گڏيل عرب امارتون

گڏيل عرب امارات الإمارات العربية المتحدة (عربي)
جھنڊو نشان
ترانو: عيشي بلادي "منھنجو ملڪ زندهه رهي"
مڪانيت  گڏيل عرب امارتون     (green) نقشو the عربي اپٻيٽ
گادي جو هنڌ	ابو ظھبي 24°28′N 54°22′E
سڀ کان وڏو شهر	دبئي 25°15′N 55°18′E
دفتري ٻوليون	عربي
نسلي گروھ (2015)	59.4% ڏکڻ ايشيائي 38.2% ڀارتي 9.5% بنگلاديشي 9.4% پاڪستاني 2.3% ٻيا 12% اماراتي عرب 10.2% مصري 6.1% فلپائني 12.4% ٻيا
مذهب (2020)	74.5% اسلام (سرڪاري) 63.3% سني اسلام 6.7% شيعا اسلام 4.4% ٻيا 12.9% عيسائيت 6.2% هندو ڌرم 3.2% ٻڌ مت 1.3% لاادريت 1.9% ٻيا
مقامي آبادي	اماراتي
حڪومت	وفاقي نيم صدارتي چونڊيل نيم آئيني بادشاهت
• صدر	محمد بن زيد آلنھيان
• نائب صدر	محمد بن راشد آلمڪتوم منصور بن زيد آلنھيان
• وزيراعظم	محمد بن راشد آل مكتوم
• نائب وزيراعظم	منصور بن زيد آلنھيان سيف بن زيد آلنھيان مڪتوم بن محمد آلمڪتوم حمدان بن محمد آلمڪتوم
مقننه	وفاقي سپريم ڪائونسل
قيام
• برطانوي محافظت، صلح پسند رياستن جي حصي طور	1820 ۽ 1892
• برطانيا کان آزادي	2 ڊسمبر 1971
• راس الخيمه جي شموليت	10 فيبروري 1972
پکيڙ
• جملي	83,600 چورس ڪلوميٽر (32,300 چورس ميل) (114هون)
• پاڻي (%)	نہ هئڻ برابر
آبادي
• 2024 اندازو	11,027,129
•  گھاٽائي	132/km2 (341.9/sq mi) (83هون)
جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد )	2026 لڳ ڀڳ
• ڪل	$1.006 ٽريلين (35هون)
• في سيڪڙو	$87,774 (13هون)
جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ )	2026 لڳ ڀڳ
• ڪل	$621.546 ارب (29هون)
• في سيڪڙو	$54,214 (21هون)
جِينِي (2018)	26 ڪمتر
ايڇ ڊي آء (2023)	0.940 انتهائي اعلیٰ · 15هون
ڪرنسي	اماراتي درهم () (AED)
معياري وقت	جي ايس ٽي (متناسق عالمي وقت+04:00)
ڊائلنگ ڪوڊ	+971
انٽرنيٽ ڊومين	.ae امارات.
ویب سائيٽ u.ae
گڏيل عرب امارات باب

گڏيل عرب امارات (يو اي اي)، جنهن کي مختصرن امارات به چيو وڃي ٿو، اولهه ايشيا جو هڪ ملڪ آهي، جيڪو عربي اپٻيٽ جي اڀرندي ڇيڙي تي واقع آهي. اهو وفاقي نيم آئيني بادشاهت آهي، جيڪا ستن امارتن تي ٻڌل آهي، جن مان ابو ظھبي ان جي قومي راڄڌاني آهي. يو اي اي جي اوڀر ۽ اتر اوڀر ۾ عمان ۽ ڏکڻ اولهه ۾ سعودي عرب سان سرحدون ملن ٿيون. اهو فارسي نار ۾ قطر ۽ ايران سان، ۽ نار عمان ۾ عمان سان سامونڊي سرحدون به رکي ٿو. 2024ع ۾ يو اي اي جي آبادي جو اندازو 11 ملين کان وڌيڪ هو. دبئي ملڪ جو سڀ کان وڏو شهر آهي. اسلام رياستي مذهب آهي. عربي سرڪاري ٻولي آهي، جڏهن تہ انگريزي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻولي ۽ ڪاروبار جي ٻولي طور برقرار آهي.

اڄوڪو گڏيل عرب امارات اوڀر عربستان جي تاريخي علائقي اندر واقع آهي، جيڪو سامونڊي واپار ۽ سامونڊي سفر ڏانهن رخ رکندڙ هو. پورچوگيزي لڳ ڀڳ 1500ع ۾ هن علائقي ۾ پهتا ۽ فارسين خلاف جنگيون وڙهندي هن علائقي ۾ اڏا قائم ڪيائون. 1622ع ۾ سندن بي دخلي کان پوءِ ڊچن سامونڊي ڳچيَن تي ڪنٽرول ڪيو ۽ عالمي سامونڊي غلبو قائم ڪيو. 19هين صديءَ تائين، جڏهن موتين جي صنعت هڪ اهم معاشي سرگرمي بڻجي وئي، تڏهن نار ۾ قزاقي عام ٿي وئي، جنهن سبب برطانوي مداخلت ٿي. مقامي شيخائتن برطانيا سان هڪ عهدنامو ڪري صلح پسند رياستون قائم ڪيون، جيڪي هڪ برطانوي محافظت هيون ۽ جن کي عملي طور سعودي ۽ عماني بالادستي جي ڪوششن کان بچايو ويو. صلح پسند رياستون 1971ع ۾ گڏيل عرب امارات طور مڪمل آزادي تائين برطانوي اثر هيٺ رهيون. زايد بن سلطان آل نهيان، ابو ظھبي جو حڪمران ۽ ملڪ جو پهريون صدر (1971–2004)، نئين دريافت ٿيل تيل مان حاصل ٿيندڙ آمدني کي صحت جي سار سنڀال، تعليم ۽ بنيادي ڍانچي ۾ لڳائي امارات جي تيز ترقيءَ جي نگراني ڪئي.

گڏيل عرب امارات عالمي معاملن ۾ هڪ وچولي طاقت سمجهيو وڃي ٿو؛ دبئي مالي، سياحت ۽ واپار جو بين الاقوامي مرڪز آهي. آباديءَ جو رڳو 11 سيڪڙو مقامي اماراتي آهن؛ رهواسين جي وڏي اڪثريت پرڏيهي رهواسين ۽ مهاجر مزدورن تي مشتمل آهي، جن مان گهڻا ڏکڻ ايشيا مان آهن. يو اي اي وٽ دنيا جا ستون وڏا تيل ذخيرا ۽ ستون وڏا قدرتي گئس ذخيرا آهن. يو اي اي نار سهڪار ڪائونسل (GCC) جي رڪنن مان سڀ کان وڌيڪ متنوع معيشت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ 21هين صديءَ ۾ اهو قدرتي وسيلن تي گهٽ ڀاڙيندڙ ٿيو آهي ۽ وڌندڙ طور سياحت ۽ ڪاروبار تي ڌيان ڏئي رهيو آهي. يو اي اي گڏيل قومون، عرب ليگ، اسلامي سهڪار تنظيم، غير وابسته تحريڪ، عالمي واپار تنظيم ۽ برڪس جو رڪن آهي؛ اهو شنگھائي سهڪار تنظيم جو ڳالهه ٻولهه شريڪ پڻ آهي.

ستن حڪمران اميرن تي ٻڌل وفاقي سپريم ڪائونسل سڀ کان اعليٰ رياستي اختيار آهي. اها گڏيل طور هڪ ميمبر کي وفاقي صدر مقرر ڪري ٿي، جيڪو وزيراعظم مقرر ڪري ٿو، ۽ وزيراعظم ڪابينا ٺاهي ۽ ان جي اڳواڻي ڪري ٿو. يو اي اي هڪ آمراڻي رياست آهي، پر علائقائي معيارن موجب عام طور تي نسبتاً آزاد خيال آهي. اهو ڪيترن ئي سماجي اشارن، جهڙوڪ رهائش، صحت جي سار سنڀال، تعليم ۽ ذاتي سلامتي، ۾ اعليٰ درجو رکي ٿو، ۽ انساني ترقي اشاريي ۾ به علائقي اندر سڀ کان مٿانهون آهي. انساني حقن جون تنظيمون يو اي اي کي انساني حقن جي لحاظ کان اڻپورو سمجهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ سرڪاري نقادن کي قيد ڪرڻ ۽ تشدد ڪرڻ، رياستي سيڪيورٽي اداري طرفان خاندانن کي هراسان ڪرڻ، ۽ جبري گمشدگين جي ڪيسن جي رپورٽن سبب اهو انساني آزادي اشاريي ۾ گهٽ درجو رکي ٿو. فردي حق، جهڙوڪ اجتماع جي آزادي، تنظيم سازي جي آزادي، اظهار جي آزادي ۽ پريس جي آزادي، سختيءَ سان دٻايا وڃن ٿا.

نالي جو بڻ

گڏيل عرب امارات جو نالو انهن ستن امارتن تان پيو، جن گڏجي هڪ وفاق قائم ڪيو: ابو ظھبي جي امارت، دبئي جي امارت، عجمان جي امارت، شارجا جي امارت، راس الخيمه جي امارت، ام القيوين جي امارت ۽ فجيره جي امارت.

تاريخ

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات جي تاريخ

قديم دور

ٻي صدي قبل مسيح جو مٽڪو، جيڪو مليحه آثار قديمه واري ماڳ، شارجا مان مليو

پٿر جا اوزار ظاهر ڪن ٿا ته لڳ ڀڳ 127,000 سال اڳ آفريڪا مان آيل انسان هتي آباد هئا، جڏهن ته عربي سامونڊي ڪناري تان جانورن کي ڪهڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ هڪ پٿر جو اوزار مليو آهي، جيڪو لڳ ڀڳ 130,000 سال پراڻي انساني رهائش جو ثبوت ڏئي ٿو. وقت سان گڏ هتي ميسوپوٽيميا، ايران ۽ سنڌو ماٿري جي هڙپا تهذيب سان واپاري لاڳاپا قائم ٿيا. اهي لاڳاپا جاري رهيا ۽ وڌيڪ مضبوط ٿيا، جن جو هڪ اهم سبب حجر جبلن مان ٽامي جي واپار جو آغاز هو، جيڪو لڳ ڀڳ 3000 ق م ۾ شروع ٿيو. سوميري ذريعن ۾ مگان تهذيب جو ذڪر ملي ٿو، جنهن کي موجوده گڏيل عرب امارات ۽ عمان تي مشتمل علائقو سمجهيو وڃي ٿو.

اسلام کان اڳ هن علائقي ۾ انساني آبادڪاري جا ڇهه مختلف دور رهيا، جن مان هر هڪ جون پنهنجون خاص خصوصيتون هيون. انهن ۾ 3200 کان 2600 ق م تائين حفيت دور، 2600 کان 2000 ق م تائين ام النار ثقافت، ۽ 2000 کان 1300 ق م تائين وادي سوق ثقافت شامل آهن. 1200 ق م کان وٺي مشرقي عرب ۾ اسلام جي آمد تائين، ٽن مختلف لوهي دورن ۽ مليحه واري دور ۾ هي علائقو ڪڏهن هخامنشين ۽ ڪڏهن ٻين قوتن جي قبضي ۾ رهيو. انهيءَ عرصي دوران فلج آبپاشي واري نظام جي ترقي سبب مضبوط قلعا، ڳوٺ ۽ وسيع زرعي ۽ مالداري نظام وجود ۾ آيا.

اسلام

اسلام جي جزيرة العرب جي اتر اوڀرئين حصي ۾ پکڙجڻ بابت خيال ڪيو وڃي ٿو ته اهو سڌو سنئون ان خط کان پوءِ ٿيو، جيڪو حضرت محمد ﷺ سن 630ع ۾ عمان جي حڪمرانن ڏانهن موڪليو هو. ان کان پوءِ حڪمرانن جو هڪ وفد مدينو ويو، اسلام قبول ڪيو ۽ پوءِ ساحلي علائقي تي حڪمران غير مقبول ساسانين خلاف ڪامياب بغاوت ڪئي. حضرت محمد ﷺ جي وفات کان پوءِ فارس نار جي ڏکڻ ۾ نيون اسلامي رياستون ٽٽڻ جي خطري ۾ پئجي ويون ۽ مسلمان اڳواڻن خلاف بغاوتون ٿيون. خليفي ابوبڪر صديق مديني مان لشڪر موڪليو، جنهن رده جنگين دوران دبا جي جنگ ۾ فتح حاصل ڪري علائقي تي ٻيهر قبضو ڪيو، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 10,000 ماڻهو مارجي ويا. ان سان خلافت جي وحدت برقرار رهي ۽ سڄي جزيرة العرب نئين قائم ٿيندڙ راشدين خلافت هيٺ متحد ٿي ويو.

سن 637ع ۾، موجوده راس الخيمه جي حدن اندر واقع جلفار هڪ اهم بندرگاهه هو، جيڪو ساساني سلطنت تي اسلامي حملي لاءِ مرڪزي اڏي طور استعمال ٿيندو هو. العين / بريمي نخلستان وارو علائقو "توام" جي نالي سان مشهور هو، جيڪو سامونڊي ڪناري ۽ جزيرة العرب جي اندروني علائقن جي وچ ۾ اُٺن جي واپاري رستن لاءِ اهم مرڪز هو.

گڏيل عرب امارات ۾ سڀ کان پراڻو عيسائي ماڳ 1990ع واري ڏهاڪي ۾ دريافت ٿيو. اهو هڪ وڏو خانقاهي مرڪز آهي، جيڪو موجوده سر بني ياس ٻيٽ تي واقع آهي ۽ ستين صدي عيسويءَ سان تعلق رکي ٿو. خيال ڪيو وڃي ٿو ته اهو نسطوري عيسائين طرفان لڳ ڀڳ 600ع ۾ تعمير ڪيو ويو ۽ 750ع ۾ پرامن نموني ڇڏي ڏنو ويو. هي ماڳ عيسائيت جي ان قديم ورثي جو هڪ ناياب جسماني ثبوت آهي، جيڪا واپاري رستن ذريعي 50ع کان 350ع جي وچ ۾ جزيرة العرب ۾ پکڙجي هئي. پنجين صديءَ تائين يقيني طور عمان ۾ جان نالي هڪ بشپ موجود هو، جڏهن ته عمان جو آخري بشپ ايٽين 676ع ۾ هو.

پورچوگالي دور

پڻ ڏسو: آبنائے هرمز جي جنگ (1553) ۽ فارس نار ۾ سامونڊي ڦرلٽ

1620ع ۾ دبا الحصن ۾ پورچوگالي سلطنت جي ڊوبا قلعي جي تصوير

سخت ريگستاني ماحول سبب هتي "گهڻ رخو قبائلي ماڻهو" وجود ۾ آيو، جيڪو خانه بدوش قبيلن تي ٻڌل هو ۽ مالداري، زراعت ۽ شڪار جهڙين مختلف معاشي سرگرمين ذريعي گذر سفر ڪندو هو. انهن قبيلن جي موسمي لڏپلاڻ سبب نه رڳو پاڻ ۾ جهيڙا ٿيندا هئا، پر موسمي ۽ نيم موسمي آباديون ۽ مرڪز پڻ قائم ٿيندا هئا. انهن مان اهڙا قبائلي اتحاد وجود ۾ آيا، جن جا نالا اڄ به اماراتي خاندانن ۽ قبيلن ۾ محفوظ آهن، جن ۾ بني ياس ۽ آل بو فلاح (ابو ظھبي، العين، ليوا نخلستان ۽ اولهه واري سامونڊي ڪناري)، دواهر، عوامر، آل علي ۽ مناسير (اندروني علائقن)، شرقيين (اوڀرئين سامونڊي ڪناري) ۽ اتر ۾ القواسمي شامل آهن.

يورپي نوآبادياتي سلطنتن جي توسيع سان گڏ پورچوگالي، برطانوي ۽ ڊچ قوتون فارس نار واري علائقي ۾ پهتيون. ارڙهين صديءَ تائين بني ياس اتحاد موجوده ابو ظھبي جي اڪثر حصي تي غالب قوت بڻجي چڪو هو، جڏهن ته اتر ۾ القواسمي سامونڊي واپار تي حاوي هئا. پورچوگالي ساحلي علائقن تي پنهنجو اثر برقرار رکندي قلعا تعمير ڪيا، خاص طور تي الفونسو دي البوڪرڪ ۽ ان کان پوءِ ايندڙ پورچوگالي فوجي اڳواڻن جي 16هين صديءَ جي خونريز مهمن کان پوءِ، خاص ڪري مسقط، صحار ۽ خورفڪان ۾.

فارس نار جو ڏاکڻو سامونڊي ڪنارو برطانوي ماڻهن وٽ "قزاقي ساحل" جي نالي سان مشهور هو، ڇاڪاڻ⁠تہ القواسمي اتحاد سان لاڳاپيل ٻيڙيون سترهين صديءَ کان اوڻيهين صديءَ تائين برطانوي جهنڊي وارين واپاري ٻيڙين تي حملا ڪنديون هيون. جديد اماراتي مورخ، خاص طور تي شارجا جي موجوده حڪمران سلطان بن محمد القاسمي، پنهنجي 1986ع واري ڪتاب The Myth of Arab Piracy in the Gulf ۾ سامونڊي ڦرلٽ واري الزام کي رد ڪن ٿا.

واڱڻائي رنگ – سورهين ۽ سترهين صديءَ دوران فارس نار ۾ پورچوگالي سلطنت جا علائقا، اهم شهر، بندرگاهون ۽ سامونڊي رستا

1809ع جي فارس نار مهم دوران راس الخيمه جي امارت جي ساحلي شهر ۽ بندرگاهه کي ساڙڻ جو منظر

برطانيا پنهنجي هندستان ڏانهن واپاري رستن جي حفاظت لاءِ راس الخيمه ۽ ٻين ساحلي بندرگاهن خلاف فوجي مهمون هلائيون، جن ۾ فارس نار مهم (1809) ۽ ان کان وڌيڪ ڪامياب فارس نار مهم (1819) شامل آهن. ان کان پوءِ ايندڙ سال برطانيا ۽ ڪيترن ئي مقامي حڪمرانن 1820ع جو عام سامونڊي معاهدو تي صحيحون ڪيون، جنهن کان پوءِ "ٽروشل رياستون" جو اصطلاح رائج ٿيو، جيڪو ساحلي امارتن جي حيثيت لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو. 1843ع ۾ هڪ ٻيو معاهدو ٿيو ۽ 1853ع ۾ دائمي سامونڊي صلح تي اتفاق ٿيو. ان کان پوءِ 1892ع ۾ "خصوصي معاهدا" ٿيا، جن ٽروشل رياستن کي برطانيا جي محافظت هيٺ آڻي ڇڏيو.

1892ع واري معاهدي تحت ٽروشل شيخن واعدو ڪيو ته هو برطانيا جي رضامندي کان سواءِ نه ڪنهن ٻي ملڪ کي زمين ڏيندا ۽ نه ئي ڪنهن ٻي پرڏيهي حڪومت سان لاڳاپا قائم ڪندا. ان جي بدلي ۾ برطانيا سامونڊي حملي کان ٽروشل ساحل جي حفاظت ۽ زميني حملي جي صورت ۾ مدد ڪرڻ جو واعدو ڪيو. برطانوي سامونڊي نگراني سبب موتين جي واپار واريون ٻيڙيون وڌيڪ محفوظ ٿي ويون، پر غلام واپار تي پابندي لڳڻ ڪري ڪيترن ئي شيخن ۽ واپارين جي آمدني جو اهم ذريعو ختم ٿي ويو.

1869ع ۾ قبائسات قبيلو خور العديد ۾ آباد ٿيو ۽ عثمانين جي حمايت حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. ان وقت خور العديد تي ابو ظھبي دعويٰ ڪندو هو، جنهن جي برطانيا پڻ حمايت ڪئي. 1906ع ۾ برطانوي سياسي نمائندي پرسي ڪاڪس لکت ۾ ابو ظھبي جي حڪمران زايد بن خليفه آل نهيان ("زايد اعظم") کي تصديق ڪئي ته خور العديد سندس رياست جو حصو آهي.

برطانوي دور ۽ تيل جي دريافت

پڻ ڏسو: فارس نار مهم (1809), فارس نار مهم (1819), 1820ع جو عام سامونڊي معاهدو, ۽ صلح پسند رياستون

ٽڪريءَ جي چوٽيءَ تي ڌايه قلعو. 1819ع ۾ اهو القاسمي جو آخري مضبوط مرڪز هو، جيڪو فارس نار مهم (1819) ۾ ڪريو. ڌايه جي ڪرڻ سان 1820ع جو عام سامونڊي معاهدو تي صحيحون ڪرڻ جو رستو هموار ٿيو.

19هين صدي ۽ 20هين صديءَ جي شروعات ۾ موتين جي صنعت عروج تي پهتي، جنهن فارس نار جي ماڻهن کي آمدني ۽ روزگار ٻنهي فراهم ڪيا. پهرين عالمي جنگ هن صنعت تي سخت اثر وڌو، پر 1920ع واري ڏهاڪي جي آخر ۽ 1930ع واري ڏهاڪي جي شروعات واري معاشي بحران، ۽ پوکييل موتي جي ايجاد سان گڏ، هن واپار کي ختم ڪري ڇڏيو. واپار جا باقي نشان به ٻي عالمي جنگ کان ٿورو پوءِ مٽجي ويا، جڏهن نئين آزاد ٿيل هندستان جي حڪومت درآمد ٿيل موتين تي ڳرا محصول لاڳو ڪيا. موتين جي صنعت جي زوال سبب صلح پسند رياستن ۾ انتهائي معاشي ڏکيائي پيدا ٿي.

1922ع ۾ برطانوي حڪومت صلح پسند رياستن جي حڪمرانن کان اها خاطري حاصل ڪئي تہ اهي برطانيا جي رضامندي کان سواءِ پرڏيهي ڪمپنين سان رعايتي معاهدا نه ڪندا. فارس ۾ 1908ع کان ۽ ميسوپوٽيميا ۾ 1927ع کان تيل جي دريافتن کان پوءِ، برطانيا قدرتي وسيلن، جهڙوڪ تيل، جي ترقيءَ جا امڪان سمجهي چڪو هو. برطانوي قيادت هيٺ هلندڙ تيل ڪمپني، عراق پيٽروليم ڪمپني (IPC)، هن علائقي ۾ دلچسپي ڏيکاري. اينگلو-پرشين آئل ڪمپني (APOC، جيڪا پوءِ برٽش پيٽروليم يا BP بڻجي)، IPC ۾ 23.75٪ حصو رکندي هئي. 1935ع کان مقامي حڪمرانن زميني علائقن ۾ تيل جي ڳولا لاءِ رعايتون ڏنيون، ۽ APOC، پيٽروليم ڪنسشنز لميٽيڊ (PCL)، جيڪا IPC سان لاڳاپيل ڪمپني هئي، جي طرفان پهريون معاهدو ڪيو.

