مواد ڏانھن هلو

نائيجيريا

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
نائيجيريا جي وفاقي جمهوريا

Federal Republic of Nigeria


Ọ̀hàńjíkọ̀ Ọ̀hànézè Naìjíríyà (اگبو)
Orílẹ̀-èdè Olómìniira Àpapọ̀ Nàìjíríà (یوروبا)

Jamhuriyar Tarayyar Najeriya (ھائوسا)
Flag of نائيجيريا
{{{coat_alt}}}
جھنڊو نِسبتي نشان
شُعار: '"اتحاد ۽ ايمان، امن ۽ ترقي"
ترانو: "Nigeria, We Hail Thee"
"نائيجيريا، اسان توهان کي سلام ڪريون ٿا"
گادي جو هنڌابوجا
9°4′N 7°29′E / 9.067°N 7.483°E / 9.067; 7.483
سڀ کان وڏو شهرلاگوس
دفتري ٻوليونانگريزي
قومي ٻوليون
  • هاوسا ٻولي
  • اگبو ٻولي
  • يوروبا ٻولي
علائقائي ٻوليون[1]525 کان وڌيڪ ٻوليون[2]
نسلي گروھ (2018ع)
  • 30٪ هائوسا
  • 15.5٪ يوروبا
  • 15.2٪ اگبو
  • 6% فولاني
  • 2.4٪ ٽيو
  • 2.4٪ ڪنوري
  • 1.8٪ آئبیبو
  • 1.8٪ اجاو
  • 24.9٪ ٻيا
مذهب
  • 50% اسلام
  • 40٪ عيسائيت
  • 10٪ ٻيا
مقامي آبادينائجيرين
حڪومتوفاقي صدارتي جمهوريا
• صدر
بولا احمد تينوبو
• نائب صدر
قاسم شيتيما
• سينيٽ جو صدر
گوڊز وِل اڪپابيو
• هائوس اسپيڪر
تاج الدين عباس
• چيف جسٽس
اولوڪا يوڊي آريوولا
مقننه قومي اسيمبلي
سينيٽ
نمائندن جو ايوان
آزادي برطانيه کان
• اتر نائيجيريا پروٽيڪٽوريٽ
1 جنوري 1900ع
• ڏاکڻي نائيجيريا پروٽيڪٽوريٽ
1 جنوري 1900ع
• نائيجيريا جو اتحاد
1 جنوري 1914ع
• خودمختيار رياست طور اعلان ڪيو ويو
1 آڪٽوبر 1960ع
• جمهوريه بڻجي ويو
1 آڪٽوبر 1963ع
• موجوده آئين
29 مئي 1999ع
• ڪرنسي
نائيجيرين نائیرا (₦)
پکيڙ
• جملي
923,769 km2 (356,669 sq mi) (31st)
• پاڻي (%)
1.4
آبادي
• 2023ع اندازو
230,842,743 (فطري واڌ)[3] (6th)
•  گھاٽائي
249.8/km2 (647.0/sq mi) (42nd)
جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد )2023ع لڳ ڀڳ
• ڪل
1.365 ٽريلين آمريڪي ڊالر[4] (27ھون)
• في سيڪڙو
6,147 آمريڪي ڊالر[4] (143ھون)
جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ )2024ع لڳ ڀڳ
• ڪل
252.738 بلين آمريڪي ڊالر[4] (53ھون)
• في سيڪڙو
1,110 آمريڪي ڊالر[4] (167ھون)
جِينِي (2020)positive decrease 35.1[5]
وچولو
ايڇ ڊي آء (2022) 0.548[6]
ڪمتر · 161st
ڪرنسينائیرا (₦) (NGN)
معياري وقتWAT (متناسق عالمي وقت+01:00)
تاریخ جو نمونوdd/mm/yyyy
ڊرائيونگ جو پاسوright[7]
ڊائلنگ ڪوڊ+234
انٽرنيٽ ڊومين.ng

