مواد ڏانھن هلو

قطر

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
قطر جي رياست

دولة قطر (عربي)
Dawlat Qaṭar
Flag of قطر
جھنڊو نشان
شُعار: 'الله، الوطن، الأمير
Allāh, al-Waṭan, al-Amir
"خدا، قوم، امير"
ترانو: السلام الأميري
[[[السلام الأميري|As-Salām al-Amīrī]]] Error: {{Transliteration}}: transliteration text not Latin script (pos 3: ا) (help)
"امير لاءِ سلامتي"
گادي جو هنڌدوحه
25°18′N 51°31′E / 25.300°N 51.517°E / 25.300; 51.517
سڀ کان وڏو شهرگاديءَ جو هنڌ
دفتري ٻوليونعربي[1]
نسلي گروھ (2019)
  • 49% عرب
  • 7% ٻيا
مذهب (2020)
مقامي آباديقطري
حڪومتمرڪزي آمرانه نيم آئيني بادشاهت
تميم بن حمد
عبدالله بن حمد
محمد بن عبدالرحمان
سعود بن عبدالرحمان آل ثاني
مقننه مشاورتي اسيمبلي
قيام
18 ڊسمبر 1878
• آزاديءَ جو اعلان
1 سيپٽمبر 1971
• برطانيا کان آزادي
3 سيپٽمبر 1971
پکيڙ
• جملي
11,581 چورس ڪلوميٽر (4,471 چورس ميل) (158هون)
• پاڻي (%)
نه هئڻ برابر
آبادي
• 2025 اندازو
3,214,609[3] (134هون)
• 2020 مردم شماري
2,846,118[4]
•  گھاٽائي
264/km2 (683.8/sq mi) (52هون)
جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد )2025 لڳ ڀڳ
• ڪل
Increase $378.080 ارب[5] (60هون)
• في سيڪڙو
Increase $121,610[5] (4هون)
جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ )2025 لڳ ڀڳ
• ڪل
Increase $222.780 ارب[5] (54هون)
• في سيڪڙو
Increase $71,650[5] (9هون)
جِينِي (2017)35.1[6]
وچولو
ايڇ ڊي آء (2023)Increase 0.886[7]
انتهائي اعلیٰ · 43هون
ڪرنسيقطري ريال (QAR)
معياري وقتAST (متناسق عالمي وقت+3:00)
ڊائلنگ ڪوڊ+974
انٽرنيٽ ڊومين

قطر،[lower-alpha 1][lower-alpha 2] سرڪاري طور قطر جي رياست،[lower-alpha 3] اولهه ايشيا ۾ هڪ ملڪ آهي. اهو قطر اپٻيٽ تي، وچ اوڀر ۾ عرب جزيرو نما جي اتر اوڀر واري ڪناري تي واقع آهي؛ ان جي ڏکڻ ۾ سعودي عرب سان واحد زميني سرحد آهي، جڏهن ته باقي علائقو فارسي نار سان گهيريل آهي. بحرين جو نار، جيڪو فارسي نار جو هڪ کاڙو آهي، قطر کي ويجهي بحرين کان جدا ڪري ٿو. گاديءَ جو هنڌ دوحه آهي، جتي ملڪ جي 80 سيڪڙو کان وڌيڪ آبادي رهي ٿي. زمين جي ايراضيءَ جو گهڻو حصو هموار، هيٺاهين ريگستان تي ٻڌل آهي.

قطر تي محمد بن ثاني پاران 1868ع ۾ برطانيا سان هڪ معاهدي تي صحيح ڪرڻ کان وٺي ثاني خاندان جي وراثتي بادشاهت طور حڪمراني ڪئي پئي وڃي، جنهن معاهدي ان جي جدا حيثيت کي سرڪاري طور تسليم ڪيو. عثماني حڪمراني کان پوءِ، قطر 1916ع ۾ برطانوي تحفظ هيٺ رياست بڻيو ۽ 1971ع ۾ آزادي حاصل ڪئي. موجوده امير تميم بن حمد آل ثاني آهي، جيڪو اڳوڻن اميرن وانگر قطر جي آئين تحت مطلق العنان انداز ۾ تقريباً سمورا انتظامي، قانونسازي ۽ عدالتي اختيار رکي ٿو.[13] هو وزيراعظم ۽ ڪابينا مقرر ڪري ٿو. مشاورتي اسيمبلي، جنهن کي "شورا ڪائونسل" پڻ چيو وڃي ٿو، قانونسازي کي روڪي سگهي ٿي ۽ وزيرن کي برطرف ڪرڻ جي محدود صلاحيت رکي ٿي، پر اها مڪمل طور امير طرفان مقرر ڪئي ويندي آهي. جيتوڻيڪ قطر 2021ع ۾ جزوي شورا ڪائونسل چونڊون ڪرايون، جن ۾ ٻه ٽيون سيٽون چونڊيون ويون، پر 2024ع ۾ انهن چونڊن کي مڪمل طور ختم ڪرڻ ڏانهن ويو ۽ ٻيهر مڪمل طور مقرر ڪيل اسيمبلي ڏانهن موٽي آيو.[14]

21 جون 2026ع تي قطر جي آبادي 3,180,059 هئي، جيتوڻيڪ 3.02 ملين ماڻهو پرڏيهي پرڏيهي رهواسي ۽ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور آهن.[15][16] ان جو سرڪاري مذهب اسلام آهي.[17] ملڪ دنيا ۾ في فرد جي ڊي پي (خريداري طاقت جي برابري) جي لحاظ کان چوٿين نمبر تي آهي[18] ۽ في فرد جي اين آءِ (اٽلس طريقو) جي لحاظ کان يارهين نمبر تي آهي.[19] اهو انساني ترقي اشاري ۾ 42هين نمبر تي آهي، جيڪو عرب دنيا ۾ ٽيون سڀ کان اعليٰ انساني ترقي اشاري آهي.[20] اهو اعليٰ آمدني واري معيشت آهي، جنهن کي دنيا جي ٽئين وڏن قدرتي گئس ذخيرن ۽ تيل جي ذخيرن جي پٺڀرائي حاصل آهي.[21] قطر دنيا جي مائع ٿيل قدرتي گئس جي سڀ کان وڏن برآمد ڪندڙن مان هڪ آهي[22] ۽ في فرد ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ جي اخراج ۾ دنيا جو سڀ کان وڏو اخراج ڪندڙ آهي.[23]

ايڪويهين صديءَ ۾، قطر آمريڪا جو وڏو غير نيٽو اتحادي ۽ عرب دنيا ۾ وچولي طاقت طور اڀريو. ان جي معيشت وسيلن جي دولت سبب تيزيءَ سان وڌي آهي،[24][25] ۽ ان جي جيوسياسي طاقت ان جي ميڊيا گروپ، الجزيره ميڊيا نيٽ ورڪ، ۽ عرب بهار دوران باغي گروهن لاءِ مبينا مالي مدد وسيلي وڌي آهي.[26][27][28] قطر خليجي تعاون ڪائونسل جو پڻ حصو آهي.[29]

نالو

[سنواريو]

پلني دي ايلڊر، جيڪو هڪ رومي ليکڪ هو، پهرين صدي عيسويءَ جي وچ ڌاري اپٻيٽ جي رهواسين بابت سڀ کان پراڻو بيان قلمبند ڪيو؛ هن انهن کي ڪٿاريئي (Catharrei) سڏيو، جيڪو نالو شايد ڪنهن اهم مقامي آباديءَ جي نالي مان نڪتل هو.[30][31] هڪ صدي پوءِ، بطليموس پهريون ڄاتل نقشو تيار ڪيو جنهن ۾ هن اپٻيٽ کي ڏيکاريو، ۽ ان کي ڪتارہ Catara سڏيو.[31][32] ان نقشي ۾ اپٻيٽ جي اوڀر ۾ ڪدارہ "Cadara" نالي هڪ شهر جو پڻ ذڪر هو.[33] اصطلاح ڪتارہ "Catara" (رهواسي، ڪتارائيCataraei)[34] اٺارهين صديءَ تائين خاص طور استعمال ٿيندو رهيو، جنهن کان پوءِ ڪتارا "Katara" سڀ کان وڌيڪ سڃاتل املا طور سامهون آيو.[33] آخرڪار ڪيترين صورتن — "Katr"، "Kattar" ۽ "Guttur" — کان پوءِ جديد نڪتل صورت Qatar ملڪ جي نالي طور اختيار ڪئي وئي.[35]

ڪلاسيڪي لساني بيانن موجب، اصطلاح قطر "Qatar" شايد هڪ غير رسمي واپاري ڏيتي ليتيءَ جي قسم مقطارہ muqāṭarah مان نڪتل هجي، جنهن ۾ سامان بند ٿيل ٿانون ۾، مواد کي ماپڻ يا تورڻ کان سواءِ، مقرر قيمت تي خريد ڪيو ويندو هو. هي رواج، جنهن کي جزافjazāf به چيو ويندو هو، رپورٽن موجب قطر جي بازارن ۾ عام هو. هڪ ٻيو بيان نالي کي لفظ قطار qiṭār سان ڳنڍي ٿو، جنهن جي معنيٰ اٺن جو قافلو آهي، ۽ اهو ممڪن طور تاريخي واپاري رستن ۾ قطر جي ڪردار ڏانهن اشارو ڪري ٿو.[36]

معياري عربي ۾، نالو قطر ar طور اُچاريو ويندو آهي، جڏهن ته مقامي لهجي، قطري عربي، ۾ اهو ar آهي.[8] انگريزي ڳالهائيندڙ مختلف ويجها تلفظ استعمال ڪندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ عربي تلفظن ۾ اهڙا آواز آهن جيڪي انگريزي ۾ موجود نه آهن.[37]

تاريخ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو تاريخ قطر

قبل از تاريخ

[سنواريو]

قطر ۾ انساني آباديءَ جي شروعات لڳ ڀڳ 50,000 سال اڳ ٿي هئي.[38] پٿر جي دور سان تعلق رکندڙ آباديون ۽ اوزار قطر جي اپٻيٽ مان دريافت ٿيا آهن.[38] ميسوپوٽيميا سان تعلق رکندڙ عبيد دور (تقريباً 6500–3800 ق.م.) جا آثار ساحلي علائقن جي ڇڏيل آبادين مان مليا آهن.[39] الدعاسه، جيڪو قطر جي اولهندي سامونڊي ڪناري تي واقع آهي، ملڪ جو سڀ کان اهم عبيد ماڳ آهي، ۽ خيال ڪيو وڃي ٿو ته هتي هڪ ننڍڙي موسمي آبادي قائم هئي.[40][41] ڪجهه مورخن جو نظريو آهي ته سوميري شايد هن ئي علائقي مان نڪتا هئا.[42][43][44]

قديم دور

[سنواريو]
الخور ٻيٽ تي ڪاسيتي رنگ سازي واري ماڳ جي کوٽائي

ٻئي هزارين ق.م. سان تعلق رکندڙ ڪاسيتي بابلي مواد، جيڪو الخور ٻيٽ مان مليو آهي، قطر جي رهواسين ۽ اڄوڪي بحرين ۾ رهندڙ ڪاسيتين جي وچ ۾ واپاري لاڳاپن جي شاهدي ڏئي ٿو.[45] دريافتن ۾ گهونگهن جا ٽٽل خول ۽ ڪاسيتي مٽيءَ جا ٿانوَ شامل آهن.[40] اهو پڻ تجويز ڪيو ويو آهي ته قطر دنيا ۾ سامونڊي صدفن مان رنگ ٺاهڻ جو سڀ کان قديم ڄاتل سڃاتل مرڪز هو، ڇاڪاڻ ته سامونڊي ڪناري تي صور وارو ارغواني رنگ تي ٻڌل ڪاسيتي صنعت موجود هئي.[39][46]

224ع ۾ ساساني سلطنت فارس جي نار جي چوڌاري علائقن تي قبضو ڪيو.[47] قطر ساساني واپاري سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻه قيمتي شيون مهيا ڪندو هو: قيمتي موتي ۽ ارغواني رنگ.[48] ساساني دور ۾ مشرقي عرب جي ڪيترن ئي رهواسين تائين عيسائيت پهتي، جڏهن ميسوپوٽيميا جي عيسائين مذهب کي اوڀر طرف ڦهلايو.[49] هن دور ۾ خانقاهون تعمير ٿيون ۽ وڌيڪ آباديون وجود ۾ آيون.[50][51] عيسائي دور جي آخري حصي ۾ قطر هڪ علائقي جو حصو هو، جنهن کي بيت قطرايي (شامي ٻوليءَ ۾: "قطرين جو گهر") چيو ويندو هو.[52] هي علائقو رڳو قطر تائين محدود نه هو؛[53] پر ان ۾ بحرين، تاروت ٻيٽ، الخط ۽ الاحساء نخلستان پڻ شامل هئا.

628ع ۾ اسلامي پيغمبر محمد ﷺ مشرقي عرب جي حاڪم منذر بن ساويٰ التميمي ڏانهن هڪ مسلمان قاصد موڪليو ۽ کيس ۽ سندس رعيت کي اسلام قبول ڪرڻ جي دعوت ڏني. منذر اها دعوت قبول ڪئي، جنهن کان پوءِ علائقي جي گهڻين عرب قبيلن اسلام قبول ڪيو.[54][better source needed] صديءَ جي وچ ڌاري فارس تي اسلامي فتح کان پوءِ ساساني سلطنت جو خاتمو ٿي ويو.[55]

اوائلي ۽ پويون اسلامي دور (661–1783)

[سنواريو]
عباسي خلافت پنهنجي وڏي ۾ وڏي وسعت تي، تقريباً 850ع

اموي خلافت جي دور ۾ قطر کي بهترين گهوڙن ۽ اٺن جي پالنا لاءِ مشهور مرڪز طور بيان ڪيو ويو آهي.[56] اٺين صديءَ ۾ قطر فارس جي نار ۾ پنهنجي واپاري لحاظ کان اهم جاگرافيائي حيثيت سبب فائدو حاصل ڪرڻ شروع ڪيو ۽ آهستي آهستي موتين جي واپار جو مرڪز بڻجي ويو.[57][58]

قطري اپٻيٽ جي چوڌاري موتين جي صنعت ۾ وڏي ترقي عباسي خلافت جي دور ۾ ٿي.[56] هن زماني ۾ بصره کان هندستان ۽ چين ويندڙ ٻيڙيون قطر جي بندرگاهن تي ترسنديون هيون. قطر مان چيني چيني مٽيءَ جا ٿانوَ، اولهه آفريڪا جا سڪا ۽ ٿائيلينڊ جا آثار پڻ مليا آهن.[55] نائين صديءَ جي آثار قديمه مان معلوم ٿئي ٿو ته قطر جي رهواسين وڌندڙ دولت استعمال ڪري وڌيڪ معياري گهر ۽ عوامي عمارتون تعمير ڪيون. هن دور ۾ مرواب ۾ پٿر سان ٺهيل هڪ سئو کان وڌيڪ گهر، ٻه مسجدون ۽ هڪ عباسي قلعو تعمير ڪيو ويو.[59][60] جڏهن خلافت جي خوشحالي عراق ۾ گهٽجڻ لڳي ته قطر پڻ زوال جو شڪار ٿيو.[61]

قطر جو ذڪر تيرهين صديءَ جي مسلمان عالم ياقوت الحموي پنهنجي ڪتاب معجم البلدان ۾ ڪيو آهي، جنهن ۾ قطرين جي نفيس پٽي دار اُڻيل چادرن ۽ ڀالن کي سنوارڻ ۽ مڪمل ڪرڻ جي مهارت جو ذڪر موجود آهي.[62]

1253ع ۾ مشرقي عرب جو وڏو حصو عصفوري خاندان جي قبضي هيٺ آيو، پر 1320ع ۾ هرمز جي شهزادي هن علائقي تي قبضو ڪري ورتو.[63] قطر جا موتي هرمز جي بادشاهت لاءِ آمدنيءَ جي اهم ذريعن مان هڪ هئا.[64]

پورچوگالي دور (1507–1650)

[سنواريو]

1515ع ۾ پورچوگال جو مينوئل پهريون هرمز جي بادشاهت کي پنهنجي باجگذار رياست بڻايو. پورچوگال جي بادشاهت 1521ع ۾ اڳتي هلي مشرقي عرب جي وڏي حصي تي قبضو ڪري ورتو.[64][65]

جبري خاندان جي زوال ۽ پورچوگالين جي هٿان بحرين جي فتح کان پوءِ، عربستان جو سامونڊي ڪنارو الاحساء تائين پورچوگالي سلطنت جي حڪمراني ۽ اثر هيٺ اچي ويو. علائقي تي عثمانين جي غلبي جون ڪوششون 1551ع ۾ پورچوگالين طرفان تاروت قلعو يا القطيف ٻيهر فتح ڪرڻ سان ناڪام بڻايون ويون.[66] 1550ع ۾ الاحساء نخلستان جي رهواسين رضاڪاراڻي طور عثماني سلطنت جي حڪمراني قبول ڪئي، ڇاڪاڻ ته اهي پورچوگالين جي ڀيٽ ۾ عثمانين کي ترجيح ڏيندا هئا.[67]

علائقي تي قبضي لاءِ بنياد طور استعمال ٿيندڙ پورچوگالي قلعن مان هڪ، الرويده، مان اڄ به آثار قديمه جون کوٽايون جاري آهن.[68] قطر جي پهرين ڄاتل سڃاتل نقشي واري تصوير 1563ع ۾ لوئيس لازارو جي تيار ڪيل پورچوگالي نقشي ۾ ملي ٿي، جنهن ۾ "قطر جو شهر" هڪ قلعي جي صورت ۾ ڏيکاريو ويو آهي، جيڪو غالباً الرويده جي قلعي ڏانهن اشارو ڪري ٿو.[69]

علائقي ۾ رڳو معمولي فوجي موجودگي برقرار رکڻ باوجود، عثمانين کي 1670ع ۾ بني خالد قبيلي ۽ بني خالد امارت طرفان اتان ڪڍي ڇڏيو ويو.[70]

بحريني ۽ سعودي حڪمراني (1783–1868)

[سنواريو]
1794ع ۾ سيميوئل ڊن جو تيار ڪيل نقشو، جنهن ۾ بحرين جي تاريخي علائقي جي وچ ۾ ڪيٽورا (Catura) ڏيکاريل آهي

1766ع ۾ عتوب قبيلائي اتحاد جي آل خليفه خاندان جا ميمبر ڪويت مان لڏي قطر جي الزباره ۾ اچي آباد ٿيا.[71][72] سندن آمد وقت، بني خالد جي اپٻيٽ تي ڪمزور حڪمراني هئي، جيتوڻيڪ سڀ کان وڏي ڳوٺ تي سندن ڏورانهين مائٽن جي حڪومت هئي.[73] 1783ع ۾ قطر ۾ رهندڙ بني عتبه قبيلن ۽ سندن اتحادي عرب قبيلن بحرين تي بني عتبه جي حملي دوران بحرين تي فارسين کان قبضو ڪري ان کي پاڻ ۾ شامل ڪري ڇڏيو. آل خليفه بحرين تي پنهنجي حڪمراني قائم ڪئي ۽ الزباره تي به پنهنجو اختيار برقرار رکيو.[71]

1788ع ۾ ديرعيه جي امارت جو ولي عهد بڻجڻ کان پوءِ سعود بن عبدالعزيز وهابيت جي اثر هيٺ علائقن کي اوڀر طرف فارس جي نار ۽ قطر تائين وڌائڻ شروع ڪيو. 1795ع ۾ بني خالد کي شڪست ڏيڻ کان پوءِ وهابين تي ٻن پاسن کان حملا ٿيا. عثمانين ۽ عثماني مصر اولهندي محاذ تان حملو ڪيو، جڏهن ته بحرين جا آل خليفه ۽ عمانين اوڀرندي محاذ تان چڙهائي ڪئي.[74][75] 1811ع ۾ اولهندي سرحد تي مصري فوجن جي اڳڀرائي جي خبر ملڻ کان پوءِ وهابي امير بحرين ۽ الزباره ۾ پنهنجون فوجي ڇانوڻيون گهٽائي پنهنجي لشڪر کي ٻيهر منظم ڪيو. سعيد بن سلطان، مسقط ۽ عمان جي سلطان، ان موقعي مان فائدو وٺندي اوڀرندي سامونڊي ڪناري تي وهابي ڇانوڻين تي حملو ڪيو ۽ الزباره جي قلعي کي باهه ڏئي ڇڏي. ان کان پوءِ آل خليفه عملي طور ٻيهر اقتدار ۾ اچي ويا.[75]

الزباره جي تباهه ٿيل شهر جو جزوي طور بحال ڪيل حصو

سامونڊي ڦرلٽ جي سزا طور، 1821ع ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي هڪ جهاز دوحه تي گولاباري ڪئي، جنهن ۾ شهر تباهه ٿي ويو ۽ سوين رهواسي لڏي وڃڻ تي مجبور ٿيا. 1825ع ۾ آل ثاني خاندان قائم ٿيو ۽ شيخ محمد بن ثاني ان جو پهريون اڳواڻ بڻيو.[76]

جيتوڻيڪ قطر کي بحرين جي تابع علائقي طور سمجهيو ويندو هو، پر آل خليفه کي مقامي قبيلن جي مخالفت کي منهن ڏيڻو پيو. 1867ع ۾ آل خليفه، ابو ظهبي جي امارت جي حڪمران سان گڏجي، قطري باغين کي شڪست ڏيڻ لاءِ الوكره ڏانهن هڪ وڏي بحري فوج موڪلي. ان جي نتيجي ۾ 1867–68ع جي سامونڊي قطر–بحرين جنگ ٿي، جنهن دوران بحرين ۽ ابو ظهبي جي فوجن دوحه ۽ الوڪره کي ڦريو ۽ تباهه ڪيو.[77] بحرين جون اهي ڪارروايون 1861ع جي امن ۽ دوستي جي دائمي صلح نامي جي ڀڃڪڙي هيون. گڏيل حملي ۽ پوءِ قطري جوابي حملي کان پوءِ برطانوي سياسي رهواسي ڪرنل ليوس پيلي 1868ع ۾ هڪ ٺاهه ڪرائڻ لاءِ مداخلت ڪئي. بحرين ۽ قطر ڏانهن سندس سفارتي مشن ۽ ان مان نڪتل امن معاهدو تاريخي لحاظ کان اهم ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته ان ۾ قطر کي بحرين کان الڳ سياسي حيثيت سان تسليم ڪيو ويو ۽ محمد بن ثاني جي حيثيت کي واضح طور مڃتا ڏني وئي. بحرين کي معاهدي جي ڀڃڪڙي تي تنبيهه ڪرڻ سان گڏ، پيلي محمد بن ثاني جي نمائندگي هيٺ قطري شيخن سان به ڳالهيون ڪيون.[78] اهي ڳالهيون قطر جي هڪ شيخداري رياست طور ارتقا جو پهريون اهم مرحلو ثابت ٿيون.[79]

عثماني دور (1871ع–1915ع)

[سنواريو]
1891ع ۾ ايڊولف اسٽيلر جي تيار ڪيل نقشي ۾ قطر، جنهن ۾ البدع کي وڏي آبادي طور ڏيکاريو ويو آهي
دوحه جو پراڻو شهر، جنوري 1904ع
برزان ٽاور نگرانيءَ جا برج آهن، جيڪي اوڻيهين صديءَ جي آخر ۾ تعمير ٿيا ۽ 1910ع ۾ شيخ محمد بن جاسم آل ثاني پاران بحال ڪيا ويا.