ريڊ لائن معاهدو جي پابندين سبب APOC اڪيلي سر هن علائقي کي ترقي نه ڏئي سگهندي هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان کي IPC وسيلي ڪم ڪرڻو پوندو هو. PCL ۽ صلح پسند حڪمرانن وچ ۾ ڪيترائي اختيار ناما صحيح ڪيا ويا، جن موتين جي واپار جي خاتمي کان پوءِ غربت جو شڪار برادرين کي ڪارائتي آمدني ڏني. بهرحال، تيل جي اها دولت، جيڪا حڪمران ڀرپاسي وارن ملڪن جي آمدنين مان ڏسي رهيا هئا، اڃا تائين سندن هٿ نه آئي هئي. ابو ظھبي ۾ پهرين کوٽائي IPC جي آپريٽنگ ڪمپني، پيٽروليم ڊولپمينٽ (ٽروشل ڪوسٽ) لميٽيڊ (PDTC)، 1950ع ۾ راس صدر وٽ ڪئي. 13,000-foot-deep (4,000-metre) کوهه کي کوٽڻ ۾ هڪ سال لڳو، پر اهو خشڪ نڪتو، ۽ ان وقت جي حساب سان ان تي 1 ملين پائونڊ جو تمام وڏو خرچ آيو.

1950ع ۾ دبئي: هن تصوير ۾ اڳيان بر دبئي وارو علائقو ڏيکاريل آهي، جنهن جو مرڪز الفهيدي قلعو آهي؛ کاري جي ٻئي پاسي وچ-ساڄي پاسي ديره، ۽ ديره کان کاري پار پسمنظر ۾ الشندغه (کاٻي) ۽ الراس (ساڄي) ڏيکاريل آهن.

برطانيا هڪ ترقياتي آفيس قائم ڪئي، جنهن امارتن ۾ ڪجهه ننڍن ترقياتي ڪمن ۾ مدد ڪئي. پوءِ امارتن جي ستن شيخن پاڻ ۾ معاملن کي هم آهنگ ڪرڻ لاءِ هڪ ڪائونسل ٺاهڻ جو فيصلو ڪيو ۽ ترقياتي آفيس کي پنهنجي هٿ هيٺ آندو. 1952ع ۾ انهن صلح پسند رياستن جي ڪائونسل قائم ڪئي، ۽ عدي البيطار، دبئي جي شيخ راشد بن سعيد آل مكتوم جي قانوني صلاحڪار، کي ڪائونسل جو سيڪريٽري جنرل ۽ قانوني صلاحڪار مقرر ڪيو. گڏيل عرب امارات جي قيام کان پوءِ اها ڪائونسل ختم ڪئي وئي. سماج جي قبائلي نوعيت ۽ امارتن وچ ۾ سرحدن جي واضح تعريف نه هئڻ سبب اڪثر تڪرار ٿيندا هئا، جيڪي گهڻو ڪري ثالثي وسيلي ۽ ڪڏهن ڪڏهن طاقت وسيلي حل ڪيا ويندا هئا. ٽروشل عمان اسڪائوٽس هڪ ننڍي فوجي قوت هئي، جنهن کي برطانوي امن قائم رکڻ لاءِ استعمال ڪندا هئا.

1953ع ۾ بي پي جي ماتحت ڪمپني، ڊي آرسي ايڪسپلوريشن لميٽيڊ، ابو ظھبي جي حڪمران کان سامونڊي رعايت حاصل ڪئي. بي پي، ڪمپاني فرينسيز دي پيٽرول (بعد ۾ ٽوٽل) سان گڏجي ابو ظھبي مرين ايرياز لميٽيڊ (ADMA) ۽ دبئي مرين ايرياز لميٽيڊ (DUMA) نالي آپريٽنگ ڪمپنيون ٺاهيون. سمنڊ هيٺ تيل بابت ڪيترا سروي ڪيا ويا، جن مان هڪ جي اڳواڻي مشهور سامونڊي ڳولا ڪندڙ جاڪ ڪوستو ڪئي.

1958ع ۾ هڪ ترندڙ پليٽفارم رگ هيمبرگ، جرمني، مان ڇڪي آندي وئي ۽ ابو ظھبي جي پاڻيءَ ۾ ام الشيف موتين واري ميدان مٿان بيهاري وئي، جتي کوٽائي شروع ٿي. مارچ ۾ اپر ثماما پٿريلي پرت ۾ تيل مليو. اها صلح پسند ساحل جي پهرين واپاري دريافت هئي، جنهن 1962ع ۾ تيل جي پهرين برآمدن جو رستو کوليو. ADMA زڪم ۽ ٻين هنڌن تي وڌيڪ سامونڊي دريافتون ڪيون، جڏهن ته ٻين ڪمپنين دبئي جي ويجهو فتح تيل ميدان ۽ شارجا جي ويجهو مبارڪ ميدان، جيڪو ايران سان گڏيل آهي، جهڙيون واپاري دريافتون ڪيون.

ساڳئي وقت، زميني ڳولا سرحدي تڪرارن سبب متاثر رهي. 1955ع ۾ برطانيا، ابو ظھبي ۽ عمان جي نمائندگي ڪئي، جڏهن انهن جو بريمي نخلستان بابت سعودي عرب سان تڪرار هو. 1974ع ۾ ابو ظھبي ۽ سعودي عرب وچ ۾ ٿيل معاهدي سان لڳو تہ ابو ظھبي-سعودي سرحدي تڪرار حل ٿي ويو آهي، پر اهو معاهدو تصديق ٿيل ناهي. گڏيل عرب امارات جي عمان سان سرحد 2008ع ۾ تصديق ڪئي وئي.

PDTC تڪراري علائقي کان پري زميني ڳولا جاري رکي ۽ وڌيڪ پنج کوهه کوٽيا، جيڪي به خشڪ نڪتا. بهرحال، 27 آڪٽوبر 1960ع تي ڪمپني طريف ويجهو سامونڊي ڪناري تي مربان نمبر 3 کوهه مان واپاري مقدار ۾ تيل دريافت ڪيو. 1962ع ۾ PDTC ابو ظھبي پيٽروليم ڪمپني بڻجي وئي. جيئن تيل جي آمدني وڌي، ابو ظھبي جي حڪمران زايد بن سلطان آل نهيان وڏو تعميراتي پروگرام شروع ڪيو، جنهن تحت اسڪول، گهر، اسپتالون ۽ رستا ٺاهيا ويا. جڏهن 1969ع ۾ دبئي جي تيل برآمد شروع ٿي، تڏهن دبئي جي حڪمران شيخ راشد بن سعيد آل مكتوم محدود ذخيرن مان حاصل ٿيندڙ آمدني کي اهڙي تنوع واري مهم ۾ لڳايو، جنهن جديد عالمي شهر دبئي جي پيدائش جو بنياد وڌو.

آزادي

پڻ ڏسو: گڏيل عرب امارات جو قيام ۽ ابو موسى ۽ وڏن ۽ ننڍن تنبن تي قبضو

تاريخي تصوير، جنهن ۾ 2 ڊسمبر 1971ع تي دبئي جي يونين هائوس ۾ امارتن جي حڪمرانن طرفان گڏيل عرب امارات جو جهنڊو پهريون ڀيرو چاڙهڻ ڏيکاريل آهي

1966ع تائين واضح ٿي چڪو هو تہ برطانوي حڪومت هاڻي صلح پسند رياستون، يعني موجوده گڏيل عرب امارات، جو انتظام ۽ تحفظ جاري رکڻ جي مالي سگهه نٿي رکي. برطانوي پارليامينٽ رڪنن (MPs) رائل نيوي جي شيخائتن جي حفاظت لاءِ تياريءَ بابت بحث ڪيو. 24 جنوري 1968ع تي برطانوي وزيراعظم هارولڊ ولسن حڪومت جو فيصلو اعلان ڪيو، جنهن کي مارچ 1971ع ۾ وزيراعظم ايڊورڊ هيٿ ٻيهر ورجايو، تہ ستن صلح پسند شيخائتن سان معاهدي وارا لاڳاپا ختم ڪيا ويندا. اعلان کان ڪجهه ڏينهن پوءِ، ابو ظھبي جي حڪمران شيخ زايد بن سلطان آل نهيان، غير محفوظ ٿيڻ جي خدشي سبب، برطانيا کي قائل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي تہ هو تحفظ وارا معاهدا جاري رکن، ۽ ان لاءِ امارات ۾ برطانوي هٿياربند فوجون رکڻ جو پورو خرچ پاڻ ادا ڪرڻ جي آڇ ڪئي. برطانوي ڪنزرويٽو حڪومت اها آڇ رد ڪئي. جڏهن ليبر جي پارليامينٽ رڪن گورونوي رابرٽس شيخ زايد کي برطانوي واپسيءَ جي خبر ڏني، تڏهن فارس نار جون نو شيخائتون عرب امارتن جو هڪ اتحاد ٺاهڻ جي ڪوشش ڪرڻ لڳيون، پر 1971ع جي وچ تائين اهي اتحاد جي شرطن تي اتفاق نه ڪري سگهيون، جيتوڻيڪ برطانوي معاهدي وارا لاڳاپا انهيءَ سال ڊسمبر ۾ ختم ٿيڻا هئا.

غير محفوظ ٿيڻ جا خدشا آزاديءَ کان هڪ ڏينهن اڳ حقيقت بڻيا. ايران جو هڪ ڊسٽروئير گروپ هيٺئين نار ۾ مشق مان الڳ ٿي تنب ٻيٽن ڏانهن روانو ٿيو. 30 نومبر 1971ع تي ٻيٽ طاقت سان ورتا ويا، ۽ شهري توڙي عرب محافظن کي ڀڄڻ جي اجازت ڏني وئي. ٻن برطانوي جنگي جهازن، هوائي جهاز بردار ايڇ ايم ايس ايگل ۽ ايڇ ايم ايس ايلبيئن، حملي دوران بيڪار بيٺا رهيا. هڪ ڊسٽروئير گروپ ابو موسى ٻيٽ ڏانهن به وڌيو. پر اتي شيخ خالد بن محمد القاسمي اڳ ئي ايراني شاهه سان ڳالهين ڪري چڪو هو، ۽ ٻيٽ جلد ئي ايران کي ساليانو 3 ملين ڊالرن تي ليز تي ڏنو ويو. ساڳئي وقت، سعودي عرب ابو ظھبي جي وڏن حصن تي دعويٰ ڪئي. 1974ع تائين ئي سعودي عرب سان سرحدي معاهدو صحيح ٿيو، جنهن سان يو اي اي ۽ سعودي عرب وچ ۾ سرحدون رسمي طور مقرر ٿيون. ايران کان خطري جي احساس يو اي اي جي عراق لاءِ ايران-عراق جنگ دوران مالي مدد تي اثر وڌو.

شروعات ۾ بحرين ۽ قطر کي تجويز ڪيل عرب امارتن جي وفاق جو حصو بڻائڻ جو ارادو هو، پر بحرين آگسٽ ۾ ۽ قطر سيپٽمبر 1971ع ۾ آزاد ٿي ويا. جڏهن برطانيا-صلح پسند شيخائتن جو معاهدو 1 ڊسمبر 1971ع تي ختم ٿيو، تڏهن ٻئي امارتون مڪمل طور آزاد ٿي ويون. 2 ڊسمبر 1971ع تي ڇهن امارتن، يعني ابو ظھبي، عجمان، دبئي، فجيره، شارجا ۽ ام القيوين، گڏيل عرب امارات نالي اتحاد ۾ شامل ٿيڻ تي اتفاق ڪيو. راس الخيمه پوءِ 10 جنوري 1972ع تي شامل ٿي. فيبروري 1972ع ۾ وفاقي قومي ڪائونسل (FNC) قائم ڪئي وئي؛ اها 40 ميمبرن تي ٻڌل صلاحڪار اداري هئي، جنهن جا ميمبر ستن حڪمرانن طرفان مقرر ڪيا ويندا هئا. يو اي اي 6 ڊسمبر 1971ع تي عرب ليگ ۽ 9 ڊسمبر تي گڏيل قومن ۾ شامل ٿيو. اهو مئي 1981ع ۾ نار سهڪار ڪائونسل جو باني رڪن هو، ۽ پهرين جي سي سي سربراهي اجلاس جي ميزباني ابو ظھبي ڪئي.

آزاديءَ کان پوءِ وارو دور

متحده عرب امارات جا باني اڳواڻ هي هئا: ابو ظهبي جا زايد بن سلطان آل نهيان؛ دبئي جا راشد بن سعيد آل مڪتوم؛ شارجا جا خالد بن محمد القاسمي؛ عجمان جا راشد بن حميد آل نعيمي؛ ام القيوين جا احمد بن راشد المعلا؛ راس الخيمه جا صقر بن محمد القاسمي؛ ۽ فجيره جا محمد بن حمد الشرقي.

دبئي جو افق

متحده عرب امارات 1991ع ۾ بعثي عراق جي اڳواڻ صدام حسين خلاف خليجي جنگ دوران آمريڪا ۽ ٻين اتحادي ملڪن جي فوجي ڪاررواين جي حمايت ڪئي، ۽ ابو ظهبي کان ٻاهر واقع الظفره هوائي اڏو تان آفريڪا جي سڱ واري علائقي ۾ عالمي دهشتگردي خلاف جنگ جي سهائتا ڪندڙ فوجي آپريشنن ۾ پڻ شريڪ رهيو. هي هوائي اڏو 1991ع واري فارس نار جنگ ۽ آپريشن ناردرن واچ جي اتحادي ڪاررواين لاءِ پڻ استعمال ٿيو. ملڪ اڳ ئي 1994ع ۾ آمريڪا ۽ 1995ع ۾ فرانس سان فوجي دفاعي معاهدا ڪري چڪو هو. جنوري 2008ع ۾ فرانس ۽ گڏيل عرب امارات وچ ۾ هڪ معاهدو ٿيو، جنهن تحت فرانس کي ابو ظهبي امارت ۾ مستقل فوجي اڏو قائم ڪرڻ جي اجازت ملي. مارچ 2011ع ۾ گڏيل عرب امارات لبيا ۾ بين الاقوامي فوجي ڪاررواين ۾ پڻ شامل ٿيو.

2 نومبر 2004ع تي گڏيل عرب امارات جي پهرين صدر شيخ زايد بن سلطان آل نهيان وفات ڪري ويو. شيخ خليفه بن زايد آل نهيان کي متحده عرب امارات جو صدر چونڊيو ويو، جڏهن ته شيخ محمد بن زايد آل نهيان ابو ظهبي جو ولي عهد مقرر ٿيو. جنوري 2006ع ۾ شيخ مڪتوم بن راشد آل مڪتوم، جيڪو گڏيل عرب امارات جو وزيراعظم ۽ دبئي جو حڪمران هو، وفات ڪري ويو، جنهن کان پوءِ شيخ محمد بن راشد آل مڪتوم ٻنهي عهدن تي فائز ٿيو.

ملڪ جون پهريون قومي چونڊون 16 ڊسمبر 2006ع تي ٿيون، جن ۾ ووٽرن وفاقي قومي ڪائونسل جي اڌ ميمبرن جي چونڊ ڪئي. گڏيل عرب امارات گهڻو ڪري عرب بهار جي اثرن کان بچيل رهيو، جيڪي ٻين ڪيترن ئي ملڪن کي متاثر ڪري چڪا هئا؛ تنهن هوندي به الاصلاح سان لاڳاپيل 60 اماراتي ڪارڪنن کي اسلامي رياست قائم ڪرڻ ۽ حڪومت جو تختو اونڌو ڪرڻ جي مبينا ڪوشش جي الزام ۾ گرفتار ڪيو ويو. پاڙيسري بحرين ۾ ٿيندڙ احتجاجن کي نظر ۾ رکندي، نومبر 2012ع ۾ حڪومت سوشل ميڊيا ذريعي حڪومت جو مذاق اڏائڻ يا عوامي احتجاج منظم ڪرڻ کي غيرقانوني قرار ڏنو.

29 جنوري 2020ع تي گڏيل عرب امارات ۾ ڪووڊ-19 عالمي وبا جي پهرين تصديق ٿيل ڪيس جي خبر ملي. ٻن مهينن کان پوءِ، مارچ ۾ حڪومت شاپنگ مال، اسڪول ۽ عبادتگاهون بند ڪرڻ، 24 ڪلاڪ ڪرفيو لاڳو ڪرڻ ۽ امارات ايئرلائن جون سموريون مسافر اڏامون معطل ڪرڻ جو اعلان ڪيو. ان سبب ملڪ کي وڏي معاشي سستي کي منهن ڏيڻو پيو، جنهن جي نتيجي ۾ وفاقي ادارن مان 50 سيڪڙو کان وڌيڪ کي ضم ڪيو ويو.

گڏيل عرب امارات جو صدر محمد بن زايد آل نهيان ۽ ٻيا اڳواڻ خليجي تعاون ڪائونسل+3 سربراهه اجلاس، جده، 16 جولاءِ 2022ع

29 آگسٽ 2020ع تي گڏيل عرب امارات اسرائيل سان سفارتي لاڳاپا معمول تي آندا ۽ آمريڪا جي سهڪار سان بحرين گڏجي ابراهيمي معاهدا تي صحيحون ڪيون.

9 فيبروري 2021ع تي گڏيل عرب امارات هڪ تاريخي سنگ ميل حاصل ڪيو، جڏهن سندس خلائي جاچ هوپ ڪاميابي سان مريخ جي مدار ۾ داخل ٿي. اهڙيءَ ريت گڏيل عرب امارات عرب دنيا جو پهريون، مريخ تائين پهچندڙ دنيا جو پنجون، ۽ پهرين ئي ڪوشش ۾ مريخ جي مدار ۾ داخل ٿيندڙ ڀارت جي مريخ مدار مشن کان پوءِ دنيا جو ٻيو ملڪ بڻجي ويو.

14 مئي 2022ع تي شيخ محمد بن زايد آل نهيان، شيخ خليفه بن زايد آل نهيان جي وفات کان پوءِ، گڏيل عرب امارات جو نئون صدر چونڊيو ويو.

آمريڪي ۽ اسرائيلي حملن تي 28 فيبروري 2026ع، گڏيل عرب امارات کي ايران طرفان جوابي ڊرون ۽ ميزائل حملن جي هڪ سلسلي کي منهن ڏيڻو پيو، جن ۾ اسلامي انقلابي گارڊ ڪور آمريڪي فوجي اثاثن سان گڏ اهم اماراتي معاشي ڍانچي کي پڻ نشانو بڻايو. گڏيل عرب امارات اسرائيل سان پنهنجي سلامتي واري سهڪار کي وڌيڪ مضبوط ڪري رهيو آهي. ايران جنگ جي شروعات ۾ اسرائيل پنهنجو آئرن ڊوم ميزائل دفاعي نظام ۽ ان کي هلائڻ لاءِ فوجي اهلڪار گڏيل عرب امارات ڏانهن موڪليا، جيڪو پهريون ڀيرو هو جو اها ٽيڪنالاجي ڪنهن ٻئي ملڪ ڏانهن موڪلي وئي. وال اسٽريٽ جرنل ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته گڏيل عرب امارات سڄي جنگ دوران ڳجهي نموني ايران تي حملا ڪندو رهيو، جن ۾ اپريل جي شروعات ۾ لوان ٻيٽ تي حملو پڻ شامل هو، جنهن سبب اهو عملي طور جنگ جو سرگرم ڌر بڻجي ويو.

گڏيل عرب امارات 28 اپريل 2026ع تي اعلان ڪيو ته هو 1 مئي 2026ع کان اوپيڪ مان نڪري ويندو، جنهن جو هڪ سبب تيل جي پيداوار ۾ واڌ جي اجازت حاصل ڪرڻ پڻ هو. 2 مئي تي گڏيل عرب امارات ۽ قطر ڏکڻ ڪوريا سان هڪ نئين آزاد واپاري علائقي جي معاهدي تي صحيحون ڪيون.

جاگرافي

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو جاگرافي گڏيل عرب امارات

گڏيل عرب امارات جي سيٽلائيٽ تصوير

گڏيل عرب امارات وچ اوڀر ۾ واقع آهي، جيڪو عمان نار ۽ فارس نار جي ڪنارن تي عمان ۽ سعودي عرب جي وچ ۾ واقع آهي. اهو هرمز جي آبنائي جي ٿورو ڏکڻ ۾ هڪ انتهائي اهم حڪمتِ عملي واري هنڌ تي واقع آهي، جيڪا دنيا جي خام تيل جي آمدرفت لاءِ هڪ حياتي اهم گذرگاهه آهي.

گڏيل عرب امارات 22°30′ کان 26°10′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 51° کان 56°25′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي. ان جون اولهه، ڏکڻ ۽ ڏکڻ اوڀر طرف سعودي عرب سان لڳ ڀڳ 530-ڪلوميٽر (330 mi) ڊگهي زميني سرحد، جڏهن ته ڏکڻ اوڀر ۽ اتر اوڀر طرف عمان سان لڳ ڀڳ 450-ڪلوميٽر (280 mi) ڊگهي سرحد آهي. خور العديد واري علائقي ۾ قطر سان ان جي زميني سرحد تقريباً nineteen ڪلوميٽر (12 miles) اتر اولهه طرف آهي، پر اها اڃا تائين سعودي عرب – گڏيل عرب امارات سرحدي تڪرار جو هڪ سبب آهي.

1971ع ۾ برطانيا جي فوجي واپسي ۽ گڏيل عرب امارات جي قيام کان پوءِ، امارات ايران جي قبضي هيٺ آيل ابو موسيٰ ۽ وڏو ۽ ننڍو تنب ٻيٽن تي پنهنجي دعويٰ برقرار رکي، ڇاڪاڻ⁠تہ ايران انهن تي برطانوي دور ۾ قبضو ڪيو هو، جنهن سبب ٻنهي ملڪن وچ ۾ اهو تڪرار اڃا تائين حل نه ٿي سگهيو آهي. گڏيل عرب امارات پاڙيسري قطر سان پڻ ڪجهه ٻين ٻيٽن بابت دعوائن تي اختلاف رکي ٿو.

سڀ کان وڏي امارت ابو ظهبي گڏيل عرب امارات جي ڪل ايراضيءَ جو 87 سيڪڙو حصو والاري ٿي، جنهن جي ايراضي 67,340 چورس ڪلوميٽر (26,000 چورس ميل) آهي. جڏهن ته سڀ کان ننڍي امارت عجمان رڳو 259 چورس ڪلوميٽر (100 چورس ميل) ايراضي تي پکڙيل آهي.

گڏيل عرب امارات جي سامونڊي پٽي فارس نار جي ڏاکڻي ڪناري سان لڳ ڀڳ 650 ڪلوميٽر (404 mi) تائين پکڙيل آهي، جنهن کي صرف سلطنت عمان جي هڪ الڳ سامونڊي نڪتل حصي مختصر طور تي ورهائي ٿو. ستن امارتن مان ڇهه فارس نار جي ڪناري تي واقع آهن، جڏهن ته ستون امارت فجيره اپٻيٽ جي اوڀرئين سامونڊي ڪناري تي واقع آهي ۽ ان کي عمان نار تائين سڌي رسائي حاصل آهي. ساحلي علائقي جو وڏو حصو لوڻين ميداني علائقن تي مشتمل آهي، جيڪي اندرئين پاسي 8–10 ڪلوميٽر (5.0–6.2 mi) تائين پکڙيل آهن. سڀ کان وڏو قدرتي بندرگاهه دبئي ۾ آهي، جيتوڻيڪ ابو ظهبي، شارجا ۽ ٻين هنڌن تي به بندرگاهن کي کوٽائي ڪري وڌيڪ گهرو بڻايو ويو آهي.