نائجيريا (Nigeria)، سرڪاري نالو وفاقي جمهوريه نائيجيريا، اولھہ آفريڪي ملڪ آهي.[8] اهو ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾ اتر ۾ ساحل ۽ ڏکڻ ۾ گني جي نار جي وچ ۾ واقع آهي. اهو 9,23,769 چورس ڪلوميٽر (3,56,669 چورس ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. 23 ڪروڙ (230 ملين) کان وڌيڪ جي آبادي سان، اهو آفريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ آهي، ۽ دنيا جو ڇهين نمبر تي سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ آهي. نائيجيريا جون حدون اتر ۾ نائيجر، اتر۔اوڀر ۾ چاڊ، اوڀر ۾ ڪيمرون، اولھ ۾ بينن ء ڏکڻ ۾ ائٽلانٽڪ سمنڊ سان ان جي سرحد گني جي نار ۾ ملي ٿي. راڄڌاني شھر ابوجا آهي ۽ ڪرنسي جو نالو نائيرا آهي.

نائجيريا جو وفاق 36 صوبائي رياستن ء ھڪ وفاقي گادي واري خطي تي مشتمل آهي جتي راڄڌاني، ابوجا واقع آهي.[9] نائيجيريا ۾ سڀ کان وڏو شهر لاگوس آهي، جيڪو دنيا جي وڏي ۾ وڏي ميٽروپوليٽن علائقن مان هڪ آهي ۽ آفريڪا ۾ سڀ کان وڏو آهي.

نائيجيريا ٻئي هزار سال قبل مسيح کان وٺي ڪيترن ئي مقامي اڳ-نوآبادياتي رياستن ۽ بادشاهتن جو گهر رهيو آهي. 15ھین صدي قبل مسيح ۾ نوڪ تهذيب پهريون اندروني اتحاد جي نشاندهي ڪري ٿو.[10] جديد رياست جي شروعات 19ھین صدي ۾ برطانوي نوآبادياتي نظام سان ٿي، سال 1914ع ۾ ڏاکڻي نائيجيريا پروٽيڪٽوريٽ ۽ اتر نائيجيريا پروٽيڪٽوريٽ جي ضم ٿيڻ سان ان جي موجوده علائقائي شڪل اختيار ڪئي. انگريزن روايتي سردارن جي ذريعي اڻ سڌي طرح حڪمراني جي مشق ڪندي انتظامي ۽ قانوني جوڙجڪ قائم ڪئي.[11] نائيجيريا 1 آڪٽوبر 1960ع تي باضابطه طور تي آزاد وفاق بڻجي ويو. هن 1967ع کان 1970ع تائين گهرو ويڙهه جو تجربو ڪيو، جنهن کانپوءِ فوجي آمريتن ۽ جمهوري طور تي چونڊيل سويلين حڪومتن جو تسلسل رهيو، جيستائين 1999ع جي صدارتي چونڊن ۾ پيپلز ڊيموڪريٽڪ پارٽي جي اولوسيگن اوبوسانجو جي چونڊ سان هڪ مستحڪم حڪومت حاصل نه ٿي. ملڪ اڪثر ڪري چونڊين جو تجربو ڪري ٿو ۽ ڪرپشن نائيجيريا جي سياست جي مختلف سطحن ۾ ڦهليل آهي.

نائيجيريا هڪ ڪثير قومی رياست آهي جيڪا 250 کان وڌيڪ نسلي گروهن جي آبادي آهي جيڪا 500 مختلف ٻوليون ڳالهائيندڙ آهي، سڀني کي مختلف ثقافتن سان سڃاڻي ٿو.[12][13][14] ٽي سڀ کان وڏو نسلي گروهه اتر ۾ هائوسا، اولهه ۾ يوروبا ۽ اوڀر ۾ اگبو آهن، جيڪي مجموعي طور تي ڪل آبادي جو 60 سيڪڙو کان وڌيڪ آهن.[15] سرڪاري ٻولي انگريزي آهي، جيڪا قومي سطح تي لساني اتحاد کي آسان ڪرڻ لاءِ چونڊيل آهي.[16] نائيجيريا جو آئين مذهب جي مڪمل آزادي کي يقيني بڻائي ٿو، ۽ اهو دنيا جي سڀ کان وڏي مسلمان ۽ عيسائي آبادي جو گهر آهي.[17] نائيجيريا تقريبن اڌ ۾ مسلمانن، جيڪي گهڻو ڪري ملڪ جي اتر واري حصي ۾ رهن ٿا ۽ عيسائين، جيڪي گهڻو ڪري ڏکڻ ۾ رهن ٿا، جي وچ ۾ ورهايل آهي ۽ مقامي مذهب، جهڙوڪ اِگبو ۽ يوروبا نسلن جا اصل، اقليت ۾ آهن.[18]