عثماني بغداد ولايت جي گورنر مدحت پاشا جي فوجي ۽ سياسي دٻاءَ هيٺ حڪمران آل ثاني قبيلو 1871ع ۾ عثماني حڪمراني آڏو جهڪي ويو.[80] عثماني حڪومت سلطنت ۾ انهن علائقن کي مڪمل طور ضم ڪرڻ لاءِ ماليات ۽ زمين جي رجسٽريشن بابت اصلاحي (تنظيمات) قدم لاڳو ڪيا.[80] مقامي قبيلن جي ناراضگي باوجود، آل ثاني عثمانين جي حمايت جاري رکي. قطري-عثماني لاڳاپا آهستي آهستي خراب ٿيندا ويا، ۽ 1882ع ۾ حالتون وڌيڪ بگڙيون، جڏهن عثمانين ابو ظهبي جي قبضي هيٺ خور العديد تي آل ثاني جي مهم ۾ مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ قطر–ابو ظهبي جنگ ۾ به صرف محدود سهڪار ڏنو، ڇاڪاڻ⁠تہ کين ابو ظهبي جي پاسي کان برطانوي مداخلت جو خدشو هو.[81] ان کان علاوه، عثمانين پنهنجي رعيت محمد بن عبدالوهاب جي حمايت ڪئي، جنهن 1888ع ۾ قطر جي قائم مقام طور آل ثاني کي هٽائڻ جي ڪوشش ڪئي.[82] آخرڪار آل ثاني عثمانين خلاف بغاوت ڪئي، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس خيال هو ته هو اپٻيٽ تي سندن اقتدار ختم ڪرڻ چاهين ٿا. آگسٽ 1892ع ۾ هن قائم مقام جي عهدي تان استعيفيٰ ڏني ۽ ٽيڪسون ڏيڻ بند ڪري ڇڏيون.[83]

فيبروري 1893ع ۾ محمد حافظ پاشا قطر پهتو ته جيئن رهيل ٽيڪسون وصول ڪري ۽ جاسم بن محمد جي تجويز ڪيل عثماني انتظامي سڌارن جي مخالفت کي ختم ڪري. جاسم کي خوف ٿيو ته کيس قتل يا قيد ڪيو ويندو، تنهنڪري هو ڪيترن قبيلائي ساٿين سان گڏ دوحه کان 16 ڪلوميٽر or 10 mi اولهه طرف الوجبه هليو ويو. محمد حافظ پاشا جاسم کان مطالبو ڪيو ته هو پنهنجون فوجون ختم ڪري ۽ عثمانين سان وفاداري جو اعلان ڪري، پر جاسم انڪار ڪري ڇڏيو. مارچ ۾ محمد حافظ پاشا، جاسم جي نافرمانيءَ جي سزا طور، سندس ڀاءُ ۽ 13 اهم قطري قبيلائي اڳواڻن کي عثماني ڪارويٽ مريخ تي قيد ڪري ڇڏيو. جڏهن محمد حافظ پاشا ڏهه هزار ترڪي ليرا عيوض قيدين کي آزاد ڪرڻ جي آڇ به رد ڪري ڇڏي، تڏهن هن يوسف آفندي جي اڳواڻيءَ ۾ لڳ ڀڳ 200 فوجين جو دستو جاسم جي الوجبه قلعي ڏانهن روانو ڪيو، جنهن سان الوجبه جي جنگ شروع ٿي.[55]

يوسف آفندي جون فوجون الوجبه پهچڻ شرط قطري پيادل ۽ گهوڙيسوار فوج جي سخت فائرنگ هيٺ اچي ويون. اهي پوئتي هٽي شبڪه جي قلعي ڏانهن ويون، جتي کين ٻيهر قطري حملي سبب واپس هٽڻو پيو. شبڪه کان البدع ڏانهن موٽڻ کان پوءِ عثمانين کي جاسم جي فوجن گهيرو ڪري ورتو، جنهن سبب کين هٿيار ڦٽا ڪرڻا پيا، قيدين کي آزاد ڪرڻو پيو ۽ محمد حافظ پاشا جي گهوڙيسوار فوج لاءِ هفوف تائين محفوظ واٽ مهيا ڪرڻي پئي.[84] جيتوڻيڪ قطر کي عثماني سلطنت کان مڪمل آزادي نه ملي، پر هن جنگ جي نتيجي ۾ جيڪو معاهدو ٿيو، اهو بعد ۾ قطر جي سلطنت اندر هڪ خودمختيار ملڪ طور اڀرڻ جو بنياد بڻيو.[85]

برطانوي دور (1916ع–1971ع)

[سنواريو]
زباره قلعو، جيڪو 1938ع ۾ تعمير ڪيو ويو

1913ع جي اينگلو-عثماني معاهدي تحت عثمانين قطر تي پنهنجي دعويٰ تان هٿ کڻڻ ۽ دوحه مان پنهنجي فوجي دستي کي واپس گهرائڻ تي اتفاق ڪيو. پر پهرين عالمي جنگ شروع ٿيڻ سبب اهو معاهدو عملي طور نافذ نه ٿي سگهيو ۽ فوجي دستو دوحه جي قلعي ۾ ئي رهيو، جيتوڻيڪ سپاهين جي ڀڄي وڃڻ سبب انهن جو انگ گهٽجي ويو. 1915ع ۾، جڏهن بندرگاهه ۾ برطانوي جنگي ٻيڙيون موجود هيون، تڏهن عبدالله بن جاسم آل ثاني (جيڪو برطانيا جو حامي هو) باقي رهيل عثماني فوج کي قلعو ڇڏڻ تي آماده ڪيو، ۽ جڏهن ٻئي ڏينهن صبح برطانوي فوجون پهتيون ته هنن قلعو خالي ڏٺو.[86][87]

3 نومبر 1916ع تي قطر برطانوي محافظت هيٺ آيل رياست بڻجي ويو،[88] جڏهن برطانيا شيخ عبدالله بن جاسم آل ثاني سان هڪ معاهدو ڪيو، جنهن تحت قطر کي صلحي رياستن جي انتظامي نظام هيٺ آندو ويو. هن معاهدي موجب پرڏيهي معاملن ۽ دفاع جي ذميواري برطانيا وٽ رهي، جڏهن ته قطر کي اندروني خودمختياري حاصل رهي. عبدالله اهو قبول ڪيو ته هو برطانوي حڪومت جي اڳواٽ اجازت کان سواءِ ڪنهن ٻي طاقت سان لاڳاپا قائم نه ڪندو، جڏهن ته برطانيا قطر کي سامونڊي حملي کان تحفظ ڏيڻ ۽ زميني حملي جي صورت ۾ پنهنجي سٺين خدمتن ذريعي مدد فراهم ڪرڻ جي ضمانت ڏني. آخري شق کي ڄاڻي واڻي مبهم رکيو ويو هو.[86][89]

5 مئي 1935ع تي، اينگلو-پرشين آئل ڪمپني سان تيل جي رعايتي معاهدي تي اتفاق ڪندي، عبدالله برطانوي حڪومت سان هڪ ٻيو معاهدو به ڪيو، جنهن تحت قطر کي اندروني ۽ بيروني خطرن کان برطانوي تحفظ حاصل ٿيو.[86] 1939ع ۾ پهريون ڀيرو قطر ۾ تيل جا ذخيرا دريافت ٿيا، پر ٻي عالمي جنگ سبب انهن جي کوٽائي ۽ ترقيءَ جو ڪم دير سان شروع ٿيو.[90]

برطانيا جي وائلڊنگ سيريز جو ٽپال ٽڪ، جيڪو 1 اپريل 1957ع تي جاري ٿيو ۽ قطر ۾ استعمال لاءِ مٿس اضافي ڇپائي ڪئي وئي

ٻي عالمي جنگ کان پوءِ قطر بابت برطانيا جي دلچسپيءَ جو رخ تبديل ٿيو، جنهن جا اهم سبب هندستان جي آزادي، 1947ع ۾ پاڪستان جو قيام ۽ قطر ۾ تيل جي صنعت جي ترقي هئا. 1949ع ۾ دوحه ۾ پهرئين برطانوي سياسي عملدار جان ولٽن جي مقرري اينگلو-قطري لاڳاپن جي وڌيڪ مضبوطيءَ جي علامت هئي.[91] ساڳئي سال تيل جي برآمد شروع ٿي ۽ تيل مان حاصل ٿيندڙ آمدني ملڪ جي آمدنيءَ جو بنيادي ذريعو بڻجي وئي، جڏهن ته موتين جي واپار ۾ تيزيءَ سان گهٽتائي اچي وئي. اها آمدني قطر جي بنيادي ڍانچي جي توسيع ۽ جديدڪاريءَ لاءِ استعمال ڪئي وئي.

1968ع ۾ جڏهن برطانيا سرڪاري طور اعلان ڪيو ته هو ٽن سالن اندر خليج فارس مان پنهنجو وجود ختم ڪندو، تڏهن قطر، بحرين ۽ ٻين ستن صلحي رياستن سان گڏجي عرب امارات وفاق قائم ڪرڻ بابت ڳالهين ۾ شامل ٿيو. پر علائقائي اختلافن سبب قطر ۽ بحرين ڳالهين مان نڪري ويا ۽ صلحي رياستن کان الڳ آزاد ملڪ بڻجڻ جو فيصلو ڪيو، جڏهن ته اهي صلحي رياستون بعد ۾ گڏيل عرب امارات بڻجي ويون.[92]

آزادي ۽ ان کان پوءِ (1971ع–2000ع)

[سنواريو]

برطانيا سان ٿيل هڪ معاهدي[93][94] تحت، 3 سيپٽمبر 1971ع تي اهي خصوصي معاهدي واريون انتظامي رٿائون، جيڪي هڪ خودمختيار ۽ آزاد رياست جي مڪمل بين الاقوامي ذميوارين سان مطابقت نه ٿيون رکن، ختم ڪيون ويون.[94] احمد بن علي ان وقت قطر جو امير هو. 22 فيبروري 1972ع تي 1972ع قطري بغاوت ذريعي خليفه بن حمد کيس اقتدار تان هٽائي ڇڏيو.

1991ع ۾ قطر خليجي جنگ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، خاص طور تي خفجي جي جنگ دوران، جڏهن قطري ٽينڪ شهر جي گهٽين مان گذريا ۽ سعودي عرب جي نيشنل گارڊ جي انهن دستن کي فائرنگ ذريعي مدد فراهم ڪئي، جيڪي عراقي فوج سان وڙهي رهيا هئا. قطر ڪئناڊا جي اتحاد واري فوج کي ملڪ اندر ڪينيڊا ڊرائي ون هوائي اڏي کي جنگي هوائي گشت لاءِ جهاز اڏائڻ جي بنياد طور استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏني، ۽ گڏوگڏ آمريڪا ۽ فرانس جي هوائي فوجن کي پڻ پنهنجي علائقي مان ڪارروائي ڪرڻ جي اجازت ڏني.[38]

1995ع ۾ امير حمد بن خليفه آل ثاني هٿياربند فوج، ڪابينا، پاڙيسري ملڪن ۽ فرانس جي حمايت سان 1995ع قطري بغاوت ذريعي پنهنجي والد خليفه بن حمد آل ثاني کان اقتدار سنڀالي ورتو.[95][96]

امير حمد جي دور ۾ قطر ۾ محدود حد تائين آزاد خيال سڌارا آندا ويا، جن ۾ 1996ع ۾ الجزيره ميڊيا نيٽ ورڪ جي ٽيليويزن چينل جو قيام، 1999ع ۾ بلدياتي چونڊن ۾ عورتن کي عورتن جي ووٽ جو حق ڏيڻ، 2003ع ۾ سماجي زندگيءَ ۾ عورتن جي وڌيڪ شرڪت، 2005ع ۾ ملڪ جو پهريون لکيل آئين تيار ڪرڻ، ۽ 2008ع ۾ هڪ رومن ڪيٿولڪ گرجا گهر جو افتتاح شامل هئا.[97] 1996ع ۾ حڪومت خلاف هڪ ناڪامابي بغاوت جي ڪوشش پڻ ڪئي وئي.

21هين صدي

[سنواريو]
دوحا ڪورنيش تان ڏٺل ويسٽ بي جي آسماني منظر جي سامهون روايتي ڌائو ٻيڙيون

2000ع واري ڏهاڪي دوران قطر جي معيشت ۽ علائقائي طاقت جي حيثيت تيزيءَ سان وڌي.[98] گڏيل قومن جي اداري موجب، مجموعي گهريلو پيداوار (GDP) جي لحاظ کان ان ڏهاڪي ۾ قطر جي اقتصادي واڌ دنيا ۾ سڀ کان تيز هئي.[99][100] هن واڌ جو بنياد 1990ع واري ڏهاڪي ۾ نارٿ فيلڊ مان قدرتي گئس جي پيداوار تي رکيل هو.[101] ساڳئي وقت، 2001ع کان 2011ع جي وچ ۾ ملڪ جي آبادي ٽن ڀيرا وڌي وئي، جنهن جو وڏو سبب پرڏيهي ماڻهن جي وڏي پيماني تي آمد هو.[102]

2003ع ۾ قطر آمريڪا جي مرڪزي ڪمانڊ جو هيڊڪوارٽر ۽ 2003ع عراق تي حملي جي مکيه مرڪزن مان هڪ هو، جنهن جو مقصد صدام حسين جي حڪومت کي ختم ڪرڻ هو.[103] حملي کان ٿورو اڳ قطري حڪومت صدام حسين کي پناهه ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي.[104] مارچ 2005ع ۾ هڪ خودڪش حملو ۾ هڪ برطانوي استاد مارجي ويو،[105] جنهن ملڪ کي حيران ڪري ڇڏيو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان کان اڳ قطر ۾ دهشتگردي جو ڪو اهڙو واقعو پيش نه آيو هو. اهو حملو عمر احمد عبدالله علي نالي هڪ مصري رهواسي ڪيو، جنهن جا جزيرة العرب ۾ القاعده سان لاڳاپا هجڻ جو شڪ ظاهر ڪيو ويو.[106][107]

قطر جو وڌندڙ اثر ۽ عرب بهار دوران ان جو ڪردار، خاص طور تي بحرين ۾ 2011ع کان 2014ع تائين احتجاج دوران بادشاهه حمد بن عيسيٰ آل خليفه خلاف احتجاجن ۾، قطر–سعودي عرب سفارتي تڪرار کي وڌيڪ شدت ڏني، جنهن سبب سعودي عرب، پاڙيسري گڏيل عرب امارات ۽ بحرين سان پراڻا اختلاف وڌي ويا.[108] 2011ع ۾ قطر 2011ع ليبيا ۾ فوجي مداخلت دوران نيٽو جي ڪارروائين ۾ شامل ٿيو ۽ اطلاعن موجب معمر قذافي خلاف وڙهندڙ لبيا جي مخالف گروهن کي هٿيار فراهم ڪيا.[109] قطر شام جي گهرو ويڙهه دوران بشار الاسد خلاف وڙهندڙ شام جي مخالف ڌر ۽ ان جا اتحادي باغي گروهن لاءِ هٿيارن جو اهم مالي مددگار پڻ هو.[110] قطر يمن جي گهرو ويڙهه ۾ سعودي عرب جي اڳواڻيءَ واري فوجي مداخلت ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي حوثي تحريڪ ۽ اڳوڻي صدر علي عبدالله صالح جي وفادار فوجن خلاف ڪارروائي ڪئي وئي.[111]

جون 2017ع ۾ سعودي عرب، گڏيل عرب امارات، بحرين، مصر ۽ يمن قطر سفارتي بحران دوران قطر سان سفارتي لاڳاپا ختم ڪري ڇڏيا ۽ قطر تي قطر ۽ رياستي سرپرستي هيٺ دهشتگردي جي حمايت ڪرڻ جو الزام لڳايو.[112] هن بحران کي اخوان المسلمين جي حمايت بابت تڪرار وڌيڪ وڌايو، جنهن کي ڪجهه عرب ملڪ دهشتگرد تنظيم سمجهن ٿا،[113] ۽ ايران سان قطر جي لاڳاپن بابت اختلاف به وڌيا. قطر کي حوثين خلاف اتحاد مان به خارج ڪيو ويو. ان بحران جي نتيجي ۾ قطر ۽ ايران جا لاڳاپا ڪمزور ٿيڻ بدران وڌيڪ مضبوط ٿيا، ڇاڪاڻ⁠تہ ايران قطر کي اهم مادي ۽ سياسي مدد فراهم ڪئي.[114][115][116][117] هي سفارتي بحران جنوري 2021ع ۾ العلا اعلان تي صحيحن سان ختم ٿيو.[118] تجزيه نگارن موجب، قطر شروعاتي 13 مطالبن مان ڪنهن کي به قبول نه ڪيو، بلڪه خليجي ملڪن هڪ مبهم گڏيل سلامتي اعلان تي اتفاق ڪيو.[119]

2 ڊسمبر 2010ع تي قطر کي 2022ع فيفا ورلڊ ڪپ جي ميزباني جو حق مليو، جيڪو 21 نومبر کان 18 ڊسمبر 2022ع تائين منعقد ٿيو. اهڙي طرح قطر پهريون عرب ۽ مسلمان اڪثريت وارو ملڪ بڻيو جنهن هن ٽورنامينٽ جي ميزباني ڪئي، ۽ 2002ع فيفا ورلڊ ڪپ کان پوءِ جاپان ۽ ڏکڻ ڪوريا کان پوءِ ٽيون ايشيائي ملڪ بڻيو.[120] هن ميزباني جي حق ملڻ کان پوءِ 2010ع واري ڏهاڪي ۾ ملڪ اندر سيڙپڪاري ۽ ترقياتي منصوبن ۾ وڌيڪ واڌ آئي.[121]

جون 2013ع ۾ شيخ تميم بن حمد آل ثاني پنهنجي والد کان اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ قطر جو امير بڻيو.[122] شيخ تميم شهرين جي فلاح ۽ بهبود کي ترجيح ڏني، جنهن ۾ جديد صحت ۽ تعليم جا نظام قائم ڪرڻ ۽ 2022ع جي ورلڊ ڪپ جي ميزباني جي تيارين لاءِ ملڪ جي بنيادي ڍانچي کي وڌيڪ وسيع ڪرڻ شامل هو.[123]

جاگرافي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قطر جي جاگرافي
ريگستاني سامونڊي ڪنارو
عربي اورڪس، قطر جو قومي جانور
2022ع ۾ قطر دنيا جو پنجون سڀ کان وڌيڪ پاڻيءَ جي دٻاءَ وارو ملڪ هو.

قطري اپٻيٽ سعودي عرب جي اتر ۾ فارسي نار اندر 160 ڪلوميٽر (100 mi) تائين وڌي ٿو. اهو 24° ۽ 27° اتر ويڪرائي ڦاڪ، ۽ 50° ۽ 52° اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي. ملڪ جو گهڻو حصو هيٺاهين، بنجر ميدانن تي مشتمل آهي، جيڪي واريءَ سان ڍڪيل آهن. ڏکڻ اوڀر ۾ خور العديد ("اندروني سمنڊ") واقع آهي، جيڪو فارسي نار جي هڪ کاڙي جي چوڌاري ڦرندڙ واريءَ جي ڀٽن وارو علائقو آهي.

سڀ کان مٿاهون نقطو قرين ابو البول آهي، جيڪو اولهه ۾ جبل دخان واري علائقي ۾ 103 metres (338 ft) اوچائي تي واقع آهي.[29] جبل دخان اولهه ۾ زڪريت کان ام باب وسيلي ڏکڻ سرحد تائين اتر–ڏکڻ طرف ويندڙ هيٺاهين چن جي پٿر جي ظاهر ٿيل پٿريلي بناوتن جو سلسلو آهي.[124] جبل دخان واري علائقي ۾ قطر جا مکيه زميني تيل جا ذخيرا پڻ موجود آهن، جڏهن ته قدرتي گئس جا ميدان اپٻيٽ جي اتر اولهه ۾ سمنڊ اندر واقع آهن.[124]

قطر جي جاگرافي سڄو سال هموار، خشڪ ريگستاني منظرنامي ۽ سج جي روشنيءَ سان سڃاتي وڃي ٿي.[125] سيارا نرم هوندا آهن، جنوري ۾ اوسط گرمي پد 18.5 °C (65.3 °F) هوندو آهي، جڏهن ته اونهارا تمام گرم هوندا آهن، ۽ گرمي پد اڪثر 40 °C (104 °F) تائين پهچي ويندو آهي.[126] ملڪ ۾ سالياني اوسط رڳو 70 millimetres (2.8 in) مينهن پوي ٿو، جنهن جو گهڻو حصو آڪٽوبر کان مارچ جي وچ ۾ پوي ٿو. اهي موسمي حالتون سال جي گهڻي حصي ۾ ٻاهرين راندين ۽ سفر مان لطف اندوز ٿيڻ کي ممڪن بڻائين ٿيون.[127]

حياتياتي گوناگوني

[سنواريو]

قطر 1996ع ۾ ريو حياتياتي گوناگوني بابت ڪنوينشن جو حصو بڻيو.[128] ان کان پوءِ 2005ع ۾ قومي حياتياتي گوناگوني حڪمت عملي ۽ عمل منصوبو تيار ڪيو ويو.[129] قطر مان فنگس جون ڪل 142 جنسون رڪارڊ ڪيون ويون آهن.[130] ماحوليات واري وزارت طرفان تازو تيار ڪيل هڪ ڪتاب ۾ قطر ۾ موجود يا موجود هجڻ جو امڪان رکندڙ ڪرڙين بابت معلومات ڏني وئي آهي، جيڪا بين الاقوامي سائنسدانن ۽ ٻين ساٿين جي ٽيم پاران ڪيل سروي تي ٻڌل آهي.[131]

يو اين ايف سي سي سي جي ٻين ميمبرن وانگر، قطر کي پنهنجن گرين هائوس گئسن جي اخراج جا تفصيل واقعي کان ٻه سال پوءِ شايع ڪرڻ گهرجن — پر 2024ع تائين تازا سرڪاري تفصيل 2007ع جي اخراج بابت آهن.[132][133] عالمي فضا بابت تحقيق لاءِ اخراجن جو ڊيٽابيس موجب، في فرد ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ اخراج اوسطاً 30 ٽن کان وڌيڪ آهي، جيڪو دنيا جي سڀ کان مٿاهين شرح مان هڪ آهي.[134]

آبهوا

[سنواريو]
موسمي رڪارڊ : قطر
مھينو جنور: فبرو: مارچ اپريل مئي جون جولاء آگسٽ سيپ: آڪٽو: نومبر ڊسمبر سال
اوچي پد جي
سراسري°C (°F)		 22
(72)		 23
(73)		 27
(81)		 33
(91)		 39
(102)		 42
(108)		 42
(108)		 42
(108)		 39
(102)		 35
(95)		 30
(86)		 25
(77)		 33.3
(91.9)
گھٽ پد جي
سراسري°C (°F)		 14
(57)		 15
(59)		 17
(63)		 21
(70)		 27
(81)		 29
(84)		 31
(88)		 31
(88)		 29
(84)		 25
(77)		 21
(70)		 16
(61)		 23
(73.5)
سراسري پرسپييئيشن mm (انچ) 12.7
(0.5)		 17.8
(0.701)		 15.2
(0.598)		 7.6
(0.299)		 2.5
(0.098)		 0
(0)		 0
(0)		 0
(0)		 0
(0)		 0
(0)		 2.5
(0.098)		 12.7
(0.5)		 71
(2.794)
Source: "Doha Annual Weather Averages". World Weather Online. 24 December 2022 تي حاصل ڪيل.
دوحه لاءِ سامونڊي آبهوا جا انگ اکر
مهينو جنوري فيبروري مارچ اپريل مئي جون جولاءِ آگسٽ سيپٽمبر آڪٽوبر نومبر ڊسمبر سال
اوسط سامونڊي گرمي پد °C (°F) style="سانچو:Weather box/colsea"|21.0
(69.8)		 style="سانچو:Weather box/colsea"|19.4
(66.9)		 style="سانچو:Weather box/colsea"|20.9
(69.6)		 style="سانچو:Weather box/colsea"|23.3
(73.9)		 style="سانچو:Weather box/colsea"|27.8
(82)		 style="سانچو:Weather box/colsea"|30.5
(86.9)		 style="سانچو:Weather box/colsea"|32.4
(90.3)		 style="سانچو:Weather box/colsea"|33.6
(92.5)		 style="سانچو:Weather box/colsea"|32.8
(91)		 style="سانچو:Weather box/colsea"|30.8
(87.4)		 style="سانچو:Weather box/colsea"|27.5
(81.5)		 style="سانچو:Weather box/colsea"|23.5
(74.3)		 style="سانچو:Weather box/colsea"|26.9
(80.5)
ذريعو:[135]

حڪومت ۽ سياست

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قطر جي سياست

قطر سرڪاري طور هڪ آئيني بادشاهت آهي،[136][137] پر بادشاهت وٽ موجود وسيع اختيار ان کي مطلق بادشاهت[138][139] جي حد تائين ويجهو ڪن ٿا، جتي آل ثاني خاندان[140][141] آمرانه[142][143] حڪمراني ڪري ٿو. آل ثاني خاندان 1825ع ۾ پنهنجي خانداني اقتدار جي قيام کان وٺي قطر تي حڪمراني ڪري رهيو آهي.[29]

قطر جو اٺون امير تميم بن حمد آل ثاني آهي.[144] امير کي وزيراعظم ۽ ڪابينا جي وزيرن کي مقرر ڪرڻ جو خاص اختيار حاصل آهي، جيڪي گڏجي وزيرن جي ڪائونسل ٺاهين ٿا، جيڪا ملڪ ۾ سڀ کان اعليٰ انتظامي اٿارٽي آهي.[145] وزيرن جي ڪائونسل قانونسازي جي شروعات پڻ ڪري ٿي.[145]

قطر رياست جو اميري ديوان، امير جو انتظامي دفتر

چونڊون

[سنواريو]