فارس نار ۾ ڪيترائي ٻيٽ موجود آهن، جن مان ڪجهه جي مالڪي بابت ايران ۽ قطر سان بين الاقوامي تڪرار موجود آهن. ننڍا ٻيٽ، ڪيترائي مرجاني چٽان ۽ بدلجندڙ وارياسي دڙا سامونڊي نيويگيشن لاءِ خطرو بڻجن ٿا. طاقتور مدوجزر ۽ وقت بوقت ايندڙ تيز هوائون پڻ ساحلي علائقن جي ويجهو جهازراني کي وڌيڪ ڏکيو بڻائين ٿيون. گڏيل عرب امارات وٽ عمان نار جي الباطنه سامونڊي ڪناري جو به هڪ حصو آهي. مسندم اپٻيٽ، جيڪو هرمز جي آبنائي وٽ عربستان جو انتهائي اترئين ڪنارو آهي، ۽ مدحاء، عمان جا اهڙا علحده علائقا آهن، جيڪي گڏيل عرب امارات جي سرزمين سان جدا ٿيل آهن.

جبل جيس ڏانهن ويندڙ رستا، جيڪو راس الخيمه ۾ واقع گڏيل عرب امارات جو بلند ترين جبل (1,892 ميٽر) آهي.

ابو ظهبي جي ڏکڻ ۽ اولهه ۾ وسيع لهرائيندڙ وارياسا دڙا ربع الخالي (خالي چوٿون حصو) واري سعودي ريگستان سان ملي وڃن ٿا. ابو ظهبي جي ريگستاني علائقي ۾ ٻه اهم نخلستان آهن، جتي زمين هيٺان ڪافي پاڻي موجود هجڻ سبب مستقل آباديون ۽ پوکي ممڪن ٿي سگهي ٿي. وسيع ليوا نخلستان ڏکڻ ۾ سعودي عرب سان غيرمتعین سرحد جي ويجهو واقع آهي. ليوا کان لڳ ڀڳ 100 ڪلوميٽر (62 mi) اتر اوڀر طرف البريمي نخلستان آهي، جيڪو ابو ظهبي ۽ عمان جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. العين ۾ زاخر ڍنڍ هڪ انساني ٺاهيل ڍنڍ آهي، جيڪا عمان جي سرحد جي ويجهو صاف ڪيل گندي پاڻي مان ٺاهي وئي آهي.

1971ع ۾ علائقي مان پنهنجي واپسي کان اڳ، برطانيا ستن امارتن جي وچ ۾ اندروني سرحدن جي حدبندي ڪئي ته جيئن اهڙن علائقائي تڪرارن کي روڪي سگهجي، جيڪي وفاق جي قيام ۾ رنڊڪ بڻجي سگهن ها. عام طور تي امارتن جي حڪمرانن برطانوي مداخلت کي قبول ڪيو، پر ابو ظهبي ۽ دبئي، ۽ دبئي ۽ شارجا جي وچ ۾ سرحدي اختلافن جي حوالي سان متضاد دعوائون گڏيل عرب امارات جي آزاديءَ کان پوءِ به حل نه ٿي سگهيون. سڀ کان وڌيڪ پيچيده سرحدون الهجر جبلن جي اولهندي حصي ۾ هيون، جتي پنج امارتون ڏهه کان وڌيڪ اندروني علائقن تي اختيار جي دعويٰ ڪري رهيون هيون.

حياتياتي گوناگوني

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات جي جهنگلي جيوت

ڪيڪر جا وڻ فجيره جي ڀرپاسي ريگستاني علائقن ۾

گڏيل عرب امارات ۾ هي زميني حياتياتي علائقا شامل آهن: الهجر جبلن جا ٻيلا ۽ جهاڙيون، عمان نار جو ريگستان ۽ نيم ريگستان، ۽ الهجر جبلن جي دامن جا ريگستان ۽ خشڪ جهاڙين وارا ٻيلا.

نخلستانن ۾ کجور، ڪيڪر ۽ يوڪيلپٽس جا وڻ ٿين ٿا. ريگستان ۾ نباتات تمام گهٽ آهي ۽ گهڻو ڪري گاهه ۽ ڪنڊيدار جهاڙين تي مشتمل آهي. مقامي جهنگلي جيوت بي انتها شڪار سبب تقريباً ختم ٿيڻ جي ڪناري تي پهچي وئي هئي، جنهن کان پوءِ شيخ زايد بن سلطان آل نهيان 1970ع واري ڏهاڪي ۾ سر بني ياس ٻيٽ تي تحفظ جو هڪ پروگرام شروع ڪيو. ان جي نتيجي ۾ عربي اورڪس، عربي اُٺ ۽ چيتا سميت ڪيترن ئي جانورن جي بقا ممڪن ٿي. سامونڊي مڇيون ۽ ٿڻائتا جانور گهڻو ڪري ميڪريل، پرچ، ٽونا، شارڪ ۽ وهيلن تي مشتمل آهن.

آبهوا

گڏيل عرب امارات 2022ع ۾ دنيا جو پاڻي جي کوٽ کان ٻيو سڀ کان وڌيڪ متاثر ملڪ هو.

گڏيل عرب امارات جي آبهوا گرم نيم استوائي خشڪ آهي، جنهن ۾ اونهارا انتهائي گرم ۽ سيارا نسبتاً گرم هوندا آهن. هن آبهوا کي ريگستاني آبهوا جي درجي ۾ رکيو وڃي ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ سڀ کان وڌيڪ گرم مهينا آهن، جڏهن ساحلي ميدانن ۾ سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد 45 °C (113 °F) کان به مٿي پهچي وڃي ٿو. الهجر جبلن ۾ اوچائيءَ سبب گرمي پد نمايان طور گهٽ هوندو آهي. جنوري ۽ فيبروري ۾ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد 10 and 14 °C (50 and 57 °F) جي وچ ۾ هوندو آهي.

اونهاري جي آخري مهينن دوران ڏکڻ اوڀر کان ايندڙ نمي واري هوا، جيڪا شرقي جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي، ساحلي علائقي کي خاص طور تي وڌيڪ گرم ۽ گهميل بڻائي ڇڏي ٿي. ساحلي علائقن ۾ سراسري سالياني برسات 120 mm (4.7 in) کان گهٽ ٿئي ٿي، جڏهن ته ڪجهه جبلستاني علائقن ۾ اها 350 mm (13.8 in) تائين پهچي ٿي. ساحلي علائقن ۾ سياري دوران مختصر پر انتهائي تيز برساتون پونديون آهن، جيڪي اڪثر ڪري عام طور خشڪ رهندڙ وادين ۾ ٻوڏ آڻي ڇڏينديون آهن. هي علائقو وقت بوقت شديد مٽيءَ جي طوفانن جو پڻ شڪار ٿيندو آهي، جيڪي ڏسڻ جي صلاحيت کي تمام گهڻو گهٽائي ڇڏيندا آهن.

28 ڊسمبر 2004ع تي گڏيل عرب امارات ۾ پهريون ڀيرو راس الخيمه جي جبل جيس جبلستاني سلسلي ۾ برفباري رڪارڊ ڪئي وئي. ڪجهه سالن کان پوءِ وري به برفباري ۽ ڳڙن پوڻ جا واقعا ڏٺا ويا. رڪارڊ رکڻ شروع ٿيڻ کان وٺي جبل جيس جي جبلستاني سلسلي ۾ صرف ٻه ڀيرا برفباري ٿي آهي.

حڪومت ۽ سياست

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات جي سياست

محمد بن زايد آل نهيان
صدر

محمد بن راشد آل مڪتوم
وزيراعظم ۽
نائب صدر

گڏيل عرب امارات هڪ وفاقي نيم صدارتي رياست آهي، جيڪا نيم آئيني بادشاهت هيٺ ستن موروثي قبائلي بادشاهت جهڙن سياسي وحدتن، جن کي شيخائت چيو وڃي ٿو، مان ٺهيل آهي. ان تي وفاقي سپريم ڪائونسل حڪومت ڪري ٿي، جيڪا ابو ظهبي، عجمان، فجيره، شارجا، دبئي، راس الخيمه ۽ ام القيوين جي حڪمران شيخن تي مشتمل آهي. اهي سڀ ذميواريون جيڪي وفاقي حڪومت کي نه ڏنيون ويون آهن، هر الڳ امارت وٽ محفوظ آهن. هر امارت جي آمدنيءَ جو هڪ سيڪڙوسانچو:Quantify گڏيل عرب امارات جي مرڪزي بجيٽ لاءِ مختص ڪيو ويندو آهي.

گڏيل عرب امارات الڳ الڳ امارتن جي حڪمرانن لاءِ امير بدران شيخ جو لقب استعمال ڪري ٿو. هي لقب شيخائت طرز واري حڪومتي نظام سبب استعمال ڪيو وڃي ٿو، جيڪو عرب قبيلن جي ثقافت سان جڙيل آهي، جتي شيخ مان مراد اڳواڻ، وڏو يا قبيلي جو سردار آهي، جيڪو پنهنجي پيروڪارن سان گڏ گڏيل فيصلي سازي ۾ حصو وٺندو آهي. صدر ۽ نائب صدر وفاقي سپريم ڪائونسل طرفان چونڊيا ويندا آهن. عام طور تي آل نهيان خاندان جو سربراهه، جيڪو ابو ظهبي ۾ بنياد رکي ٿو، صدارت سنڀاليندو آهي، جڏهن ته آل مڪتوم خاندان جو سربراهه، جيڪو دبئي ۾ بنياد رکي ٿو، وزيراعظمي سنڀاليندو آهي. هڪ وزيراعظم کان سواءِ سڀني وزيراعظمن ساڳئي وقت نائب صدر طور پڻ خدمت ڪئي آهي.

وفاقي حڪومت ٽن شاخن تي مشتمل آهي:

• قانون ساز: هڪ هڪ ايواني وفاقي سپريم ڪائونسل ۽ مشاورتي وفاقي قومي ڪائونسل (FNC).
• انتظاميه: صدر، جيڪو فوج جو ڪمانڊر ان چيف پڻ آهي، وزيراعظم، ۽ وزيرن جي ڪائونسل.
• عدليه: سپريم ڪورٽ ۽ هيٺيون وفاقي عدالتون.

فائل:Palacio Presidencial de los Emiratos, sede del Poder Ejecutivo Nacional..jpg

ابو ظهبي ۾ صدارتي محل قصر الوطن جو داخلي دروازو.

گڏيل عرب امارات جي برقي حڪومت وفاقي حڪومت جي برقي صورت ۾ توسيع آهي. گڏيل عرب امارات جي وزيرن جي ڪائونسل (عربي: مجلس الوزراء) حڪومت جي مکيه انتظامي شاخ آهي، جنهن جي صدارت وزيراعظم ڪري ٿو. وزيراعظم، جنهن کي وفاقي سپريم ڪائونسل مقرر ڪري ٿي، وزير مقرر ڪري ٿو. وزيرن جي ڪائونسل 22 ميمبرن تي مشتمل آهي ۽ پنهنجي آئيني ۽ وفاقي قانون تحت وفاق جي سڀني اندروني ۽ پرڏيهي معاملن جو انتظام ڪري ٿي. ڊسمبر 2019ع ۾، گڏيل عرب امارات واحد عرب ملڪ ۽ دنيا جي صرف پنجن ملڪن مان هڪ بڻيو، جنهن قومي قانون ساز اداري ۾ صنفي برابري حاصل ڪئي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي هيٺين ايوان ۾ عورتن جو حصو 50 سيڪڙو آهي.

گڏيل عرب امارات دنيا جو واحد ملڪ آهي، جنهن وٽ رواداري واري وزارت، خوشي واري وزارت، ۽ مصنوعي ذهانت واري وزارت آهي. گڏيل عرب امارات وٽ "امڪانن واري وزارت" نالي هڪ مجازي وزارت پڻ آهي، جيڪا چئلينجن جا حل ڳولڻ ۽ زندگيءَ جي معيار کي بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهي وئي آهي. گڏيل عرب امارات وٽ قومي نوجوان ڪائونسل پڻ آهي، جنهن جي نمائندگي گڏيل عرب امارات جي ڪابينا ۾ نوجوانن وارو وزير ڪري ٿو.

گڏيل عرب امارات جو قانون ساز ادارو وفاقي قومي ڪائونسل آهي، جنهن جون ملڪ گير چونڊون هر چئن سالن ۾ ٿين ٿيون. FNC سڀني امارتن مان ورتل 40 ميمبرن تي مشتمل آهي. مڪمل نمائندگي کي يقيني بڻائڻ لاءِ هر امارت کي مخصوص سيٽون ڏنيون ويون آهن. اڌ ميمبر جزوي امارتن جي حڪمرانن طرفان مقرر ڪيا ويندا آهن، ۽ ٻيو اڌ اماراتي شهرين جي هڪ ننڍي سيڪڙو، هن وقت 33٪، طرفان چونڊيو ويندو آهي، جن کي هر امارت جا حڪمران پاڻ چونڊيندا آهن. قانون موجب، ڪائونسل جا ميمبر مردن ۽ عورتن ۾ برابر ورهايل هجڻ گهرجن. FNC گهڻو ڪري مشاورتي ڪردار تائين محدود آهي.

گڏيل عرب امارات هڪ آمراڻي وفاقي بادشاهت آهي. گڏيل عرب امارات کي هڪ "قبائلي آمريت" طور پڻ بيان ڪيو ويو آهي، جتي وفاق ۾ شامل ستئي موروثي بادشاهتون قبائلي حڪمرانن جي مطلق حڪمراني هيٺ هلن ٿيون. ملڪ ۾ اهڙا ڪي به ادارا موجود ناهن جيڪي جمهوري طريقي سان چونڊيل هجن، ۽ نه ئي اظهارِ راءِ جي آزادي بابت ڪا رسمي آئيني وابستگي موجود آهي.

انساني حقن بابت ڪم ڪندڙ تنظيمن موجب، گڏيل عرب امارات ۾ انساني حقن جون منظم خلاف ورزيون ٿين ٿيون، جن ۾ حڪومتي ناقدن تي تشدد ڪرڻ ۽ کين زبردستي گم ڪرڻ جا واقعا به شامل آهن. گڏيل عرب امارات آزاديءَ جي اشاريَن ۾، جيڪي شهري آزادين ۽ سياسي حقن کي ماپين ٿا، گهٽ درجو حاصل ڪري ٿو.

گڏيل عرب امارات مختلف عالمي آزاديءَ جي اشاريَن ۾ مسلسل گهٽ درجا حاصل ڪندو رهيو آهي، جن ۾ فريڊم هائوس جي سالياني فريڊم اِن دي ورلڊ رپورٽ ۾ 1999ع کان اڄ تائين "آزاد ناهي" (Not Free) جي درجي ۾ رکڻ پڻ شامل آهي. ملڪ رپورٽرز وِدائوٽ بارڊرز جي پريس آزاديءَ واري اشاريي، بين الاقوامي ادارو براءِ جمهوريت ۽ چونڊن ۾ مدد (International IDEA) جي گلوبل اسٽيٽ آف ڊيموڪريسي (GSoD) اشاريَن، ڊيموڪريسي ٽريڪر ۽ برٽلسمان ٽرانسفارميشن انڊيڪس ۾ پڻ گهٽ درجا حاصل ڪري ٿو، جيڪو گڏيل عرب امارات کي هڪ "اعتدال پسند بادشاهت" طور بيان ڪري ٿو. ملڪ 137 رياستن مان 91هين نمبر تي رکيو ويو، جيڪو جمهوريت ڏانهن ترقي جي اوسط درجابندي کان گهڻو هيٺ هو، ۽ وچ اوڀر جو ٽيون سڀ کان گهٽ جمهوري ملڪ قرار ڏنو ويو.

هر ماپ موجب ملڪ جمهوري ناهي، خاص طور تي سياسي نمائندگي جي حوالي سان ان جون ڪمزوريون نمايان آهن، جن ۾ سڀني شهرين لاءِ ووٽ جو حق ۽ معتبر چونڊون شامل آهن.

انتظامي ورهاست

گڏيل عرب امارات ستن امارتن تي مشتمل آهي. دبئي جي امارت سڀ کان وڌيڪ آبادي واري امارت آهي، جتي ملڪ جي 35.6 سيڪڙو آبادي رهي ٿي. ابو ظهبي جي امارت ۾ 31.2 سيڪڙو آبادي آباد آهي، جنهن جو مطلب آهي ته گڏيل عرب امارات جي ٻن ٽهائين کان وڌيڪ آبادي يا ته ابو ظهبي يا دبئي ۾ رهي ٿي.

ابو ظهبي جي پکيڙ 67,340 چورس ڪلوميٽر (26,000 چورس ميل) آهي، جيڪا ٻيٽن کان سواءِ ملڪ جي ڪل ايراضيءَ جو 86.7 سيڪڙو بڻجي ٿي. ان جي سامونڊي ڪناري جي ڊيگهه 400 ڪلوميٽر (250 mi) کان وڌيڪ آهي، ۽ انتظامي مقصدن لاءِ ان کي ٽن وڏن علائقن ۾ ورهايو ويو آهي.

دبئي جي امارت گڏيل عرب امارات جي فارس نار واري سامونڊي ڪناري سان لڳ ڀڳ 72 ڪلوميٽر (45 mi) تائين پکڙيل آهي. دبئي جي ايراضي 3,885 چورس ڪلوميٽر (1,500 چورس ميل) آهي، جيڪا ٻيٽن کان سواءِ ملڪ جي ڪل ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ 5 سيڪڙو آهي.

شارجه جي امارت گڏيل عرب امارات جي فارس نار واري سامونڊي ڪناري سان لڳ ڀڳ 16 ڪلوميٽر (10 mi) تائين پکڙيل آهي، جڏهن ته ملڪ جي اندرين حصي ۾ 80 ڪلوميٽر (50 mi) کان وڌيڪ اندر تائين وڌيل آهي.

اتر وارين امارتن، جن ۾ فجيره جي امارت، عجمان جي امارت، راس الخيمه جي امارت ۽ ام القيوين شامل آهن، انهن جي گڏيل ايراضي 3,881 چورس ڪلوميٽر (1,498 چورس ميل) آهي. ٻه اهڙا علائقا پڻ آهن، جيڪي گڏيل انتظام هيٺ آهن؛ هڪ تي عمان ۽ عجمان جو گڏيل ڪنٽرول آهي، جڏهن ته ٻئي تي فجيره ۽ شارجه جو گڏيل ڪنٽرول آهي.

گڏيل عرب امارات جي سرزمين سان گهيريل عمان جو هڪ انڪليو پڻ آهي، جيڪو وادي مدحا جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. اهو مسندم اپٻيٽ ۽ عمان جي باقي حصي جي وچ ۾، شارجه جي امارت اندر واقع آهي. ان جي ايراضي لڳ ڀڳ 75 چورس ڪلوميٽر (29 چورس ميل) آهي، ۽ ان جي سرحد 1969ع ۾ طئي ڪئي وئي هئي.

مدحا جي اتر-اوڀر واري ڪنڊ خور فڪان–فجيره روڊ کان فقط 10 metres (33 feet) جي مفاصلي تي آهي. عمان جي انڪليو مدحا جي اندر گڏيل عرب امارات جو هڪ ايڪسڪليو پڻ آهي، جيڪو نحوا سڏجي ٿو ۽ شارجه جي امارت سان تعلق رکي ٿو. اهو نيو مدحا شهر جي اولهه طرف هڪ ڪچي رستي ذريعي لڳ ڀڳ eight ڪلوميٽر (5.0 miles) جي مفاصلي تي واقع آهي. هتي لڳ ڀڳ چاليهه گهر آهن، ۽ پنهنجي صحت مرڪز (ڪلينڪ) ۽ ٽيليفون ايڪسچينج پڻ موجود آهي.

پرڏيهي لاڳاپا

گڏيل عرب امارات جي پرڏيهي معاملن واري وزير عبدالله بن زايد آل نهيان (بلڪل ساڄي پاسي) ابراهام معاهدن تي صحيحن جي تقريب دوران

گڏيل عرب امارات جا، انساني حقن جي سنگين خلاف ورزين جي باوجود، دنيا جي اڪثر ملڪن ۽ گڏيل قومن جي ميمبر رياستن سان وسيع سفارتي ۽ واپاري لاڳاپا آهن. هي ملڪ، 1 مئي 2026ع تي تنظيم ڇڏڻ کان اڳ، اوپيڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪندو رهيو ۽ عرب نار جي رياستن جي سهڪار واري ڪائونسل (جي سي سي) جي باني ميمبرن مان هڪ آهي. گڏيل عرب امارات گڏيل قومون ۽ ان جي ڪيترين ئي خصوصي ايجنسين، جهڙوڪ بين الاقوامي شهري هوابازي تنظيم (ICAO)، بين الاقوامي مزدور تنظيم (ILO)، عالمي ٽپال يونين (UPU)، عالمي صحت تنظيم (WHO)، دانشورانه ملڪيت جي عالمي تنظيم (WIPO)، گڏوگڏ عالمي بينڪ، بين الاقوامي مالياتي فنڊ (IMF)، عرب ليگ، اسلامي سهڪار تنظيم (OIC) ۽ غير وابسته تحريڪ جو پڻ ميمبر آهي. ان کان علاوه، هي فرينڪوفوني جي بين الاقوامي تنظيم ۾ مبصر جي حيثيت رکي ٿو. گهڻن ملڪن جا سفارتي مشن گاديءَ واري شهر ابو ظهبي ۾ موجود آهن، جڏهن ته اڪثر قونصل خانا ملڪ جي سڀ کان وڏي شهر دبئي ۾ آهن.

امارات جي پرڏيهي پاليسي گهڻي حد تائين ان جي سڃاڻپ ۽ عرب دنيا سان لاڳاپن کان متاثر رهي آهي.

گڏيل عرب امارات جا بحرين، چين، مصر، ڀارت، اردن، پاڪستان، روس، سعودي عرب ۽ آمريڪا جون گڏيل رياستون سان مضبوط لاڳاپا آهن.

1971ع ۾ برطانيا جي فوجي واپسي ۽ گڏيل عرب امارات جي قيام کان پوءِ، امارات فارس نار ۾ واقع ٽن ٻيٽن، ابو موسيٰ، وڏو تنب ۽ ننڍو تنب تي ايران سان مالڪيءَ جو تڪرار اٿاريو. گڏيل عرب امارات هن معاملي کي بين الاقوامي عدالت انصاف ۾ کڻي وڃڻ جي ڪوشش ڪئي، پر ايران ان تجويز کي رد ڪري ڇڏيو.

پاڪستان گڏيل عرب امارات جي قيام کان پوءِ ان کي باضابطه طور تسليم ڪندڙ پهريون ملڪ هو. جون 2017ع ۾، گڏيل عرب امارات ٻين ڪيترن ئي وچ اوڀر ۽ آفريقا جي ملڪن سان گڏ قطر سان سفارتي لاڳاپا ختم ڪري ڇڏيا، ڇاڪاڻ⁠تہ قطر تي قطر ۽ رياستي سرپرستي هيٺ دهشتگردي جا الزام لڳايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ قطر سفارتي بحران پيدا ٿيو. جنوري 2021ع ۾ اهي لاڳاپا ٻيهر بحال ڪيا ويا.