نائيجيريا آفريڪا ۾ هڪ علائقائي طاقت ۽ بين الاقوامي معاملن ۾ وچولي طاقت آهي. نائيجيريا جي معيشت آفريڪا ۾ چوٿين نمبر تي وڏي، جی ڈی پی جي لحاظ کان دنيا ۾ 53 نمبر وڏي ۽ جی ڈی پی (PPP) جي لحاظ کان 27 هين وڏي معيشت آھي. نائيجيريا کي ان جي وڏي آبادي ۽ معيشت جي ڪري اڪثر ڪري آفريڪا جو ديو سڏيو ويندو آهي ۽ ورلڊ بئنڪ پاران هڪ اڀرندڙ منڊي سمجهيو ويندو آهي.[19] نائيجيريا افريقي يونين جو هڪ باني ميمبر آهي ۽ ڪيترن ئي بين الاقوامي تنظيمن جو ميمبر آهي، جن ۾ گڏيل قومن، گڏيل دولت، غير جانبدار ملڪن جی تحریڪ (NAM)، [20] مغربي افريقا رياستن جي اقتصادي ڪميونٽي (ECOWAS)، اسلامي تعاون جي تنظيم (OIC) ۽ تيل پيدا ڪندڙ ملڪن جي تنظيم، (OPEC) شامل آهن. اهو پڻ ملڪن جي غير رسمي گروپ (MINT) جو ميمبر آهي ۽ هڪ ايندڙ يارهن معيشتن مان آهي.

نالو

[سنواريو]

تاريخ

[سنواريو]

جاگرافي

[سنواريو]

حڪومت ۽ سياست

[سنواريو]

سال 1979ع جي آئين جي منطوري کان پوءِ فوجي حڪومت وفاقي اسمبلي ٺاهئي، جنهن ۾ سڌو وزير اعظم ء وزير اعلي کي چونڊيو ويو. ڊسمبر 1983ع ۾ فوجي حڪومت بغاوت ڪري جمهوري حڪومت جو تختو الٽو ڪيئين.

معيشت

[سنواريو]

آٻادي

[سنواريو]

سن 2003ع ۾ گڏيل ملڪن نائيجيريا ۾ مردم شماري ڪئي جنهن ۾ نائيجيريا جي ڪل آبادي 12,40,09,000 هئي جيڪا دنيا جي 193 ملڪن ۾ 10ھین نمبر تي هئي. جنهن ۾ 3 في صد آٻادي 65 سالن جي ماڻهن جي هئي، 44 في صد 15 سالن جي نوجوانن جي هئي. هڪ سو هڪ ماڻهن جي مقابلي ۾ هڪ سو عورتون هيون.[21]

سرڪاري زبان

[سنواريو]

نائيجيريا جي سرڪاري زبان انگلش آهي. 300 مختلف زبانون پر ڳالهايون وينديون آهن جنهن ۾ چاليهه في صد حوسه زبان شمالي علاقن ۾ ڳالهائبي آهي.[9]