2003ع ۾ قطر هڪ آئين منظور ڪيو، جنهن ۾ قانونسازي اداري جي 45 ميمبرن مان 30 جي سڌي چونڊ جي گنجائش رکي وئي.[29][146][147] بهرحال، قانونسازي اداري وٽ قانونن کي رد ڪرڻ ۽ وزيرن کي برطرف ڪرڻ جا اختيار محدود آهن. حڪومت اڃا تائين آمرانه آهي.[142][143] اسيمبلي ڪيترن ملتوي ٿيڻن کان پوءِ آڪٽوبر 2021ع ۾ پنهنجي پهرين عام چونڊ ڪرائي،[148][149][150] پر نومبر 2024ع ۾ اها ٻيهر مڪمل طور امير طرفان مقرر ٿيندڙ اداري ۾ تبديل ٿي وئي، جنهن سان ملڪ جو "مشاورتي شورا ڪائونسل جي ميمبرن جي چونڊ وارو مختصر تجربو" ختم ٿي ويو.[14]

وي-ڊيم جمهوريت اشاري جي 2025ع واري جمهوريت رپورٽ موجب، قطر وچ اوڀر جي ملڪن ۾ چونڊيل جمهوريت اشاري تي آخري کان ٻئي نمبر تي هو، ۽ 179 درجابندي ڪيل ملڪن مان عالمي سطح تي آخري کان ستين نمبر تي هو.[151] قطري قانون سياسي ادارن يا مزدور يونينن جي قيام جي اجازت نٿو ڏئي.[152] ان کان علاوه، بين الاقوامي اداري براءِ جمهوريت ۽ چونڊ مدد جي عالمي حالت جمهوريت (GSoD) اشارن ۽ جمهوريت ٽريڪر موجب، قطر مجموعي جمهوري قدمن ۾ گهٽ درجي تي آهي، خاص طور سياسي نمائندگي، قابل اعتماد چونڊن، شموليت واري ووٽنگ حق ۽ موثر پارليامينٽ جي لحاظ کان ڪمزور آهي.[153][154][155]

قانون

[سنواريو]

قطر جي آئين موجب، شريعت جو قانون قطري قانونسازي جو بنيادي ذريعو آهي،[156][157] جيتوڻيڪ عملي طور قطر جو قانوني نظام شهري قانون ۽ شريعت جو ميلاپ آهي.[158][159] شريعت خانداني قانون، وراثت، ۽ ڪيترن ئي فوجداري عملن تي لاڳو ڪئي وڃي ٿي، جن ۾ زنا، ڦر ۽ قتل شامل آهن. ڪجهه ڪيسن ۾، شريعت تي ٻڌل خانداني عدالتون عورت جي شاهدي کي مرد جي شاهدي جي اڌ جي برابر سمجهن ٿيون.[160] مدون خانداني قانون 2006ع ۾ متعارف ڪرايو ويو. اسلام ۾ گهڻ زاليت جي اجازت آهي.[95]

عدالتي جسماني سزا قطر ۾ هڪ سزا آهي. صرف اهي مسلمان، جيڪي طبي لحاظ کان مناسب سمجهيا وڃن، اهڙيون سزائون ڀوڳڻ جا پابند هوندا آهن. ڪوڙا هڻڻ شراب پيئڻ يا ناجائز جنسي لاڳاپن جي سزا طور استعمال ڪيو ويندو آهي.[161] فوجداري ضابطي جي آرٽيڪل 88 موجب زنا جي سزا 100 ڪوڙا آهي.[162] سنگسار قطر ۾ قانوني سزا آهي،[163] ۽ ارتداد ۽ هم جنس پرستي اهڙا ڏوهه آهن جن جي سزا موت جي سزا آهي؛ پر انهن ٻنهي ڏوهن لاءِ اها سزا عملي طور لاڳو نه ڪئي وئي آهي.[164][165] توھين مذهب جي سزا ستن سالن تائين قيد ٿي سگهي ٿي، جڏهن ته تبليغ ڪرڻ تي ڏهه سال قيد ٿي سگهي ٿي.[164][166]

شراب پيئڻ جزوي طور قانوني آهي؛ ڪجهه پنج تارن وارن عيش هوٽلن کي غير مسلمان گراهڪن کي شراب وڪڻڻ جي اجازت آهي.[167][168] مسلمانن کي شراب پيئڻ جي اجازت نه آهي، ۽ جيڪي مسلمان شراب پيئندي پڪڙجن ٿا، انهن کي ڪوڙن يا ملڪ بدر ڪرڻ جي سزا ٿي سگهي ٿي. غير مسلمان پرڏيهي رهواسي ذاتي استعمال لاءِ شراب خريد ڪرڻ جو پرمٽ حاصل ڪري سگهن ٿا. قطر ڊسٽريبيوشن ڪمپني، جيڪا قطر ايئر ويز جي ذيلي ڪمپني آهي، کي شراب ۽ سوئر جو گوشت درآمد ڪرڻ جي اجازت آهي؛ اها ملڪ جو واحد شراب خانو هلائي ٿي، جتي شراب لائسنس رکندڙن کي سوئر جو گوشت به وڪرو ڪيو ويندو آهي.[169][170] قطري عملدارن اشارو ڏنو هو ته 2022ع فيفا ورلڊ ڪپ دوران "مداحن وارن علائقن" ۾ شراب جي اجازت ڏني ويندي.[171] پر 18 نومبر تي، راندين جي شروعات کان ٻه ڏينهن اڳ، قطري عملدارن اعلان ڪيو ته اسٽيڊيم اندر شرابي مشروبات جي اجازت نه هوندي.[172]

2014ع ۾ سياحن کي ملڪ جي پابند لباس ضابطي بابت ياد ڏيارڻ لاءِ هڪ حيا واري مهم شروع ڪئي وئي.[173] عورت سياحن کي صلاح ڏني وئي ته هو عوامي هنڌن تي ليگنگز، ننڍيون اسڪرٽون، بغير ٻانهن واريون پوشاڪون، يا ننڍا يا تنگ ڪپڙا نه پائن. مردن کي به شارٽس ۽ بنين پائڻ کان خبردار ڪيو ويو.[174]

انتظامي ورهاست

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قطر جون ميونسپالٽيون

قطر اٺ ميونسپالٽين ۾ ورهايل آهي.[175] ميونسپالٽيون وڌيڪ 98 زونن ۾ ورهايل آهن،[176] جيڪي وري بلاڪن ۾ ورهايل آهن.[177]

2014ع تائين قطر جون ميونسپالٽيون
چاٻي ميونسپالٽي
(بلديه)		 گاديءَ جو هنڌ
1 الشمال مدينة الشمال
2 الخور الخور شهر
3 الشحانيه الشحانيه شهر
4 ام صلال ام صلال علي
5 الضعاين ام قرن
6 دوحه (ميونسپالٽي) دوحه
7 الريان الريان شهر
8 الوكره الوكره

پرڏيهي لاڳاپا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قطر جا پرڏيهي لاڳاپا
امير تميم بن حمد آل ثاني ۽ آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ، لوسيل، قطر ۾، ڊونلڊ ٽرمپ جي وچ اوڀر واري دوري دوران، مئي 2025ع

قطر جي عالمي حيثيت ۽ بين الاقوامي معاملن ۾ سرگرم ڪردار سبب ڪجهه تجزيه نگار ان کي وچولي طاقت قرار ڏين ٿا. علائقائي لاڳاپا ۽ پرڏيهي پاليسيون علائقائي ۽ عالمي طاقتن جي وچ ۾ توازن قائم رکڻ ۽ اتحاد ٺاهڻ جي حڪمت عملي سان منسوب آهن. قطر پنهنجي حڪمتِ عمليءَ جي ترجيحن جي تحفظ ۽ علائقائي توڙي عالمي سطح تي سڃاڻپ حاصل ڪرڻ لاءِ آزاد پرڏيهي پاليسي برقرار رکي ٿو ۽ علائقائي توازن جي پاليسي اختيار ڪري ٿو.[178][179][180] نارِ خليج جي نسبتاً ننڍڙي رياست هئڻ سبب قطر هڪ "کليل دروازن واري" پرڏيهي پاليسي اختيار ڪئي آهي، جنهن تحت اهو علائقي جي سڀني ڌرين ۽ اهم رانديگرن سان لاڳاپا برقرار رکي ٿو.[181] قطر ۾ سفارتي مشن ان جي گاديءَ واري شهر دوحه ۾ قائم آهن.

2022ع کان وٺي قطر آمريڪا جو اهم غير نيٽو اتحادي آهي.[182] قطر جا فرانس،[183] چين،[184] ايران،[185] ترڪيه[186] سان خاصا مضبوط لاڳاپا آهن، ۽ وچ اوڀر جي ڪجهه اسلام پسند تحريڪن، جهڙوڪ اخوان المسلمين، سان پڻ ويجها لاڳاپا رکي ٿو.[187][178][188] قطر اوپيڪ جو شروعاتي ميمبر ۽ خليجي تعاون ڪائونسل جو باني ميمبر آهي، گڏوگڏ عرب ليگ جو پڻ ميمبر آهي.[29] هن ملڪ عراق، شام ۽ فلسطين سان ڪيترين ئي سيڙپڪارين ۽ اقتصادي سهڪار جي منصوبن جي اڳواڻي ڪئي آهي.[189][190][191] قطر ليبيا ۽ شام ۾ مخالف ڌرين جي حمايت ڪئي ۽ يمن ۾ سعودي عرب جي اڳواڻيءَ واري فوجي مداخلت ۾ حوثين ۽ اڳوڻي صدر علي عبدالله صالح جي وفادار قوتن خلاف حصو ورتو.[192][193][194] 2022ع ۾ ڪرپشن جي الزام هيٺ چار ڄڻا گرفتار ڪيا ويا، جنهن کي يورپي پارليامينٽ ۾ قطر ڪرپشن اسڪينڊل جي نالي سان سڃاتو ويو.[195]

2000ع واري ڏهاڪي کان وٺي قطر وچ اوڀر جي تڪرارن ۾ ثالث جي حيثيت سان عالمي سفارتڪاريءَ ۾ نمايان ٿي اڀريو.[196] 2006ع ۾ قطر فلسطيني ڌرين فتح ۽ حماس جي وچ ۾ ثالثي ڪئي ۽ 2008ع جي 2008ع لبنان بحران دوران لبناني اڳواڻن کي سياسي معاهدي تي پهچڻ ۾ مدد ڪئي.[197][198] قطر آفريڪا ۽ ايشيا جي معاملن ۾ پڻ ثالث طور سرگرم رهيو، خاص طور سوڊان ۾ دارفور تڪرار دوران امن عمل جي ميزباني ڪئي ۽ افغانستان بابت امن ڳالهين کي آسان بڻائڻ لاءِ طالبان جو سياسي دفتر قائم ڪرڻ ۾ مدد ڪئي.[199] احمد راشد فنانشل ٽائيمز ۾ لکيو ته ان سياسي دفتر ذريعي قطر طالبان ۽ ڪيترن ئي ملڪن ۽ ادارن، جن ۾ آمريڪي پرڏيهي کاتو، گڏيل قومون، جاپان، ڪيتريون يورپي حڪومتون ۽ غير سرڪاري تنظيمون شامل هيون، جي وچ ۾ ملاقاتن کي آسان بڻايو.[200] قطر غزه جنگ دوران پهرين جنگبندي ۽ ان سان گڏ يرغمالن جي شروعاتي مٽاسٽا ڪرائڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. انهن انتهائي حساس سفارتي ثالثي وارن ڪوششن ۽ پنهنجي مضبوط دفاعي پاليسي سبب قطر کي "تکي سوئٽزرلينڊ" سڏيو ويو آهي.[201]

2 آڪٽوبر 2020ع تي، حمد بين الاقوامي هوائي اڏي تي غسل خاني ۾ هڪ وقت کان اڳ ڄاول ٻار ملڻ کان پوءِ قطري اختيارين هڪ جهاز ۾ سوار 13 آسٽريلوي عورتن جي زبردستي جسماني تلاشي ورتي. ان واقعي سبب آسٽريليا ۽ قطر جي وچ ۾ بين الاقوامي سفارتي تڪرار پيدا ٿيو.[202][203]

سيپٽمبر 2023ع ۾ قطر آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ قيدين جي مٽاسٽا واري معاهدي ۾ ثالثي ڪئي. ايران پنج آمريڪي قيدين کي آزاد ڪيو، جڏهن ته آمريڪا پنج ايراني قيدين کي آزاد ڪيو ۽ ڏکڻ ڪوريا ۾ منجمد ٿيل ايران جا 6 ارب آمريڪي ڊالر قطر منتقل ڪيا ويا.[204] آڪٽوبر 2023ع ۾ آمريڪي صدر جو بائيڊن ايران سان هن اهم قيدين جي مٽاسٽا واري معاهدي ۾ ثالثي ڪرڻ تي قطر جي شيخ تميم بن حمد آل ثاني جا ٿورا مڃيا.[205]

24 سيپٽمبر 2024ع تي قطر آمريڪا جي ويزا ويور پروگرام (VWP) ۾ شامل ٿيندڙ نارِ خليج جو پهريون ملڪ بڻيو، جنهن تحت قطري شهري ڪاروبار يا سياحت لاءِ بغير ويزا جي 90 ڏينهن تائين آمريڪا وڃي سگهن ٿا. هن شموليت ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ سلامتيءَ جي سهڪار کي وڌيڪ مضبوط ڪيو ۽ قطري شهرين لاءِ سفر کي آسان بڻايو. ساڳئي وقت آمريڪي شهرين کي به هاڻي ويزا کانسواءِ قطر ۾ 90 ڏينهن تائين رهڻ جي اجازت ڏني وئي، جيڪا اڳوڻي 30 ڏينهن واري حد کان وڌيڪ آهي.[206][207]

انساني حق

[سنواريو]
دوحه ۾ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور، 2014ع

قطر جو انساني حقن جو رڪارڊ عالمن ۽ غير سرڪاري تنظيمن طرفان عام طور ڪمزور سمجهيو ويو آهي، جنهن ۾ شهري آزاديون، جهڙوڪ انجمن سازي جي آزادي، اظهار جي آزادي ۽ صحافت جي آزادي تي پابنديون، گڏوگڏ ملڪ ۾ منصوبن لاءِ هزارين لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن سان ورتاءُ اهڙي حد تائين شامل آهي جو اهو جبري پورهيو بڻجي وڃي ٿو.[208][209]

مئي 2012ع ۾ قطري عملدارن اعلان ڪيو ته هو هڪ آزاد مزدور يونين قائم ڪرڻ جي اجازت ڏيڻ جو ارادو رکن ٿا.[210] 2014ع ۾ قطر بين الاقوامي قانوني فرم ڊي ايل اي پائيپر کي مهاجر مزدوري نظام بابت تحقيقاتي رپورٽ تيار ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو. مئي 2014ع ۾ ڊي ايل اي پائيپر ڪفالا نظام ۾ سڌارن لاءِ 60 کان وڌيڪ سفارشون جاري ڪيون، جن ۾ خروج ويزا جو خاتمو ۽ گهٽ ۾ گهٽ اجرت جو تعارف شامل هو، جن کي قطر لاڳو ڪرڻ جو واعدو ڪيو. قطر اهو پڻ اعلان ڪيو ته هو پرڏيهي مزدورن لاءِ پنهنجو اسپانسر نظام ختم ڪندو، جنهن تحت سڀني پرڏيهي مزدورن لاءِ مقامي آجر جي سرپرستي لازمي هئي.[211]

گڏيل قومن جي تشدد خلاف ڪميٽي اهو قرار ڏنو ته قطري فوجداري ضابطي ۾ ڪوڙن ۽ سنگسار بابت شقون گڏيل قومن جي تشدد خلاف ڪنوينشن تحت لاڳو ذميوارين جي ڀڃڪڙي آهن.[212][213] هم جنس پرستانه عمل غير قانوني آهن ۽ انهن جي سزا موت ٿي سگهي ٿي.[214] بهرحال، اهڙو ڪو ثبوت موجود ناهي ته هم جنس پرستانه عمل سبب ساڳئي جنس وارن لاڳاپن لاءِ موت جي سزا ڏني وئي هجي.[215]

قطر جي سرپرستي قانون جي شقن تحت، سرپرستن وٽ مزدورن جي رهائشي پرمٽن کي هڪ طرفي طور منسوخ ڪرڻ، مزدورن کي آجر تبديل ڪرڻ کان روڪڻ، مزدور کي پوليس اختيارين وٽ "ڀڄي ويل" طور رپورٽ ڪرڻ، ۽ ملڪ ڇڏڻ جي اجازت کان انڪار ڪرڻ جو اختيار هو.[216] نتيجي طور، سرپرست مزدورن جي چرپر کي محدود ڪري سگهن ٿا، ۽ مزدور بدسلوڪي رپورٽ ڪرڻ يا پنهنجا حق گهرڻ کان ڊڄي سگهن ٿا.[216] بين الاقوامي ٽريڊ يونين ڪنفيڊريشن موجب، ويزا سرپرستي نظام جبري پورهيو ڪرائڻ جي اجازت ڏئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور لاءِ بدسلوڪي ڪندڙ آجر کي ڇڏڻ يا اجازت کانسواءِ ٻاهرين ملڪ وڃڻ ڏکيو بڻائي ٿو.[217] قطر پنهنجي مهاجر مزدورن لاءِ اجرت جا معيار پڻ برقرار نه رکيا. مزدوري قانونن ۾ وڌيڪ تبديلين ۾ اها شق شامل آهي ته سڀني مزدورن جون پگهارون سڌو سنئون سندن بئنڪ اڪائونٽن ۾ ادا ڪيون وڃن، ۽ اونهاري دوران سخت گرم ڪلاڪن ۾ ٻاهر ڪم ڪرڻ تي نيون پابنديون لاڳو ڪيون وڃن.[218]

2016ع ۾ قانونن ۾ سڌارا ڪيا ويا، جن تحت اهي ڪمپنيون جيڪي مزدورن جون پگهارون وقت تي ادا نه ڪنديون، عارضي طور وڌيڪ ملازم ڀرتي ڪرڻ جي صلاحيت وڃائي سگهن ٿيون.[219][220] هيومن رائيٽس واچ دعويٰ ڪئي ته اهي تبديليون شايد مزدورن جي حقن بابت ڪجهه مسئلا حل ڪرڻ ۾ ناڪام رهن.[221][222] 2021ع ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت لاڳو ڪئي وئي.[223] ملڪ 1999ع ۾ مرڪزي ميونسپل ڪائونسل جي چونڊن جي سلسلي ۾ مردن سان گڏ ساڳئي وقت عورتن کي ووٽ جو حق ڏنو.[146][224] اهي چونڊون — قطر ۾ پهريون ڀيرو — ڄاڻي واڻي 8 مارچ 1999ع، عالمي عورتن جو ڏينهن، تي ڪرايون ويون.[146]

2024ع تائين قطر اڃا به بدعنواني بابت ادراڪ واري اشاري ۾ 180 ملڪن مان 40هين نمبر تي آهي.[225] 2025ع تائين قطر جاري مزدوري بدسلوڪين سبب عالمي تنقيد کي منهن ڏئي رهيو آهي. ڪيترائي لڏپلاڻ ڪندڙ ملازم اڃا به اجرت جي چوري ۽ سخت ڪم کان متاثر آهن، ۽ اهي يونينون قائم نٿا ڪري سگهن. عورتون ۽ ايل جي بي ٽي ڪيو پلس ماڻهو قانوني ۽ سماجي امتياز کي منهن ڏين ٿا. گڏيل قومن قطر کي انساني حقن بابت سوين سفارشون جاري ڪيون آهن. ملڪ اظهار جي آزادي ۽ پرامن گڏجاڻيءَ کي به محدود ڪري ٿو.[226][227][228]

مزدورن جا حق ۽ سڌارا

[سنواريو]

قطر مزدورن جي حقن کي بهتر بڻائڻ لاءِ ڪيتريون تبديليون ڪيون آهن، خاص طور پرڏيهي مزدورن لاءِ، جيڪي افرادي قوت جو وڏو حصو آهن. گذريل ڪجهه سالن ۾ ملڪ تڪراري ڪفالا نظام ختم ڪيو، 2021ع لاءِ گهٽ ۾ گهٽ اجرت مقرر ڪئي، ۽ اهو يقيني بڻائڻ لاءِ قدم کنيا ته مزدورن کي وقت تي پگهار ملي. اهي تبديليون قطر جي قومي ويزن 2030ع سان هم آهنگ آهن ۽ انهن جو مقصد ڪم ڪندڙ حالتن کي بهتر بڻائڻ آهي، جيئن ملڪ دنيا ۾ وڌيڪ مشهور ٿي رهيو آهي. سڌارن کي گڏيل قومن جي گهٽ ترقي يافته ملڪن جي پنجين اجلاس (LDC5) جهڙن بين الاقوامي موقعن تي ساراهيو ويو آهي، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته قطر مزدوري مسئلا حل ڪرڻ ۽ ساڳئي وقت پنهنجي معيشت کي بهتر بڻائڻ بابت سنجيده آهي.[229]

مزدورن جا حق ۽ سڌارا

[سنواريو]

قطر مزدورن جي حقن کي بهتر بڻائڻ لاءِ ڪيتريون تبديليون ڪيون آهن، خاص طور پرڏيهي مزدورن لاءِ، جيڪي افرادي قوت جو وڏو حصو آهن. گذريل ڪجهه سالن ۾، ملڪ تڪراري ڪفالا نظام ختم ڪيو، 2021ع لاءِ گهٽ ۾ گهٽ اجرت مقرر ڪئي، ۽ اهو يقيني بڻائڻ لاءِ قدم کنيا ته مزدورن کي وقت تي پگهار ملي. اهي تبديليون قطر جي قومي ويزن 2030ع سان هم آهنگ آهن ۽ انهن جو مقصد ڪم ڪندڙ حالتن کي بهتر بڻائڻ آهي، جيئن ملڪ دنيا ۾ وڌيڪ مشهور ٿي رهيو آهي. سڌارن کي گڏيل قومن جي گهٽ ترقي يافته ملڪن جي پنجين اجلاس (LDC5) جهڙن بين الاقوامي موقعن تي ساراهيو ويو آهي، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته قطر مزدوري مسئلا حل ڪرڻ ۽ ساڳئي وقت پنهنجي معيشت کي بهتر بڻائڻ بابت سنجيده آهي.[229]

معيشت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قطر جي معيشت
فائل:P1000015 - panoramio.jpg
دوحا ۾ اوچيون عمارتون

تيل جي دريافت کان اڳ قطر جي معيشت جو بنياد مڇي مارڻ ۽ موتين جي شڪار تي هو. عثماني سلطنت جي مقامي گورنرن پاران 1892ع ۾ تيار ڪيل هڪ رپورٽ موجب، 1892ع ۾ موتين جي شڪار مان آمدني 2,450,000 ڪران هئي.[77] 1920ع ۽ 1930ع واري ڏهاڪي ۾ جاپاني مصنوعي موتي عالمي مارڪيٽ ۾ متعارف ٿيڻ کان پوءِ قطر جي موتين جي صنعت زوال جو شڪار ٿي وئي. 1940ع ۾ قطر جي دخان آئل فيلڊ ۾ تيل دريافت ٿيو.[230] هن دريافت رياست جي معيشت کي مڪمل طور تبديل ڪري ڇڏيو. اڄ ملڪ جا قانوني شهري بلند زندگيءَ جي معيار مان فائدو وٺن ٿا. آمدني ٽيڪس نه هجڻ سبب قطر دنيا جي گهٽ ۾ گهٽ ٽيڪس وارن ملڪن مان هڪ آهي. جون 2013ع ۾ بيروزگاري جي شرح صرف 0.1 سيڪڙو هئي.[231] ڪاروباري قانون موجب امارت ۾ قائم ٿيندڙ ڪنهن به ڪاروباري منصوبي ۾ قطري شهرين جي ملڪيت گهٽ ۾ گهٽ 51 سيڪڙو هجڻ لازمي آهي.[95] واپار ۽ صنعت جي نگراني قطر جي واپار ۽ صنعت واري وزارت ڪندي آهي.[232]

2016ع مطابق، بين الاقوامي مالياتي فنڊ موجب قطر دنيا ۾ في فرد مجموعي ملڪي پيداوار (GDP) جي لحاظ کان چوٿين نمبر تي هو.[233] پنهنجي معيشت جي واڌ ويجهه لاءِ ملڪ وڏي حد تائين پرڏيهي مزدورن تي ڀاڙي ٿو، ايتري قدر جو لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور ملڪ جي آبادي جو 86 سيڪڙو ۽ افرادي قوت جو 94 سيڪڙو آهن.[234][235] معاشي ترقي تقريباً مڪمل طور تي تيل ۽ قدرتي گئس جي صنعتن تي ٻڌل رهي آهي، جن جي شروعات 1940ع ۾ ٿي.[236] قطر مائع قدرتي گئس جو دنيا جو سڀ کان وڏو برآمد ڪندڙ ملڪ آهي.[237]

2012ع ۾ اندازو لڳايو ويو ته ايندڙ ڏهن سالن دوران قطر توانائي جي شعبي ۾ 120 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ سيڙپڪاري ڪندو.[238] ملڪ پيٽروليم برآمد ڪندڙ ملڪن جي تنظيم (اوپيڪ) جو ميمبر هو، جنهن ۾ اهو 1961ع ۾ شامل ٿيو ۽ جنوري 2019ع ۾ ان مان نڪري ويو.[239]


2012ع ۾ قطر لڳاتار ٽئين ڀيري دنيا جي امير ترين ملڪ جو اعزاز برقرار رکيو (في فرد آمدني جي بنياد تي)، جڏهن ته اهو پهريون ڀيرو 2010ع ۾ لگزمبرگ کان اڳتي نڪتو هو. واشنگٽن ۾ قائم انسٽيٽيوٽ آف انٽرنيشنل فنانس پاران شايع ٿيل مطالعي موجب، 2012ع ۾ خريداري قوت برابري (PPP) جي حساب سان في فرد مجموعي ملڪي پيداوار 106,000 آمريڪي ڊالر (387,000 قطري ريال) هئي، جنهن جي نتيجي ۾ ملڪ دنيا جي امير ترين ملڪ طور پنهنجي حيثيت برقرار رکي. لگزمبرگ لڳ ڀڳ 80,000 آمريڪي ڊالر سان ٻئي نمبر تي، جڏهن ته سنگاپور تقريباً 61,000 آمريڪي ڊالر في فرد آمدني سان ٽئين نمبر تي هو. مطالعي مطابق، 2012ع ۾ قطر جي مجموعي ملڪي پيداوار 182 ارب آمريڪي ڊالر هئي، جيڪا قدرتي گئس جي برآمدن ۾ واڌ ۽ تيل جي بلند قيمتن سبب تاريخ جي بلند ترين سطح تي پهتي. 2012ع ۾ ملڪ جي آبادي 1.8 ملين هئي.