گڏيل عرب امارات آگسٽ 2020ع ۾ اسرائيل کي تسليم ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ تاريخي اسرائيل–گڏيل عرب امارات امن معاهدو عمل ۾ آيو ۽ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ مڪمل سفارتي لاڳاپن جي راهه هموار ٿي.

گڏيل عرب امارات جو صدر محمد بن زايد آڪٽوبر 2024ع ۾ 16هين برڪس سربراهه اجلاس دوران

فارس نار جي عرب رياستن، جن ۾ گڏيل عرب امارات به شامل آهي، اسد حڪومت جي خاتمي کان پوءِ شام جي عبوري حڪومت سان لاڳاپا وڌائڻ ۾ دلچسپي ظاهر ڪئي ته جيئن سياسي منتقلي کي هٿي ملي ۽ علائقائي خدشن کي منهن ڏئي سگهجي. ان کان علاوه، اماراتي قيادت شام ۾ ٿيندڙ تبديلي کي ايران جي شام ۽ ليوانت واري اثر کي ڪمزور ڪرڻ جو موقعو سمجهي ٿي. ان جو مقصد ايران کي شام مان ٻاهر ڌڪڻ ۽ عراق ۽ لبنان جي وچ ۾ سندس رسد وارا رستا ختم ڪرڻ آهي. گڏيل عرب امارات جاري سوڊاني گهرو ويڙهه (2023ع کان جاري) ۾ باغي ريپڊ سپورٽ فورسز (RSF) جو اهم حامي سمجهيو وڃي ٿو. 2025ع دوران ڪيترين ئي رپورٽن ۾ اهو الزام لڳايو ويو ته گڏيل عرب امارات بين الاقوامي پابندين جي ڀڃڪڙي ڪندي RSF کي هٿيار فراهم ڪري رهيو آهي، جيڪي علائقي ۾ مساليت نسل ڪشي ۾ استعمال ٿيا.

6 مارچ 2025ع تي سوڊان بين الاقوامي عدالت انصاف ۾ گڏيل عرب امارات خلاف ڪيس داخل ڪيو، جنهن ۾ الزام لڳايو ويو ته امارات RSF جي مدد ڪري دارفور نسل ڪشي (2023ع کان جاري) ۾ شريڪ آهي، جڏهن ته RSF تي مساليت قوم خلاف دارفور ۾ ظلم ڪرڻ جا الزام آهن. 2025ع جي آخر ۾ الفاشر شهر RSF جي قبضي ۾ وڃڻ کان پوءِ الفاشر قتل عام پيش آيو، جنهن کان پوءِ نيم فوجي گروهه جي حمايت بابت گڏيل عرب امارات تي عالمي تنقيد وڌيڪ تيز ٿي وئي.

آمريڪا جي سينيٽر ڪرس وان هولن سان گڏ، آمريڪي ڪانگريس گڏيل عرب امارات ڏانهن هٿيارن جي برآمد تي پابندي لڳائڻ لاءِ قانون سازي جي حمايت ڪئي. نومبر 2025ع تائين اهو بل اڃا تائين آمريڪي ڪانگريس ۾ زير غور هو.

فوج

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات جون هٿياربند فوجون

بينونه-درجي ڪورويٽ، گڏيل عرب امارات جي بحري فوج جو جهاز

ايف-16 ڊيزرٽ فالڪن، گڏيل عرب امارات جي هوائي فوج جو جنگي جهاز

گڏيل عرب امارات جون هٿياربند فوجون بري فوج ۾ 44,000 سرگرم اهلڪارن، بحري فوج ۾ 2,500 اهلڪارن ۽ 46 جهازن، هوائي فوج ۾ 4,500 اهلڪارن ۽ 386 هوائي جهازن، ۽ صدارتي گارڊ ۾ 12,000 اهلڪارن تي مشتمل آهن. 2022ع ۾ ملڪ دفاع تي 20.4 ارب آمريڪي ڊالر خرچ ڪيا، جيڪو ان جي جي ڊي پي جو 4 سيڪڙو هو. گڏيل عرب امارات کي نار جي رياستن ۾ سڀ کان وڌيڪ صلاحيت رکندڙ فوج جو مالڪ سمجهيو وڃي ٿو.

جيتوڻيڪ شروعات ۾ گڏيل عرب امارات جون هٿياربند فوجون تعداد ۾ ننڍيون هيون، پر سالن دوران انهن ۾ نمايان واڌ آئي آهي ۽ هاڻي اهي ڪجهه سڀ کان جديد هٿيارن جي نظامن سان ليس آهن، جيڪي مختلف ترقي يافته اولهندي فوجي ملڪن، خاص طور تي فرانس، آمريڪا ۽ برطانيا مان خريد ڪيا ويا آهن. گهڻا آفيسر برطانيا جي رائل ملٽري اڪيڊمي سينڊهرسٽ جا گريجوئيٽ آهن، جڏهن ته ٻين آمريڪي فوجي اڪيڊمي ويسٽ پوائنٽ، آسٽريليا جي رائل ملٽري ڪاليج، ڊنٽرون، ۽ فرانس جي فوجي اڪيڊمي سينٽ-سائر مان تربيت ورتي آهي. فرانس ۽ آمريڪا دفاعي سهڪار جي معاهدن ۽ فوجي سامان جي فراهمي ذريعي سڀ کان وڌيڪ حڪمت عملي وارا اهم ڪردار ادا ڪيا آهن.

گڏيل عرب امارات جي ڪجهه فوجي تعيناتين ۾ 1993ع ۾ صوماليا ۾ گڏيل قومن جي UNOSOM II فورس لاءِ پيدل فوج جي بٽالين، ڪوسوو لاءِ 35هين ميڪانائيزڊ پيدل فوج بٽالين، عراق جنگ دوران ڪويت لاءِ هڪ رجيمينٽ، لبنان ۾ بارودي سرنگون صاف ڪرڻ جون ڪارروايون، افغانستان ۾ آپريشن اينڊيئرنگ فريڊم، ليبيا ۾ آمريڪا جي اڳواڻيءَ هيٺ مداخلت، شام ۾ آمريڪا جي اڳواڻيءَ هيٺ مداخلت، ۽ يمن ۾ سعودي اڳواڻيءَ هيٺ مداخلت شامل آهن. ٿورڙي سرگرم نفريءَ باوجود، فعال ۽ اثرائتي فوجي ڪردار سبب آمريڪي هٿياربند فوجن جي جنرلن ۽ آمريڪا جي اڳوڻي دفاعي وزير جيمز ميٽس گڏيل عرب امارات جي فوج کي "ننڍو اسپارٽا" جو لقب ڏنو.

گڏيل عرب امارات ليبيائي گهرو ويڙهه ۾ جنرل خليفه حفتر جي ليبيائي قومي فوج جي حمايت ۾ مداخلت ڪئي، جيڪا بين الاقوامي طور تسليم ٿيل قومي اتفاق واري حڪومت (GNA) سان تڪرار ۾ هئي.

تعينات ٿيل فوجي اثاثن جا مثال شامل آهن: ليبيا مٿان نو-فلائي زون لاڳو ڪرڻ لاءِ UAEAF جا ڇهه F-16 ۽ ڇهه ميراج 2000 گهڻ مقصدي جنگي جهاز موڪلڻ، افغانستان ۾ زميني فوجن جي تعينات، ڏکڻ يمن ۾ گڏيل عرب امارات جي هوائي فوج جا 30 ايف-16 ۽ زميني فوجون موڪلڻ، ۽ آمريڪا جي مدد ڪرڻ ته جيئن اهو شام ۾ داعش جي هدفن خلاف پنهنجا پهريان هوائي حملا ڪري سگهي.

گڏيل عرب امارات پرڏيهي انحصار گهٽائڻ ۽ قومي صنعتي ترقيءَ ۾ مدد لاءِ وڌيڪ مقدار ۾ فوجي سامان ٺاهڻ شروع ڪيو آهي. قومي فوجي ترقيءَ جو هڪ مثال ابو ظهبي شپ بلڊنگ ڪمپني (ADSB) آهي، جيڪا مختلف قسم جا جهاز ٺاهي ٿي ۽ بينونه پروگرام جي مکيه ٺيڪيدار آهي؛ اهو پروگرام فارس نار جي اٿل پاڻيءَ ۾ ڪارروائي لاءِ مخصوص ڪورويٽ جهازن جي جوڙجڪ، ترقي ۽ پيداوار لاءِ آهي. گڏيل عرب امارات ڪارڪال انٽرنيشنل ذريعي هٿيار ۽ گولا بارود، نمر ايل ايل سي ذريعي فوجي ٽرانسپورٽ گاڏيون، ۽ امارات ڊفينس انڊسٽريز ڪمپني ذريعي گڏيل طور بي پائلٽ هوائي گاڏيون پڻ ٺاهي ٿو. گڏيل عرب امارات جنرل ڊائنامڪس ايف-16 فائٽنگ فالڪن جو F-16E Block 60 منفرد قسم هلائي ٿو، جنهن کي غير رسمي طور "ڊيزرٽ فالڪن" چيو وڃي ٿو؛ اهو جنرل ڊائنامڪس گڏيل عرب امارات سان سهڪار ۾ خاص طور گڏيل عرب امارات جي هوائي فوج لاءِ تيار ڪيو هو. گڏيل عرب امارات جي بري فوج مخصوص ڪيل ليڪلرڪ ٽئنڪ هلائي ٿي ۽ فرانسيسي فوج کان سواءِ ان ٽئنڪ جو واحد ٻيو استعمال ڪندڙ آهي. وچ اوڀر جي سڀ کان وڏي دفاعي نمائش ۽ ڪانفرنس، بين الاقوامي دفاعي نمائش، هر ٻئي سال ابو ظهبي ۾ منعقد ٿيندي آهي.

گڏيل عرب امارات 2014ع کان بالغ مردن لاءِ، پنهنجي رزرو فورس کي وڌائڻ خاطر، 16 مهينن جي لازمي فوجي خدمت متعارف ڪرائي. گڏيل عرب امارات جي فوجي تاريخ ۾ سڀ کان وڏي جاني نقصان جو واقعو جمعي، 4 سيپٽمبر 2015ع تي 2015ع مارب حملو ۾ پيش آيو، جنهن ۾ وچ يمن جي مارب علائقي ۾ 52 سپاهي مارجي ويا. اهو حملو حوثين طرفان فائر ڪيل توچڪا ميزائل سان ڪيو ويو، جنهن هٿيارن جي ذخيري کي نشانو بڻايو ۽ هڪ وڏو ڌماڪو ٿيو.

قانون

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات جو قانوني نظام ۽ گڏيل عرب امارات ۾ ڏوهه

پڻ ڏسو: گڏيل عرب امارات ۾ ايل جي بي ٽي حق

دبئي پوليس جو هيليڪاپٽر سج لهڻ وقت اڏامندي

گڏيل عرب امارات وٽ وفاقي عدالتي نظام آهي، ۽ ابو ظهبي، دبئي ۽ راس الخيمه وٽ مقامي عدالتي نظام پڻ آهن. گڏيل عرب امارات جو عدالتي نظام شهري قانوني نظام ۽ شريعت جي قانون مان نڪتل آهي. عدالتي نظام شهري عدالتن ۽ شرعي عدالتن تي مشتمل آهي. شرعي عدالتن کي مسلمانن جي خانداني قانون وارن معاملن ۾ خاص اختيار حاصل آهي، جڏهن ته شهري عدالتون ٻين سڀني قانوني معاملن کي ڏسن ٿيون. سيپٽمبر 2020ع کان پوءِ، جسماني سزا گڏيل عرب امارات جي وفاقي قانون هيٺ قانوني سزا جي صورت نه رهي آهي. فرمان هيٺ سزا جون قانوني صورتون قصاص ۽ ديت جي ادائيگي، موت جي سزا، عمر قيد، عارضي قيد، غير معين حراست ۽ ڏنڊ آهن.

وفاقي فوجداري قانون جي آرٽيڪل 1 ۾ 2020ع ۾ ترميم ڪئي وئي ته اسلامي قانون صرف قصاص ۽ ديت وارين سزائن تي لاڳو ٿيندو؛ ان کان اڳ آرٽيڪل ۾ لکيل هو ته "اسلامي قانون جون شقون حد، تعزير ۽ ديت وارن ڏوهن تي لاڳو ٿينديون". 2020ع کان اڳ، ڪوڙا هڻڻ، سنگسار ڪرڻ، عضو ڪٽڻ ۽ صليب تي چاڙهڻ، زنا، شادي کان اڳ جنسي تعلق، ۽ منشيات يا شراب جي استعمال جهڙن فوجداري ڏوهن لاءِ فني طور قانوني سزائون هيون. تازو تاريخ ۾، گڏيل عرب امارات وڌيڪ روادار قانوني ضابطي ڏانهن وڌڻ ۽ جسماني سزا کي مڪمل طور ختم ڪري نجي سزا سان بدلائڻ جو ارادو ظاهر ڪيو آهي. 2020ع عالمي ايڪسپو کان اڳ شراب ۽ گڏ رهڻ وارن قانونن ۾ نرمي اچڻ سان اماراتي قانون غير مسلم ملڪن مان ايندڙ سياحن لاءِ وڌ کان وڌ قبول جوڳا بڻيا آهن.

دبئي پوليس جي سپر-ڪار موٽرڪيڊ جميرا روڊ تي

شرعي عدالتن کي مسلمانن جي خانداني قانون وارن معاملن، جهڙوڪ شادي، طلاق، ٻارن جي سرپرستي ۽ وراثت، تي خاص اختيار حاصل آهي. مسلمان عورتن کي شادي ۽ ٻيهر شادي لاءِ مرد ولي کان اجازت وٺڻي پوندي آهي. هي گهرج شريعت جي قانون مان نڪتل آهي ۽ 2005ع کان وفاقي قانون آهي. مسلمان عورتن لاءِ غير مسلم مردن سان شادي ڪرڻ غير قانوني آهي ۽ قانون موجب سزا جوڳي آهي. غير مسلم پرڏيهي رهواسي شادي، طلاق، ٻارن جي سرپرستي ۽ وراثت بابت شرعي فيصلن جي تابع هوندا هئا، پر وفاقي قانون تبديل ڪري غير مسلمانن لاءِ غير شرعي ذاتي حيثيت وارو قانون متعارف ڪرايو ويو آهي. تازو، ابو ظهبي جي امارت غير مسلمانن لاءِ شهري قانون واري خانداني عدالت کولِي آهي ۽ دبئي اعلان ڪيو آهي ته غير مسلمان شهري شادي اختيار ڪري سگهن ٿا.

ارتداد گڏيل عرب امارات ۾ فني طور موت جي سزا جوڳي ڏوهه آهي، پر مرتدن کي ڦاهي ڏيڻ جا ڪي به دستاويزي ڪيس موجود ناهن. ڪفرگويي غير قانوني آهي؛ اسلام جي توهين ۾ ملوث پرڏيهي رهواسي ملڪ بدر ٿيڻ جا ذميوار هوندا آهن.

لواطت غير قانوني آهي ۽ گهٽ ۾ گهٽ 6 مهينن جي قيد يا ڏنڊ يا ٻنهي جي سزا جوڳي آهي، پر قانون "مڙس يا قانوني ولي جي شڪايت جي بنياد کان سواءِ" لاڳو نٿو ٿئي، ۽ جيڪڏهن شڪايت واپس ورتي وڃي ته سزا معطل ٿي سگهي ٿي. 2013ع ۾ هڪ اماراتي مرد تي "هم جنس پرست هٿ ملائڻ" جي الزام ۾ مقدمو هليو.

مقامي رسمن سبب، ڪجهه عوامي هنڌن تي محبت جو عوامي اظهار غير قانوني آهي ۽ ان جي نتيجي ۾ ملڪ بدري ٿي سگهي ٿي، پر هٿ پڪڙڻ کي برداشت ڪيو ويندو آهي. دبئي ۾ پرڏيهي رهواسين کي عوامي هنڌ تي چمي ڏيڻ سبب ملڪ بدر ڪيو ويو آهي. ڪيترن ئي ڪيسن ۾، گڏيل عرب امارات جي عدالتن انهن عورتن کي قيد ڪيو آهي، جن جنسي ڏاڍائي جي رپورٽ ڪئي هئي. گڏيل عرب امارات جو وفاقي قانون سوشل ميڊيا تي گاريون ڏيڻ کان منع ڪري ٿو. گڏيل عرب امارات ۾ عوامي هنڌن تي ناچ ڪرڻ غير قانوني آهي. نومبر 2020ع ۾ گڏيل عرب امارات اعلان ڪيو ته هن شراب کي ڏوهه جي زمري مان ڪڍي ڇڏيو، غير شادي شده جوڙن جي گڏ رهڻ تي پابندي ختم ڪئي، ۽ غيرت جي نالي تي قتل بابت نرم سزا ختم ڪئي. امارات ۾ رهندڙ پرڏيهين کي طلاق ۽ وراثت بابت پنهنجي اصل ملڪ جي قانونن تي عمل ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي.

شريعت جي قانونن موجب گڏيل عرب امارات ۾ جوا سان لاڳاپيل اوزارن ۽ مشينن تي پابنديون هجڻ باوجود، ملڪ پنهنجي پهرين تجارتي گيمنگ آپريٽر جو لائسنس وِن رزارٽس کي جاري ڪيو، جيڪا راس الخيمه ۾ المرجان ٻيٽ تي هڪ عاليشان تفريحي رهائشگاهه تيار ڪري رهي هئي، جنهن ۾ 224,000 ft² (20,800 م²) ايراضيءَ تي ٻڌل هڪ جواخاني (ڪيسينو) جو حصو پڻ شامل آهي.

سيپٽمبر 2023ع ۾، گڏيل عرب امارات جوا کي قانوني حيثيت ڏيڻ جي منصوبن ڏانهن اشارو ڪندي جنرل ڪمرشل گيمنگ ريگيوليٽري اٿارٽي (GCGRA) قائم ڪئي. هن اداري هڪ جامع ضابطي وارو ڍانچو متعارف ڪرايو، جنهن ۾ جواخانن، سلاٽ مشينن، ۽ پوڪر جي ميزن سان گڏ لاٽري، انٽرنيٽ گيمنگ، ۽ راندين تي شرط لڳائڻ لاءِ لائسنس شامل آهن. GCGRA ذميواراڻي گيمنگ تي زور ڏئي ٿي ۽ آپريٽرن لاءِ سماجي ذميواري تي ٻڌل گيمنگ پروگرام لاڳو ڪرڻ ۽ هر ٻن سالن کان پوءِ سندن آڊٽ ڪرائڻ لازمي قرار ڏئي ٿي. انهن پروگرامن ۾ رانديگرن جي آگاهي، ذميواراڻي تشهير، عملي جي تربيت، ۽ انهن جي اثرائتيت کي ماپڻ لاءِ جائزي جا منصوبا شامل آهن. گيمنگ آپريٽرن وٽ گڏيل عرب امارات اندر هڪ "قابلِ قبول مقامي اداري" جو هجڻ لازمي آهي، جنهن جي وضاحت اهڙي اماراتي ڪمپني طور ڪئي وئي آهي جيڪا ملڪ اندر نمايان ڪاروباري سرگرميون رکي ٿي. GCGRA آن لائن گيمنگ لاءِ رانديگرن جي انتظام بابت اوزار پڻ لازمي قرار ڏئي ٿي، جن ۾ رقم جمع ڪرائڻ جون حدون ۽ عارضي وقفي (Cooling-off period) جا انتظام شامل آهن.

پهريون لاٽري لائسنس دي گيم ايل ايل سي کي ڏنو ويو، جيڪا "يو اي اي لاٽري" جي نالي سان ڪم ڪري ٿي. هن قدم سان اڳ ۾ موجود لاٽري آپريٽر، جهڙوڪ محظوظ ۽ بگ ٽڪيٽ، جي جڳهه والاري وئي، جيڪي هاڻي قانوني طور پنهنجون خدمتون پيش نٿا ڪري سگهن. رانديگرن لاءِ ضروري قرار ڏنو ويو آهي ته هو رڳو لائسنس يافته گيمنگ آپريٽرن سان ئي لاڳاپو رکن، ٻي صورت ۾ کين سخت سزائن کي منهن ڏيڻو پئجي سگهي ٿو. ضابطن موجب آپريٽرن کي اهو به يقيني بڻائڻو پوندو ته جيڪڏهن ڪو رانديگر درخواست ڏئي ته کيس گهٽ ۾ گهٽ 72 ڪلاڪن لاءِ آن لائن گيمنگ پليٽفارمن تان پاڻ کي روڪڻ جي سهولت ڏني وڃي. هي قدم گڏيل عرب امارات ۾ محفوظ ۽ ذميواراڻي تجارتي گيمنگ جو ماحول قائم ڪرڻ جي وسيع تر منصوبي جو حصو آهي.

گڏيل عرب امارات طرفان گيمنگ کي قانوني حيثيت ڏيڻ واري قدم کي سياحت ۽ وندر واري شعبي کي هٿي ڏيڻ لاءِ هڪ حڪمتِ عملي واري قدم طور ڏٺو وڃي ٿو، جنهن ۾ ملڪ پنهنجي موجوده ڍانچي ۽ ڪاروبار دوست ماحول مان فائدو وٺڻ چاهي ٿو. اميد ڪئي وڃي ٿي ته هي ترقي دنيا جي وڏن گيمنگ آپريٽرن کي متوجه ڪندي ۽ ملڪ جي معيشت ۾ نمايان حصو وجهندي. ملڪ وٽ جوا بابت ڪو به باقاعده قانون موجود نه آهي، تنهن ڪري جواخاني واري منصوبي جا تفصيل مڪمل طور عام نه ڪيا ويا. مقامي شهرين کي جوا کيڏڻ جي اجازت نه آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو اڃا تائين قانوني ۽ ثقافتي طور هڪ ممنوع عمل سمجھيو وڃي ٿو.

انساني حقن جون ڀڃڪڙيون

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات ۾ انساني حق

هيومن رائيٽس واچ ملڪ ۾ جاري غيرمنصفاڻن اجتماعي مقدمن، اظهارِ راءِ جي آزاديءَ تي پابندين ۽ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن سان ٿيندڙ زيادتين بابت رپورٽون جاري ڪيون آهن. فريڊم هائوس جي سالياني فريڊم اِن دي ورلڊ رپورٽ موجب، گڏيل عرب امارات کي 1999ع کان وٺي، يعني ان سال کان جڏهن سندن ويب سائيٽ تي رڪارڊ موجود آهن، هر سال "آزاد ناهي" (Not Free) قرار ڏنو ويو آهي. 2025ع ۾ ملڪ کي آزاديءَ جي اشاريي ۾ 100 مان 18 نمبر مليا، جنهن جا سبب آزاد چونڊن جي کوٽ، حڪومتي شفافيت ۽ احتساب جي گهٽتائي، آزاد ميڊيا ۽ عدالتي آزادي جي فقدان، ۽ ٻين جمهوريت سان لاڳاپيل معيارن ۾ گهٽ ڪارڪردگي هئا.

