com, حاصل ڪيل 26 نومبر 2022۔
- ↑ "Sugar Cane in Sicily - Best of Sicily Magazine", www.bestofsicily.com, حاصل ڪيل 26 نومبر 2022۔
- ↑ هي کنڊ کي قلمي يا ڪرسٽل شڪل ۾ تبديل ڪرڻ جو عمل آهي.
- ↑ SpyroSoft (20 ڊسمبر 2019), "The Sugar Series: The History of Sugar | Czarnikow" (انگريزي ٻولي ۾), حاصل ڪيل 26 نومبر 2022۔
 |
وڪيميڊيا ڪامنز ۾ کنڊ سان لاڳاپيل ابلاغي مواد ڏسو. |