دوحا جو ڪاروباري ضلعو

2005ع ۾ قائم ڪيل قطر انويسٽمينٽ اٿارٽي ملڪ جو خودمختيار دولت فنڊ آهي، جيڪو پرڏيهي سيڙپڪاري ۾ ماهر آهي.[240] 2012ع ۾ 115 ارب آمريڪي ڊالرن جي اثاثن سان، قطر انويسٽمينٽ اٿارٽي دنيا جي خودمختيار دولت فنڊن ۾ ٻارهين نمبر تي هئي.[241] تيل ۽ قدرتي گئس جي صنعت مان حاصل ٿيندڙ اربين ڊالرن جي بچت کي قطري حڪومت آمريڪا، يورپ ۽ ايشيا-پئسفڪ ۾ سيڙپڪاري لاءِ استعمال ڪيو آهي. قطر هولڊنگ، قطر انويسٽمينٽ اٿارٽي جو عالمي سيڙپڪاري وارو بازو آهي. 2009ع کان وٺي قطر هولڊنگ کي رياست کان هر سال 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر مليا آهن. 2014ع مطابق، ان جون دنيا جي مختلف ادارن ۽ ڪمپنين جهڙوڪ ويلنٽينو ايس پي اي، سيمنز، پرينٽامپ، هيروڊز، دي شارڊ، بارڪليز بئنڪ، هيٿرو هوائي اڏو، پيرس سينٽ جرمن ايف سي، ووڪس ويگن گروپ، رائل ڊچ شيل، بئنڪ آف آمريڪا، ٽفني اينڊ ڪمپني، زرعي بئنڪ آف چائنا، سينسبريز، بليڪ بيري[242] ۽ سينٽينڊر برازيل ۾ سيڙپڪاري موجود هئي.[243][244]

ملڪ ۾ ڪمپنين کان سواءِ ٻين تي ڪو به ٽيڪس لاڳو ناهي،[245] پر اختيارين غير صحتمند خوراڪ (جنڪ فوڊ) ۽ عيش و عشرت جي شين تي ٽيڪس لاڳو ڪرڻ جا منصوبا ظاهر ڪيا. اهي ٽيڪس اهڙين شين تي لاڳو ٿيڻا هئا جيڪي انساني صحت لاءِ نقصانڪار سمجهيون وڃن ٿيون، جهڙوڪ تيز تيار ٿيندڙ خوراڪ، تمباڪو جون شيون ۽ نرم مشروبات. انهن شروعاتي ٽيڪسن جو نفاذ تيل جي قيمتن ۾ گهٽتائي ۽ 2016ع ۾ ملڪ کي پيش آيل بجيٽ خساري جو نتيجو سمجهيو ويو. ان کان علاوه، 2016ع دوران تيل واري شعبي ۽ ٻين سرڪاري ادارن ۾ نوڪرين ۾ به گهٽتائي ڪئي وئي.[246][247]

قطر نيشنل ويزن 2030ع جي حصي طور، ملڪ پنهنجي معيشت کي تيل ۽ قدرتي گئس تي گهٽ ڀاڙيندڙ بڻائڻ لاءِ مختلف صنعتن کي ترقي ڏئي رهيو آهي. تعليم، سياحت ۽ سائي توانائي سان لاڳاپيل منصوبن ۾ وڏي پيماني تي سيڙپڪاري ڪئي پئي وڃي. قطر سائي توانائي تي خاص ڌيان ڏئي رهيو آهي ۽ 2030ع تائين پنهنجي توانائي جو 20 سيڪڙو شمسي توانائي مان حاصل ڪرڻ جو هدف رکي ٿو. معاشي تبديليءَ جي هن عمل سان سياحت جي صنعت به تيزيءَ سان وڌي رهي آهي، جيڪا مجموعي ملڪي پيداوار ۾ واڌ آڻي رهي آهي ۽ ملڪ کي تيل جي برآمدن تي گهٽ ڀاڙڻ ۾ مدد ڏئي رهي آهي.[248][127]

توانائي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قطر ۾ توانائي

2016ع مطابق، قطر وٽ ثابت ٿيل تيل جا ذخيرا 25.2 ارب بيرل هئا، جنهن جي بنياد تي اهو دنيا ۾ تيرهين نمبر تي هو ۽ اهي دنيا جي ڪل ثابت ٿيل ذخيرن جو تقريباً 1.53 سيڪڙو هئا.[249]

قطر وٽ قدرتي گئس جا ثابت ٿيل ذخيرا دنيا ۾ ٽئين نمبر تي آهن، جيڪي 250 ٽريلين ڪعبي فوٽ (7,000 ڪلوميٽر³) کان وڌيڪ آهن. 1991ع ۾ نارٿ فيلڊ گئس ترقياتي منصوبي جي پهرئين مرحلي، جنهن جي لاڳت 1.5 ارب آمريڪي ڊالر هئي، جي مڪمل ٿيڻ کان پوءِ معيشت کي وڏي هٿي ملي. 1996ع ۾ قطر گئس منصوبي جاپان ڏانهن مائع قدرتي گئس برآمد ڪرڻ شروع ڪئي.

قطر جا ڳرا صنعتي منصوبا، جيڪي سڀئي ام سعيد ۾ قائم آهن، انهن ۾ روزانو 50,000 بيرل (8,000 م3) گنجائش واري ريفائنري، يوريا ۽ امونيا تي ٻڌل ڀاڻ جو ڪارخانو، فولاد جو ڪارخانو ۽ پيٽروڪيميڪل پلانٽ شامل آهن. اهي سڀئي صنعتون ٻارڻ طور قدرتي گئس استعمال ڪن ٿيون. انهن مان گهڻا منصوبا يورپي ۽ جاپاني ڪمپنين ۽ سرڪاري ملڪيت واري قطر انرجي جي گڏيل شراڪت سان هلن ٿا. آمريڪا قطر جي تيل ۽ گئس جي صنعت لاءِ وڏو سامان فراهم ڪندڙ ملڪ آهي، ۽ آمريڪي ڪمپنيون نارٿ فيلڊ گئس جي ترقي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيون آهن.[250]

مسيعيد صنعتي علائقو

2008ع ۾ قطر قطر نيشنل ويزن 2030 شروع ڪيو، جنهن ۾ ايندڙ ٻن ڏهاڪن دوران قطر لاءِ ماحولياتي ترقي کي چئن بنيادي مقصدن مان هڪ قرار ڏنو ويو.[251] نيشنل ويزن ۾ واعدو ڪيو ويو ته مقامي ۽ عالمي ماحول جي تحفظ لاءِ تيل تي ٻڌل توانائي جا پائيدار متبادل وسيلا ترقي ڏنا ويندا.[251] قطر ايندڙ ٻن ڏهاڪن لاءِ قابل تجديد توانائي جي وسيلن ۾ سيڙپڪاري کي ملڪ جو هڪ اهم مقصد بڻايو آهي. 2030ع تائين قطر اهو هدف مقرر ڪيو آهي ته پنهنجي ڪل توانائي جو 20 سيڪڙو شمسي توانائي مان حاصل ڪندو.[252] ملڪ فوٽو وولٽائيڪ نظام مان فائدو حاصل ڪرڻ لاءِ سازگار حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ ته هتي سالياني عالمي افقي شمسي شعاعن جي شدت تقريباً 2,140 ڪلوواٽ ڪلاڪ في چورس ميٽر آهي. ان کان علاوه، سڌي شمسي شعاعن جو ساليانو مقدار تقريباً 2,008 ڪلوواٽ ڪلاڪ في چورس ميٽر آهي، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته ملڪ مرڪوز شمسي توانائي مان پڻ مؤثر فائدو وٺي سگهي ٿو.[253] قطر فائونڊيشن شمسي توانائي جي هدفن کي حاصل ڪرڻ ۾ سرگرم ڪردار ادا ڪيو آهي. هن قطر سولر قائم ڪيو، جنهن قطر ڊولپمينٽ بئنڪ ۽ جرمن ڪمپني سولر ورلڊ سان گڏيل منصوبي ذريعي قطر سولر ٽيڪنالاجيز (QSTec) قائم ڪئي. 2017ع ۾ QSTec راس لفان ۾ پنهنجي پولي سليڪان ڪارخاني کي ڪم شروع ڪرايو. هن ڪارخاني جي شمسي توانائي پيدا ڪرڻ جي گنجائش 1.1 ميگاواٽ آهي.[252]

قطر قطرائيزيشن نالي هڪ سرگرم پروگرام تي عمل ڪري رهيو آهي، جنهن تحت سڀئي گڏيل شراڪتي صنعتون ۽ سرڪاري کاتا ڪوشش ڪن ٿا ته قطري شهرين کي وڌيڪ بااختيار عهدن تي مقرر ڪيو وڃي. پرڏيهي ملڪن مان تعليم حاصل ڪري واپس ايندڙ قطرين جو انگ وڌي رهيو آهي، جن مان ڪيترن آمريڪا ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي، ۽ اهي اڳ پرڏيهي ملازمن وٽ موجود اهم عهدن تي مقرر ٿي رهيا آهن. پرڏيهي مزدورن جي آمد کي ضابطي ۾ رکڻ لاءِ قطر گذريل ڪجهه سالن دوران پنهنجي پرڏيهي افرادي قوت جي انتظامي نظام کي وڌيڪ سخت بڻايو آهي. قطر جي سخت داخلا ۽ اميگريشن قانونن ۽ ضابطن جو بنيادي سبب قومي سلامتي آهي.[250]

2 مارچ 2026ع تي، 2026ع ايران جنگ جي ٽئين ڏينهن، قطري بچاءَ واري وزارت اعلان ڪيو ته راس لفان صنعتي شهر ۽ مسيعيد صنعتي علائقو تي ايران جي ٻن ڊرونن حملو ڪيو. ان کان ٿوري دير پوءِ قطر انرجي اعلان ڪيو ته هن قدرتي گئس ۽ ان سان لاڳاپيل سڀني شين جي پيداوار روڪي ڇڏي آهي، جنهن بابت ٻڌايو ويو ته اهو توانائي واري وزير سعد شريده الڪعبي جي هدايت تي ڪيو ويو.[254] بعد ۾ ڪمپني اعلان ڪيو ته اها خريد ڪندڙن سان ڪيل معاهدن تي فورس ميجور لاڳو ڪري رهي آهي، جڏهن ته رائٽرز سان ڳالهائيندڙ اندروني ذريعن موجب جلد ئي گئس کي مائع بڻائڻ وارو عمل به بند ڪيو ويندو ۽ ان کي ٻيهر شروع ڪرڻ ۾ ڪيترائي هفتا لڳندا.[255] انهن اعلانن کان پوءِ عالمي منڊي ۾ گئس جون قيمتون وڌي ويون، جنهن بابت تجزيه نگارن جو چوڻ هو ته اهو ايران جي حڪومت جي ان منصوبي جو حصو آهي، جنهن جو مقصد جنگ بند ڪرائڻ لاءِ دنيا تي دٻاءُ وجهڻ هو.[256] 6 مارچ تي سعد شريده الڪعبي خبردار ڪيو ته جيڪڏهن جنگ جاري رهي ته نار واري علائقي جا ٻيا توانائي پيدا ڪندڙ ملڪ به برآمدون روڪڻ ۽ فورس ميجور لاڳو ڪرڻ تي مجبور ٿي سگهن ٿا، ۽ اهو ته "ان سان دنيا جون معيشتون متاثر ٿي وينديون." [257] هن اعلان کان پوءِ عالمي تيل جون قيمتون وڌي ويون.[258]

6 مارچ تي رپورٽ آئي ته بلومبرگ نيوز ۽ ٽوڪيو جي انرجي اڪنامڪس اينڊ سوسائٽي ريسرچ انسٽيٽيوٽ پاران سيٽلائيٽ تصويرن جي تجزيي موجب قطر جي مکيه گئس مرڪز راس لفان کي ان "بي مثال بندش" کان اڳ ڪو به نقصان نه پهتو هو، جنهن سبب ٻارڻ جون عالمي قيمتون وڌي ويون هيون.[259]

سياحت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قطر جا سياحتي ماڳ
قطر جي بنانا ٻيٽ تي سياحتي تفريح گاهه

قطر سياحت جي شعبي ۾ دنيا جي تيزي سان ترقي ڪندڙ ملڪن مان هڪ آهي. عالمي سياحت جي درجابندي موجب، 2017ع دوران 2.3 ملين کان وڌيڪ بين الاقوامي سياحن قطر جو دورو ڪيو. قطر جي ويزا پاليسي ۾ تازين سڌارن، جن تحت 88 ملڪن جي شهرين کي بنا ويزا ۽ بنا ڪنهن فيس جي ملڪ ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي، سبب قطر وچ اوڀر جي سڀ کان وڌيڪ کليل ملڪن مان هڪ بڻجي ويو آهي.[260] ورلڊ اڪنامڪ فورم جي ٽريول اينڊ ٽوئرزم مقابلي واري سروي 2019ع موجب قطر کي وچ اوڀر جي مارڪيٽ واري ماحول جي لحاظ کان مٿين اٺن ملڪن ۾ شامل ڪيو ويو.[261][262]

دوحا دنيا جي تيزي سان وڌندڙ هوٽلن ۽ مهمان نوازي جي منڊين مان هڪ آهي. 2010ع ۾ عالمي ڪپ جي ميزباني حاصل ڪرڻ کان پوءِ بنيادي ڍانچي تي 220 ارب آمريڪي ڊالر خرچ ڪرڻ سان هن شعبي کي وڏي هٿي ملي. ملڪ جي جاگرافيائي بيهڪ پڻ هوٽلن جي ترقي ۾ مددگار ثابت ٿي. 2022ع جي پهرين ڇهن مهينن دوران 729,000 کان وڌيڪ بين الاقوامي سياح ملڪ ۾ آيا، جيڪو 2021ع جي سڄي سال جي ڀيٽ ۾ 19 سيڪڙو واڌ هئي، ۽ حڪومت جو مقصد آهي ته 2030ع تائين سياحت جو حصو ملڪ جي مجموعي ملڪي پيداوار (GDP) جو 12 سيڪڙو بڻايو وڃي.[263]

دوحا ۾ سياحتي صنعت تيزي سان ترقي ڪئي آهي، جنهن ان کي عالمي سياحن لاءِ هڪ اهم مرڪز بڻائي ڇڏيو آهي. اسلامي فن جو عجائب گهر، سوق واقف ۽ ڪتارا ثقافتي ڳوٺ گهمڻ لاءِ سڀ کان مشهور هنڌن مان آهن. 88 ملڪن جا شهري بنا ويزا قطر ۾ داخل ٿي سگهن ٿا، جنهن سبب اهو وچ اوڀر جي سڀ کان وڌيڪ آسان رسائي وارن سياحتي ماڳن مان هڪ بڻجي ويو آهي. حڪومت جو مقصد آهي ته 2030ع تائين سياحت جو حصو مجموعي ملڪي پيداوار جو 12 سيڪڙو ڪيو وڃي، جنهن ۾ 2022ع جي 2022ع فيفا عالمي ڪپ ۽ ايندڙ 2030ع ايشيائي رانديون جهڙن وڏن راندين جي مقابلن جي ميزباني پڻ اهم ڪردار ادا ڪندي.[264]

ملڪ عالمي معيار جي راندين ۽ ڪاروباري سياحت ۾ به وڏي واڌ ڏسڻ جي راهه تي آهي، ڇاڪاڻ ته اهو 2030ع ايشيائي رانديون ۽ 2022ع فيفا عالمي ڪپ جهڙن وڏن عالمي مقابلن جي ميزباني ڪري چڪو آهي يا ڪندو.[265] قطر ايئرويز ۽ حمد بين الاقوامي هوائي اڏو مسافرن کي دنيا جي بهترين آمدرفت جي سهولتن مان هڪ مهيا ڪن ٿا، جنهن سبب قطر ۾ سياحت کي وڌيڪ فروغ مليو آهي. قطر جي تحقيقي اداري گلف نيوز تازن سالن جي انگن اکرن ۽ ايندڙ واقعن جي جائزي کان پوءِ اڳڪٿي ڪئي هئي ته ملڪ 2020ع تائين پرڏيهي سياحن کي متوجهه ڪري 11 ارب 900 ملين آمريڪي ڊالر آمدني حاصل ڪندو. هن واڌ جو بنيادي سبب مهمان نوازي جي شعبي جي ترقي ۽ ملڪ جي ثقافت ڏانهن وڌندڙ ڌيان قرار ڏنو ويو.[266]

آمدرفت

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو قطر ۾ آمدرفت ۽ قطر جي جاگرافي
حمد بين الاقوامي هوائي اڏو
قطر ايئرويز جو ايئربس اي 380. قطر ايئرويز دنيا جي وڏين هوائي ڪمپنين مان هڪ آهي، جيڪا پنهنجي بنيادي مرڪز دوحا مان 150 کان وڌيڪ بين الاقوامي منزلن کي ڳنڍي ٿي.

قطر عالمي رابطن کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ ۽ اقتصادي ترقي جي حمايت لاءِ پنهنجي آمدرفت جي بنيادي ڍانچي ۾ نمايان ترقي ڪئي آهي. اهم منصوبن ۾ حمد بين الاقوامي هوائي اڏو (HIA) جي توسيع، قطر ايئرويز جي هوائي ٻيڙيءَ جي واڌ، ۽ حمد بندرگاهه جي ترقي شامل آهن.

حمد بين الاقوامي هوائي اڏي کي وڌندڙ مسافرن جي تعداد کي سنڀالڻ لاءِ وڏي پيماني تي وڌايو ويو آهي. 2022ع ۾ شروع ڪيل پهرئين مرحلي ۾ نئون ٽرمينل، هوٽل ۽ آرچرڊ نالي استوائي باغ شامل ڪيو ويو. ايندڙ مرحلي جو مقصد مسافرن جي گنجائش 70 ملين تائين وڌائڻ آهي، جنهن ۾ نئون مال برداري ٽرمينل پڻ شامل هوندو.[267] قطر ايئرويز 2011ع، 2012ع، 2015ع، 2017ع ۽ 2019ع ۾ سال جي بهترين هوائي ڪمپني جو اعزاز حاصل ڪيو، ۽ ان ۾ 46,000 کان وڌيڪ ماڻهو ملازم آهن.[268][269]

قطر ايئرويز ايندڙ پنجن کان ڇهن سالن دوران سالياني مسافرن جو انگ 50 ملين مان وڌائي 80 ملين ڪرڻ لاءِ وڏي تعداد ۾ نوان هوائي جهاز خريد ڪرڻ جو ارادو رکي ٿي. اميد ڪئي وڃي ٿي ته هن توسيع سان هوائي ڪمپني جو عالمي نيٽ ورڪ ۽ خدمتون وڌيڪ مضبوط ٿينديون.[270]

الوحيدہ آرچز، لوسيل ايڪسپريس وي مٿان

قطر يورپ ۽ چين يا آفريڪا جي وچ ۾ واپار ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ لاءِ پنهنجي لاجسٽڪس ۽ بندرگاهن کي تيزي سان فعال بڻائي رهيو آهي.[271][272] ان مقصد لاءِ حمد بندرگاهه جهڙن بندرگاهن کي تيزي سان وڌايو پيو وڃي ۽ انهن جي ٽيڪنالاجي ۾ سيڙپڪاري ڪئي پئي وڃي.[273] ملڪ تاريخي طور ۽ هن وقت به سامونڊي ريشم واري واٽ جو حصو آهي، جيڪا چين جي سامونڊي ڪناري کان شروع ٿي، هندستان جي ڏاکڻي ڇيڙي کان ٿيندي ممباسا تائين وڃي ٿي، اتان ڳاڙهو سمنڊ ۽ سوئيز ڪئنال وسيلي ڀونوچ سمنڊ ۾ داخل ٿئي ٿي، ۽ پوءِ مٿئين ايڊرياٽڪ علائقي ۾ اتر اٽلي جي مرڪز ٽريسٽي تائين پهچي ٿي، جتان مرڪزي يورپ، اوڀر يورپ ۽ اتر سمنڊ ڏانهن ريلوي رابطا موجود آهن.[274][275][276]

حمد بندرگاهه قطر جو مکيه سامونڊي بندرگاهه آهي، جيڪو دوحا جي ڏکڻ ۾ ام الحول واري علائقي ۾ واقع آهي. هن بندرگاهه جي تعمير 2010ع ۾ شروع ٿي ۽ ڊسمبر 2016ع ۾ ان کي عملي طور ڪم لاءِ کوليو ويو.[277] هي بندرگاهه هر سال 7.8 ملين ٽن سامان سنڀالڻ جي صلاحيت رکي ٿو، ۽ هتان گذرندڙ واپار جو وڏو حصو خوراڪ ۽ تعميراتي سامان تي مشتمل هوندو آهي.[278] اترئين سامونڊي ڪناري تي راس لفان بندرگاهه دنيا جي سڀ کان وڏي مائع قدرتي گئس برآمد ڪندڙ سهولت طور ڪم ڪري ٿو.[279]

قطر عوامي آمدرفت جي شعبي ۾ پڻ نمايان ترقي ڪئي آهي، جنهن ۾ دوحا ميٽرو هن نظام جو سڀ کان اهم حصو آهي. ميٽرو نظام راڄڌاني جي اهم علائقن، جهڙوڪ حمد بين الاقوامي هوائي اڏي ۽ وڏن ڪاروباري مرڪزن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿو، جنهن سان ماڻهن کي آسان ۽ تيز آمدرفت جي سهولت ملي ٿي. سڄي علائقي ۾ رابطن کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ قطر ريل پاران وڌيڪ توسيعي منصوبا پڻ تيار ڪيا پيا وڃن.[280]

آبادي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قطر جي آبادي
قطر جي گاديءَ ۽ سڀ کان وڏي شهر دوحا جو شهري منظر
Historical population
YearPop.±%
195025,000—    
196047,000+88.0%
1970110,000+134.0%
1980224,000+103.6%
1990476,000+112.5%
2000592,000+24.4%
20101,856,000+213.5%
20192,832,000+52.6%
ذريعو:[281]

قطر ۾ ماڻهن جو انگ موسم جي لحاظ کان گهڻو بدلجندو رهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ملڪ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن تي وڏي حد تائين ڀاڙي ٿو. 2020ع ۾ آبادي 2.8 ملين کان وڌيڪ هئي، جنهن ۾ پرڏيهي ماڻهن جي وڏي اڪثريت هئي. رڳو لڳ ڀڳ 340,000 (12 سيڪڙو) ماڻهو قطري شهري هئا، جڏهن ته باقي 2.5 ملين پرڏيهي رهواسي هئا.[282]

پرل ۾ رهائشي عمارتون

2017ع جي هڪ رپورٽ موجب، ڏکڻ ايشيا وارن جو گڏيل انگ، جيڪي هندستاني ننڍي کنڊ جي ملڪن، جن ۾ سري لنڪا به شامل آهي، مان هئا، 1.5 ملين کان وڌيڪ هو (60 سيڪڙو). انهن مان ڀارتي سڀ کان وڏي برادري هئا، جن جو انگ 2017ع ۾ 650,000 هو، ان کان پوءِ 350,000 نيپالي، 280,000 بنگلاديشي، 145,000 سري لنڪائي، ۽ 125,000 پاڪستاني هئا. ڏکڻ ايشيائي نسل کان سواءِ ٻين پرڏيهي رهواسين جو حصو قطر جي آبادي جو لڳ ڀڳ 28 سيڪڙو هو، جنهن ۾ سڀ کان وڏو گروهه 260,000 فلپائني ۽ 200,000 مصري هئا، ان کان سواءِ ٻيون ڪيتريون قوميتون به شامل هيون، جن ۾ ٻين عرب ملڪن جا شهري، يورپي وغيره شامل آهن.[283]

قطر جا پهريان آباديءَ وارا رڪارڊ 1892ع جا آهن، جيڪي علائقي ۾ عثماني گورنرن طرفان تيار ڪيا ويا. هن مردم شماري جي بنياد تي، جنهن ۾ رڳو شهرن جا رهواسي شامل هئا، 1892ع ۾ آبادي 9,830 هئي.[77] 1970ع ۾ ٿيل پهرين مردم شماري وقت آبادي 111,133 هئي.[284] 2020ع جي مردم شماري ۾ ڪل آبادي 2,846,118 رڪارڊ ڪئي وئي، جنهن مان 2,034,518 مرد ۽ 811,600 عورتون هيون.[285] مرد مزدورن جي وڏي آمد سبب جنس جي توازن ۾ تبديلي آئي آهي، ۽ عورتون هاڻي آبادي جو رڳو هڪ چوٿون حصو آهن.