تنظيم سازي جي آزادي پڻ سخت محدود آهي، ۽ موجوده قانونن تحت گهڻين حالتن ۾ ان تي پابندي آهي. گڏيل عرب امارات ۾ ڪنهن به تنظيم جي قيام لاءِ گهٽ ۾ گهٽ ويهه فرد گهربل آهن، جن مان ڪنهن تي به اڳوڻي سزا نه هجي، ۽ تنظيم کي اڳواٽ حڪومتي منظوري ۽ رجسٽريشن حاصل ڪرڻي پوي ٿي. سڀني تنظيمن کي سنسرشپ جي هدايتن تي عمل ڪرڻو پوي ٿو، ۽ هر اشاعت کي اڳواٽ حڪومتي منظوري وٺڻي پوي ٿي. 2022ع ۾ ڏوهن واري قانون جي آرٽيڪل 188 ۾ ترميم ڪري موجوده حڪومتي نظام کي چئلينج ڪرڻ جي مقصد سان تنظيم قائم ڪرڻ کي عمر قيد يا موت جي سزا جوڳو جرم قرار ڏنو ويو. ايمنسٽي انٽرنيشنل پنهنجي 2025ع جي سالياني رپورٽ ۾ مسلسل سخت انساني حقن جي ڀڃڪڙين، خاص طور اجتماع، اظهارِ راءِ جي آزادي، بيجا گرفتارين ۽ تشدد ۾ واڌ جي نشاندهي ڪئي آهي.

پرڏيهي مزدور اڪثر ملڪ جي سخت قانوني نظام جو شڪار ٿين ٿا، ۽ ڪيترائي بيجا گرفتارين يا تشدد جو نشانو بڻجن ٿا. ان جو هڪ نمايان مثال 71 ورهين جو برطانوي شهري رائين ڪارنيليئس آهي، جيڪو 2008ع کان گڏيل عرب امارات ۾ غيرقانوني طور قيد آهي. عرب انساني حقن جي تنظيم حراستي مرڪزن ۾ قيد ماڻهن جون شاهديون حاصل ڪيون، جن ۾ دعويٰ ڪئي وئي ته کين اغوا، تشدد ۽ بدسلوڪي جو نشانو بڻايو ويو. انهن مارڪٽ، برقي جهٽڪو ڏيڻ جون ڌمڪيون، ۽ طبي سهولتن کان محروم رکڻ سميت سورهن مختلف تشدد جا طريقا بيان ڪيا. ملڪي استحڪام کي نقصان پهچائڻ جي الزامن جي بنياد تي پرڏيهي شهرين خلاف ملڪ بدري سميت سخت قدم کنيا ويا آهن. عورت گهريلو ملازمن سان جنسي استحصال پڻ هڪ اهم مسئلو آهي، خاص طور تي ڇاڪاڻ ته اهي 1980ع جي يو اي اي مزدور قانون يا 2007ع جي مسودي واري مزدور قانون جي تحفظ هيٺ ناهن. ان کان علاوه، ڪفالت نظام تحت روزگار جي سرپرستي لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن تي وڏو مالي بار وجهي ٿي ۽ انهن لاءِ حالتون معاهدي واري غلامي جهڙيون پيدا ڪري ٿي. پرڏيهي مزدورن جا احتجاج پڻ دٻايا ويا آهن ۽ ڪيترن ئي احتجاج ڪندڙن کي قانوني ڪارروائي کان سواءِ قيد ڪيو ويو، جن ۾ 2008ع، 2012ع ۽ تازو 2023ع جا واقعا شامل آهن.

گڏيل عرب امارات جي رياستي سلامتي واري ڍانچي تي انساني حقن جي ڀڃڪڙين جا الزام لڳايا ويا آهن، جن ۾ جبري گمشدگيون، بيجا گرفتاريون ۽ تشدد شامل آهن. 2013ع جي هڪ اجتماعي مقدمي ۾، انساني حقن جي ڪارڪن ۽ وڪيل، سليم الشحي دعويٰ ڪئي ته کيس اڪيلائي واري قيد ۾ رکيو ويو ۽ مٿس لڳايل ڏوهن جو اعتراف ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويو. 2023ع ۾ ملڪ پنهنجو سڀ کان وڏو اجتماعي مقدمو هلايو، جنهن ۾ جوابدارن سان منصفاڻو سلوڪ نه ڪيو ويو. ڊسمبر 2023ع کان شروع ٿيل 84 جوابدارن واري مقدمي ۾ 43 ماڻهن کي عمر قيد جي سزا ڏني وئي، ۽ ڏهن ماڻهن کي حڪومت خلاف پرامن احتجاج ڪرڻ سبب پندرهن سالن تائين جون سزائون مليون. سزا يافته ماڻهو گڏيل عرب امارات ۾ رهندڙ بنگلاديشي هئا، جيڪي پنهنجي ملڪ جي حڪومت خلاف احتجاج ڪري رهيا هئا، جڏهن ته گڏيل عرب امارات دعويٰ ڪئي ته جوابدار هڪ دهشتگرد تنظيم جو حصو هئا. مقدمو ڳجهي نموني هلايو ويو، ۽ عدالت ۾ ڪي به دستاويز يا شاهديون پيش نه ڪيون ويون. جنوري 2025ع ۾، هيومن رائيٽس واچ (HRW) هڪ رپورٽ شايع ڪئي، جنهن ۾ 2024ع دوران گڏيل عرب امارات طرفان ڪيل انساني حقن جي ڀڃڪڙين کي اجاگر ڪيو ويو، خاص طور تي غيرمنصفاڻي اجتماعي مقدمي تي ڌيان ڏنو ويو، جتي گڏيل عرب امارات وفاقي فوجداري قانون ۽ سائبر ڪرائيم قانون کي حڪومتي ناقدن، صحافين، مخالفن ۽ ڪارڪنن کي خاموش ڪرائڻ ۽ سندن اظهارِ راءِ جي آزادي محدود ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو.

ڊسمبر 2024ع جي يورپي مرڪز براءِ جمهوريت ۽ انساني حق (ECDHR) جي رپورٽ ملڪ ۾ غيرقانوني سياسي ظلم ۽ عدالتي آزادي جي غيرموجودگي واري سنگين مسئلي کي اجاگر ڪري ٿي. مقدما اڪثر ڳجهي نموني هلايا وڃن ٿا، ۽ جوابدارن جي وڪيلن کي ڪيس فائلن ۽ عدالتي دستاويزن تائين رسائي کان محروم رکيو وڃي ٿو. گڏيل عرب امارات جو 2014ع وارو دهشتگردي روڪ قانون حڪومتي نظام جي پرامن ناقدن ۽ تنظيم هلائيندڙن خلاف سفر تي پابنديون، عمر قيد ۽ ايتري تائين جو موت جي سزا لاڳو ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو. گڏيل عرب امارات جو دهشتگردي روڪ قانون اظهارِ راءِ جي آزادي کي دٻائي ٿو. ملڪ جي عدالتي نظام ۾ ڪنهن به قسم جي شفافيت يا آزادي جي کوٽ آهي، ۽ بين الاقوامي تنظيمن گڏيل قومن کان مطالبو ڪيو آهي ته تشدد، رابطي کان ڪٽيل حراست ۽ غيرمنصفاڻي مقدمن جي سڀني الزامن جو جائزو وٺڻ لاءِ هڪ آزاد ڪميٽي قائم ڪئي وڃي.

جاچن مان معلوم ٿيو آهي ته قطري مردن کي گڏيل عرب امارات جي حڪومت اغوا ڪيو، ۽ مبينا طور انهن مردن جي انجام بابت سندن خاندانن کان معلومات لڪائي وئي. 4,000 کان وڌيڪ شيعه پرڏيهي رهواسين کي گڏيل عرب امارات مان ملڪ بدر ڪيو ويو آهي؛ انهن ۾ لبناني شيعه خاندان پڻ شامل هئا، جن تي حزب الله سان همدردي جا الزام لڳايا ويا. 2013ع ۾ 94 اماراتي ڪارڪنن کي ڳجهن حراستي مرڪزن ۾ رکيو ويو ۽ مبينا طور حڪومت جو تختو اونڌو ڪرڻ جي ڪوشش ڪرڻ جي الزام ۾ مقدمو هلايو ويو؛ هڪ جوابدار جي مائٽ کي مقدمي بابت ٽوئيٽ ڪرڻ تي گرفتار ڪيو ويو ۽ 10 مهينا قيد جي سزا ڏني وئي. تازو جبري گمشدگيءَ جو ڪيس ابو ظهبي جي ٽن ڀينرن سان لاڳاپيل آهي.

گڏيل عرب امارات پنهنجو بين الاقوامي اثر وڌايو آهي، جنهن کان پوءِ هن قومي سرحدن کان ٻاهر به انساني حقن جون ڀڃڪڙيون ڪيون آهن. ملڪ سوڊان ۾ نسل ڪشي لاءِ سوڊاني گهرو ويڙهه ۾ ريپڊ سپورٽ فورسز کي سڌي مدد ۽ هٿيار فراهم ڪرڻ ذريعي مالي مدد ڪري رهيو آهي.

29 مارچ 2024ع تي، سوڊان گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل (UNSC) ۾ باضابطه شڪايت داخل ڪئي، جنهن ۾ گڏيل عرب امارات طرفان سوڊاني فوج خلاف ريپڊ سپورٽ فورسز مليشيا جي منصوبابندي ۽ حمايت تي اعتراض ڪيو ويو. جاري تڪرار گڏيل عرب امارات طرفان هٿيارن ۽ ٻين سامان جي صورت ۾ ريپڊ سپورٽ فورسز جي مسلسل مدد سبب تشدد جي نون درجن تي پهچي ويو آهي. اهي رپورٽون ته امارات سوڊاني عوام لاءِ انساني همدردي واري مدد فراهم ڪرڻ چاهي ٿو، اصل ۾ هڪ ڳجهي ڪارروائي جي توسيع ثابت ٿيون، جنهن تحت مخالف قوتن کي پئسا ۽ هٿيار، جن ۾ ڊرون ٽيڪنالاجي پڻ شامل هئي، پهچايا پئي ويا. عملدارن چيو ته گڏيل عرب امارات بحران کي گهٽائڻ جو واعدو ڪندي، ساڳئي وقت ان کي ڀڙڪائڻ ۾ سڀ کان وڌيڪ اهم ڪردار ادا ڪري رهيو هو. آڪٽوبر 2024ع ۾، سوڊان سلامتي ڪائونسل ڏانهن ٻيو سرڪاري خط لکيو، جنهن ۾ گڏيل عرب امارات جي سوڊان خلاف جاري جارحيت تي سخت ڪارروائي ڪرڻ جو مطالبو ڪيو ويو، جڏهن ته سوڊاني پرڏيهي وزارت پڻ دعويٰ ڪئي ته گڏيل عرب امارات رڳو ريپڊ سپورٽ فورسز جو اڻ سڌو حامي ناهي، پر سوڊان خلاف "جارحيت واري جنگ ۾ هڪ بي رحم اگهاڙي صف جو رانديگر" آهي.

انساني حقن جي خراب رڪارڊ جي جواب ۾، گڏيل عرب امارات جي حڪومت پنهنجي عوامي تصوير بهتر ڪرڻ لاءِ وائيٽ واشنگ ذريعي ڪيترن ئي اولهه وارن نجي ۽ سرڪاري ادارن سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. هنن 2017ع ۾ پنهنجي بين الاقوامي تصوير کي سنوارڻ لاءِ سافٽ پاور ڪائونسل قائم ڪئي. گڏيل عرب امارات اهڙيون ڪيتريون ئي حڪمت عمليون استعمال ڪري ٿو، جن ۾ جنس-ڌوئڻ، سبز-ڌوئڻ ۽ راندين ذريعي ڌوئڻ شامل آهن؛ جيئن ڪوپ 28 جهڙن وڏن واقعن جي ميزباني، فارمولا ون ريسن سميت راندين جا واقعا، 2026ع ۾ ابو ظهبي ڪپ؛ يا دبئي ڏانهن سياحت ۽ ڪاروبار کي فروغ ڏيڻ مان ظاهر آهي. بين الاقوامي وندر واري صنعت ۾ ڪردار ادا ڪرڻ ۾ وڌندڙ دلچسپي ملڪ جي جاري انساني حقن جي ڀڃڪڙين واري تصوير کي ڌوئڻ جي ڪوشش آهي. انهن بين الاقوامي واقعن ۾ شرڪت ڪرڻ باوجود، ملڪ کي موسمياتي تبديليءَ ۾ جاري حصيداري ۽ انساني حقن جي ڀڃڪڙين سبب تنقيد جو منهن ڏسڻو پوي ٿو. 2018ع ۾ ملڪ ٻئي سالياني ورلڊ ٽالرنس سمٽ جي ميزباني ڪئي، جنهن خلاف ڪيترن غير سرڪاري تنظيمن ۽ عالمن احتجاج ڪيو.

لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات ۾ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور ۽ خليجي تعاون ڪائونسل واري علائقي ۾ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور

ٻه ڏکڻ ايشيائي محنتي مزدور پسمنظر ۾ برج خليفا سان تصوير ڪڍرائيندي

گڏيل عرب امارات ۾ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن کي نه ته مزدور يونينن ۾ شامل ٿيڻ جي اجازت آهي ۽ نه ئي هڙتال ڪرڻ جي. جيڪي مزدور هڙتال ڪن ٿا، انهن کي قيد ۽ ملڪ نيڪالي جو خطرو هوندو آهي، جيئن 2014ع ۾ ڏٺو ويو، جڏهن هڙتال ڪرڻ تي ڪيترن ئي مزدورن کي ملڪ بدر ڪيو ويو. بين الاقوامي واپاري يونين اتحاد گڏيل قومن کان مطالبو ڪيو آهي ته گڏيل عرب امارات ۾ هزارين لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن سان غلامن جهڙو ورتاءُ ٿيڻ بابت ثبوتن جي جاچ ڪئي وڃي.

2019ع ۾ دي گارجين جي ڪيل هڪ جاچ مان ظاهر ٿيو ته گڏيل عرب امارات جي ايڪسپو 2020 نمائش لاءِ بنيادي ڍانچي ۽ عمارتن جي منصوبن تي ڪم ڪندڙ هزارين لڏپلاڻ ڪندڙ تعميراتي مزدور غير محفوظ ماحول ۾ ڪم ڪري رهيا هئا. انهن مان ڪي ته دل ۽ رت جي نالن سان لاڳاپيل بيمارين سبب جان ليوا حالتن کي به منهن ڏئي رهيا هئا. سج هيٺ ڊگها ڪم جا ڪلاڪ انهن کي گرميءَ جي شديد اثرن ۽ هيٽ اسٽروڪ جي خطري ۾ وجهي رهيا هئا. جنوري 2020ع ۾ شايع ٿيل هڪ رپورٽ ۾ نمايان ڪيو ويو ته گڏيل عرب امارات ۾ ملازمت ڏيندڙ هندستاني مزدورن جو استحصال ڪري رهيا هئا ۽ انهن کي سياحتي ويزا تي ڀرتي ڪري رهيا هئا، جيڪو ورڪ پرمٽ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آسان ۽ سستو هو. اهڙا لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور مزدورن جي حقن جي ڀڃڪڙين لاءِ وڌيڪ غير محفوظ ٿي ويندا هئا، جڏهن ته هو پنهنجي غير قانوني حيثيت سبب استحصال جي شڪايت ڪرڻ کان به ڊڄندا هئا. ان کان علاوه، هي مسئلو گهڻو ڪري اڻڄاتل رهندو هو، ڇاڪاڻ⁠تہ سياحتي ويزا بابت انگ اکر نه گڏيل عرب امارات ۾ ۽ نه ئي هندستان جي انساني لڏپلاڻ ۽ روزگار جي رڪارڊ ۾ محفوظ ڪيا ويندا هئا.

دبئي جا تعميراتي مزدور منجهند جي مانيءَ جي وقفي دوران

22 جولاءِ 2020ع تي رائٽرز جي هڪ خبر موجب، انساني حقن جي تنظيمن جو چوڻ هو ته ڪووڊ-19 عالمي وبا سبب حالتون وڌيڪ خراب ٿي ويون هيون. ڪيترائي لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور قرضن هيٺ اچي ويا هئا ۽ خيراتي ادارن جي مدد تي ڀاڙڻ تي مجبور هئا. رپورٽ موجب پگهارن ۾ دير ۽ نوڪرين مان ڪڍڻ وڏا خطرا بڻجي ويا هئا، جڏهن ته گهڻي ڀريل رهائش، سهڪار جي کوٽ، صحت جي سهولتن ۽ بيماري دوران پگهار سان لاڳاپيل مسئلا به موجود هئا. رائٽرز موجب سفارتي ذريعن جي انگن اکرن مطابق گهٽ ۾ گهٽ 200,000 مزدور، جن مان گهڻا هندستان جا هئا، جڏهن ته پاڪستان، بنگلاديش، فلپائن ۽ نيپال جا مزدور پڻ شامل هئا، پنهنجن ملڪن ڏانهن واپس موڪليا ويا. 2 مئي 2020ع تي دبئي ۾ هندستان جي قونصل جنرل، وپل، تصديق ڪئي ته گڏيل عرب امارات ۾ 150,000 کان وڌيڪ هندستانين هندستاني قونصل خانن پاران مهيا ڪيل آن لائين رجسٽريشن وسيلي وطن واپسي لاءِ درخواستون داخل ڪيون هيون. انگن اکرن موجب، درخواست ڏيندڙن مان 25 سيڪڙو پنهنجيون نوڪريون وڃائي ويٺا هئا، جڏهن ته لڳ ڀڳ 15 سيڪڙو لاڪ ڊائون سبب ملڪ ۾ ڦاسي پيا هئا. ان کان علاوه، ڪل درخواست ڏيندڙن مان 50 سيڪڙو هندستان جي ڪيرالا رياست سان تعلق رکندڙ هئا. 9 آڪٽوبر 2020ع تي دي ٽيليگراف رپورٽ ڏني ته ڪووڊ-19 عالمي وبا سبب معاشي سرگرمين ۾ آيل سستي جي نتيجي ۾ ڪيترائي لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور پنهنجون نوڪريون وڃائڻ کان پوءِ لاوارث رهجي ويا.

انساني حقن جي مختلف تنظيمن ايڪسپو 2020 جي انتظام سان لاڳاپيل وڏن ٺيڪيدارن طرفان لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن سان مبينا بدسلوڪي بابت سخت خدشن جو اظهار ڪيو. گڏيل عرب امارات ۾ ڪاروباري خدمتون فراهم ڪندڙ جرمن پيوليئن کي پڻ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن سان بدسلوڪي جي ذميواري هيٺ آندو ويو.

ماحولياتي پاليسي

وڌيڪ ڏسو: گڏيل عرب امارات ۾ ماحولياتي مسئلا

گڏيل عرب امارات ۾ ماحولياتي مسئلا قدرتي وسيلن جي استحصال، آباديءَ جي تيز واڌ ۽ توانائي جي وڏي طلب سبب پيدا ٿين ٿا. آبهوا جي تبديلي گڏيل عرب امارات ۾ پاڻيءَ جي کوٽ، خشڪ سالي ۽ سمنڊ جي سطح ۾ واڌ جو سبب بڻجي ٿي. هي ملڪ تيل ۽ قدرتي گيس جو هڪ وڏو پيدا ڪندڙ آهي. هتي في فرد توانائي جو استعمال لڳ ڀڳ 370 گيگا جول آهي. گڏيل عرب امارات ۾ في فرد ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ جو اخراج تمام گهڻو آهي، ۽ عالمي سطح تي ملڪن ۾ ڇهين نمبر تي اچي ٿو. تازن سالن ۾ هن ملڪ پاڻ کي وڌيڪ پائيدار بڻائڻ لاءِ ڪوششون ڪيون آهن، جن ۾ هيٺيان قدم شامل آهن:

• 2030ع تائين عام ڪاروباري منظرنامي جي ڀيٽ ۾ گرين هائوس گيسن جو اخراج 31 سيڪڙو گهٽائڻ ۽ 2050ع تائين خالص صفر اخراج حاصل ڪرڻ جو هدف مقرر ڪرڻ.
• سڀ کان وڌيڪ اخراج ڪندڙ ٽن شعبن کي 40 سيڪڙو وڌيڪ توانائي جي مؤثر استعمال وارو بڻائڻ لاءِ هڪ پروگرام شروع ڪرڻ.
• سائو تعمير سان لاڳاپيل ڪيترائي پروگرام شروع ڪرڻ. رڳو 30,000 عمارتن جي ريٽروفٽنگ سان ئي 10 لک ٽن اخراج گهٽجڻ جي اميد آهي.
• عوامي آمدرفت جي واڌاري ۽ ٻين قدمن کي هٿي ڏيڻ.

سرڪاري ذريعن موجب، دبئي ۾ "ماڻهن جي آمدرفت ۾ عوامي ٽرانسپورٽ جو حصو 2006ع ۾ 6 سيڪڙو مان وڌي 2022ع ۾ 20.61 سيڪڙو ٿي ويو."

آمريڪا سان گڏجي، هن ملڪ پائيدار زراعت ۾ 17 ارب آمريڪي ڊالر جي سيڙپڪاري ڪئي آهي.

معيشت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات جي معيشت

برج خليفا، دنيا جي سڀ کان اوچي انسان-ٺاهيل اڏاوت، جيڪا دبئي ۾ واقع آهي

گڏيل عرب امارات فقط لڳ ڀڳ 50 سالن ۾ بدوي قبيلن جي گڏيل حالت مان ترقي ڪري دنيا جي سڀ کان شاهوڪار رياستن مان هڪ بڻجي ويو آهي، ۽ دنيا ۾ في فرد جي ڊي پي (خريداري طاقت جي برابري) جي سڀ کان اعليٰ انگن مان هڪ تي فخر ڪري ٿو. امارتن جي هن نوجوان وفاق جي تاريخ دوران اقتصادي واڌ متاثر ڪندڙ ۽ مسلسل رهي آهي، رڳو ٿورن وقتن لاءِ کساد بازاري جا دور آيا، مثال طور 2008–09ع جي عالمي مالي ۽ اقتصادي بحران جي سالن ۾، ۽ 2015ع کان شروع ٿي 2019ع تائين جاري رهندڙ ڪجهه وڌيڪ ملاوٽ وارن سالن ۾. 2000ع کان 2018ع تائين، حقيقي مجموعي گهريلو پيداوار (جي ڊي پي) جي سراسري واڌ لڳ ڀڳ 4 سيڪڙو هئي. هي جي سي سي ۾ ٻئي نمبر تي وڏي معيشت آهي (سعودي عرب کان پوءِ)، جنهن جي 2018ع ۾ اسمي مجموعي گهريلو پيداوار (جي ڊي پي) 414.2 ارب آمريڪي ڊالر، ۽ حقيقي جي ڊي پي 2010ع جي مستقل آمريڪي ڊالرن ۾ 392.8 ارب هئي. 1971ع ۾ آزاديءَ کان وٺي، گڏيل عرب امارات جي معيشت لڳ ڀڳ 231 ڀيرا وڌي 2013ع ۾ 1.45 کرب درهم تائين پهتي. غير تيل واپار 1.2 کرب درهم تائين وڌيو، جيڪو 1981ع کان 2012ع تائين لڳ ڀڳ 28 ڀيرا واڌ آهي. دنيا جي ستين نمبر وڏي تيل جي ذخيرن جي مدد سان، ۽ محتاط سيڙپڪاري سان گڏ اقتصادي آزادي پسنديءَ سان مضبوط وابستگي ۽ مضبوط حڪومتي نگراني جي سهاري، گڏيل عرب امارات گذريل چئن ڏهاڪن دوران پنهنجي حقيقي جي ڊي پي کي ٽن ڀيرا کان وڌيڪ وڌندي ڏٺو آهي. هن وقت، گڏيل عرب امارات عالمي سطح تي سڀ کان شاهوڪار ملڪن ۾ شامل آهي، جتي في فرد جي ڊي پي، او اي سي ڊي جي اوسط کان لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو وڌيڪ آهي.