مذهب

[سنواريو]
ابوجا ۾ نائيجيريا جي قومي مسجد

نائيجيريا جي ڪل آبادي جو 50 سيڪڙو مسلمان آهي، 40 سيڪڙو عيسائيت جا پوئلڳ آهن ء 10 سيڪڙو جو تعلق مقامي آفريڪي مذھبن سان آهي يا ڪنهن به مذهب جا پوئلڳ نه آهن. مسلمانن ء عيسائين ۾ تڪرار هلندي رهندي آهي. مسلمانن ء عيسائين جي مذهبي تهوارن جي ڏينهن تي عام تعطيل ڪئي ويندي آهي.[22]

ثقافت

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]


8°N 10°E / 8°N 10°E / 8; 10

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Languages of Nigeria". Ethnologue. Archived from the original on 15 September 2008. Retrieved 12 September 2010.
  2. ↑ Blench, Roger (2014). An Atlas Of Nigerian Languages. Oxford: Kay Williamson Educational Foundation.
  3. ↑ {{Cite CIA World Factbook|country=Nigeria|access-date=4 March 2023|year=2022}}
  4. 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Nigeria)". IMF.org. International Monetary Fund. 10 October 2023. Archived from the original on 16 October 2023. Retrieved 12 October 2023.
  5. ↑ "Poverty and Inequality Index". National Bureau of Statistics. Archived from the original on 13 April 2021. Retrieved 8 June 2020.
  6. ↑ "Human Development Report 2023/24" (in انگريزي). United Nations Development Programme. 13 March 2024. Archived from the original on 19 March 2024. Retrieved 22 March 2023.
  7. ↑ Akinbode, Ayomide (2 April 2019). "Why Nigeria changed from Right-Hand Drive to Left-Hand Drive in 1972". thehistoryville.com. Archived from the original on 9 July 2021. Retrieved 9 July 2021. The terms 'right- and left-hand drive' refer to the position of the driver in the vehicle and are the reverse of the terms 'right- and left-hand traffic'.
  8. ↑ "About Nigeria". nigeriaembassygermany.org. Archived from the original on 15 October 2023. Retrieved 2023-09-08.
  9. 1 2 Nigeria
  10. ↑ "Nigeria - Colonialism, Independence, Civil War". Britannica (in انگريزي). Archived from the original on 2 October 2023. Retrieved 2023-09-08.
  11. ↑ Achebe, Nwando. The female king of colonial Nigeria : Ahebi Ugbabe. Bloomington. ISBN 978-0-253-00507-6. OCLC 707092916. https://www.worldcat.org/oclc/707092916. Retrieved 15 December 2020.
  12. ↑ "Ethnicity in Nigeria". PBS. 5 April 2007. Archived from the original on 6 October 2017. Retrieved 9 May 2015.
  13. ↑ "Nigeria". Ethnologue. Archived from the original on 27 February 2021. Retrieved 4 July 2019.
  14. ↑ Pereltsvaig, Asya (16 June 2011). "Linguistic diversity in Africa and Europe – Languages Of The World". Archived from the original on 15 May 2012. Retrieved 4 July 2019.
  15. ↑ "Nigeria – CIA World Factbook 2019" (PDF). Archived from the original (PDF) on 23 September 2020. Retrieved 25 May 2020.
  16. ↑ Mann, Charles C. (1990). "Choosing an Indigenous Official Language for Nigeria" (PDF). Archived (PDF) from the original on 2 December 2020. Retrieved 10 July 2020.
  17. ↑ "The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations". Pew Research Center (in آمريڪي انگريزي). Archived from the original on 18 January 2021. Retrieved 2020-05-25.
  18. ↑ "Nigeria Fact Sheet" (PDF). United States Embassy in Nigeria. Archived from the original (PDF) on 18 October 2020. Retrieved 23 September 2018.
  19. ↑ "Nigeria: The African giant". The Round Table 50 (197): 55–63. 1959. doi:10.1080/00358535908452221. ISSN 0035-8533.
  20. ↑ "Non-Aligned Movement (NAM) - The Nuclear Threat Initiative". Archived from the original on 19 October 2021. Retrieved 19 October 2021.
  21. ↑ Population - Nigeria - growth, annual
  22. ↑ Religions - Nigeria
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=نائيجيريا&oldid=328600" تان ورتل