ٻوليون

[سنواريو]

عربي سرڪاري ٻولي آهي، جڏهن ته قطري عربي مقامي لهجو آهي. قطري اشارتي ٻولي مقامي قطري ٻوڙن جي برادري جي ٻولي آهي. انگريزي عام طور ٻي ٻولي طور استعمال ٿئي ٿي،[286] ۽ اها خاص طور واپار ۾ هڪ وڌندڙ رابطي جي گڏيل ٻولي آهي، ايتري قدر جو انگريزيءَ جي وڌندڙ اثر کان عربي کي بچائڻ لاءِ قدم کنيا پيا وڃن.[287] انگريزي قطر جي وڏي پرڏيهي رهواسي برادري سان رابطي لاءِ خاص طور ڪارآمد آهي. طبي برادريءَ ۾، ۽ قطر ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ نرسن جي تربيت جهڙين حالتن ۾، انگريزي رابطي جي گڏيل ٻولي طور ڪم ڪري ٿي.[288] ملڪ جي گهڻ ثقافتي بناوت جي عڪاسي طور ڪيتريون ٻيون ٻوليون به ڳالهايون وڃن ٿيون، جن ۾ مليالم، فارسي، بلوچي، براهوي، هندي، اردو، پشتو، ڪناڊا، تامل، تيلگو، نيپالي، سنهالي، بنگالي، ٽگالوگ، تولو ۽ انڊونيشيائي شامل آهن.[289]

مذهب

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو قطر ۾ مذهب ۽ قطر ۾ مذهبي آزادي
قطر ۾ مسجد

اسلام غالب مذهب آهي ۽ رياستي مذهب آهي، جيتوڻيڪ اهو ملڪ ۾ عمل ٿيندڙ واحد مذهب نه آهي،[290] ۽ آئين "اخلاقي" حدن اندر ڪنهن به عقيدي تي عمل ڪرڻ جي آزادي جي ضمانت ڏئي ٿو.[291] اڪثر شهري وهابيت واري سلفي مسلمان تحريڪ سان تعلق رکن ٿا،[292][293][294] ۽ 5 کان 15 سيڪڙو مسلمان شيعه اسلام جا پيروڪار آهن، جڏهن ته ٻيا اسلامي فرقا تمام گهٽ تعداد ۾ آهن.[295] 2020ع ۾ قطر جي ڪل آبادي، جنهن ۾ شهري ۽ غير شهري ٻئي شامل هئا، 75.9 سيڪڙو مسلمان، 12.5 سيڪڙو عيسائي ۽ 10.6 سيڪڙو هندو هئي؛ جڏهن ته ٻيا مذهب ۽ مذهبي طور غير وابسته ماڻهو باقي 0.9 سيڪڙو هئا.[296]

آئين موجب شريعت قانونسازي جو بنيادي ذريعو آهي.[156][157] قطر جي شريعت بابت تشريح بابت چيو وڃي ٿو ته اها پاڙيسري سعودي عرب جيتري "سخت" نه آهي، پر دبئي جيتري "آزاد خيال" به نه آهي.[297][298] قطر جي اوقاف ۽ اسلامي معاملن واري وزارت جو تصور اهو آهي ته "شريعت ۽ ثقافتي ورثي کي هٿي ڏيندي هڪ همعصر اسلامي سماج تعمير ڪيو وڃي".[299]

غير مسلمان آبادي لڳ ڀڳ مڪمل طور غير شهرين تي مشتمل آهي. 2008ع کان عيسائين کي حڪومت طرفان عطيو ڪيل زمين تي گرجا گهر تعمير ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي آهي.[300][301] سرگرم گرجا گهرن ۾ مار توما چرچ، ملانڪارا آرتھوڊوڪس سيريائي چرچ، رومن ڪيٿولڪ چرچ آف آور ليڊي آف دي روزري ۽ انگليڪن چرچ آف دي ايپيفني شامل آهن.[302][303][304] اتي ٻه مورمن وارڊ پڻ آهن[302][303][304] ۽ هڪ بهائي برادري به موجود آهي.[305]

تعليم

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قطر ۾ تعليم
ايجوڪيشن سٽي ۾ شاگردن جو مرڪز. ايجوڪيشن سٽي ۾ مختلف تعليمي سهولتون آهن، جن ۾ اٺ بين الاقوامي يونيورسٽين جا سيٽلائيٽ ڪيمپس شامل آهن.

قطر پنهنجي ڪي–12 تعليمي نظام ۾ سڌارا آڻڻ لاءِ رينڊ ڪارپوريشن کي مقرر ڪيو.[237] قطر فائونڊيشن ذريعي ملڪ ايجوڪيشن سٽي تعمير ڪئي آهي، جيڪو اهڙو ڪيمپس آهي جتي وائل ڪارنيل ميڊيڪل ڪاليج، ڪارنيگي ميلن اسڪول آف ڪمپيوٽر سائنس، جارج ٽائون يونيورسٽي اسڪول آف فارين سروس، نارٿ ويسٽرن جو ميڊل اسڪول آف جرنلزم، ٽيڪساس اي اينڊ ايم جو اسڪول آف انجنيئرنگ، ورجينيا ڪامن ويلٿ يونيورسٽي اسڪول آف دي آرٽس ۽ ٻين اولهندي ادارن جون مقامي شاخون قائم آهن.[237][306]

2012ع ۾ اڻ پڙهيل هجڻ جي شرح مردن لاءِ 3.1 سيڪڙو ۽ عورتن لاءِ 4.2 سيڪڙو هئي، جيڪا عربي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ سڀ کان گهٽ ۽ دنيا ۾ 86هين نمبر تي هئي.[307] شهرين لاءِ ڪنڊرگارٽن کان هاءِ اسڪول تائين حڪومت طرفان مهيا ڪيل تعليم حاصل ڪرڻ لازمي آهي.[308] 1973ع ۾ قائم ٿيل قطر يونيورسٽي ملڪ جو سڀ کان پراڻو ۽ سڀ کان وڏو اعليٰ تعليمي ادارو آهي.[309][310]

نومبر 2002ع ۾ امير حمد بن خليفه آل ثاني سپريم ايجوڪيشن ڪائونسل قائم ڪئي.[311] ڪائونسل پري اسڪول سطح کان يونيورسٽي سطح تائين هر عمر لاءِ تعليم جي رهنمائي ۽ نگراني ڪري ٿي، جنهن ۾ "نئين دور لاءِ تعليم" نالي قدم به شامل آهي، جيڪو قطر کي تعليمي سڌارن ۾ اڳواڻ بڻائڻ جي ڪوشش طور قائم ڪيو ويو.[312][313] ويبوميٽرڪس رينڪنگ آف ورلڊ يونيورسٽيز موجب ملڪ جون مٿين درجي واريون يونيورسٽيون قطر يونيورسٽي (دنيا ۾ 1,881هين)، قطر ۾ ٽيڪساس اي اينڊ ايم يونيورسٽي (3,905هين) ۽ قطر ۾ وائل ڪارنيل ميڊيڪل ڪاليج (6,855هين) آهن.[314]

قطر يونيورسٽي، اوڀر وارو ڏيک

2009ع ۾ قطر ايجوڪيشن سٽي ۾ قطر سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي پارڪ قائم ڪيو ته جيئن انهن يونيورسٽين کي صنعت سان ڳنڍيو وڃي. ايجوڪيشن سٽي ۾ مڪمل طور تصديق ٿيل بين الاقوامي بڪالوريا اسڪول، قطر اڪيڊمي، پڻ موجود آهي. ان کان علاوه، ٻه ڪينيڊين ادارا، ڪاليج آف دي نارٿ ائٽلانٽڪ (هيڊڪوارٽر نيو فائونڊلينڊ ۽ ليبراڊور ۾) ۽ يونيورسٽي آف ڪيلگري، دوحا ۾ ڪيمپس کوليا آهن. ٻين نفعي لاءِ هلندڙ يونيورسٽين به شهر ۾ ڪيمپس قائم ڪيا آهن.[315]

2012ع ۾ قطر رياضي، پڙهڻ ۽ 15 ۽ 16 سالن جي شاگردن جي صلاحيتن بابت پي آءِ ايس اي ٽيسٽ ۾ حصو وٺندڙ 65 او اي سي ڊي ملڪن مان هيٺان کان ٽئين نمبر تي هو، جيتوڻيڪ ملڪ جي في فرد آمدني دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ هئي.[316][317] قطر 2025ع ۾ عالمي جدت اشاري ۾ 48هين نمبر تي هو،[318][319] جيڪو 2019ع ۾ 65هين نمبر کان بهتر ٿيو.[320][321]

پنهنجي قومي ترقياتي حڪمت عملي جي حصي طور، قطر تعليم جي سطح کي بهتر ڪرڻ لاءِ 10 سالن جو حڪمت عملي وارو منصوبو تيار ڪيو آهي.[322] حڪومت تعليمي رسائي وارا پروگرام شروع ڪيا آهن، جهڙوڪ البيرق. البيرق 2010ع ۾ شروع ڪيو ويو، جنهن جو مقصد هاءِ اسڪول جي شاگردن کي قطر يونيورسٽي جي سينٽر فار ايڊوانسڊ مٽيريلز ۾ تحقيقي ماحول جو تجربو ڪرڻ جو موقعو مهيا ڪرڻ آهي. پروگرام اسٽيم شعبا ۽ ٻولين کي شامل ڪري ٿو.[323]

2006ع ۾ قطر فائونڊيشن جي هڪ قدم جي حصي طور شروع ڪيل قطر نيشنل ريسرچ فنڊ کي سائنسي تحقيق لاءِ عوامي فنڊ محفوظ ڪرڻ جي مقصد سان قائم ڪيو ويو. هي فنڊ ملڪ جي معيشت کي بنيادي طور تيل ۽ گئس تي ٻڌل معيشت مان علمي معيشت ڏانهن منتقل ڪرڻ جو ذريعو طور ڪم ڪري ٿو.[324] قطر سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي پارڪ (QSTP) قطر فائونڊيشن پاران مارچ 2009ع ۾ قائم ڪيو ويو، جنهن جو مقصد ملڪ کي علمي معيشت ڏانهن منتقل ڪرڻ ۾ مدد ڏيڻ هو.[325][326] 800 ملين آمريڪي ڊالرن جي شروعاتي سرمائي ۽ شروعات ۾ 21 ادارن جي ميزباني سان،[326] قطر سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي پارڪ قطر جو پهريون آزاد واپاري علائقو بڻيو.[327]

صحت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قطر ۾ صحت

صحت جون سهولتون عام طور بلند معيار جون آهن. قطري شهري قومي صحت-بيمه منصوبي هيٺ ڍڪيل آهن، جڏهن ته پرڏيهي رهواسين کي يا ته پنهنجي آجر کان صحت بيمه وٺڻو پوي ٿو، يا خود روزگار جي صورت ۾ بيمه خريد ڪرڻو پوي ٿو.[328] حڪومت طرفان صحت تي خرچ وچ اوڀر ۾ سڀ کان وڌيڪ خرچن مان آهي، جتي 2014ع ۾ صحت جي شعبي ۾ 4.7 ارب آمريڪي ڊالر سيڙپ ڪيا ويا.[329] اها رقم 2010ع جي ڀيٽ ۾ 2.1 ارب آمريڪي ڊالر وڌيڪ هئي.[330] صحت جو مکيه فراهم ڪندڙ حمد ميڊيڪل ڪارپوريشن آهي، جنهن کي حڪومت غير نفعي بخش صحت فراهم ڪندڙ اداري طور قائم ڪيو آهي. اهو اسپتالن، ايمبولينس خدمتن ۽ گهر ۾ صحت جي خدمت جو نيٽ ورڪ هلائي ٿو، ۽ اهي سڀ جوائنٽ ڪميشن کان تصديق ٿيل آهن.[331][332]

2010ع ۾ صحت تي خرچ ملڪ جي مجموعي گهريلو پيداوار جو 2.2 سيڪڙو هو؛ جيڪو وچ اوڀر ۾ سڀ کان وڌيڪ هو.[333] 2006ع ۾ هر 10,000 رهواسين لاءِ 23.12 طبيب ۽ 61.81 نرسون موجود هيون.[334] 2014ع ۾ ڄمڻ وقت سراسري عمر 82.08 سال هئي، يا مردن لاءِ 83.27 سال ۽ عورتن لاءِ 77.95 سال، جنهن سبب اها وچ اوڀر ۾ سڀ کان وڌيڪ سراسري عمر هئي.[335] قطر ۾ ٻارن جي موت جي شرح گهٽ آهي، يعني هر 100,000 ۾ 7.[336]

2006ع ۾ هر 10,000 ماڻهن لاءِ 25 بسترا، 27.6 ڊاڪٽر ۽ 73.8 نرسون موجود هيون.[337] 2011ع ۾ بسترن جو انگ گهٽجي هر 10,000 ماڻهن لاءِ 12 ٿي ويو، جڏهن ته ڊاڪٽرن جو انگ وڌي هر 10,000 ماڻهن لاءِ 28 ٿي ويو. جيتوڻيڪ ملڪ ۾ علائقي جي لحاظ کان اسپتالن جي بسترن جو تناسب سڀ کان گهٽ آهي، پر طبيبن جي دستيابي خليجي تعاون ڪائونسل ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.[338]

ثقافت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قطر جي ثقافت

قطر جي ثقافت اوڀر عربستان جي ٻين ملڪن سان ملندڙ جلندڙ آهي، جنهن تي اسلام جو وڏو اثر آهي. قطر قومي ڏينهن، جيڪو هر سال 18 ڊسمبر تي ملهايو ويندو آهي، قومي سڃاڻپ جو احساس پيدا ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.[339] اهو ڏينهن جاسم بن محمد آل ثاني جي تخت نشيني ۽ ان کان پوءِ ملڪ جي مختلف قبيلن کي متحد ڪرڻ جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي.[340][341]

دوحا ثقافتي ميلو انهن ثقافتي سرگرمين مان هڪ آهي، جيڪي قطر جي ثقافت، فنون ۽ ورثي واري وزارت هر سال منعقد ڪندي آهي. اهو ميلو 2002ع ۾ قطر جي ثقافت کي ملڪ اندر ۽ ملڪ کان ٻاهر پکيڙڻ جي مقصد سان شروع ٿيو.[342]

فنون

[سنواريو]
دوحا ۾ قطر جو قومي عجائب گهر

قطري عملدار، خاص طور آل ثاني خاندان ۽ قطر جي امير جي ڀيڻ المياسه بنت حمد بن خليفه آل ثاني، فن تي خاص ڌيان ڏين ٿا.[343][344] المياسه قطر عجائب گهر اٿارٽي جي اڳواڻي ڪري ٿي. اسلامي فن جو عجائب گهر، جيڪو 2008ع ۾ کوليو ويو، علائقي جي بهترين عجائب گهرن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي.[345] هي ۽ ٻيا ڪيترائي قطري عجائب گهر، جهڙوڪ متحف: عرب عجائب گهر جديد فن، قطر عجائب گهر اٿارٽي جي ماتحت اچن ٿا،[346] جيڪا پرڏيهه ۾ به فني تقريبن جي سرپرستي ڪري ٿي، جهڙوڪ ورسيلز ۾ تاڪاشي موراڪامي جون وڏيون نمائشون (2010ع) ۽ لنڊن ۾ ڊيمين هرسٽ جي نمائش (2012ع).

دوحا ۾ اسلامي فن جو عجائب گهر

قدر جي لحاظ کان قطر فن جي منڊي ۾ دنيا جو سڀ کان وڏو خريد ڪندڙ آهي.[347] قطري ثقافتي شعبو اهڙي ريت ترقي ڏنو پيو وڃي جو ملڪ عالمي سڃاڻپ حاصل ڪري سگهي ۽ اهڙي ملڪ جي ترقي ۾ حصو وٺي سگهي، جنهن جا وسيلا بنيادي طور گئس جي صنعت مان اچن ٿا.[348]

ادب

[سنواريو]

قطري ادب جي شروعات 19هين صديءَ تائين وڃي ٿي. شروعات ۾ لکيل شاعري اظهار جو سڀ کان عام روپ هئي. عبدال جليل الطباطبائي ۽ محمد بن عبدالله بن عثيمين، جيڪي 19هين صديءَ جي شروعات جا ٻه شاعر هئا، قطر جي سڀ کان ابتدائي لکيل شاعري جو بنياد بڻيا. شاعري پوءِ ان وقت گهٽ مقبول ٿي وئي، جڏهن قطر 20هين صديءَ جي وچ ڌاري تيل جي برآمدن مان نفعو ڪمائڻ شروع ڪيو ۽ ڪيترن قطرين وڌيڪ شهري زندگيءَ جي انداز جي حق ۾ پنهنجون بدو روايتون ڇڏيون.[349]

1950ع واري ڏهاڪي ۾ رسمي تعليم حاصل ڪرڻ شروع ڪندڙ قطرين جي وڌندڙ انگ ۽ ٻين اهم سماجي تبديلين سبب، 1970ع ۾ پهريون مختصر ڪهاڻين جو مجموعو سامهون آيو، ۽ 1993ع ۾ پهريون ڀيرو مقامي ليکڪن جا ناول شايع ٿيا. شاعري، خاص طور غالب نبطي صنف، ڪجهه اهميت برقرار رکي، پر جلد ئي ٻين ادبي صنفن جي پاڇي هيٺ اچي وئي.[349] قطري سماج ۾ فن جي ٻين اڪثر صورتن جي ابتڙ، عورتون جديد ادبي تحريڪ ۾ مردن جي لڳ ڀڳ برابر حد تائين شامل رهيون آهن.[350]

ميڊيا

[سنواريو]
الجزيره انگلش، هڪ قطري خبرن واري چينل، جو نيوز ڊيسڪ
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قطر ۾ ماس ميڊيا

فريڊم هائوس جي 2014ع واري صحافتي آزادي رپورٽ ۾ قطر جي ميڊيا کي "آزاد نه" قرار ڏنو ويو.[351] ٽيليويزن نشريات 1970ع ۾ قطر ٽي وي جي افتتاح سان شروع ٿي.[352] الجزيره هڪ وڏو ٽيليويزن نيٽ ورڪ آهي، جنهن جو هيڊڪوارٽر دوحا ۾ آهي. الجزيره شروعات ۾ 1996ع ۾ ساڳئي نالي واري عربي خبرن ۽ موجوده معاملن جي سيٽلائيٽ ٽي وي چينل طور شروع ٿيو، ۽ پوءِ ڪيترن خاص ٽي وي چينلن جي عالمي نيٽ ورڪ ۾ وڌي ويو.

رپورٽ ڪيو ويو آهي ته صحافي خود سينسرشپ تي عمل ڪن ٿا، خاص طور قطر جي حڪومت ۽ حڪمران خاندان بابت.[353] ميڊيا ۾ حڪومت، امير ۽ حڪمران خاندان تي تنقيد غير قانوني آهي. صحافتي قانون جي آرٽيڪل 46 موجب "قطر رياست جي امير تي تنقيد نه ڪئي ويندي ۽ سندس نالي سان ڪو به بيان منسوب نه ڪيو ويندو، سواءِ ان جي ته سندس دفتر جي مئنيجر کان لکت ۾ اجازت حاصل هجي."[354] صحافين کي اسلام جي توهين ڪرڻ تي به مقدمي کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.[351]

2014ع ۾ سائبر ڪرائيم روڪٿام قانون منظور ڪيو ويو. چيو وڃي ٿو ته اهو قانون صحافتي آزادي کي محدود ڪري ٿو ۽ وسيع سببن، جهڙوڪ مقامي امن کي خطري ۾ وجهڻ يا ڪوڙي خبر شايع ڪرڻ، تي قيد ۽ ڏنڊ جون سزائون ڏئي ٿو.[355] گلف سينٽر فار هيومن رائيٽس چيو آهي ته اهو قانون اظهار جي آزادي لاءِ خطرو آهي ۽ هن قانون جا ڪجهه آرٽيڪل ختم ڪرڻ جو مطالبو ڪيو آهي.[356]

تازن سالن ۾ ڇپيل ميڊيا ۾ واڌ آئي آهي. هن وقت قطر ۾ ست اخبارون گردش ۾ آهن، جن مان چار عربي ۾ ۽ ٽي انگريزي ۾ شايع ٿين ٿيون.[357] ڀارت، نيپال ۽ سري لنڪا جون اخبارون به آهن، جن جا ايڊيشن قطر مان ڇپجن ٿا.[358][359]

ٽيليڪميونيڪيشن جي بنيادي ڍانچي جي حوالي سان، قطر ورلڊ اڪنامڪ فورم جي نيٽ ورڪ ريڊينيس انڊيڪس (NRI) ۾ وچ اوڀر جو سڀ کان مٿانهون ملڪ آهي—اهو اشاري ڪنهن ملڪ جي معلومات ۽ رابطي واري ٽيڪنالاجي جي ترقي جي سطح معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو. قطر 2014ع جي NRI درجابندي ۾ مجموعي طور 23هين نمبر تي رهيو، جيڪو 2013ع کان تبديل نه ٿيو.[360]

موسيقي

[سنواريو]

قطر جي موسيقي بدوي شاعري، گيت ۽ رقص تي ٻڌل آهي. دوحا ۾ روايتي رقص جمعي جي منجهند جو ڪيا ويندا آهن؛ اهڙن رقصن مان هڪ عرضه آهي، جيڪو هڪ انداز وارو جنگي رقص آهي، جنهن ۾ رقاصن جون ٻه قطارون شامل ٿين ٿيون ۽ انهن سان ڪيترائي تال وارا ساز وڄايا وڃن ٿا، جن ۾ الراس (هڪ وڏو دهل، جنهن جي چمڙي کليل باهه تي گرم ڪئي ويندي آهي)، دفڙا، ۽ ننڍن دهلن سان گڏ جهاجهر شامل آهن.[361] لوڪ موسيقي ۾ استعمال ٿيندڙ ٻين تال وارن سازن ۾ گله (هڪ ڊگهو مٽيءَ جو مرتبان) ۽ ٽين جا پيئڻ وارا پيالا شامل آهن، جن کي طوس يا طاسات چيو ويندو آهي، جيڪي عام طور طبل سان گڏ استعمال ٿيندا آهن، جيڪو هڪ ڊگهو دهل آهي ۽ لٺ سان وڄايو ويندو آهي.[362] تارن وارا ساز، جهڙوڪ عود ۽ رباب، پڻ عام طور استعمال ٿيندا آهن.[361]

راندين

[سنواريو]


فٽبال قطر ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور راند آهي، ٻنهي رانديگرن ۽ ڏسندڙن جي لحاظ کان.[363] قطر فٽبال ايسوسيئيشن جي فيفا سان 1970ع ۾ الحاق ٿيڻ کان ٿوري ئي دير پوءِ، ملڪ جي شروعاتي بين الاقوامي ڪاميابين مان هڪ 1981ع ۾ حاصل ٿي، جڏهن قطر قومي انڊر-20 فٽبال ٽيم 1981 فيفا ورلڊ يوٿ چيمپئن شپ ۾ ان سال جي مقابلي ۾ اولهه جرمني کان فائنل ۾ 4–0 تان شڪست کائي ٻئي نمبر تي رهي.[364]