دبئي انٽرنيشنل فنانشل سينٽر

گڏيل عرب امارات ۾ اقتصادي واڌ جيتري متاثر ڪندڙ رهي آهي، اوتري ئي ڪل آبادي 1975ع ۾ لڳ ڀڳ صرف 550,000 مان وڌي 2018ع ۾ لڳ ڀڳ 10 ملين تائين پهچي وئي آهي. هي واڌ بنيادي طور ملڪ ۾ پرڏيهي مزدورن جي آمد سبب آهي، جنهن ڪري قومي آبادي اقليت بڻجي وئي آهي. گڏيل عرب امارات وٽ هڪ منفرد مزدور مارڪيٽ نظام آهي، جنهن ۾ گڏيل عرب امارات ۾ رهائش سخت ويزا قاعدن سان مشروط آهي. هي نظام وسيع اقتصادي استحڪام جي لحاظ کان هڪ وڏو فائدو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ مزدور رسد اقتصادي ڪاروباري چڪرن دوران طلب سان جلدي هم آهنگ ٿي وڃي ٿي. انهيءَ سان حڪومت کي ملڪ ۾ بيروزگاري انتهائي گهٽ، 3 سيڪڙو کان به گهٽ سطح تي رکڻ جي اجازت ملي ٿي، ۽ اهو حڪومت کي وسيع اقتصادي پاليسين جي لحاظ کان وڌيڪ گنجائش پڻ ڏئي ٿو، جتي ٻين حڪومتن کي اڪثر بيروزگاري سان مقابلي ۽ مهانگائي سان مقابلي جي وچ ۾ سمجھوتا ڪرڻا پوندا آهن. 2014ع کان 2018ع تائين، رهائش ۽ خوراڪ، تعليم، معلومات ۽ مواصلات، فنون ۽ تفريح، ۽ رئيل اسٽيٽ شعبن واڌ جي لحاظ کان بهتر ڪارڪردگي ڏيکاري، جڏهن ته تعمير، رسد، پيشاورانه خدمتن، سرڪاري، ۽ تيل ۽ گئس شعبن جي ڪارڪردگي گهٽ رهي. مقابلي جي صلاحيت جي حوالي سان، جون 2024ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو ته گڏيل عرب امارات آءِ ايم ڊي عالمي مقابلي جي درجابندي ۾ ٽن جڳهن جي واڌ سان مٿين 10 ملڪن ۾ 7هين نمبر تي اچي ويو آهي. هي درجابندي سوئٽزرلينڊ ۾ انسٽيٽيوٽ فار مينيجمينٽ ڊولپمينٽ (آءِ ايم ڊي) جي ورلڊ ڪامپيٽيٽونيس سينٽر طرفان جاري ڪئي ويندي آهي.

ڪاروبار ۽ ماليات

ابو ظهبي جو آسماني منظر

ورلڊ بينڪ گروپ طرفان شايع ٿيل ڊوئنگ بزنس 2017 رپورٽ موجب، گڏيل عرب امارات کي ڪاروبار ڪرڻ لاءِ دنيا جو 26هون بهترين ملڪ قرار ڏنو ويو آهي. گڏيل عرب امارات ڪيترن ٻين عالمي اشاريَن ۾ به مٿين درجن ۾ آهي، جهڙوڪ عالمي خوشي رپورٽ (ڊبليو ايڇ آر)، ۽ 2025ع ۾ عالمي جدت اشاري ۾ 30هين نمبر تي آهي. اڪنومسٽ انٽيليجنس يونٽ (اي آءِ يو) ڪاروباري ماحول جي لحاظ کان گڏيل عرب امارات کي علائقائي طور ٻيو نمبر ۽ عالمي طور 22هون نمبر ڏئي ٿو. 2018ع جي عرب نوجوانن جي سروي مان، گڏيل عرب امارات رهائش، سلامتي ۽ تحفظ، اقتصادي موقعن، ۽ ڪاروبار شروع ڪرڻ جهڙن شعبن ۾ مٿيون عرب ملڪ طور سامهون اچي ٿو، ۽ ٻين رياستن لاءِ پيروي ڪرڻ جو هڪ مثال بڻجي ٿو.

ڪمزور پهلو اڃان تائين گڏيل عرب امارات جي آبادي ۾ تعليم جي سطح، مالي ۽ مزدور مارڪيٽن ۾ حد بنديون، واپار ۾ رڪاوٽون ۽ ڪجهه اهڙا ضابطا آهن جيڪي ڪاروباري تحرڪ کي روڪين ٿا. بهرحال ملڪ لاءِ وڏو چئلينج سيڙپڪاري ۽ مضبوط سازگار حالتن کي جدت ۽ تخليقي پيداوار ۾ تبديل ڪرڻ آهي. گڏيل عرب امارات جو قانون مزدور يونينن جي وجود جي اجازت نٿو ڏئي. اجتماعي سوديبازي جو حق ۽ هڙتال جو حق تسليم ٿيل نه آهن، ۽ محنت واري وزارت وٽ مزدورن کي ڪم تي واپس وڃڻ تي مجبور ڪرڻ جو اختيار آهي. هڙتال ۾ حصو وٺندڙ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن جا ڪم پرمٽ رد ٿي سگهن ٿا ۽ انهن کي ملڪ بدر ڪيو وڃي ٿو. نتيجي طور، مزدورن جي معاملن ۾ امتيازي سلوڪ جي خلاف تمام ٿورا قانون آهن، جتي اماراتي شهرين ۽ ٻين جي سي سي عربن کي سرڪاري شعبي جي نوڪرين ۾ ترجيح ملي ٿي، باوجود ان جي ته سندن قابليتون مقابلي ڪندڙن کان گهٽ ۽ سندن تحرڪ به گهٽ هجي. حقيقت ۾، اماراتي مزدورن مان اَسي سيڪڙو کان ٿورو وڌيڪ سرڪاري عهدن تي آهن، جڏهن ته باقي ڪيترائي رياستي ملڪيت وارن ادارن جهڙوڪ دبئي پراپرٽيز ۽ ايئرلائن امارات ۾ حصو وٺن ٿا. اولهه رياستن، جن ۾ برطانيا به شامل آهي، کي به اماراتي واپار واري وزير، ثاني بن احمد الزیودي، خبردار ڪيو ته سياست کي واپار ۽ معيشت کان الڳ رکيو وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو معاهدن جي بنيادي مقصدن کي ڪمزور ڪري ٿو. 2023ع ۾، الزیودي اشارو ڏنو ته انهن ملڪن کي وڌيڪ مارڪيٽ رسائي ۽ ڪاروباري موقعا حاصل ڪرڻ لاءِ واپاري معاهدن ۾ انساني ۽ مزدورن جي حقن بابت شقن کي "نرم" ڪرڻ گهرجي. گڏيل عرب امارات جي مالي پاليسي استحڪام ۽ اڳڪٿي لائق هجڻ تي زور ڏئي ٿي. گڏيل عرب امارات جو مرڪزي بينڪ (سي بي يو اي اي) آمريڪي ڊالر (يو ايس ڊي) سان ڳانڍاپو برقرار رکي ٿو ۽ وياج جي شرح کي وفاقي فنڊز شرح جي ويجهو هلائي ٿو. فچ ريٽنگز موجب، ملڪيت واري شعبي ۾ زوال گڏيل عرب امارات جي بينڪن وٽ موجود اثاثن جي معيار کي بتدريج خراب ڪرڻ جا خطرا پيدا ڪري ٿو، جنهن سان معيشت اڳتي وڌيڪ ڏکين حالتن ڏانهن وڃي سگهي ٿي. جيتوڻيڪ پرچون ۽ ملڪيت جي ڀيٽ ۾، گڏيل عرب امارات جي بينڪن بهتر ڪارڪردگي ڏيکاري. 2016ع کان پوءِ وڌندڙ آمريڪي وياج جي شرحن، جن سان گڏيل عرب امارات جي ڪرنسي هم آهنگ آهي، نفعي کي وڌايو آهي. بهرحال، وياج جي شرح گهٽجڻ ۽ خراب قرضن تي رزرو خرچن ۾ واڌ جو امڪان معيشت لاءِ ڏکين وقتن ڏانهن اشارو ڪري ٿو.

دبئي مرينا جو آسماني منظر

2015ع کان وٺي، اقتصادي واڌ وڌيڪ ملاوٽ واري رهي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪيترائي عنصر طلب ۽ رسد ٻنهي کي متاثر ڪري رهيا آهن. 2017ع ۽ 2018ع ۾ واڌ مثبت رهي، پر ترتيبوار 0.8 ۽ 1.4 سيڪڙو جي گهٽ سطح تي. معيشت جي مدد لاءِ، حڪومت هن وقت توسيعي مالي پاليسي اختيار ڪري رهي آهي. بهرحال، هن پاليسي جا اثر جزوي طور مالي پاليسي جي ڪري گهٽجي وڃن ٿا، جيڪا تنگ ڪندڙ رهي آهي. جيڪڏهن 2018ع ۾ مالي تحرڪ نه هجي ها، ته گڏيل عرب امارات جي معيشت شايد ان سال سُڪڙي وڃي ها. گهٽ واڌ لاءِ ذميوار عنصرن مان هڪ قرضي دٻاءُ رهيو آهي، جيڪو ٻين عنصرن سان گڏ، وڌيڪ وياج جي شرحن سبب آهي. گذريل ڪجهه سالن ۾ وڏن خسارن جي باوجود، سرڪاري قرض گهٽ سطح تي رهيو آهي. سرڪاري قرض سان لاڳاپيل خطرا اڃا به گهٽ آهن. 2017ع ۽ 2018ع ۾ مهانگائي وڌڻ شروع ٿي. ان ۾ حصو وٺندڙ عنصرن ۾ 2018ع ۾ 5 سيڪڙو قدر وڌايل ٽيڪس (وي اي ٽي) جو نفاذ ۽ شين جي قيمتن ۾ واڌ شامل هئا. حڪومت جي توسيعي مالي پاليسي ۽ 2018ع ۽ 2019ع جي شروعات ۾ وڌندڙ معيشت جي باوجود، 2018ع جي آخر ۽ 2019ع ۾ قيمتون گهٽجي رهيون هيون، ڇاڪاڻ⁠تہ صارفين جي قيمتن لاءِ اهم ڪجهه شعبن ۾ رسد ضرورت کان وڌيڪ هئي.

گڏيل عرب امارات وٽ ڪمپنين ۽ شاهوڪار ماڻهن لاءِ پرڪشش ٽيڪس نظام آهي، جنهن ڪري اهو ٽيڪس کان بچاءُ چاهيندڙ ڪمپنين لاءِ پسنديده منزل بڻجي ويو آهي. غير سرڪاري تنظيم ٽيڪس جسٽس نيٽورڪ 2021ع ۾ ان کي ڏهن سڀ کان وڏن ٽيڪس پناهه گاهن جي گروپ ۾ رکي ٿي. 2023ع ۾، گڏيل عرب امارات جو قانوني نظام عالمي جاچ هيٺ آيو، جڏهن برطانوي پارليامينٽ جي ميمبرن ملڪ ۾ قانون ٽوڙڻ جي الزامن جي صورت ۾ پرڏيهي ڪاروباري عملدارن سان ٿيندڙ سلوڪ بابت جاچ شروع ڪئي. 2024ع ٽيون لڳاتار سال هوندو جنهن ۾ گڏيل عرب امارات دنيا جي سڀ کان وڏي دولت ڇڪيندڙ ملڪ طور پهريون نمبر برقرار رکندو، ڇاڪاڻ⁠تہ 6,700 شاهوڪار لڏپلاڻ ڪندڙ ملڪ ڏانهن منتقل ٿيڻ لاءِ تيار آهن.

وي اي ٽي

گڏيل عرب امارات جي حڪومت 1 جنوري 2018ع کان ملڪ ۾ قدر وڌايل ٽيڪس (ويليو ايڊٽ ٽيڪس) (وي اي ٽي) 5 سيڪڙو جي معياري شرح سان لاڳو ڪيو. جڏهن ته حڪومت اڃا تائين وي اي ٽي جي صحيح انتظام ۾ تبديلي آڻي سگهي ٿي، پر ويجهي مستقبل ۾ ڪنهن نئين ٽيڪس متعارف ٿيڻ جو امڪان ناهي. اضافي ٽيڪسون گڏيل عرب امارات جي انهن بنيادي ڪشش مان هڪ کي ختم ڪري ڇڏينديون، جنهن سبب ڪاروبار ملڪ ۾ ڪم ڪن ٿا، ۽ معيشت تي وڏو بار وجهنديون.

توانائي

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات ۾ توانائي

پڻ ڏسو: گڏيل عرب امارات ۾ شمسي توانائي

رويس ريفائنري دنيا ۾ هڪ ئي هنڌ تي قائم چوٿين نمبر وڏي تيل ريفائنري ۽ وچ اوڀر ۾ سڀ کان وڏي آهي.

تيل ۽ گئس جي پيداوار گڏيل عرب امارات جي معيشت جو هڪ اهم حصو آهي. 2018ع ۾، تيل ۽ گئس واري شعبي مجموعي جي ڊي پي ۾ 26 سيڪڙو حصو وڌو. گڏيل عرب امارات جي قيادت 1980ع واري ڏهاڪي ۾ تيل جي قيمتن جي ڪِرڻ کان به اڳ اقتصادي تنوع جون ڪوششون شروع ڪري ڇڏيون هيون، جنهن جي نتيجي ۾ گڏيل عرب امارات وٽ هن وقت وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا (مينا) خطي جي سڀ کان وڌيڪ متنوع معيشت آهي. جيتوڻيڪ تيل ۽ گئس وارو شعبو گڏيل عرب امارات جي معيشت لاءِ اهم رهيو آهي، انهن ڪوششن تيل جي قيمتن ۾ ڦيرڦار ۽ اقتصادي افراتفري جي دورن دوران وڏي لچڪ پيدا ڪئي آهي. وي اي ٽي جي متعارف ٿيڻ سان حڪومت کي آمدني جو اضافي ذريعو مليو آهي — 2018ع ۾ ڪل آمدني جو لڳ ڀڳ 6 سيڪڙو، يا 27 ارب گڏيل عرب امارات درهم (اي اي ڊي) — جنهن سان ان جي مالي پاليسي کي تيل ۽ گئس سان لاڳاپيل آمدني کان وڌيڪ آزادي ملي، جيڪا ڪل سرڪاري آمدني جو لڳ ڀڳ 36 سيڪڙو بڻجي ٿي.

براڪه جوهري بجلي گهر عرب اپٻيٽ تي پهريون آهي ۽ ملڪ جي ڪاربن نشان کي گهٽائڻ جي اميد ڪئي وڃي ٿي. گڏيل عرب امارات وٽ شمسي پيداوار جي صلاحيت آهي، ۽ شمسي توانائي جي قيمت گهٽجڻ سبب ان جي توانائي پاليسي تبديل ٿي آهي. دبئي ڪلين انرجي اسٽريٽجي جو مقصد 2020ع تائين دبئي جي توانائي جو 7 سيڪڙو صاف توانائي ذريعن مان فراهم ڪرڻ آهي. اهو هدف 2030ع تائين 25 سيڪڙو ۽ 2050ع تائين 75 سيڪڙو تائين وڌايو ويندو.

2023ع ۾، ايڊنوڪ ۽ ان جي چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر سلطان الجابر لڳ ڀڳ 100 ارب ڊالر ماليت جا گهٽ ۾ گهٽ 20 ڪاروباري معاهدا مڪمل ڪيا. رياستي تيل ڪمپني تي الزام لڳايو ويو ته ان گڏيل عرب امارات جي ڪوپ 28 صدارت کي تيل ۽ گئس معاهدن جي پيروي لاءِ استعمال ڪيو. ليڪ ٿيل دستاويزن موجب، الجابر جي ٽيم اهڙن معاهدن بابت ڪمپنين، نمائندن يا وزيرن تي اثرانداز ٿيڻ لاءِ 16 ملڪن کي نشانو بڻايو. ايڊنوڪ 12 ملڪن جي ڪمپنين سان معاهدن جي ڪوشش ڪئي، جن ۾ 16 نشانو بڻايل ملڪن مان 11 شامل هئا. الجابر ۽ ايڊنوڪ جي سينيئر عملدارن کليل نموني معاهدن تي بحث ڪيو. ڪوپ 28 جي تنظيمي ٽيمن کي گڏجاڻين کان ٻاهر رکيو ويو ۽ انهن جي جاءِ تي ايڊنوڪ عملدارن کي آندو ويو، جنهن سان هڪ بند گروهه ٺهيو جنهن معاهدا ڪيا.

سياحت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات ۾ سياحت

دبئي ۾ پام جميرا

دي دبئي مال

سياحت گڏيل عرب امارات جي پوري معيشت لاءِ واڌ ويجهه وارو هڪ اهم شعبو آهي. دبئي وچ اوڀر جو سڀ کان اهم سياحتي مرڪز آهي. سالياني ماسٽر ڪارڊ گلوبل ڊيسٽينيشن سٽيز انڊيڪس موجب، دبئي دنيا جو پنجون سڀ کان وڌيڪ مشهور سياحتي ماڳ آهي. گڏيل عرب امارات جي سياحتي معيشت ۾ دبئي جو حصو 66 سيڪڙو تائين آهي، جڏهن ته ابو ظهبي جو 16 سيڪڙو ۽ شارجا جو 10 سيڪڙو حصو آهي. 2013ع دوران دبئي ۾ هڪ ڪروڙ سياحن آمد ڪئي.

گڏيل عرب امارات وٽ خطي ۾ سڀ کان وڌيڪ جديد ۽ ترقي يافته بنيادي ڍانچو موجود آهي. 1980ع واري ڏهاڪي کان وٺي، گڏيل عرب امارات بنيادي ڍانچي تي اربين ڊالر خرچ ڪندو رهيو آهي. اهي ترقياتي ڪم خاص طور تي ابو ظهبي ۽ دبئي جهڙين وڏين امارتن ۾ نمايان آهن. اتر وارين امارتن به تيزيءَ سان انهن جي پيروي ڪئي آهي ۽ رهائشي ۽ تجارتي ملڪيت جي ترقي ڪندڙن لاءِ اهم سهولتون ۽ ترغيبون مهيا ڪيون آهن.

2019ع ۾ گڏيل عرب امارات ۾ ٻاهرين ملڪن مان ايندڙ سياحن جي خرچن جو مقدار، ملڪ مان ٻاهر ويندڙ سياحت جي خرچن جي 118.6 سيڪڙو جي برابر هو. 6 جنوري 2020ع کان گڏيل عرب امارات جا سياحتي ويزا پنجن سالن لاءِ ڪارآمد آهن. اندازو آهي ته 2028ع تائين سفر ۽ سياحت جي صنعت گڏيل عرب امارات جي مجموعي گهريلو پيداوار ۾ لڳ ڀڳ 280.6 ارب گڏيل عرب امارات درهم جو حصو وجهندي.

ملڪ جي اهم سياحتي ماڳن ۾ دبئي ۾ واقع مشهور برج خليفا شامل آهي، جيڪو دنيا جو سڀ کان اوچو ٽاور آهي؛ ورلڊ ٻيٽن جو مجموعو ۽ پام جميرا پڻ دبئي ۾ آهن؛ شيخ زايد وڏي مسجد ۽ ياس مرينا سرڪٽ ابو ظهبي ۾؛ ۽ الحجر جبل فجيره ۾ واقع آهن. ملڪ جي قدرتي ريگستاني زندگي، خاص طور تي بدو، پڻ ملڪ جي سياحتي صنعت کي هٿي ڏئي ٿي.

گڏيل عرب امارات جوا خانو واري جوا بازي متعارف ڪرائڻ سان پنهنجي سياحتي شعبي ۾ تنوع آڻيندو. راس الخيمه ۾ ون المرجان آئلينڊ تي ملڪ جو پهريون جوا خانو قائم ڪيو ويندو، جيڪو مارچ 2027ع ۾ افتتاح ٿيڻ تي ملڪ جو پهريون مربوط تفريحي مرڪز پڻ هوندو.

ابو ظهبي ۾ ڊزني لينڊ ابو ظهبي قائم ٿيڻ وارو آهي، جيڪو وچ اوڀر جو پهريون ڊزني ٿيم پارڪ هوندو.

آمدرفت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات ۾ آمدرفت

دبئي بين الاقوامي هوائي اڏو 2014ع ۾ بين الاقوامي مسافرن جي اچ وڃ جي لحاظ کان دنيا جو سڀ کان وڌيڪ مصروف هوائي اڏو بڻجي ويو، جنهن لنڊن هيٿرو هوائي اڏي کي پوئتي ڇڏي ڏنو. ابو ظهبي بين الاقوامي هوائي اڏو گڏيل عرب امارات جو ٻيو سڀ کان وڏو هوائي اڏو آهي. 28 اپريل 2024ع تي المڪتوم هوائي اڏي جي توسيع جو اعلان ڪيو ويو، جنهن موجب ان جي واڌ مڪمل ٿيڻ کان پوءِ دبئي بين الاقوامي هوائي اڏو بند ڪيو ويندو.

اي 311، گڏيل عرب امارات جي هڪ اهم شاهراه

ابو ظهبي، دبئي، شارجا، عجمان، ام القيوين ۽ راس الخيمه کي اي 11 شاهراه پاڻ ۾ ڳنڍي ٿي، جيڪا گڏيل عرب امارات جي سڀ کان ڊگهي شاهراه آهي. دبئي ۾، دبئي ميٽرو کان علاوه دبئي ٽرام ۽ پام جميرا مونوريل پڻ شهر جي مخصوص حصن کي پاڻ ۾ ڳنڍين ٿا. ان کان سواءِ آر ٽي اي طرفان هلندڙ بس، ٽيڪسي، عبرا (روايتي ٻيڙي) ۽ واٽر ٽيڪسي جو نيٽ ورڪ پڻ موجود آهي. ٽي 1، جيڪا ڊائون ٽائون دبئي ۾ ٻه ماڙ ٽرام نظام هئي، 2015ع کان 2019ع تائين هلندي رهي.

سالق، جنهن جي معنيٰ "کليل" يا "صاف" آهي، دبئي جو برقي ٽول وصولي وارو نظام آهي، جيڪو جولاءِ 2007ع ۾ شروع ڪيو ويو ۽ دبئي جي ٽرئفڪ جي رش کي منظم ڪرڻ واري نظام جو حصو آهي. هر ڀيري جڏهن ڪو گاڏي سالق ٽول پوائنٽ مان گذري ٿي ته جديد ريڊيو فريڪوئنسي سڃاڻپ (RFID) ٽيڪنالاجي ذريعي ڊرائيور جي اڳواٽ ادا ڪيل ٽول کاتي مان فيس پاڻمرادو ڪٽي وڃي ٿي. دبئي ۾ سالق جا چار ٽول پوائنٽ اهم هنڌن تي قائم آهن: المڪتوم پل، القرهود پل، ۽ شيخ زايد روڊ تي الصفا ۽ البرشا.

دبئي ميٽرو جي هڪ ريل گاڏي. دبئي ميٽرو عرب اپٻيٽ جو پهريون تيز شهري ريل آمدرفت نظام هو، ۽ 2016ع تائين دنيا جو سڀ کان ڊگهو بغير ڊرائيور وارو ميٽرو نيٽ ورڪ رهيو.

1,200 ڪلوميٽر (750 mi) ڊگهي ملڪ گير ريلوي تعمير هيٺ آهي، جيڪا سڀني وڏن شهرن ۽ بندرگاهن کي پاڻ ۾ ڳنڍيندي. دبئي ميٽرو عرب اپٻيٽ جو پهريون شهري ريل نيٽ ورڪ آهي.

گڏيل عرب امارات جا اهم بندرگاهه خليفه بندرگاهه، زايد بندرگاهه، جبل علي بندرگاهه، رشيد بندرگاهه، خالد بندرگاهه، سعيد بندرگاهه ۽ خورفڪان بندرگاهه آهن. امارتون يورپ ۽ چين يا آفريڪا جي وچ ۾ واپار ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ لاءِ پنهنجي رسد جي نظام ۽ بندرگاهن کي تيزيءَ سان ترقي ڏئي رهيون آهن. ان مقصد لاءِ بندرگاهن کي تيزيءَ سان وڌايو پيو وڃي ۽ انهن جي ٽيڪنالاجي ۾ سيڙپڪاري ڪئي پئي وڃي.

امارتون تاريخي طور پڻ ۽ اڄ به سامونڊي شاھراھ ريشم جو حصو آهن، جيڪو چين جي سامونڊي ڪناري کان ڏکڻ طرف هندستان جي ڏاکڻي ڇيڙي کان ٿيندو ممباسا تائين وڃي ٿو، اتان ڳاڙهي سمنڊ وسيلي سوئيز ڪئنال مان گذري ميڊيٽرينين سمنڊ تائين پهچي ٿو، پوءِ اتر ايڊرياٽڪ علائقي ۽ اتر اٽلي جي مرڪز ٽرائيسٽي تائين وڃي ٿو، جتان ريل ذريعي مرڪزي يورپ، مشرقي يورپ ۽ اتر سمنڊ سان رابطا قائم آهن.

مواصلات

گڏيل عرب امارات ۾ ڏورسنچار جون خدمتون ٻن آپريٽرن، اتصالات ۽ امارات انٽيگريٽيڊ ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپني ("دو")، طرفان مهيا ڪيون وڃن ٿيون. اتصالات فيبروري 2007ع ۾ "دو" پاران موبائل خدمتون شروع ڪرڻ تائين اجارہ داري برقرار رکي هئي. انٽرنيٽ استعمال ڪندڙن جو انگ 2007ع ۾ 0.904 ملين مان وڌي 2012ع تائين 2.66 ملين ٿيڻ جي اميد ظاهر ڪئي وئي هئي. نگران اداري، گڏيل عرب امارات مواصلاتي ضابطي وارو ادارو، مذهبي، سياسي ۽ جنسي مواد رکندڙ ويب سائيٽن کي فلٽر ڪرڻ جو حڪم ڏئي ٿو.

5G بي تار خدمتون 2019ع ۾ هوواوي سان شراڪتداري ذريعي سڄي ملڪ ۾ متعارف ڪرايون ويون.

آبادي

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات جي آبادي

دبئي جو آسماني منظر، جيڪا گڏيل عرب امارات جو سڀ کان وڏو شهر آهي

ورلڊ بينڪ جي هڪ اندازي موجب، 2020ع ۾ گڏيل عرب امارات جي آبادي 9,890,400 هئي. مهاجرن جو حصو 88.52 سيڪڙو هو، جڏهن ته اماراتي باقي 11.48 سيڪڙو هئا. هي منفرد عدم توازن ملڪ جي غير معمولي طور تي بلند خالص لڏپلاڻ شرح 21.71 سبب آهي، جيڪا دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي. گڏيل عرب امارات جي شهريت نسبي تعلق کان سواءِ حاصل ڪرڻ تمام ڏکيو آهي ۽ اها صرف تمام خاص حالتن ۾ ڏني ويندي آهي.

دبئي ۾ پام جميرا جي کجيءَ جهڙن شاخن ۾ رهائشي ولا

گڏيل عرب امارات نسلي لحاظ کان متنوع آهي. دبئي، شارجا ۽ عجمان جي امارتن ۾ پرڏيهي رهواسين جون پنج سڀ کان وڌيڪ آبادي واريون قوميتون هندستاني (25 سيڪڙو)، پاڪستاني (12 سيڪڙو)، اماراتي (9 سيڪڙو)، بنگلاديشي (7 سيڪڙو)، ۽ فلپائني (5 سيڪڙو) آهن. يورپ، آسٽريليا ۽ اتر آمريڪا مان آيل پرڏيهي رهواسي آباديءَ جا لڳ ڀڳ 100,000 ماڻهو بڻجن ٿا. باقي آبادي ٻين عرب رياستن مان آهي.

گڏيل عرب امارات جي لڳ ڀڳ 88 سيڪڙو آبادي شهري آهي. 2012ع ۾ اوسط زندگي جي اميد 76.7 سال هئي، جيڪا ڪنهن به ٻئي عرب ملڪ کان وڌيڪ هئي. ڪل آبادي ۾ هر عورت جي ڀيٽ ۾ 2.2 مردن جي جنسي تناسب ۽ 15–65 سالن جي عمر واري گروهه ۾ 2.75 کان 1 جي تناسب سان، گڏيل عرب امارات جو جنسي عدم توازن قطر کان پوءِ دنيا ۾ ٻيو سڀ کان وڌيڪ آهي.

سڀ کان وڏا شهر

گڏيل عرب امارات جا وڏا شھر يا ٽائون 2023ع جو حساب
درجو		امارت	آبادی
1	دبئي	دبئي	3,564,931
2	ابو ظهبي	ابو ظهبي	1,807,000
3	شارجا	شارجا	1,405,000
4	العين	ابو ظهبي	846,747
5	عجمان	عجمان	490,035
6	راس الخيمه	راس الخيمه	191,753
7	فجيره	فجيره	118,933
8	ام القيوين	ام القيوين	59,098
9	خور فڪان	شارجا	53,000
10	ڪلبا	شارجا	51,000

ٻولي

جديد معياري عربي گڏيل عرب امارات جي قومي ٻولي آهي. انگريزي سڀ کان وڌيڪ عام ڳالهائي ويندڙ ٻولي آهي، جيڪا برطانوي انگريزي جي اصولن تي هلندي آهي. اماراتي عربي، جيڪا خليجي عربي جو هڪ قسم آهي، اماراتي ماڻهن جي مادري ٻولي طور ڳالهائي ويندي آهي.

مذهب

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات ۾ مذهب

فائل:Sheikh Zayed Mosque view.jpg

ابو ظهبي ۾ شيخ زايد وڏي مسجد

اسلام گڏيل عرب امارات جو سڀ کان وڏو ۽ سرڪاري رياستي مذهب آهي. حڪومت ٻين مذهبن ڏانهن رواداري جي پاليسي اختيار ڪري ٿي ۽ غير مسلمانن جي مذهبي سرگرمين ۾ تمام گهٽ مداخلت ڪري ٿي.

گڏيل عرب امارات ۾ سني مسلمان شيعن کان وڌيڪ آهن، ۽ اماراتي آباديءَ جو 85 سيڪڙو سني مسلمان آهي، جن مان گهڻا فقه جي مالڪي مذهب جا پيروڪار آهن. باقي 15 سيڪڙو جي وڏي اڪثريت شيعه مسلمانن تي مشتمل آهي، جيڪي دبئي ۽ شارجا جي امارتن ۾ مرڪوز آهن. جيتوڻيڪ غير شهري رهواسين ۾ سني ۽ شيعه مسلمانن جي ورڇ بابت سرڪاري انگ اکر موجود نه آهن، ميڊيا جا اندازا ٻڌائين ٿا ته غير شهري مسلمان آباديءَ مان 20 سيڪڙو کان گهٽ شيعه آهن. ابو ظهبي ۾ شيخ زايد وڏي مسجد ملڪ جي سڀ کان وڏي مسجد ۽ اهم سياحتي ماڳ آهي. اباضي گڏيل عرب امارات ۾ عمانين ۾ عام آهي، جڏهن ته صوفي اثر پڻ موجود آهن.

2005ع جي آدمشماري موجب، عيسائي گڏيل عرب امارات جي ڪل آباديءَ جو 9 سيڪڙو آهن؛ 2010ع جي اندازن موجب اهو انگ 12.6 سيڪڙو ٻڌايو ويو. رومن ڪيٿولڪ ۽ پروٽيسٽنٽ عيسائي اقليت جو اهم حصو بڻجن ٿا. 2023ع ۾ ملڪ ۾ 52 کان وڌيڪ گرجا گهر هئا. گڏيل عرب امارات ۾ ڪيترائي عيسائي ايشيائي، آفريڪي ۽ يورپي نسل جا آهن، ۽ گڏوگڏ وچ اوڀر جي ملڪن جهڙوڪ لبنان، شام ۽ مصر مان پڻ آهن. گڏيل عرب امارات ڏکڻ عربستان جي اپوسٽولڪ وڪريئيٽ جو حصو آهي ۽ وڪر اپوسٽولڪ بشپ پال هينڊر ابو ظهبي ۾ رهائش پذير آهي.

گڏيل عرب امارات ۾ هڪ ننڍڙي يهودي برادري موجود آهي. 2023ع کان اڳ، دبئي ۾ رڳو هڪ ڄاتل يهودي عبادتگاهه هئي، جيڪا 2008ع کان کليل آهي ۽ اها عبادتگاهه سياحن کي پڻ ڀليڪار ڪري ٿي. هڪ ٻي عبادتگاهه، موسيس بن ميمون عبادتگاهه، 2023ع ۾ ابراهيمي خاندان گھر جي مجموعي جو حصو طور ابو ظهبي ۾ مڪمل ٿي. 2019ع تائين، فائونڊيشن فار ايٿنڪ انڊرسٽينڊنگ جي ربي مارڪ شنائر موجب، اندازو آهي ته گڏيل عرب امارات ۾ لڳ ڀڳ 150 خاندانن کان 3,000 يهودين تائين ماڻهو رهندا ۽ آزاديءَ سان عبادت ڪندا آهن.

2010ع ۾ گڏيل عرب امارات ۾ مذهب (پيو ريسرچ)
مذهب			سيڪڙو
اسلام			76%
عيسائيت			13%
هندو ڌرم			7%
ٻڌ ڌرم			2%
ٻيا			1%
ڪوبه نه			1%

گڏيل عرب امارات ۾ ڏکڻ ايشيائي ملڪ جو سڀ کان وڏو نسلي گروهه بڻجن ٿا. اندازو آهي ته 20 لک کان وڌيڪ هندستاني مهاجر، اڪثر ڪري ڏکڻ رياستن ڪيرالا، آندھرا پرديش، ساحلي ڪرناٽڪ، ۽ تامل ناڊو مان، گڏيل عرب امارات ۾ رهندا آهن. هن وقت ملڪ ۾ ٽي هندو مندر آهن. گڏيل عرب امارات ۾ ٻيا مذهب پڻ موجود آهن، جن ۾ جين ڌرم، سک ڌرم، ٻڌ ڌرم، يهوديت، بهائي، ۽ دروزي شامل آهن.

گڏيل عرب امارات جي پرڏيهي معاملن ۽ بين الاقوامي تعاون واري وزير، عبدالله بن زايد، 2019ع ۾ ابراهيمي خاندان گھر جي ڊزائن ۽ تعميراتي منصوبي جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ بين المذاهب مجموعو طور ڪم ڪندو، جنهن ۾ يهودي عبادتگاهه، مسجد، ۽ گرجا گھر ابو ظهبي جي سعديات ٻيٽ تي هوندا.

تعليم

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات ۾ تعليم

يونيورسٽي سٽي هال شارجا ۾ يونيورسٽي سٽي اندر واقع سڀ کان وڏي عمارت آهي. آمريڪن يونيورسٽي آف شارجا، يونيورسٽي آف شارجا ۽ هائر ڪاليجز آف ٽيڪنالاجي جون ڊگري ورهائڻ واريون تقريبون نمايان طور هتي منعقد ٿينديون آهن.

ثانوي سطح تائين تعليم جو نظام ابو ظهبي کان سواءِ سڀني امارتن ۾ تعليم واري وزارت جي انتظام هيٺ آهي؛ ابو ظهبي ۾ اهو تعليم ۽ علم کاتي جي اختيار هيٺ اچي ٿو. سرڪاري اسڪولن کي پرائمري اسڪولن، مڊل اسڪولن ۽ هاءِ اسڪولن ۾ ورهايو ويو آهي. سرڪاري اسڪول حڪومت جي مالي مدد سان هلن ٿا ۽ نصاب گڏيل عرب امارات جي ترقياتي هدفن سان مطابقت ۾ تيار ڪيو ويندو آهي. سرڪاري اسڪولن ۾ تعليم جو ذريعو عربي آهي، جڏهن ته انگريزي کي ٻئي ٻولي طور خاص اهميت ڏني وڃي ٿي. ڪيترائي خانگي اسڪول به آهن، جيڪي بين الاقوامي طور منظور ٿيل آهن. ملڪ ۾ سرڪاري اسڪول گڏيل عرب امارات جي شهرين لاءِ مفت آهن، جڏهن ته خانگي اسڪولن جون فيون مختلف آهن. اعليٰ تعليم جو نظام اعليٰ تعليم واري وزارت جي نگراني هيٺ آهي. اها وزارت پنهنجي انڊرگريجوئيٽ ادارن ۾ شاگردن جي داخلا جي ذميوار پڻ آهي. 2015ع ۾ بالغن جي خواندگي جي شرح 93.8 سيڪڙو هئي.

گڏيل عرب امارات تعليم ۽ تحقيق کي بهتر ڪرڻ ۾ وڏي دلچسپي ڏيکاري آهي. انهن ڪوششن ۾ سي اي آر ٽي ريسرچ سينٽرن، مصدر انسٽيٽيوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي ۽ انسٽيٽيوٽ فار انٽرپرائز ڊولپمينٽ جو قيام شامل آهي. ڪيو ايس درجابندين موجب، ملڪ جون مٿانهين درجي واريون يونيورسٽيون گڏيل عرب امارات يونيورسٽي، جيڪا عالمي سطح تي 421–430هين نمبر تي آهي، خليفه يونيورسٽي، جيڪا عالمي سطح تي 441–450هين نمبر تي آهي، آمريڪن يونيورسٽي آف شارجا، جيڪا 431–440هين نمبر تي آهي، ۽ يونيورسٽي آف شارجا، جيڪا عالمي سطح تي 551–600هين نمبر تي آهي. گڏيل عرب امارات 2021ع ۾ عالمي جدت اشاري ۾ 33هين نمبر تي رهيو، جڏهن ته 2019ع ۾ اهو 36هين نمبر تي هو.

صحت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات ۾ صحت

2018ع ۾ گڏيل عرب امارات ۾ ڄمڻ وقت اوسط زندگي جي اميد 76.96 سال هئي. دل ۽ رت جي رڳن جون بيماريون گڏيل عرب امارات ۾ موت جو سڀ کان وڏو سبب آهن، جيڪي ڪل فوتگين جو 28 سيڪڙو بڻجن ٿيون؛ جڏهن ته ٻيا اهم سبب حادثا، زخم، سرطان، ۽ پيدائشي نقص آهن. عالمي صحت تنظيم جي 2016ع جي انگن اکرن موجب، گڏيل عرب امارات ۾ 34.5 سيڪڙو بالغ طبي لحاظ کان موٽن آهن، جن جو جسماني وزن جو اشاري (BMI) 30 يا ان کان وڌيڪ آهي.

فيبروري 2008ع ۾ صحت واري وزارت اترين امارتن جي سرڪاري صحت واري شعبي لاءِ پنجن سالن واري صحت حڪمت عملي متعارف ڪرائي، جيڪي وزارت جي دائري اختيار ۾ اچن ٿيون ۽ جن وٽ ابو ظهبي ۽ دبئي جيان الڳ صحت جا ادارا موجود نه آهن. هن حڪمت عملي جو مقصد صحت بابت پاليسين کي متحد ڪرڻ، مناسب خرچ تي صحت جون سهولتون وڌيڪ دستياب بڻائڻ، ۽ ساڳئي وقت پرڏيهي علاج تي دارومدار گهٽائڻ هو. وزارت موجوده 14 اسپتالن سان گڏ وڌيڪ ٽي اسپتالون ۽ موجوده 86 بنيادي صحت مرڪزن سان گڏ 29 وڌيڪ بنيادي صحت مرڪز قائم ڪرڻ جو منصوبو تيار ڪيو. انهن مان نَوَ مرڪز 2008ع دوران کولڻا هئا.

صحت جي بيمه کي ابو ظهبي ۾ پرڏيهي رهواسين ۽ انهن جي ڀاڙين لاءِ لازمي قرار ڏيڻ صحت واري پاليسي ۾ سڌارن جو هڪ اهم محرڪ بڻيو. جون 2008ع ۾ ابو ظهبي جي شهرين کي هن منصوبي ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته دبئي بعد ۾ پنهنجي سرڪاري ملازمن لاءِ ساڳيو نظام لاڳو ڪيو. آخرڪار وفاقي قانون تحت ملڪ جي هر اماراتي شهري ۽ پرڏيهي رهواسي کي هڪ گڏيل لازمي نظام تحت لازمي صحت جي بيمه جو تحفظ حاصل ٿيندو.

گڏيل عرب امارات کي عرب نار واريون عرب رياستن جي تعاون واري ڪائونسل جي سڀني ملڪن مان ايندڙ طبي سياحن جي ڪري فائدو پهتو آهي. گڏيل عرب امارات طبي سياحن کي متوجه ڪري ٿو، جيڪي حسن افزائي واري جراحي، جديد طبي طريقا، دل ۽ ريڙهه جي هڏي جي جراحي، ۽ ڏندن جي علاج لاءِ اچن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هتي صحت جون خدمتون عرب نار جي ٻين عرب ملڪن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ اعليٰ معيار جون سمجهيون وڃن ٿيون.

ثقافت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات جي ثقافت

هڪ اماراتي لوڪ ناچ پيش ڪندڙ عورتون.

اماراتي ثقافت عرب ثقافت تي ٻڌل آهي ۽ ان تي فارس، هندستان ۽ اوڀر آفريڪا جي ثقافتن جو اثر رهيو آهي. عربي ۽ عربي طرز کان متاثر ٿيل تعميراتي فن مقامي اماراتي سڃاڻپ جي اظهار جو هڪ اهم حصو آهي. اماراتي ثقافت تي عربي اثر خاص طور روايتي اماراتي طرز تعمير ۽ لوڪ فن ۾ نمايان نظر اچي ٿو. مثال طور، روايتي اماراتي عمارتن جي چوٽيءَ تي ٺهيل نمايان هوائن وارو برج، برجيل، اماراتي طرز تعمير جي هڪ سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ ان کي عربي اثر سان منسوب ڪيو وڃي ٿو. اهو اثر هڪ پاسي انهن واپارين کان آيو، جيڪي اوڻويهين صديءَ جي شروعات ۾ فارس جي ٽيڪس واري نظام کان بچڻ لاءِ لڏي آيا، ۽ ٻئي پاسي عرب سامونڊي ڪناري تي واقع بندرگاهن، جهڙوڪ لنگه جي القاسمي بندرگاهه، تي اماراتين جي قبضي سبب پيدا ٿيو.

گڏيل عرب امارات جون اهم موڪلون عيدالفطر آهن، جيڪا رمضان جي پڄاڻيءَ جي نشاني آهي، ۽ قومي ڏينهن (2 ڊسمبر)، جيڪو گڏيل عرب امارات جي قيام جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي.

جديد اماراتي ليکڪن جو ادب ۽ ٻيون تحريرون عالمي سطح تي گهڻو مشهور نه آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ملڪ جا گهڻا ليکڪ انگريزيءَ ۾ اشاعت نٿا ڪن، عورتن جي روايتي ادبي حلقن ۾ شرڪت محدود آهي، ۽ اظهار جي آزادي تي پابنديون موجود آهن. گڏيل عرب امارات جو سڀ کان پراڻو ڄاتل شاعر ابن ماجد هو، جيڪو 1432ع ۽ 1437ع جي وچ ۾ راس الخيمه ۾ پيدا ٿيو. مشهور اماراتي ليکڪن ۾ مبارڪ العقيلي (1880–1954ع)، سالم بن علي العويس (1887–1959ع)، ۽ احمد بن سليم (1905–1976ع) شامل آهن. شارجا جا ٽي ٻيا شاعر، جيڪي "حيره گروهه" جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا، انهن بابت چيو وڃي ٿو ته اهي اپولو تحريڪ ۽ رومانوي شاعرن کان گهڻو متاثر هئا. شارجا بين الاقوامي ڪتاب ميلو ملڪ جو سڀ کان پراڻو ۽ سڀ کان وڏو ڪتاب ميلو آهي. روايتي لوڪ ناچ، جهڙوڪ العياله، گڏيل عرب امارات ۾ عيدن، قومي موڪلن ۽ شادين جي موقعن تي مرد ۽ عورتون پيش ڪندا آهن. ليوا موسيقي ۽ ناچ جو هڪ قسم آهي، جيڪو خاص طور انهن برادرين ۾ پيش ڪيو ويندو آهي، جن جو تعلق بانٽو نسل جي ماڻهن سان آهي، جيڪي افريقي عظيم ڍنڍن وارو علائقو مان آيل آهن.