سينيئر سطح تي قطر ٽي ڀيرا اي ايف سي ايشيائي ڪپ جي ميزباني ڪئي؛ پهريون ڀيرو 1988ع جي نائين ايڊيشن، ٻيو ڀيرو 2011ع جي پندرهين ايڊيشن، ۽ ٽيون ڀيرو 2023ع جي ارڙهين ايڊيشن جي ميزباني ڪئي.[365]

ملڪ جي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو، قطر قومي فٽبال ٽيم 2019ع جي ايڊيشن ۾، جيڪا گڏيل عرب امارات ۾ ٿي، اي ايف سي ايشيائي ڪپ کٽي ورتو. هنن جاپان قومي فٽبال ٽيم کي فائنل ۾ 3–1 تان شڪست ڏني. سڄي ٽورنامينٽ دوران قطر پنهنجون سڀئي ست ميچون کٽيون ۽ صرف هڪ ئي گول قبول ڪيو.[366]

2023ع جي ايندڙ ايڊيشن ۾، ميزبان ۽ دفاعي چيمپئن جي حيثيت سان، قطر ڪاميابي سان پنهنجو لقب برقرار رکيو ۽ اردن قومي فٽبال ٽيم کي فائنل ۾ شڪست ڏني.[367]

2 ڊسمبر 2010ع تي قطر 2022 فيفا ورلڊ ڪپ جي ميزباني حاصل ڪرڻ جي بولي کٽي ورتي، جيتوڻيڪ ان کان اڳ اهو ڪڏهن به فيفا ورلڊ ڪپ فائنلز لاءِ ڪواليفاءِ نه ٿيو هو.[368] مقامي منتظمن هن تقريب لاءِ ست نوان اسٽيڊيم تعمير ڪيا ۽ هڪ موجوده اسٽيڊيم کي وڌايو.[369][370]

2022ع جي ورلڊ ڪپ لاءِ قطر جي ڪامياب بولي جو فارس نار واري علائقي ۾ وڏي جوش سان استقبال ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو پهريون ڀيرو هو جو وچ اوڀر جي ڪنهن ملڪ کي هن ٽورنامينٽ جي ميزباني ملي. ساڳئي وقت، هن بولي بابت وڏي تڪرار به پيدا ٿيو، جنهن ۾ رشوت ۽ جاچ ۾ مداخلت جا الزام شامل هئا. يورپي فٽبال تنظيمن پڻ قطر ۾ 2022ع جو ورلڊ ڪپ ڪرائڻ تي مختلف سببن جي بنياد تي اعتراض ڪيو، جن ۾ گرم موسم جو رانديگرن جي جسماني ڪارڪردگي تي اثر ۽ سياري ۾ مقابلا ڪرائڻ جي صورت ۾ يورپي ملڪي ليگن جي شيڊول ۾ خلل شامل هئا.[371][372]

مئي 2014ع ۾ قطري فٽبال عملدار محمد بن همام تي الزام لڳايو ويو ته هن قطر جي ميزباني واري بولي جي حمايت حاصل ڪرڻ لاءِ عملدارن کي مجموعي طور تي 30 لک پائونڊ ادا ڪيا.[373][374]

نومبر 2014ع ۾ فيفا جي جاچ قطر کي بولي جي عمل ۾ ڪنهن به غلط ڪم کان پاڪ قرار ڏنو.[375][376]

2015 ليڊيز ٽور آف قطر
فائل:Al-Rayan-Stadium-doha.jpg
الريان اسٽيڊيم

برطانوي قومي روزاني اخبار دي گارجين 2022ع جي ورلڊ ڪپ جي تيارين لاءِ ڪم ڪندڙ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن جي بدسلوڪي ۽ استحصال بابت هڪ مختصر دستاويزي فلم، "Abuse and exploitation of migrant workers preparing emirate for 2022"، تيار ڪئي.[377]

دي گارجين جي 2014ع واري جاچ موجب، 2022ع جي ورلڊ ڪپ جي منتظمن لاءِ شاندار آفيسون تعمير ڪندڙ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن کي هڪ سال کان وڌيڪ عرصي تائين اجورو نه ڏنو ويو، ۽ اهي هاڻي "ڪاڪروچن سان ڀريل رهائشن ۾ غيرقانوني طور ڪم ڪري رهيا هئا".[378]

2014ع دوران، نيپالي لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور، جيڪي 2022ع جي ورلڊ ڪپ لاءِ بنيادي ڍانچو تعمير ڪري رهيا هئا، انهن مان اوسطاً هر ٻن ڏينهن ۾ هڪ مزدور فوت ٿي رهيو هو.[379]

قطر 2022 جي آرگنائيزنگ ڪميٽي مختلف الزامن جي جواب ۾ چيو ته قطر ۾ ورلڊ ڪپ جي ميزباني علائقي ۾ "تبديليءَ جو محرڪ" ثابت ٿيندي.[380]

دي گارجين جي فيبروري 2021ع واري هڪ رپورٽ موجب، تقريباً 6,500 لڏپلاڻ ڪندڙ تعميراتي مزدور فوت ٿي چڪا هئا.[381]

تنهن هوندي به، قطر ۾ منعقد ٿيل ورلڊ ڪپ مقابلي جي تاريخ جو سڀ کان مهانگو ورلڊ ڪپ هو ۽ ان ۾ ڪيترين ئي جديد ٽيڪنالاجين جو استعمال ڪيو ويو، جڏهن ته ڪيترن ئي ماڻهن ٽورنامينٽ جي انتظام بابت ملڪ جي ڪارڪردگي تي اطمينان جو اظهار ڪيو.[382][حوالي ۾ موجود ناهي]

اندازو لڳايو ويو هو ته 2022 فيفا ورلڊ ڪپ دوران قطر لڳ ڀڳ 16 لک فٽبال شوقينن جي ميزباني ڪندو. بهرحال، ملڪ ۾ تعميراتي ڪم مڪمل ٿيڻ کان پوءِ به 2021ع جي آخر تائين موجود هوٽلن جا ڪمرا صرف 37,000 مان وڌي 70,000 تائين پهچڻ جو امڪان هو. ڊسمبر 2019ع ۾ قطري ورلڊ ڪپ عملدارن گلاسٽنبري فيسٽيول (انگلينڊ) ۽ ڪوچيلا وئلي ميوزڪ اينڊ آرٽس فيسٽيول (آمريڪا) جي منتظمن سان رابطو ڪيو ته جيئن هزارين فٽبال مداحن لاءِ وڏي ريگستاني خيمن واري رهائش جو بندوبست ڪيو وڃي. رپورٽن موجب انهن ڪئمپ سائيٽن ۾ لائسنس يافته بار، ريسٽورنٽ، وندر جا انتظام ۽ ڌوٻي جون سهولتون موجود هيون. ان کان علاوه، ٽورنامينٽ دوران لڳ ڀڳ 40,000 ماڻهن جي رهائش لاءِ ٻه بحري سير جا جهاز به عارضي ترندڙ هوٽلن طور مخصوص ڪيا ويا.[383]

خليفه انٽرنيشنل اسٽيڊيم

پڻ ڏسو

[سنواريو]

وڌيڪ مطالعو

[سنواريو]

نوٽس ۽ حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "The Constitution" (PDF). Government Communications Office. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 29 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 31 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ "Population of Qatar by nationality". Priya Dsouza. 19 August 2019. اصل نسخو مان 30 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 19 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ "Statistical Key Indicators". www.npc.qa (برطانوي انگريزي ۾). 2026-01-15 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "Total Population by Sex in Census (1986 , 1997 , 2004 , 2010 , 2020 )". qatar.opendatasoft.com (برطانوي انگريزي ۾). 26 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  5. 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, April 2025" (انگريزي ۾).
  6. ↑ "GINI index". World Bank. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 February 2025 تي محفوظ ڪيل. 26 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ "Human Development Report 2025" (PDF) (انگريزي ۾). گڏيل قومن جو ترقياتي پروگرام. 6 May 2025. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 6 May 2025 تي محفوظ ڪيل. 6 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  8. 1 2 Johnstone, T. M. (2008). "Encyclopaedia of Islam". Ķaṭar (Brill Online). http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/katar-SIM_4018. Retrieved 22 January 2013.(چندو گهربل)
  9. ↑ "Qatar". ڊڪشنري ڊاٽ ڪام Unabridged. رينڊم ھائوس. 26 November 2022 تي حاصل ڪيل. "Archived copy". اصل نسخي مان 29 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 28 March 2024 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (ڳنڍڻو) CS1 maint: bot: original URL status unknown (ڳنڍڻو)
  10. ↑ سانچو:Cite Lexico
  11. ↑ سانچو:Cite EPD
  12. ↑ سانچو:Cite LPD
  13. ↑ "Qatar: Freedom in the World 2020 Country Report". Freedom House (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 6 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  14. 1 2 Gambrell, Jon (2024-11-05). "Qataris votes to end limited polls for legislative seats in shadow of US election". AP News (انگريزي ۾). 2025-10-30 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ "Qatar population statistics".
  16. ↑ "Qatar Population (2026)". Worldometer (انگريزي ۾). 2026-06-22 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ "The Constitution". اصل نسخو مان 24 October 2004 تي محفوظ ڪيل. 29 October 2017 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "GDP per capita, PPP (current international $) | Data". data.worldbank.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 June 2019 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ "GNI per capita, Atlas method (current US$) | Data". data.worldbank.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ United Nations (8 September 2022). "Human Development Report 2021-22" (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 January 2023 تي محفوظ ڪيل. 16 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ "Indices & Data | Human Development Reports". United Nations Development Programme. 14 March 2013. اصل نسخو مان 12 January 2013 تي محفوظ ڪيل. 27 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "2022 World LNG Report Press Release" (PDF). International Gas Union (IGU). 6 July 2022. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 9 October 2022 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2022 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ Ritchie, Hannah (4 October 2019). "Where in the world do people emit the most CO2?". Our World in Data. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 17 July 2021 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ Cooper, Andrew F. "Middle Powers: Squeezed out or Adaptive?". Public Diplomacy Magazine. اصل نسخو مان 17 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ Kamrava, Mehran. "Mediation and Qatari Foreign Policy" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 7 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ Dagher, Sam (17 October 2011). "Tiny Kingdom's Huge Role in Libya Draws Concern". Online.wsj.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 30 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ "Qatar: Rise of an Underdog". Politicsandpolicy.org. اصل نسخو مان 10 June 2017 تي محفوظ ڪيل. 30 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ Black, Ian (26 October 2011). "Qatar admits sending hundreds of troops to support Libya rebels". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 November 2019 تي محفوظ ڪيل. 30 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  29. 1 2 3 4 5 "Qatar". سي آءِ اي ورلڊ فيڪٽ بڪ. سينٽرل انٽيليجنس ايجنسي. 8 February 2012. اصل نسخو مان 9 July 2021 تي محفوظ ڪيل. 4 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ Casey, Paula; Vine, Peter (1992). The heritage of Qatar. Immel Publishing. ص. 17. ISBN 9780907151500.
  31. 1 2 "History of Qatar". Qatar Statistics Authority. اصل نسخو مان 6 June 2017 تي محفوظ ڪيل. 11 May 2015 تي حاصل ڪيل.
  32. ↑ "Maps". Qatar National Library. اصل نسخو مان 6 June 2017 تي محفوظ ڪيل. 11 May 2015 تي حاصل ڪيل.
  33. 1 2 "About us". Katara. اصل نسخو مان 22 July 2015 تي محفوظ ڪيل. 11 May 2015 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ Hazlitt, William (1851). The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane. Whittaker & co.
  35. ↑ Rahman, Habibur (2010). The Emergence of Qatar: The Turbulent Years 1627–1916. London: Routledge. ص. 1. ISBN 9780710312136.
  36. ↑ Amer, Ismail; Al-'Arifi, Saleh; Babiker, Ahmad Abdullah; Al-Nasr, Bassam; Abdul Karim, Nidham; Al-Kuwari, Fatima; Al-Shayb, Ali Ibrahim; Aziz, Mohammed Al-Khuzami; Fakhro, Nasser Abdulrahman; Al-Kuwari, Mohammed Khalifa (1998). Al-Khayyat, Hassan; Al-Emadi, Hassan Darwish (مرتب). موسوعة المعلومات القطرية – المجلد الجغرافي [Encyclopedia of Qatari Information – The Geographical Volume] (عربي ۾). Doha: College of Humanities and Social Sciences, University of Qatar. ص. 17. اصل نسخو مان 25 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 17 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ Lyall, Sarah (21 November 2022). "The 2022 World Cup is being hosted in Qatar, which, as everyone knows, is pronounced..." دي نيو يارڪ ٽائيمز. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 25 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  38. 1 2 3 Toth, Anthony. "Qatar: Historical Background." A Country Study: Qatar آرڪائيو ڪيا ويا 9 February 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (Helen Chapin Metz, editor). Library of Congress Federal Research Division (January 1993). This article incorporates text from this source, which is in the public domain.
  39. 1 2 Khalifa, Haya; Rice, Michael (1986). Bahrain Through the Ages: The Archaeology. Routledge. ص. 79, 215. ISBN 978-0710301123.
  40. 1 2 "History of Qatar" (PDF). www.qatarembassy.or.th. Ministry of Foreign Affairs. Qatar. London: Stacey International, 2000. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 10 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 9 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ Rice, Michael (1994). Archaeology of the Persian Gulf. Routledge. ص. 206, 232–233. ISBN 978-0415032681.
  42. ↑ "Sumerian Civilization". www.sjsu.edu. 19 October 2024 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ TIME (18 April 1960). "Science: Home City of Sumer?". TIME (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 7 December 2024 تي محفوظ ڪيل. 19 October 2024 تي حاصل ڪيل.
  44. ↑ Kramer, S. N. (1963). "Dilmun: Quest for Paradise" (en ۾). Antiquity 37 (146): 111–115. doi:10.1017/S0003598X00037212. ISSN 0003-598X. https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/abs/dilmun-quest-for-paradise/1E05877729B4510B9CADA85307925845.
  45. ↑ Magee, Peter (2014). The Archaeology of Prehistoric Arabia. Cambridge Press. ص. 50, 178. ISBN 9780521862318.
  46. ↑ Sterman, Baruch (2012). Rarest Blue: The Remarkable Story Of An Ancient Color Lost To History And Rediscovered. Lyons Press. ص. 21–22. ISBN 978-0762782222.
  47. ↑ Cadène, Philippe (2013). Atlas of the Gulf States. BRILL. ص. 10. ISBN 978-9004245600.
  48. ↑ "History of Qatar" (PDF). www.qatarembassy.or.th. Ministry of Foreign Affairs. Qatar. London: Stacey International, 2000. 9 July 2024 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ Gillman, Ian; Klimkeit, Hans-Joachim (1999). Christians in Asia Before 1500. University of Michigan Press. ص. 87, 121. ISBN 978-0472110407. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 August 2023 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ Commins, David (2012). The Gulf States: A Modern History. I. B. Tauris. ص. 16. ISBN 978-1848852785.
  51. ↑ Habibur Rahman, p. 33
  52. ↑ "AUB academics awarded $850,000 grant for project on the Syriac writers of Qatar in the 7th century AD" (PDF). American University of Beirut. 31 May 2011. اصل نسخو (PDF) مان 28 May 2015 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2015 تي حاصل ڪيل.
  53. ↑ Kozah, Mario; Abu-Husayn, Abdulrahim; Al-Murikhi, Saif Shaheen (2014). The Syriac Writers of Qatar in the Seventh Century. Gorgias Press LLC. ص. 24. ISBN 978-1463203559.
  54. ↑ "Bahrain". maritimeheritage.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 17 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  55. 1 2 3 Fromherz, Allen (13 April 2012). Qatar: A Modern History. Georgetown University Press. ص. 44, 60, 98. ISBN 978-1-58901-910-2.
  56. 1 2 Rahman, Habibur (2006). The Emergence Of Qatar. Routledge. ص. 34. ISBN 978-0710312136.
  57. ↑ A political chronology of the Middle East. Routledge / Europa Publications. 2001. ص. 192. ISBN 978-1857431155. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ Page, Kogan (2004). Middle East Review 2003–04: The Economic and Business Report. Kogan Page Ltd. ص. 169. ISBN 978-0749440664. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  59. ↑ Qatar, 2012 (The Report: Qatar). Oxford Business Group. 2012. ص. 233. ISBN 978-1907065682.
  60. ↑ Casey, Paula; Vine, Peter (1992). The heritage of Qatar. Immel Publishing. ص. 184–185. ISBN 9780907151500.
  61. ↑ Russell, Malcolm (2014). The Middle East and South Asia 2014. Rowman & Littlefield Publishers. ص. 151. ISBN 978-1475812350.
  62. ↑ "History". qatarembassy.net. اصل نسخو مان 17 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 18 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ Larsen, Curtis (1984). Life and Land Use on the Bahrain Islands: The Geoarchaeology of an Ancient Society (Prehistoric Archeology and Ecology series). University of Chicago Press. ص. 54. ISBN 978-0226469065. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  64. 1 2 Althani, Mohamed (2013). Jassim the Leader: Founder of Qatar. Profile Books. ص. 16. ISBN 978-1781250709. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 December 2023 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  65. ↑ Gillespie, Carol Ann (2002). Bahrain (Modern World Nations). Chelsea House Publications. ص. 31. ISBN 978-0791067796. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ "Tarot Island • MyTrip Saudi Tour Operator – رحلتي السياحية". MyTrip Saudi Tour Operator – رحلتي السياحية (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 11 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ Anscombe, Frederick (1997). The Ottoman Gulf: The Creation of Kuwait, Saudi Arabia, and Qatar. Columbia University Press. ص. 12. ISBN 978-0231108393. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ Petersen, Andrew; Al-Naimi, Faisal Abdullah; Grey, Tony; Edwards, Ifan; Hill, Austin; Russ, Hannah; Williams, Dee (2016). "Ruwayda: an historic urban settlement in north Qatar". Post-Medieval Archaeology 50 (2): 321. doi:10.1080/00794236.2016.1229093. ISSN 0079-4236. https://www.academia.edu/33395202.
  69. ↑ "Qatar Timeline". Planning and Statistics Authority (Qatar). 26 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ Potter, Lawrence (2010). The Persian Gulf in History. Palgrave Macmillan. ص. 262. ISBN 978-0230612822. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  71. 1 2 Heard-Bey, Frauke (2008). From Tribe to State. The Transformation of Political Structure in Five States of the GCC. EDUCatt – Ente per il diritto allo studio universitario dell'Università Cattolica. ص. 39. ISBN 978-88-8311-602-5. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 18 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  72. ↑ 'Gazetteer of the Persian Gulf. Vol I. Historical. Part IA & IB. J G Lorimer. 1915' [1000] (1155/1782), p. 1001
  73. ↑ Crystal, Jill (1995). Oil and Politics in the Gulf: Rulers and Merchants in Kuwait and Qatar. Cambridge University Press. ص. 27. ISBN 978-0521466356.
  74. ↑ Casey, Michael S. (2007). The History of Kuwait (The Greenwood Histories of the Modern Nations). Greenwood. ص. 37–38. ISBN 978-0313340734.
  75. 1 2 "'Gazetteer of the Persian Gulf. Vol I. Historical. Part IA & IB. J G Lorimer. 1915' [843] (998/1782)". qdl.qa. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 13 January 2014 تي حاصل ڪيل.
  76. ↑ "Qatar". Teachmideast.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 July 2013 تي محفوظ ڪيل. 27 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  77. 1 2 3 Kursun, Zekeriya (2004). Katar'da Osmanlilar 1871–1916. Turk Tarih Kurumu.
  78. ↑ Zahlan, Rosemarie Said (2016). The Creation of Qatar. Routledge. ص. 42.
  79. ↑ Wilkinson, John Craven (1991). Arabia's Frontiers: The Story of Britain's Boundary Drawing in the Desert. IB Tauris. ص. 46–47.
  80. 1 2 Rogan, Eugene; Murphey, Rhoads; Masalha, Nur; Durac, Vincent; Hinnebusch, Raymond (November 1999). "Review of The Ottoman Gulf: The Creation of Kuwait, Saudi Arabia and Qatar by Frederick F. Anscombe; The Blood-Red Arab Flag: An Investigation into Qasimi Piracy, 1797–1820 by Charles E. Davies; The Politics of Regional Trade in Iraq, Arabia and the Gulf, 1745–1900 by Hala Fattah". British Journal of Middle Eastern Studies 26 (2): 339–342. doi:10.1080/13530199908705688. ISSN 1353-0194.
  81. ↑ Hayajneh, Raed Ahmed (2021). "Khannour Battle 1889, Causes, Results, and Reactions in the Arabian Gulf: Documentary Research" (Arabic ۾). Association of Arab Universities Journal for Arts 18 (1): 73. https://digitalcommons.aaru.edu.jo/cgi/viewcontent.cgi?article=1070&context=aauja. Retrieved 18 July 2024. آرڪائيو ڪيا ويا 8 July 2024 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  82. ↑ Habibur Rahman, pgs.143–144
  83. ↑ Habibur Rahman, pgs.150–151
  84. ↑ Habibur Rahman, p. 152
  85. ↑ "Battle of Al Wajbah". Qatar Visitor. 2 June 2007. اصل نسخو مان 17 January 2013 تي محفوظ ڪيل. 22 January 2013 تي حاصل ڪيل.
  86. 1 2 3 "Amiri Diwan – Shaikh Abdullah Bin Jassim Al Thani". Diwan.gov.qa. اصل نسخو مان 10 February 2012 تي محفوظ ڪيل. 28 October 2012 تي حاصل ڪيل.
  87. ↑ Zahlan, Rosemarie Said (1979). The Creation of Qatar. Abingdon: Croom Helm. ص. 74. ISBN 978-1-138-18167-0. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 January 2023 تي محفوظ ڪيل. 27 May 2019 تي حاصل ڪيل.
  88. ↑ Rahman, Habibur (2005). The Emergence of Qatar: The Turbulent Years 1627–1916. Routledge. ص. 235.
  89. ↑ Zahlan, Rosemarie Said (1979). The Creation of Qatar. Abingdon: Croom Helm. ص. 73–85. ISBN 978-1-138-18167-0. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 January 2023 تي محفوظ ڪيل. 27 May 2019 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ Morton, Michael Quentin (2017). Empires and Anarchies: A History of Oil in the Middle East. London: Reaktion Books. ص. 139–140. ISBN 978-1-78023-810-4. 27 May 2019 تي حاصل ڪيل.
  91. ↑ Wilton, John, unpublished memoir, 'Qatar and Sharjah, 1949–1952', Special Collections, University of Exeter Library, Exeter.
  92. ↑ "Historian Heard-Bey On Why the UAE is a Federation". NYU Abu Dhabi. 29 October 2013. 12 August 2025 تي حاصل ڪيل.
  93. ↑ A Treaty of Friendship and an Exchange of Notes, each entered into on 3 September 1971
  94. 1 2 Exchange of Notes constituting an Agreement between the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and Kuwait regarding relations between the United ... Exchange of Notes concerning the Termination of Special Treaty Relations ... Northern Ireland and the State of Qatar, 3 September 1971
  95. 1 2 3 nouvelobs.com: "Qatar : "S'ils pouvaient, ils achèteraient la Tour Eiffel" آرڪائيو ڪيا ويا 10 October 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., 7 April 2013
  96. ↑ "New Qatari emir Sheikh Tamim 'set to announce reshuffle'". BBC News. 26 June 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 26 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  97. ↑ "Qatar opens first church, quietly". Al Jazeera (انگريزي ۾). 2 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  98. ↑ "Qatar sees robust economic growth". Gulf News (انگريزي ۾). Reuters. 23 July 2019. 12 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  99. ↑ Qatar National Development Strategy 2011–2016 (PDF) (Report). قطر جي ترقياتي منصوبابندي جو جنرل سيڪريٽريٽ. March 2011. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 8 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 24 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  100. ↑ "Real estate in Qatar – A growth story: The economic background". Euromoney. 5 August 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  101. ↑ "Oil and Gas Sector". bern.embassy.qa. 12 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ "Qatar's delicate balancing act". BBC News. 15 January 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  103. ↑ "Qatar (01/10)". State.gov. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 28 March 2010 تي حاصل ڪيل.
  104. ↑ Recknagel, Charles (9 April 2008). "Iraq: Hussein Unlikely To Welcome Asylum Offers As Solution To Crisis". Radio Free Europe/Radio Liberty (انگريزي ۾). 12 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  105. ↑ "Last respects paid to teacher killed by bomb". Dorset Echo. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 20 April 2020 تي حاصل ڪيل.
  106. ↑ Coman, Julian (21 March 2005). "Egyptian Suicide Bomber Blamed for Attack in Qatar". The Independent.
  107. ↑ Analytica, Oxford (25 March 2005). "The Advent of Terrorism in Qatar". Forbes. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  108. ↑ Petrović, Nikola (3 September 2021). "Relations in the MENA region: Saudi Arabia and Qatar – CeGIT : Analysis". CeGIT (سربيائي ۾). 12 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ "Qatar Timeline". BBC News. 14 June 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 7 January 2013 تي حاصل ڪيل.
  110. ↑ Roula Khalaf & Abigail Fielding Smith (16 May 2013). "Qatar bankrolls Syrian revolt with cash and arms". Financial Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 June 2013 تي محفوظ ڪيل. 3 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  111. ↑ ""Saudi-led coalition strikes rebels in Yemen, inflaming tensions in region". سي اين اين. 27 March 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 28 May 2015 تي حاصل ڪيل.
  112. ↑ "Six nations cut diplomatic ties to Qatar as Arab rift deepens". Hurriyet Daily News. 5 June 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 5 June 2017 تي حاصل ڪيل.
  113. ↑ "Saudi Arabia, UAE, Egypt and Bahrain break diplomatic ties with Qatar over 'terrorism'". The Guardian. 5 June 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 June 2017 تي محفوظ ڪيل. 5 June 2017 تي حاصل ڪيل.
  114. ↑ "Iran sends 1,100 tonnes of food to Qatar daily — report". Jordan Times (انگريزي ۾). Agence France-Presse. 2017-06-23. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2017-07-17 تي محفوظ ڪيل. 2025-11-10 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ "Iran: Hassan Rouhani condemns 'siege of Qatar'". Al Jazeera. 25 June 2017. 2 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  116. ↑ "Qatar says its ambassador to return to Iran: foreign ministry". Reuters. 23 August 2017. 2 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  117. ↑ "'Iran willing to deepen ties with Qatar': Rouhani". 26 August 2018.
  118. ↑ "Qatar appoints first ambassador to Saudi Arabia Since Rift". Al Jazeera. August 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  119. ↑ "Saudi ends blockade but Qatar gives up little". The Independent (برطانوي انگريزي ۾). اصل نسخو مان 2021-01-08 تي محفوظ ڪيل. 2026-03-11 تي حاصل ڪيل.
  120. ↑ Rhys, Paul. "Blatter reaches out to Arabia". Aljazeera. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 30 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  121. ↑ Reilly, Damian (9 December 2010). "Doha to overtake Dubai?". Arabian Business. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 24 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  122. ↑ Nordland, Rod (24 June 2013). "In Surprise, Emir of Qatar Plans to Abdicate, Handing Power to Son". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 26 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  123. ↑ "The World factbook". CIA.Gov. 20 June 2014. اصل نسخو مان 9 July 2021 تي محفوظ ڪيل. 20 June 2014 تي حاصل ڪيل.
  124. 1 2 Anthony, John Duke, Crystal, Jill Ann, Zeidan, Adam. "Qatar". Encyclopedia Britannica, 31 March 2025, https://www.britannica.com/place/Qatar. Accessed 2 April 2025
  125. ↑ "Qatar's climate | Weather & climate guide". visitqatar.com (انگريزي ۾). 2 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  126. ↑ "Qatar climate: average weather, temperature, rain – Climates to Travel". www.climatestotravel.com. 2 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  127. 1 2 "General Information".
  128. ↑ "List of Parties". Convention on Biological Diversity. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2011 تي محفوظ ڪيل. 8 December 2012 تي حاصل ڪيل.
  129. ↑ "National Biodiversity Strategy and Action Plan. State of Qatar" (PDF). Doha, Qatar: Convention on Biological Diversity. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 25 February 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 December 2012 تي حاصل ڪيل.
  130. ↑ A. H. Moubasher (1993). Soil Fungi in Qatar and Other Arab Countries. Centre for Scientific and Applied Research, University of Qatar. ISBN 978-99921-21-02-3.
  131. ↑ Aurora M Castilla; ۽ ٻيا (5 June 2014). Ahmad Amer Mohamed Al Hemaidi; ۽ ٻيا (مرتب). The Lizards Living in Qatar (PDF) (1st ڇاپو). Doha, Qatar: Green Solutions. اصل نسخو (PDF) مان 8 July 2014 تي محفوظ ڪيل.
  132. ↑ "Nations Are Undercounting Emissions, Putting UN Goals at Risk". Yale E360 (آمريڪي انگريزي ۾). 1 December 2024 تي حاصل ڪيل.
  133. ↑ "GHG Profiles – Non-Annex I". di.unfccc.int. 1 December 2024 تي حاصل ڪيل.
  134. ↑ "Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries : 2019 report". op.europa.eu. Publications Office of the European Union. 26 September 2019. ISBN 9789276111009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 20 May 2020 تي حاصل ڪيل.
  135. ↑ "Doha Sea Temperature". اصل نسخو مان 8 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 8 August 2021 تي حاصل ڪيل.
  136. ↑ BBC News, How democratic is the Middle East? آرڪائيو ڪيا ويا 11 February 2021 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., 9 September 2005.
  137. ↑ United States Department of State Country Reports on Human Rights Practices for 2011: Qatar آرڪائيو ڪيا ويا 26 October 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., 2011.
  138. ↑ Gardener, David. "Qatar shows how to manage a modern monarchy". فنانشل ٽائيمز. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 February 2021 تي محفوظ ڪيل. 5 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  139. ↑ "Embassy of Canada to the State of Qatar". ڪينيڊا جي حڪومت (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 February 2021 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  140. ↑ "BBC NEWS – Middle East – How democratic is the Middle East?". news.bbc.co.uk. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 February 2021 تي محفوظ ڪيل. 5 June 2017 تي حاصل ڪيل.
  141. ↑ "Documents" (PDF). www.state.gov. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 26 October 2020 تي محفوظ ڪيل. 21 May 2019 تي حاصل ڪيل.
  142. 1 2 "The objections to Qatar hosting the World Cup reek of Eurocentrism". nbc. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 November 2022 تي حاصل ڪيل. In condemning Qatar, we should remember that the population of this authoritarian monarchy
  143. 1 2 "Political Stability: the Mysterious Case of Qatar". Middle East Political and Economic Institute. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 November 2022 تي حاصل ڪيل. ; the Qatari state remains fundamentally autocratic
  144. ↑ "Qatari emir Sheikh Hamad hands power to son Tamim". BBC. 25 June 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 June 2013 تي محفوظ ڪيل. 25 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  145. 1 2 "Council of Ministers". Embassy of the State of Qatar in Washington DC. اصل نسخو مان 12 June 2010 تي محفوظ ڪيل. 4 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  146. 1 2 3 Lambert, Jennifer (2011). "Political Reform in Qatar: Participation, Legitimacy and Security". Middle East Policy 19 (1). http://mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/political-reform-qatar-participation-legitimacy-and-security?print. Retrieved 9 January 2012.
  147. ↑ "Qatar to hold advisory council elections in 2013". Reuters (UK edition). Reuters. 1 November 2011. اصل نسخو مان 18 January 2016 تي محفوظ ڪيل. 4 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  148. ↑ Thafer, Dania (14 October 2021). "Qatar's first elected parliament may have more power than other Persian Gulf legislatures. Here's why". واشنگٽن پوسٽ. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 January 2022 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  149. ↑ "Qatari elections: A PR stunt or a step toward democracy? | DW | 24 August 2021". DW.COM (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 7 November 2021 تي حاصل ڪيل.
  150. ↑ "Legislative elections in Qatar postponed until at least 2019". Doha News (آمريڪي انگريزي ۾). 17 June 2016. اصل نسخو مان 29 September 2017 تي محفوظ ڪيل. 26 May 2017 تي حاصل ڪيل.
  151. ↑ V-Dem Institute, University of Gothenburg (2025). "Democracy Report 2025" (PDF). 2025-10-28 تي حاصل ڪيل.
  152. ↑ "The People Want Reform… In Qatar, Too". Jadaliyya. اصل نسخو مان 10 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 9 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  153. ↑ "Qatar | The Global State of Democracy". www.idea.int (انگريزي ۾). 29 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  154. ↑ "Global State of Democracy Indices | The Global State of Democracy". www.idea.int. 29 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  155. ↑ "Home | The Global State of Democracy". www.idea.int. 29 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  156. 1 2 "The Permanent Constitution of the State of Qatar". Government of Qatar. اصل نسخو مان 6 October 2014 تي محفوظ ڪيل.
  157. 1 2 "Constitution of Qatar". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 23 September 2014 تي حاصل ڪيل. According to Article 1: Qatar is an independent Arab country. Islam is its religion and Sharia law is the main source of its legislation.
  158. ↑ "The World Factbook". U.S. Central Intelligence Agency. 27 September 2021. اصل نسخو مان 9 July 2021 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2021 تي حاصل ڪيل.
  159. ↑ "Qatar" (PDF). آمريڪا جو پرڏيهي کاتو. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 8 August 2019 تي محفوظ ڪيل. 21 May 2019 تي حاصل ڪيل.
  160. ↑ "Qatar Gender Equality Profile" (PDF). UNICEF. اصل نسخو (PDF) مان 29 June 2014 تي محفوظ ڪيل. 20 February 2013 تي حاصل ڪيل.
  161. ↑ "Qatar". Amnesty International Annual Report 2012. Amnesty International. اصل نسخو مان 12 March 2014 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2014 تي حاصل ڪيل.
  162. ↑ "Filipino woman gets 100 lashes for giving birth in Qatar". GMA News Online. 30 June 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 February 2017 تي محفوظ ڪيل. 14 June 2022 تي حاصل ڪيل.
  163. ↑ "Special report: The punishment was death by stoning. The crime? Having". The Independent. 28 September 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  164. 1 2 Jenifer Fenton. "Religious law, prison for "blasphemy", severe sexual inequalilty: Qatar's human rights review". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 1 November 2014 تي حاصل ڪيل.
  165. ↑ "United Explanations – What are the worst countries in the world to be gay?". 20 May 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 May 2022 تي محفوظ ڪيل. 14 June 2022 تي حاصل ڪيل.
  166. ↑ Davies Krish (9 April 2019). "General Laws and Regulations in Qatar". OnlineQatar. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 9 April 2019 تي حاصل ڪيل.
  167. ↑ Alex Delmar-Morgan (7 January 2012). "Qatar, Unveiling Tensions, Suspends Sale of Alcohol". دي وال اسٽريٽ جرنل. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 November 2015 تي محفوظ ڪيل. 17 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  168. ↑ Jenifer Fenton (16 January 2012). "Qatar's Impromptu Alcohol Ban". The Arabist. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 17 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  169. ↑ "Qatar Distribution Company". Qatar Loving. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 February 2021 تي محفوظ ڪيل. 5 August 2015 تي حاصل ڪيل.
  170. ↑ "Purchasing Alcohol in Qatar". Qatar Visitor. 2 June 2007. اصل نسخو مان 1 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 1 May 2011 تي حاصل ڪيل.
  171. ↑ Walid, Tamara (11 November 2009). "Qatar would 'welcome' Israel in 2022". دي نيشنل. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 10 August 2013 تي حاصل ڪيل.
  172. ↑ "What To Know About Drinking Alcohol at the Qatar World Cup". Time (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 18 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  173. ↑ Elgot, Jessica (28 May 2014). "'Leggings Are Not Pants' Qatar's New Modesty Campaign Aimed At Westerners'". Huffington Post. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 21 August 2014 تي حاصل ڪيل.
  174. ↑ Aningtias Jatmika (29 May 2014). "Qatar Bans Tourists from Wearing Leggings in Public". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 29 May 2014 تي حاصل ڪيل.
  175. ↑ "Qatar Municipalities". Qatar Ministry of Municipality and Environment. اصل نسخو مان 15 February 2020 تي محفوظ ڪيل. 8 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  176. ↑ "2015 Population census" (PDF). Ministry of Development Planning and Statistics. April 2015. اصل نسخو (PDF) مان 17 July 2016 تي محفوظ ڪيل. 8 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  177. ↑ "Population By Gender, Municipality And Zone, March 2004". General Secretariat for Development Planning. اصل نسخو مان 12 December 2006 تي محفوظ ڪيل.
  178. 1 2 Boghardt, Lori Plotkin (6 October 2014). "Qatar Is a U.S. Ally. They Also Knowingly Abet Terrorism. What's Going On?". New Republic. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2014 تي حاصل ڪيل. Two overarching goals have driven Qatari policy. One has been to maximize Qatar's influence on the regional and international stage. This originally reflected the personal ambition of the former ruler and current emir's father, Shaykh Hamad bin Khalifa al Thani, and his foreign minister and eventually prime minister, Shaykh Hamad bin Jassim al Thani. The two men directed foreign policy until the father abdicated in favor of his son, Emir Tamim bin Hamad al Thani, in July 2013. The second objective has been to preserve the security of the ruling family and state.
  179. ↑ "Qatar's Regional Relations and Foreign Policy After Al Ula". The Arab Gulf States Institute in Washington. 14 April 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  180. ↑ Kirkpatrick, David D.; Barnard, Anne (7 June 2017). "Terrorist Attacks Pour Gas on Saudi- Iranian Rivalry and Gulf Tensions". Eurasia Diary. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 11 June 2017 تي حاصل ڪيل.
  181. ↑ "Qatar Opens Its Doors to All, to the Dismay of Some". The New York Times. 16 July 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  182. ↑ Shear, Michael D. (31 January 2022). "Biden Designates Qatar as a Major Non-NATO Ally". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 March 2022 تي محفوظ ڪيل. 14 February 2022 تي حاصل ڪيل.
  183. ↑ "Qatar and France: 50 years of advantageous friendship". Le Monde.fr. 19 November 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 28 December 2022 تي حاصل ڪيل – Le Monde وسيلي.
  184. ↑ "Qatar, China enjoy strong ties based on respect". Gulf-Times (عربي ۾). 11 July 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 November 2019 تي محفوظ ڪيل. 23 August 2018 تي حاصل ڪيل.
  185. ↑ "Qatar and Saudi Arabia sign defense agreement". Tehrantimes.com. 25 February 2010. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 2 October 2010 تي حاصل ڪيل.
  186. ↑ "How Qatar and Turkey came together". The Economist. 21 January 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  187. ↑ Mark Mazzetti; C.J. Chivers; Eric Schmitt (30 June 2013). "Taking Outsize Role in Syria, Qatar Funnels Arms to Rebels". New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 April 2019 تي محفوظ ڪيل. 21 January 2014 تي حاصل ڪيل.
  188. ↑ Jay Solomon (10 October 2014). "U.S.-Qatar Alliance Strains Coalition Against Islamic State". The Wall Street Journal.
  189. ↑ "Qatar's funding of Syrian salaries: A strategic move in regional politics – analysis". The Jerusalem Post (انگريزي ۾). 8 May 2025. ISSN 0792-822X. 12 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  190. ↑ "Building Bridges: Qatar's Strategic Investments in Iraq". Middle East Council on Global Affairs (آمريڪي انگريزي ۾). 12 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  191. ↑ "Qatar deal expected to boost Palestinian trade – AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012". www.al-monitor.com (انگريزي ۾). 12 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  192. ↑ "Libyan Civil War: Qatar Involvement". Grey Dynamics (آمريڪي انگريزي ۾). 12 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  193. ↑ "Houthis reject Doha peace talks – Yemen | ReliefWeb". reliefweb.int (انگريزي ۾). 26 March 2015. 12 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  194. ↑ Cafiero, Giorgio (21 December 2024). "Qatar's position in post-Assad Syria : Peoples Dispatch". Peoples Dispatch (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 February 2025 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  195. ↑ "EU corruption scandal puts democracy under attack – European Parliament head". BBC News. 12 December 2022.
  196. ↑ Barakat, Sultan (July 2012). "The Qatari Spring: Qatar's emerging role in peacemaking" (PDF). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 27 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 24 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  197. ↑ "Qatar pulls off mediation coup in Lebanon crisis". Reuters. 22 May 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  198. ↑ Myre, Greg (10 October 2006). "Qatar Emerges as a Mediator Between Fatah and Hamas". The New York Times (آمريڪي انگريزي ۾). ISSN 0362-4331. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  199. ↑ Reeves, Eric (9 February 2009). "The Qatar "Peace Process": Less Than Meets the Eye". Sudan Tribune. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 24 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  200. ↑ Rashid, Ahmed (4 October 2017). "Why closing the Taliban's Qatar office would be an error". Financial Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 30 October 2017 تي حاصل ڪيل.