گڏيل عرب امارات جي عجائب گهرن جي فهرست ۾ ڪيترائي اهڙا عجائب گهر شامل آهن، جيڪي علائقائي شهرت رکن ٿا، جن مان سڀ کان مشهور شارجا جو ورثي وارو علائقو آهي، جتي 17 عجائب گهر موجود آهن. 1998ع ۾ شارجا کي عرب دنيا جو ثقافتي گاديءَ جو هنڌ قرار ڏنو ويو. دبئي ۾ القوز وارو علائقو ڪيترين ئي آرٽ گيلرين ۽ عجائب گهرن، جهڙوڪ سلسالي پرائيويٽ ميوزيم، جو مرڪز بڻجي چڪو آهي. ابو ظهبي سعديات ٻيٽ تي هڪ ثقافتي ضلعو قائم ڪيو آهي، جتي ڇهه وڏا منصوبا رٿيل آهن، جن ۾ گگنهايم ابو ظهبي ۽ لوور ابو ظهبي شامل آهن. دبئي پڻ ڪنسٿال ميوزيم ۽ فنڪارن ۽ آرٽ گيلرين لاءِ هڪ الڳ ضلعو قائم ڪرڻ جو منصوبو رکي ٿو. گڏيل عرب امارات ۾ فلمن جا ٿيٽر تمام گهٽ آهن، ۽ 2021ع ۾ سخت ترين سينسرشپ هدايتن جي خاتمي باوجود، شايع ٿيندڙ هر مواد تي اڃا به سخت سينسرشپ جا ضابطا لاڳو ٿين ٿا. ملڪ ۾ فلم ڏسڻ لاءِ عمر گهٽ ۾ گهٽ 21 سال هجڻ لازمي آهي.

ذرائع ابلاغ

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات ۾ ذرائع ابلاغ

پڻ ڏسو: گڏيل عرب امارات جي اخبارن جي فهرست

دبئي ميڊيا سٽي مختلف خبرن ۽ ٽيڪنالاجي ڪمپنين جو مرڪز آهي.

گڏيل عرب امارات جي ذرائع ابلاغ کي فريڊم هائوس پنهنجي سالياني پريس آزادي واري رپورٽ ۾ هر سال "آزاد نه" (Not Free) قرار ڏئي ٿو. گڏيل عرب امارات سرحدن کان سواءِ صحافي پاران جاري ٿيندڙ سالياني پريس آزادي اشاري ۾ پڻ گهٽ درجي تي اچي ٿو. دبئي ميڊيا سٽي گڏيل عرب امارات جو اهم ميڊيا مرڪز آهي. گڏيل عرب امارات ڪيترين ئي پان-عرب نشرياتي ادارن جو گهر آهي، جن ۾ مڊل ايسٽ براڊڪاسٽنگ سينٽر ۽ اوربٽ شو ٽائم نيٽ ورڪ شامل آهن. 2007ع ۾ شيخ محمد بن راشد آل مكتوم حڪم جاري ڪيو ته صحافين کي سندن صحافتي ڪم جي سلسلي ۾ نه ته مقدمو هلائي سگهجي ٿو ۽ نه ئي کين قيد ڪري سگهجي ٿو. ساڳئي وقت، گڏيل عرب امارات اهڙو آن لائين مواد نشر ڪرڻ کي غيرقانوني قرار ڏنو آهي، جيڪو "عوامي نظم" لاءِ خطرو بڻجي سگهي. اهڙيءَ ريت، رياست جي ساک کي "بدنام يا نقصان" پهچائڻ يا مذهب جي "بيحرمتي" ڪرڻ وارن لاءِ قيد جون سزائون مقرر ڪيون ويون آهن. اهڙي قانون جي ڀڃڪڙي جي الزام هيٺ گرفتار ٿيندڙ صحافين کي پوليس طرفان اڪثر سخت تشدد جو نشانو بڻايو ويندو آهي.

گڏيل عرب امارات جي 2013ع واري سالنامي موجب، ملڪ ۾ ست عربي اخبارون، اٺ انگريزي اخبارون، ۽ هڪ ٽيگالاگ ٻوليءَ ۾ اخبار شايع ٿيندي آهي، جيڪا گڏيل عرب امارات اندر ئي تيار ۽ ڇپي ٿي. نوان ميڊيا پليٽفارم، جهڙوڪ فيس بڪ، ايڪس، يوٽيوب ۽ انسٽاگرام، گڏيل عرب امارات ۾ سرڪاري ادارن توڙي عوام پاران وڏي پيماني تي استعمال ڪيا وڃن ٿا. گڏيل عرب امارات جي حڪومت عوام سان رابطو قائم ڪرڻ ۽ انهن جون ضرورتون ٻڌڻ لاءِ سرڪاري سماجي رابطن وارن حسابن جو استعمال ڪري ٿي. تازن سالن ۾ گڏيل عرب امارات ۾ ڊجيٽل ميڊيا جي استعمال ۾ نمايان اضافو ڏٺو ويو آهي، جنهن جو وڏو سبب نوجوان آبادي ۾ سنيپ چيٽ ۽ ٽڪ ٽاڪ جهڙن پليٽفارمن جو وسيع استعمال آهي. انهن پليٽفارمن تي سرگرم اثرانداز شخصيتون (انفلوئنسر) مختلف رجحانن کي فروغ ڏيڻ ۽ شين ۽ خدمتن جي تشهير ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. حڪومت پڻ برقي حڪومتي خدمتن کي بهتر بڻائڻ ۽ ذهين شهرن جي تصور کي هٿي ڏيڻ لاءِ ڪيترائي ڊجيٽل قدم کنيا آهن، جيڪي ٽيڪنالاجي جي ترقيءَ لاءِ گڏيل عرب امارات جي وابستگي کي ظاهر ڪن ٿا.

طعام

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اماراتي طعام

عربي قهوو ۽ لقيمات، جيڪو هڪ روايتي اماراتي مٺو آهي.

اماراتي ماڻهن جي روايتي خوراڪ هميشه کان چانور، مڇي ۽ گوشت تي ٻڌل رهي آهي. گڏيل عرب امارات جي ماڻهن پنهنجي گهڻي خوراڪ اولهه ۽ ڏکڻ ايشيا جي ٻين ملڪن، جن ۾ ايران، سعودي عرب، عمان، پاڪستان ۽ هندستان شامل آهن، تان اختيار ڪئي آهي. سامونڊي خوراڪ صدين کان اماراتي غذا جو بنيادي حصو رهي آهي. گوشت ۽ چانور پڻ بنيادي خوراڪ آهن، جن ۾ رڍ ۽ دنبي جو گوشت ٻڪري ۽ ڳائي جي گوشت کان وڌيڪ پسند ڪيو ويندو آهي. مشهور مشروبات ۾ قهوو ۽ چانهه شامل آهن، جن ۾ هيل يا زعفران شامل ڪري انهن کي منفرد ذائقو ڏنو ويندو آهي.

مشهور اماراتي روايتي کاڌن ۾ ٿريد، مجبوس، خبيصه، خمير ۽ چباب جي ماني شامل آهن، جڏهن ته لقيمات هڪ مشهور اماراتي مٺائي آهي.

مغربي ثقافت جي اثر هيٺ، نوجوانن ۾ تيار خوراڪ (فاسٽ فوڊ) تمام گهڻي مقبول ٿي چڪي آهي، ايتري قدر جو فاسٽ فوڊ جي ضرورت کان وڌيڪ استعمال جي خطرن بابت آگاهي مهمون به هلائڻيون پيون آهن. شراب رڳو هوٽلن جي ريسٽورنٽن ۽ بارن ۾ پيش ڪرڻ جي اجازت آهي. سڀني نائيٽ ڪلبن کي شراب وڪڻڻ جي اجازت حاصل آهي. ڪجهه مخصوص سپرمارڪيٽن ۾ به شراب وڪرو ڪئي ويندي آهي، پر اهي شيون الڳ حصن ۾ رکيل هونديون آهن. اهڙيءَ طرح، سوئر جو گوشت، جيڪو حرام (مسلمانن لاءِ جائز نه آهي) آهي، سڀني وڏن سپرمارڪيٽن ۾ الڳ حصن ۾ وڪرو ڪيو ويندو آهي. جيتوڻيڪ شراب پيئڻ جي اجازت آهي، پر عام هنڌن تي نشي جي حالت ۾ هجڻ يا رت ۾ شراب جي ڪنهن به مقدار سان موٽر گاڏي هلائڻ غيرقانوني آهي.

رانديون

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل عرب امارات ۾ رانديون

ياس مرينا سرڪٽ، ابو ظهبي

فارمولا ون گڏيل عرب امارات ۾ خاص طور تي تمام گهڻي مقبول آهي، ۽ هر سال ابو ظهبي جي ياس ٻيٽ تي واقع ياس مرينا سرڪٽ ۾ گرانڊ پري مقابلو منعقد ڪيو ويندو آهي. هيءَ ريس شام جي وقت ٿيندي آهي، ۽ اها دنيا جي پهرين گرانڊ پري هئي جيڪا ڏينهن جي روشنيءَ ۾ شروع ٿي ۽ رات جي وقت ختم ٿي. ٻين مشهور راندين ۾ اُٺن جي ڊوڙ، باز پالڻ، برداشت واري گهوڙي سواري ۽ ٽينس شامل آهن. دبئي جي امارت ٻن وڏن گولف ڪلبن، دبئي گولف ڪلب ۽ امارات گولف ڪلب، جو پڻ گهر آهي.

وندر ۽ تفريح کان علاوه، رانديون قومي سڃاڻپ جي تعمير ۾ به اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. مثال طور، باز پالڻ 1971ع ۾ ملڪ جي قيام کان وٺي قومي علامت طور استعمال ٿيندو رهيو آهي. گڏيل عرب امارات نه رڳو ملڪ اندر باز پالڻ جي روايت کي برقرار رکيو آهي، پر بين الاقوامي سطح تي پڻ يونيسڪو پاران باز پالڻ کي غير مادي ثقافتي ورثو تسليم ڪرائڻ جي عمل ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.

ماضي ۾ اُٺن جي ڊوڙ ۾ ٻارن کي جوڪي طور استعمال ڪيو ويندو هو، جنهن تي عالمي سطح تي سخت تنقيد ڪئي وئي. آخرڪار، گڏيل عرب امارات اهڙا قانون منظور ڪيا، جن تحت هن راند ۾ ٻارن جي استعمال تي پابندي لڳائي وئي، جنهن کان پوءِ تقريباً سڀني ٻارن وارن جوڪين کي فوري طور هٽايو ويو. بعد ۾ ٻارن جي جوڪين واري مسئلي، جيڪو انساني حقن جي ڀڃڪڙي جو معاملو بڻيل هو، جي حل لاءِ روبوٽ جوڪي متعارف ڪرايا ويا. انصار برني کي هن شعبي ۾ ڪيل سندس خدمتن جي ڪري اڪثر ساراهيو ويندو آهي.

فٽبال

وڌيڪ ڏسو: گڏيل عرب امارات ۾ فٽبال

زايد اسپورٽس سٽي اسٽيڊيم، ابو ظهبي

فٽبال گڏيل عرب امارات ۾ هڪ تمام مشهور راند آهي. النصر، العين، الواصل، شارجا، الوحده، شباب الاهلي، بني ياس، امارات ۽ الجزيره سڀ کان وڌيڪ مشهور ٽيمون آهن ۽ ڊگهي عرصي کان علائقائي چيمپئن رهڻ جي شهرت رکن ٿيون. گڏيل عرب امارات فٽبال ايسوسيئيشن 1974ع ۾ قائم ڪئي وئي، ۽ ان وقت کان وٺي هن اداري پنهنجي وقت ۽ وسيلن کي فٽبال جي واڌاري، نوجوانن جي پروگرامن جي تنظيم، ۽ نه رڳو رانديگرن، پر علائقائي ٽيمن سان لاڳاپيل آفيسرن ۽ ڪوچن جي صلاحيتن کي بهتر بڻائڻ لاءِ وقف ڪري ڇڏيو آهي.

گڏيل عرب امارات جي سينيئر مردن جي قومي ٽيم 1990ع ۾ اٽلي ۾ منعقد ٿيل فيفا عالمي ڪپ لاءِ ڪواليفاءِ ڪئي (ساڻس گڏ مصر پڻ ڪواليفاءِ ٿيو) ۽ ٽورنامينٽ ۾ 24هين پوزيشن حاصل ڪئي. هي مسلسل ٽيون عالمي ڪپ هو، جنهن ۾ ٻه عرب ملڪ ڪواليفاءِ ٿيا؛ ان کان اڳ 1982ع ۾ ڪويت ۽ الجزائر، ۽ 1986ع ۾ عراق ۽ الجزائر ڪواليفاءِ ٿيا هئا. گڏيل عرب امارات گلف ڪپ چيمپئن شپ ٻه ڀيرا کٽي آهي: پهريون ڀيرو جنوري 2007ع ۾، جيڪا ابو ظهبي ۾ منعقد ٿي، ۽ ٻيون ڀيرو جنوري 2013ع ۾، جيڪا بحرين ۾ ٿي. ان کان علاوه ٽيم چار ڀيرا رنر اپ ۽ چار ڀيرا ٽئين نمبر تي رهي آهي.

گڏيل عرب امارات 1996ع ۾ اي ايف سي ايشيائي ڪپ جي ميزباني ڪئي ۽ فائنل تائين پهتو، جتي هو آخرڪار چيمپئن بڻجندڙ ٽيم کان شڪست کائي ٻئي نمبر تي رهيو. ان ڪارڪردگي جي بنياد تي ٽيم 1997ع ڪنفيڊريشنز ڪپ لاءِ ايشيائي نمائندي طور ڪواليفاءِ ٿي ۽ ڇهون نمبر حاصل ڪيو. ٽيم 2015ع ايشيائي ڪپ ۾ آسٽريليا ۾ ٽئين نمبر تي پڻ رهي. اولمپڪ سطح تي گڏيل عرب امارات 2010ع ۾ ٻئي ۽ 2018ع ۾ ٽئين نمبر تي رهيو، جڏهن ته 2012ع لنڊن اولمپڪس ۾ حصو وٺي 15هين پوزيشن حاصل ڪئي. عرب ڪپ ۾ ٽيم 2005ع ۾ سوئٽزرلينڊ ۾ ٻئي ۽ 2025ع ۾ قطر ۾ ٽئين نمبر تي رهي. ٻين کٽيل مقابلن ۾ 2005ع ڪيرن ڪپ، 2000ع ايل جي ڪپ، سعودي عرب ۾ 2013ع او ايس اين ڪپ ۽ فرينڊشپ ٽورنامينٽ شامل آهن، جنهن ۾ ٽيم ٻه ڀيرا فاتح، ٻه ڀيرا رنر اپ ۽ هڪ ڀيرو ٽئين نمبر تي رهي.

اماراتي ڪلبن جي بين الاقوامي ڪارڪردگي جي لحاظ کان، العين 2018ع فيفا ڪلب عالمي ڪپ لاءِ ڪواليفاءِ ڪيو، جتي هن اوشيانيا، آفريڪا ۽ ڏکڻ آمريڪا جي چيمپئن ڪلبن کي شڪست ڏئي فائنل تائين رسائي حاصل ڪئي، پر يورپي چيمپئن ريئل ميڊرڊ کان هارائي رنر اپ رهيو. العين وڌايل 2025ع فيفا ڪلب عالمي ڪپ لاءِ پڻ ڪواليفاءِ ڪيو، جتي هن ٽي پوائنٽون حاصل ڪيون پر گروپ مرحلي مان اڳتي نه وڌي سگهيو. العين اي ايف سي چيمپئنز ليگ ايليٽ ٻه ڀيرا، 2003ع ۽ 2024ع ۾ کٽي، جڏهن ته 2005ع ۽ 2016ع ۾ رنر اپ رهيو. اهڙي ئي ڪاميابي شباب الاهلي 2015ع ۾ پڻ حاصل ڪئي. العين 1999ع ۾ ٽئين نمبر تي به رهيو، جڏهن ته الواصل به 1993ع ۾ ساڳي پوزيشن حاصل ڪئي.

اي ايف سي چيمپئنز ليگ ٽو ۾ الشعب (هاڻوڪو شارجا) 1995ع ۾ رنر اپ رهيو ۽ 30 سال پوءِ 2025ع ۾ لقب کٽيو. اي جي سي ايف ايف چيمپئنز ليگ جون اٺ ايڊيشنون اماراتي ڪلبن کٽيون، جن مان گهڻيون شباب العربي (جيڪو هاڻي شباب الاهلي جو حصو آهي) کٽيون. اهو ڪلب چار ڀيرا رنر اپ ۽ ٻه ڀيرا ٽئين نمبر تي به رهيو. العين 2024ع جي آفريڪا–ايشيا–پئسفڪ ڪپ، جيڪا 2024ع فيفا انٽرڪنٽينينٽل ڪپ جو حصو هئي، ۾ پڻ رنر اپ رهيو. گڏيل عرب امارات–مراڪش سپر ڪپ جا صرف ٻه ايڊيشن، جيڪي 2015ع ۽ 2016ع ۾ منعقد ٿيا، ٻنهي ۾ اماراتي ڪلب فاتح رهيا، جڏهن ته 2025ع ۾ منعقد ٿيل چارئي گڏيل عرب امارات–قطر سپر ڪپ سيريز ۽ چيلينج ڪپن ۾ به اماراتي ڪلبن ڪاميابي حاصل ڪئي.

اماراتي ملڪيت گڏيل عرب امارات کان ٻاهر به ڪيترن ئي پيشاور فٽبال ڪلبن تائين پکڙيل آهي، جيڪا برطانيا ۾ قائم سٽي فٽبال گروپ ذريعي هلائي وڃي ٿي. هن هولڊنگ ڪمپنيءَ جي اڪثريتي ملڪيت ابو ظهبي ۾ رجسٽرڊ هڪ سيڙپڪاري اداري وٽ آهي، جيڪو شيخ منصور بن زايد آل نهيان جي ڪنٽرول هيٺ آهي. هي گروپ ڪيترن ئي ملڪن جي ڪلبن ۾ مڪمل يا جزوي ملڪيت رکي ٿو، جن ۾ مانچسٽر سٽي فٽبال ڪلب (انگلينڊ)، نيويارڪ سٽي فٽبال ڪلب (آمريڪا)، ميلبورن سٽي فٽبال ڪلب (آسٽريليا)، يوڪوهاما ايف مارينوس (جاپان)، جيرونا فٽبال ڪلب (اسپين)، اي ايس ٽروا اي سي (فرانس)، لومل ايس ڪي (بيلجيم)، ۽ پاليرمو فٽبال ڪلب (اٽلي) شامل آهن.

ڪرڪيٽ

وڌيڪ ڏسو: گڏيل عرب امارات ۾ ڪرڪيٽ ۽ گڏيل عرب امارات ۾ ڪرڪيٽ جي ميدانن جي فهرست

شيخ زايد ڪرڪيٽ اسٽيڊيم، ابو ظهبي

ڪرڪيٽ گڏيل عرب امارات ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور راندين مان هڪ آهي، جنهن جو وڏو سبب ڏکڻ ايشيائي علائقائي سهڪار تنظيم (سارڪ) جي ملڪن، برطانيا ۽ آسٽريليا مان آيل پرڏيهي رهواسين جي وڏي آبادي آهي. بين الاقوامي ڪرڪيٽ ڪائونسل (ICC) جو هيڊ ڪوارٽر 2005ع کان دبئي اسپورٽس سٽي ۾ قائم آهي، جنهن ۾ آءِ سي سي اڪيڊمي پڻ شامل آهي، جيڪا 2009ع ۾ قائم ڪئي وئي هئي. گڏيل عرب امارات ۾ ڪيترائي بين الاقوامي ڪرڪيٽ اسٽيڊيم موجود آهن، جيڪي مقامي آبهوا ۽ دبئي جي عالمي ٽرانسپورٽ مرڪز هجڻ سبب بين الاقوامي ٽورنامينٽن ۽ "غيرجانبدار" ٻطرفي سيريز لاءِ بار بار استعمال ڪيا ويندا آهن.

گڏيل عرب امارات ۾ منعقد ٿيل اهم بين الاقوامي ڪرڪيٽ ٽورنامينٽن ۾ 2014ع انڊر-19 ڪرڪيٽ عالمي ڪپ، 2021ع آءِ سي سي مردن جو ٽي ٽوئنٽي عالمي ڪپ، ۽ ايشيا ڪپ جا ٽي ايڊيشن (1984ع، 1995ع ۽ 2018ع) شامل آهن. مشهور ڪرڪيٽ ميدانن ۾ شارجا ڪرڪيٽ ايسوسيئيشن اسٽيڊيم شارجا ۾، شيخ زايد ڪرڪيٽ اسٽيڊيم ابو ظهبي ۾، ۽ دبئي انٽرنيشنل ڪرڪيٽ اسٽيڊيم دبئي ۾ شامل آهن.

امارات ڪرڪيٽ بورڊ (ECB) 1990ع ۾ آءِ سي سي جو ميمبر بڻيو. گڏيل عرب امارات قومي ڪرڪيٽ ٽيم ٻن ڀيرا ڪرڪيٽ عالمي ڪپ لاءِ ڪواليفاءِ ڪري چڪي آهي (1996ع ۽ 2015ع) ۽ ٻن ڀيرا آءِ سي سي مردن جي ٽي ٽوئنٽي عالمي ڪپ لاءِ پڻ ڪواليفاءِ ڪري چڪي آهي (2014ع ۽ 2022ع)۔ گڏيل عرب امارات عورتن جي قومي ڪرڪيٽ ٽيم پڻ ايشيا جي مضبوط ايسوسيئيٽ ٽيمن مان هڪ آهي، جيڪا خاص طور 2018ع عورتن جي ورلڊ ٽوئنٽي20 ڪواليفائر ۾ شرڪت ڪري چڪي آهي.

2009ع ۾ سري لنڪا جي قومي ڪرڪيٽ ٽيم تي حملي کان پوءِ، گڏيل عرب امارات لڳ ڀڳ هڪ ڏهاڪي تائين پاڪستان قومي ڪرڪيٽ ٽيم جو ڊي فيڪٽو گهرو ميدان بڻيو، ۽ ان دوران پاڪستان سپر ليگ جي ميزباني پڻ ڪئي. گڏيل عرب امارات انڊين پريميئر ليگ (IPL) جي 2020ع واري مڪمل ايڊيشن جي ميزباني پڻ ڪئي، جڏهن ته 2014ع ۽ 2021ع جي انڊين پريميئر ليگ جا جزوي ايڊيشن پڻ هتي منعقد ڪيا ويا.

پڻ ڏسو

• گڏيل عرب امارات سان لاڳاپيل موضوعن جي فهرست
• گڏيل عرب امارات جو خاڪو

ذريعا

• Heard-Bey, Frauke (1996). ٽرُوشيل رياستن کان گڏيل عرب امارات تائين: تبديليءَ جي مرحلي ۾ هڪ سماج. London: Longman. ISBN 978-0-582-27728-1. OCLC 38355501.

ٻاهريان ڳنڍڻا

• گڏيل عرب امارات جي حڪومت جو سرڪاري پورٽل آرڪائيو ڪيا ويا 24 February 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., (U.AE آرڪائيو ڪيا ويا 2025-05-19 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.)
• گڏيل عرب امارات. دي ورلڊ فيڪٽ بڪ. سينٽرل انٽيليجنس ايجنسي.
• گڏيل عرب امارتون سرڪاري اشاعتن جا ويب وسيلا، جيڪي ڪولوراڊو بولڊر يونيورسٽي جون لائبريريون مهيا ڪن ٿيون
• وڪيميڊيا اٽلس آف United Arab Emirates
• گڏيل عرب امارات بابت عالمي بئنڪ جي واپاري انگ اکرن جو خلاصو
• برونز دور کان موجوده دور تائين گڏيل عرب امارات جي تاريخ جو وقتوار خاڪو