  201. ↑ Kalin, Stephen (25 November 2023). "Gaza Diplomacy Cements Qatar's Global Mediator Role". The Wall Street Journal. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 December 2023 تي محفوظ ڪيل. 7 December 2023 تي حاصل ڪيل.
  202. ↑ Carla Mascarenhas (26 May 2023). "'Terrified, humiliated': Invasive strip search lawsuit against Qatar Airlines gains momentum". news.com.au. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 19 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  203. ↑ Victoria Pengilly; Jack Snape; Riley Stuart (26 October 2020). "Qatar airport incident in which women were invasively searched reported to Australian Federal Police". Australian Broadcasting Corporation. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 6 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  204. ↑ "Five Americans head home in $6bn US-Iran prisoner swap deal". TheGuardian.com. 18 September 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 10 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  205. ↑ "Biden thanks Qatar's emir for mediation in freeing Americans from Iran". Reuters. 3 October 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 10 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  206. ↑ missionqa (24 September 2024). "Designation of Qatar into the Visa Waiver Program". U.S. Embassy in Qatar (آمريڪي انگريزي ۾). 1 October 2024 تي حاصل ڪيل.
  207. ↑ "US admits Qatar into visa waiver program". Reuters. 24 September 2024.
  208. ↑ "Qatar". ايمنسٽي انٽرنيشنل (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 19 June 2022 تي حاصل ڪيل.
  209. ↑ "Qatar". هيومن رائيٽس واچ (انگريزي ۾). 13 January 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 19 June 2022 تي حاصل ڪيل.
  210. ↑ "Qatar to allow trade union, scrap 'sponsor' system". Al Arabiya News. 1 May 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 July 2023 تي محفوظ ڪيل. 17 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  211. ↑ Gibson, Owen (14 May 2014). "Qatar government admits almost 1,000 fatalities among migrants". The Guardian (برطانوي انگريزي ۾). ISSN 0261-3077. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 9 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  212. ↑ Kelly, Tobias (2009). "The UN Committee against Torture: Human Rights Monitoring and the Legal Recognition of Cruelty". Human Rights Quarterly 313 (3): 777–800. doi:10.1353/hrq.0.0094. https://www.research.ed.ac.uk/portal/en/publications/the-un-committee-against-torture-human-rights-monitoring-and-the-legal-recognition-of-cruelty(3b940ee1-e99f-4ab6-bbb1-37face2fae2c).html. Retrieved 4 July 2019.
  213. ↑ Conclusions and Recommendations: Qatar (Report). UN Committee Against Torture. 25 July 2006. para. 12. U.N. Doc. CAT/C/QAT/CO/1. اصل نسخو مان 20 November 2012 تي محفوظ ڪيل. 9 January 2012 تي حاصل ڪيل. Certain provisions of the Criminal Code allow punishments such as flogging and stoning to be imposed as criminal sanctions by judicial and administrative authorities. These practices constitute a breach of the obligations imposed by the Convention. The Committee notes with interest that authorities are presently considering amendments to the Prison Act that would abolish flogging.
  214. ↑ "LGBT relationships are illegal in 74 countries, research finds". The Independent. 17 May 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  215. ↑ Bearak, Max; Cameron, Darla (1 December 2021). "Analysis | Here are the 10 countries where homosexuality may be punished by death". واشنگٽن پوسٽ (آمريڪي انگريزي ۾). ISSN 0190-8286. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 22 November 2023 تي حاصل ڪيل.
  216. 1 2 "Country Narratives". Human Trafficking Report 2011. Office to Monitor and Combat Trafficking in Persons, آمريڪا جو پرڏيهي کاتو. June 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 21 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  217. ↑ "International unions warn Qatar's work visa system allows employers to use forced labour". ITUC-CSI-IGB. 18 January 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 7 February 2013 تي حاصل ڪيل.
  218. ↑ Wilson, Nigel (21 July 2014). "Qatar Announces New Labour Law Reforms Amid Workers' Rights Outcry". International Business Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  219. ↑ Walker, Lesley (15 January 2015). "Firms in Qatar who fail to pay workers on time could face suspensions". Doha News. اصل نسخو مان 2 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  220. ↑ Peter Kovessy (27 October 2015). "Qatar's Emir signs into law kafala changes (updated)". Doha News. اصل نسخو مان 28 May 2016 تي محفوظ ڪيل. 17 December 2015 تي حاصل ڪيل.
  221. ↑ "Qatar: New reforms Won't Protect Migrant Workers". Human Rights Watch. 8 November 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 17 December 2015 تي حاصل ڪيل.
  222. ↑ Chris Arsenault (28 October 2015). "Qatar complicit in 'modern slavery' despite reforms – unions". Reuters. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 December 2015 تي محفوظ ڪيل. 18 December 2015 تي حاصل ڪيل.
  223. ↑ "Qatar's new minimum wage enters into force". بين الاقوامي محنت تنظيم (ILO). 19 March 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 29 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  224. ↑ Miles, Hugh (2005). "Al-Jazeera". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 20 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  225. ↑ "2023 Corruption Perceptions Index: Explore the results". Transparency.org (انگريزي ۾). 30 January 2024. 6 October 2024 تي حاصل ڪيل.
  226. ↑ "Qatar faces international scrutiny over human rights violations". انادولو ايجنسي. 12 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  227. ↑ "Human rights in Qatar". Amnesty International (انگريزي ۾). 12 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  228. ↑ Human Rights Watch (16 January 2025), "Qatar: Events of 2024", Share this via Facebook (انگريزي ۾), 12 October 2025 تي حاصل ڪيل
  229. 1 2 "About Doha | 5th United Nations Conference on the Least Developed Countries (LDC5)". www.un.org. 12 February 2025 تي حاصل ڪيل.
  230. ↑ Rasoul Sorkhabi (2010). "The Qatar Oil Discoveries". GEO ExPro Magazine. جلد 7، شمارو 1. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 December 2020 تي محفوظ ڪيل. 15 June 2014 تي حاصل ڪيل.
  231. ↑ Nordland, Rod (25 June 2013). "New Hope for Democracy in a Dynastic Land". NYTimes.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 26 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  232. ↑ وزير التجارة و الصناعة. مكتب الاتصال الحكومي (عربي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 21 May 2020 تي حاصل ڪيل.
  233. ↑ "Report for Selected Countries and Subjects (PPP valuation of country GDP)". IMF. October 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 4 January 2017 تي حاصل ڪيل.
  234. ↑ Bill Crane (20 April 2015). Gravediggers of the Gulf آرڪائيو ڪيا ويا 10 October 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Jacobin. Retrieved 20 April 2015.
  235. ↑ "Qatar: Migrant Construction Workers Face Abuse". Human Rights Watch. 12 June 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 October 2015 تي محفوظ ڪيل. 4 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  236. ↑ "Qatar tourist guide". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 14 February 2012 تي حاصل ڪيل.
  237. 1 2 3 "The Strange Power of Qatar by Hugh Eakin". The New York Review of Books. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 16 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  238. ↑ "Doing Business in Qatar: 2012 Country Commercial Guide for U.S. Companies" (PDF). US & Foreign Commercial Service And US Department of State. اصل نسخو (PDF) مان 16 January 2013 تي محفوظ ڪيل. 7 January 2013 تي حاصل ڪيل.
  239. ↑ "OPEC Member Countries". Organization of Petroleum Exporting Countries. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 February 2019 تي محفوظ ڪيل. 20 January 2019 تي حاصل ڪيل.
  240. ↑ Kortekaas, Vanessa (28 October 2013). "New Qatar emir shakes up sovereign wealth fund". Financial Times. 30 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  241. ↑ Greenfield, Beth. "The World's Richest Countries". Forbes. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 January 2018 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  242. ↑ "Qatar Holding LLC Among Investors in BlackBerrys $1 Billion Convertible Debt". Berryreview.com. 6 November 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 30 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  243. ↑ Hall, Camilla (30 October 2013). "Qatar fund quietly builds $1bn Bank of America stake". Financial Times. 30 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  244. ↑ Hall, Camilla (4 July 2013). "Qatar: what's next for the world's most aggressive deal hunter?". Financial Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 June 2016 تي محفوظ ڪيل. 30 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  245. ↑ "Information About Education, Economy, Health, IT and Tourism in Qatar". Portal.www.gov.qa. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 24 May 2020 تي حاصل ڪيل.
  246. ↑ "Taxes on junk food, luxury items to be rolled out in Qatar soon". 16 February 2017. اصل نسخو مان 19 May 2017 تي محفوظ ڪيل. 5 June 2017 تي حاصل ڪيل.
  247. ↑ "layoffs Archives – Doha News". Doha News. اصل نسخو مان 19 May 2017 تي محفوظ ڪيل. 5 June 2017 تي حاصل ڪيل.
  248. ↑ "Doha | City, Qatar, Map, & History | Britannica".
  249. ↑ "Qatar Oil Reserves, Production and Consumption Statistics". Worldometer (انگريزي ۾). 2 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  250. 1 2 Simon Lincoln Reader (12 November 2013). "Qatar shows how money can solve most problems". Bdlive.co.za. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 30 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  251. 1 2 "Qatar National Vision 2030". Ministry of Development Planning and Statistics. اصل نسخو مان 13 November 2012 تي محفوظ ڪيل.
  252. 1 2 "Qatar gets serious about solar". Oxford Business Group. 21 April 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 January 2019 تي محفوظ ڪيل. 6 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  253. ↑ "Qatar's Solar Energy Ambitions". Marhaba. 10 November 2016. اصل نسخو مان 7 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 6 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  254. ↑ Stapczynski, Stephen; Liao, Ruth; El Wardany, Salma (2026-03-04). "Qatar's Hard-Won Reputation as Safest Gas Supplier Lost in Days". Bloomberg.
  255. ↑ Rashad, Marwa (2026-03-04). "Exclusive: Qatar shuts gas liquefaction, will take weeks to restart, sources say". Reuters.
  256. ↑ Farchy, Jack; Longley, Alex; Azevedo Rocha, Priscila; Gorrivan, Charles; Lee, Julian (2026-03-03). "Trump's War on Iran Has Traders Staring Down an Energy Crisis". Bloomberg.
  257. ↑ England, Andrew; Moore, Malcolm (2026-03-06). "Qatar warns war will force Gulf to stop energy exports 'within days'". Financial Times. 2026-03-06 تي حاصل ڪيل.
  258. ↑ "Oil price jumps after Qatar minister warns all Gulf production could stop". BBC News (برطانوي انگريزي ۾). 2026-03-06. 2026-03-06 تي حاصل ڪيل.
  259. ↑ Liao, Ruth; Stapczynski, Stephen (2026-03-07). "Qatar's Main LNG Equipment Intact, Satellite Analysis Shows". Bloomberg News.
  260. ↑ "Tourism in the MENA Region". World Tourism Organization. 2019. doi:10.18111/9789284420896. ISBN 9789284420896. https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284420896. Retrieved 7 March 2019.
  261. ↑ "Qatar Travel and Tourism". www.trade.gov. 7 September 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 28 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  262. ↑ Admin (3 November 2020). "Tourism in Qatar". World Tourism Forum Institute. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 28 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  263. ↑ "Qatar's $220 billion tourism boost, will it pay off?". euronews. 23 November 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 28 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  264. ↑ "Visit Qatar – Official Website". visitqatar.com.
  265. ↑ "Tourism". www.invest.qa. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 28 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  266. ↑ "Visiting Qatar during the FIFA World Cup? Here are eleven wonderful things to see". gulfnews.com. 4 October 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 28 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  267. ↑ "#FutureQatar: A hub for connectivity in a globalised world". imo.gov.qa (انگريزي ۾). 2 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  268. ↑ "About Qatar Airways". www.qatarairways.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 17 November 2019 تي حاصل ڪيل.
  269. ↑ "Qatar Airways Business Class Review: Food, Seats, Fare and More". Gulf Guide (آمريڪي انگريزي ۾). 9 October 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 November 2019 تي محفوظ ڪيل. 17 November 2019 تي حاصل ڪيل.
  270. ↑ Cornish, Chloe; Georgiadis, Philip (9 March 2025). "Qatar Airways' breakneck growth will slow after next big plane order, says CEO". Financial Times. 2 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  271. ↑ "CG of Qatar in Guangzhou: Belt and Road Initiative will change the world | GDToday". www.newsgd.com. 2 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  272. ↑ "Background of the 21st Century Maritime Silk Road – Xinhua Silk Road". en.imsilkroad.com (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 October 2024 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  273. ↑ Procopio, Maddalena; Čok, Corrado (24 March 2025). "Diversification nations: The Gulf way to engage with Africa". European Council on Foreign Relations (برطانوي انگريزي ۾). 2 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  274. ↑ "Milaha showcases its digital transformation at Qatar Silk Road Exhibition". Gulf-Times. 5 November 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 February 2021 تي محفوظ ڪيل. 27 March 2021 تي حاصل ڪيل.
  275. ↑ Chaziza, Mordechai (14 February 2020). "China–Qatar Strategic Partnership and the Realization of One Belt, One Road Initiative". China Report 56 (1): 78–102. doi:10.1177/0009445519895612. http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0009445519895612. Retrieved 14 June 2022.
  276. ↑ "KUNA : Qatar, Kuwait critical partners in China's Silk Road Initiative – Communications – 03/11/2019". www.kuna.net.kw. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 27 March 2021 تي حاصل ڪيل.
  277. ↑ "Qatar's emir officially inaugurates Hamad Port". Al Jazeera. 5 September 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 May 2018 تي محفوظ ڪيل. 5 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  278. ↑ John Davison (15 June 2017). "Gulf crisis a "blessing in disguise" for Qatar seaport". Reuters. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  279. ↑ "Qatar strengthens port facilities, capacity and transport links". Oxford Business Group. 2016. اصل نسخو مان 26 February 2019 تي محفوظ ڪيل. 6 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  280. ↑ "QatarRail". www.qr.com.qa. اصل نسخو مان 2 April 2020 تي محفوظ ڪيل. 27 November 2024 تي حاصل ڪيل.
  281. ↑ "World Population Prospects: The 2017 Revision". ESA.UN.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. 10 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  282. ↑ Gulf Labour Markets and Migration (5 June 2025). "Qatar: Population by nationality (Qatari/ non-Qatari) at dates of censuses (1970-2020)". gulfmigration.grc.net. Retrieved 5 November 2025.
  283. ↑ "Population of Qatar by nationality – 2017 report". اصل نسخو مان 25 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 7 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  284. ↑ "History of Census in Qatar". Qatar Statistics Authority. اصل نسخو مان 20 April 2010 تي محفوظ ڪيل. 16 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  285. ↑ National Planning Council, State of Qatar. "Qatar Census 2020 Detailed Results". www.npc.qa (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 April 2025 تي محفوظ ڪيل. 2025-11-05 تي حاصل ڪيل.
  286. ↑ Baker, Colin; Jones, Sylvia Prys (1998). Encyclopedia of Bilingualism and Bilingual Education. Multilingual Matters. ص. 429. ISBN 978-1853593628. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 13 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  287. ↑ Guttenplan, D. D. (11 June 2012). "Battling to Preserve Arabic From English's Onslaught". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 24 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  288. ↑ Tweedie, Gregory; Johnson, Robert. "Listening instruction and patient safety: Exploring medical English as a lingua franca (MELF) for nursing education". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 6 January 2018 تي حاصل ڪيل.
  289. ↑ "Qatar Facts". First Qatar Orthodontic Conference. اصل نسخو مان 12 July 2014 تي محفوظ ڪيل. 23 January 2013 تي حاصل ڪيل.
  290. ↑ "Report on International Religious Freedom – Qatar". US Department of State. اصل نسخو مان 21 August 2014 تي محفوظ ڪيل. The official state religion follows the conservative Wahhabi tradition of the Hanbali school of Islam
  291. ↑ "Qatar". United States Department of State (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  292. ↑ "Tiny Qatar's growing global clout". BBC. 30 April 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  293. ↑ "Qatar's modern future rubs up against conservative traditions". Reuters. 27 September 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 February 2021 تي محفوظ ڪيل. 6 July 2021 تي حاصل ڪيل.
  294. ↑ "Rising power Qatar stirs unease among some Mideast neighbors". Reuters. 12 February 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 January 2016 تي محفوظ ڪيل. 13 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  295. ↑ "2011 Report on International Religious Freedom – Qatar". US Department of State. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 19 January 2014 تي حاصل ڪيل.
  296. ↑ Hackett, Conrad; Stonawski, Marcin; Tong, Yunping; Kramer, Stephanie; Fengyan Shi, Anne; Zanetti, Nick (9 June 2025). "Religious Composition by Country, 2010-2020". Pew Research Center. Retrieved 5 November 2025.
  297. ↑ Dr.Adnan (6 October 2016). "Qatar has edge in European hotel acquisitions". www.arabisklondon.com (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  298. ↑ "Islam in Qatar explained ahead of 2022 World Cup". The Independent (انگريزي ۾). 11 November 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  299. ↑ "The Ministry of Awqaf and Islamic Affairs". Afreno. 25 November 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 4 April 2020 تي حاصل ڪيل.
  300. ↑ "Christians to Welcome Qatar's First Christian Church". Christianpost.com. 24 February 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 22 January 2013 تي حاصل ڪيل.
  301. ↑ "CIA The World Fact Book". State.gov. 29 June 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 November 2019 تي محفوظ ڪيل. 28 March 2010 تي حاصل ڪيل.
  302. 1 2 "Report on Qatar". Cumorah Project. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  303. 1 2 "The Anglican Centre in Qatar". Epiphany-qatar.org. اصل نسخو مان 16 January 2013 تي محفوظ ڪيل. 22 January 2013 تي حاصل ڪيل.
  304. 1 2 David B. Barrett; George Thomas Kurian; Todd M. Johnson (2001). World Christian encyclopedia: a comparative survey of churches and religions in the modern world. جلد 1. Oxford University Press. ص. 617. ISBN 978-0-19-510318-2.
  305. ↑ "Qatar's claims of diversity are undermined by its treatment of Bahá'ís". The Guardian. 9 November 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 9 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  306. ↑ Anderson, Nick (6 December 2015). "The Education City contracts: A case study from VCU in Qatar". Washington Post. 14 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  307. ↑ "In the occasion of Literacy Arab Day, Qatar has the Lowest Illiteracy Rates in 2012". Qatar Statistics Authority. 8 January 2013. اصل نسخو مان 24 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 26 January 2013 تي حاصل ڪيل.
  308. ↑ "Qatar constitution". اصل نسخو مان 18 September 2013 تي محفوظ ڪيل.
  309. ↑ "Our history". Qatar University. اصل نسخو مان 25 December 2016 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  310. ↑ Hendengren, Adam (25 June 2013). "SPECIAL REPORT: UNIVERSITY STUDIES IN THE MIDDLE EAST". Your Middle East. اصل نسخو مان 6 May 2018 تي محفوظ ڪيل. 12 June 2015 تي حاصل ڪيل.
  311. ↑ "World Data on Education – Qatar" (PDF). UNESCO. 21 July 2015 تي حاصل ڪيل.
  312. ↑ Anderson, Margery K.; Tarfa Nasser Alnaimi; Shaikha Hamad Alhajri (1 November 2010). "National student research fairs as evidence for progress in Qatar's Education for a New Era". Improving Schools 13 (3): 235–248. doi:10.1177/1365480210390083.
  313. ↑ "Education for a New Era". Supreme Education Council. اصل نسخو مان 13 September 2005 تي محفوظ ڪيل. 25 March 2008 تي حاصل ڪيل.
  314. ↑ "Qatar". Ranking Web of Universities. 26 February 2013 تي حاصل ڪيل.
  315. ↑ "NHL Stenden University Qatar". 22 May 2009 تي حاصل ڪيل.
  316. ↑ PISA 2012 Results in Focus. OECD. 2014. ص. 5.
  317. ↑ "Key findings – Organisation for Economic Co-operation and Development". Oecd.org. 30 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  318. ↑ "GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025". WIPO. 2025-10-16 تي حاصل ڪيل.
  319. ↑ Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno (2025). Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads (انگريزي ۾). ورلڊ انٽيليڪچوئل پراپرٽي آرگنائيزيشن. ص. 19. doi:10.34667/tind.58864. ISBN 978-92-805-3797-0. 2025-10-17 تي حاصل ڪيل.
  320. ↑ "Global Innovation Index 2019". www.wipo.int (انگريزي ۾). 2 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  321. ↑ "Global Innovation Index". INSEAD Knowledge (انگريزي ۾). 28 October 2013. اصل نسخو مان 2 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  322. ↑ "Qatar National Development Strategy 2011~2016" (PDF). Doha, Qatar: Gulf Publishing and Printing Company. March 2011. اصل نسخو (PDF) مان 2 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 24 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  323. ↑ "Welcome to Al-Bairaq World". Qu.edu.qa. 6 March 2014. اصل نسخو مان 19 April 2014 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2014 تي حاصل ڪيل.
  324. ↑ "QF partner Texas A&M at Qatar receives 11 QNRF grants for research to benefit Qatar". Texas A&M University at Qatar. 26 January 2021. اصل نسخو مان 2 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  325. ↑ Gremm, Julia; Barth, Julia; Fietkiewicz, Kaja J.; Stock, Wolfgang G. (2017). Transitioning Towards a Knowledge Society. Springer International Publishing. ص. 49. ISBN 9783319711959.
  326. 1 2 Vineetha Menon (23 February 2009). "Qatar Foundation pumps $800 million into R&D hub". Arabian Business. 2 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  327. ↑ Lesley Walker (14 July 2015). "Qatari-Spanish JV win QR1.6bn contract to build new economic zone". Doha News. اصل نسخو مان 7 December 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  328. ↑ "QATAR: Compulsory health insurance leaves window for treatment abroad". International Medical Travel Journal. 21 October 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 July 2015 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2015 تي حاصل ڪيل.
  329. ↑ "Qatar's 2015 healthcare expenditure worth $5.2bn". Arabian Business. 13 July 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 July 2015 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2015 تي حاصل ڪيل.
  330. ↑ Shane McGinley (30 July 2012). "Qatar is MidEast's biggest healthcare spender". Arabian Business. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 July 2015 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2015 تي حاصل ڪيل.
  331. ↑ "Home". hamad.qa (آمريڪي انگريزي ۾). 2 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  332. ↑ Newspaper, The Peninsula (26 August 2022). "HMC marks 16 years of accreditation in a row by JCI". thepeninsulaqatar.com (انگريزي ۾). 2 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  333. ↑ Shane McGinley (30 July 2012). "Qatar is MidEast's biggest healthcare spender". Arabian Business. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 July 2015 تي محفوظ ڪيل. 3 July 2015 تي حاصل ڪيل.
  334. ↑ "Health report". World Health Organization. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  335. ↑ "Life expectancy in the Middle East". World Life Expectancy. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  336. ↑ "Mortality rate, infant (per 1,000 live births)". The World Bank. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  337. ↑ "Healthcare in Qatar". Allianz. اصل نسخو مان 18 June 2016 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2015 تي حاصل ڪيل.
  338. ↑ "Report: Qatar's healthcare sector the fastest growing in the region". Doha News. 25 April 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 July 2015 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2015 تي حاصل ڪيل.
  339. ↑ Kamrava, Mehran (2013). Qatar: Small State, Big Politics. Cornell University Press. ISBN 978-0801452093.
  340. ↑ "Qatar National Day 2011". Time Out Doha. 29 November 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 February 2021 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  341. ↑ "Everything you need to know about Qatar National Day 2012". Doha News. 10 December 2012. اصل نسخو مان 19 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 18 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  342. ↑ "State of Qatar" (PDF). 22 June 2015.
  343. ↑ "Sheikha Al Mayassa bint Hamad bin Khalifa Al Thani". 10 September 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 28 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  344. ↑ "H.E. Sheikha Al Mayassa Bint Hamad bin Khalifa Al Thani – Chairperson, Qatar Museums". www.artfortomorrow.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 28 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  345. ↑ "Art in Qatar: A Smithsonian in the sand". The Economist. 1 January 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 16 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  346. ↑ "QMA Board of Trustees". Qatar Museums Authority. اصل نسخو مان 2 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  347. ↑ "Qatar revealed as the world's biggest contemporary art buyer". The Art Newspaper. اصل نسخو مان 7 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 16 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  348. ↑ Bohas, Alexander. "The Political Trump-Cards of Cultural Potency Qatar's Policy of 'Cultural Grandeur'". Chaos International. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 13 April 2013 تي حاصل ڪيل.
  349. 1 2 Hassan Tawfiq (1 May 2015). الشعر في قطر علي امتداد مائة سنة (عربي ۾). Al Jasra Cultural and Social Club. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 29 August 2018 تي حاصل ڪيل.
  350. ↑ Muḥammad Muṣṭafá Badawī; Muhammad Mustafa Badawi; M. M. Badawi; María Rosa Menocal; Raymond P. Scheindlin & Michael Sells (1992). Modern Arabic Literature. جلد 3. Cambridge University Press. ص. 448. ISBN 9780521331975.
  351. 1 2 "Qatar Freedom of the Press". Freedom House. اصل نسخو مان 30 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 19 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  352. ↑ Barrie Gunter; Roger Dickinson (6 June 2013). News Media in the Arab World: A Study of 10 Arab and Muslim Countries. A&C Black. ص. 33. ISBN 978-1-4411-0239-3. 8 February 2014 تي حاصل ڪيل.
  353. ↑ Blanchard, Christopher (2014). Qatar: Background and U.S. Relations. Congressional Research Service. ص. 17. ISBN 9781437987089.
  354. ↑ Roth, Richard J. (8 May 2013). "Awaiting a Modern Press Law in Qatar". نيو يارڪ ٽائمز. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 16 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  355. ↑ "New cybercrime law could have serious consequences for press freedom in Qatar". cpj.org. 27 September 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 April 2019 تي محفوظ ڪيل. 19 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  356. ↑ "Qatar: New Cyber Crime Law poses real threat to Freedom of Expression". gc4hr.org. 17 September 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 19 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  357. ↑ The Report: Qatar 2010. Oxford Business Group. 2010. ص. 237. ISBN 9781907065446.
  358. ↑ Newspaper, The Peninsula (15 December 2014). "Qatar has 122 publications in 8 languages". thepeninsulaqatar.com (انگريزي ۾). 2 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  359. ↑ "South Asian Newspapers (Open Access)". East View (آمريڪي انگريزي ۾). 2 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  360. ↑ "NRI Overall Ranking 2014" (PDF). World Economic Forum. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 25 October 2016 تي محفوظ ڪيل. 28 June 2014 تي حاصل ڪيل.
  361. 1 2 "Arts and Culture". Embassy of Qatar in London. اصل نسخو مان 5 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 25 June 2015 تي حاصل ڪيل.
  362. ↑ "Heritage and Culture". Qatar e-Gov. اصل نسخو مان 4 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 26 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  363. ↑ "Qatar – a Sporting Nation". Qatar e-Government. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 October 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  364. ↑ Gibbes, Martin; Schiller, Emma (4 January 2011). "Fox Sports brings you everything you need to know – and a few things you don't – about the Asian Cup". Fox Sports. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  365. ↑ Gibbes, Martin; Schiller, Emma (4 January 2011). "Fox Sports brings you everything you need to know – and a few things you don't – about the Asian Cup". Fox Sports. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  366. ↑ "Qatar stun Japan with 3–1 win to be crowned Asian Cup champions". The Guardian. 1 February 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 5 February 2019 تي حاصل ڪيل.
  367. ↑ "Afif stars as Qatar defeat Jordan to retain title". Asian Football Confederation. 10 February 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 February 2024 تي محفوظ ڪيل. 10 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  368. ↑ Paul Radford (2 December 2010). "Russia, Qatar win 2018 and 2022 World Cups". Reuters. اصل نسخو مان 5 December 2010 تي محفوظ ڪيل. 2 December 2010 تي حاصل ڪيل.
  369. ↑ "World Cup 2022: A guide to the eight World Cup stadiums in Qatar" (1 April 2022). بي بي سي. Retrieved 3 April 2022.
  370. ↑ "Stadiums". Supreme Committee for Delivery & Legacy. 6 July 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 8 January 2018 تي حاصل ڪيل.
  371. ↑ "Europe's Top Leagues protest against 2022 winter World Cup in Qatar". Qatar Chronicle. 12 آگسٽ 2013. اصل نسخو مان 17 آگسٽ 2013 تي محفوظ ڪيل. 21 آگسٽ 2013 تي حاصل ڪيل.
  372. ↑ "Fifa wants Qatar 2022 postponed to Winter". Qatar Chronicle. 20 جُولاءِ 2013. اصل نسخو مان 10 نومبر 2014 تي محفوظ ڪيل. 21 آگسٽ 2013 تي حاصل ڪيل.
  373. ↑ "BBC Sport – Qatar World Cup: '£3m payments to officials' corruption claim". BBC Sport. 1 June 2014 تي حاصل ڪيل.
  374. ↑ Ronay, Barney (8 October 2022). "Blatter to Beckham: who was in the room when Qatar got the World Cup". The Guardian. 29 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  375. ↑ "World Cup inquiry clears Qatar but criticises English FA". BBC. 13 November 2014. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  376. ↑ Ronay, Barney (8 October 2022). "Football corruption and the remarkable road to Qatar's World Cup". The Guardian. 29 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  377. ↑ Pattisson, Pete (25 September 2013). "Revealed: Qatar's World Cup 'slaves'". The Guardian. 26 September 2013 تي حاصل ڪيل. So entrenched is this exploitation that the Nepalese ambassador to Qatar, Maya Kumari Sharma, recently described the emirate as an "open jail".
  378. ↑ Booth, Robert; Pattisson, Pete (28 July 2014). "Qatar World Cup: migrants wait a year to be paid for building offices". The Guardian. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  379. ↑ Owen Gibson and Pete Pattisson (23 December 2014). Death toll among Qatar's 2022 World Cup workers revealed. The Guardian. Retrieved 29 May 2015.
  380. ↑ Gibson, Owen (14 June 2014). "Qatar hits back at allegations of bribery over 2022 World Cup". The Guardian. 12 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  381. ↑ Pattisson, Pete; ۽ ٻيا (23 February 2021). "Revealed: 6,500 migrant workers have died in Qatar since World Cup awarded". The Guardian. 18 May 2022 تي حاصل ڪيل.
  382. ↑ "World Cup 2022: Qatar tournament to feature semi-automated offside technology with ball sensors and cameras". Sky Sports.
  383. ↑ "Football fans to sleep in Glastonbury-like tented villages at Qatar World Cup". The Florida Post. اصل نسخو مان 26 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 22 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  1. ↑ عربي: قطر, romanised: Qaṭar, ar, afb[8]
  2. ↑ انگريزي تلفظ عام طور Listeni/kəˈtɑr/ KƏ-tar يا عربيءَ جي ويجهو /ˈkɑːtɑr/ KAH-tar آهي؛ ٻين صورتن ۾ /ˈkʌtɑr[unsupported input]ˈkæ-[unsupported input]-ər/ kut-AR-,_-KAT-ar-,_-kut، /ˈkɑːtər/ KAH-tər، ۽ /kæˈtɑr[unsupported input]kɑː-/ KA(H)-tar شامل آهن.[9][10][11][12]
  3. ↑ عربي: دولة قطر, romanised: Dawlat Qaṭar, ar.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو
قطر
بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
وڪي لغت ۾ ڳوليو وصفون وڪي لغت تان
وڪيميڊيا العام ۾ ڳوليو ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
وڪي خبرون ۾ ڳوليو خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
وڪي قول ۾ ڳوليو قول وڪي قول تان
وڪي ماخذ ۾ ڳوليو ماخذي متن وڪي ماخذ تان
وڪي بُڪس ۾ ڳوليو درسي ڪتاب وڪي بُڪس تان
وڪي سفر ۾ ڳوليو سفر بابت رهنمائي وڪي سفر تان
وڪيورسٽي ۾ ڳوليو سکيا جا وسيلا وڪيورسٽي تان

سانچو:Qatar topics

25°30′N 51°15′E / 25.500°N 51.250°E / 25.500; 51.250



او آءِ سي
افغانستان | الجزائر | البانيا | آذربائيجان | بحرين | بنگلاديش | بينن | برڪینا فاسو برونائي | ڪيمرون | چاڊ | قمر جا ٻيٽ |آئيوري ڪوسٽ | جبوتي مصر | گيبون | گيمبيا گني | گني بسائو

گيانا | انڊونيشيا | ايران عراق | اردن | ڪويت قازقستان | ڪرگزستان | لبنان | ليبيا مالديپ | ملائيشيا | مالي | موريطانيه | مراڪش | موزمبيق | نائيجر نائيجيريا | اومان
پاڪستان | فلسطين | قطر | سعودي عرب سينيگال | سيراليون| صوماليا | سوڊان | سورينام | شام | تاجڪستان ترڪي| تيونس | ٽوگو ترڪمانستان | یوگینڊا | ازبڪستان | گڏيل عرب امارات | يمن

حوالا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=قطر&oldid=398013" تان ورتل