وارھ تعلقو
وارھ تعلقو وارھ Wareh Taluka | |
|---|---|
 قمبر شهدادڪوٽ ضلعي ۾ وارھ تعلقو ڳاڙهي رنگ سان نمايان | |
  وارھ تعلقو سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام  وارھ تعلقو وارھ تعلقو (پاڪستان) | |
| Coordinates: 27°27′30″N 67°48′40″E / 27.45833°N 67.81111°E | |
| ملڪ |  پاڪستان |
| صوبو | سنڌ |
| ڊويزن | لاڙڪاڻو ڊويزن |
| ضلعو | قمبر شهدادڪوٽ ضلعو |
| لاڙڪاڻي ضلعي ۾ تعلقو | 1901ع |
| قمبر شهدادڪوٽ ضلعي ۾ شامل | 2004ع |
| صدر مقام | وارھ |
| ايراضي | |
| • تعلقو | 695 km2 (268 sq mi) |
| آبادي (2023ع)[1] | |
| • ڪل | 253,681 |
| • ڪثافت | 365.01 في چورس ڪلوميٽر |
| • شهري | 73,007 |
| • ٻهراڙي | 180,674 |
| خواندگي (2023ع) | |
| وقتي علائقو | UTC+5 (پاڪستان جو معياري وقت) |
| شهري آبادي | 28.78٪ |
| ديهون | 43 |
وارھ تعلقو يا وارهه تعلقو سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن ۾ واقع قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي ستن تعلقن مان هڪ آهي. تعلقي جو انتظامي صدر مقام وارھ شهر آهي. 2023ع جي پاڪستاني آدمشماريءَ موجب تعلقي جي ڪل آبادي 253,681 هئي، جنهن مان 180,674 ماڻهو ٻهراڙي ۽ 73,007 ماڻهو شهري علائقن ۾ رهندا هئا. تعلقي جي ايراضي 695 چورس ڪلوميٽر ۽ آباديءَ جي گهاٽائي 365.01 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر هئي.[1]
2023ع ۾ تعلقي جي شهري آباديءَ جو تناسب 28.78 سيڪڙو هو. وارھ، گاجي کهاوڙ ۽ وڳڻ پاڪستان شماريات بيورو طرفان تعلقي جون ٽي سرڪاري شهري آباديون شمار ڪيون ويون آهن.[2]
تاريخ
[سنواريو]قديم ۽ وچئين دور
[سنواريو]وارھ تعلقي جو علائقو سنڌو درياهه جي تاريخي وهڪرن سان لاڳاپيل رهيو آهي. تاريخدان ۽ محقق ايم ايڇ پنهور جي تاريخي جاگرافيءَ واري تحقيق موجب موجوده وارھ جي اولهه طرف ديهه جوڻاڻي ۾ وچئين دور جي هڪ وڏي آبادي جوڻاڻي يا جناڻي جا آثار موجود آهن، جنهن کي هن 14هين صديءَ ۾ ابن بطوطه پاران بيان ڪيل شهر جناڻي سان سڃاتو آهي.[3]
ابن بطوطه 1333ع ڌاري سنڌ مان سفر ڪندي هڪ وڏي ۽ خوشحال شهر جناڻي جو ذڪر ڪيو، جنهن کي هن سنڌو درياهه جي هڪ وهڪري جي ڪناري تي آباد ۽ سومرا آباديءَ وارو شهر بيان ڪيو. پنهور جي سڃاڻپ موجب هي ماڳ موجوده وارھ کان لڳ ڀڳ ٻه ڪلوميٽر اولهه طرف ديهه جوڻاڻي ۾ پراڻي انسپيڪشن بنگلي ڀرسان آهي.[3]
پنهور موجب هن 1955ع ۾ جوڻاڻي واري دڙي ۽ پراڻي آباديءَ جا آثار ڏٺا. جديد تحقيق پڻ هن سڃاڻپ کي ورجائي ٿي ۽ جوڻاڻي کي وارھ–حمل روڊ تي وارھ کان اولهه طرف واقع ڄاڻائي ٿي.[4]
ڪلهوڙا دور
[سنواريو]سنڌ جي 18هين صديءَ ۾ آبپاشي، زرعي زمين ۽ آباديءَ جي وڏي واڌ سان وارھ سميت اتر سنڌ جون ڪيترين ئي وسنديون وڌيون. ايم. ايڇ. پنهور 1701ع کان 1758ع واري دور ۾ وڌندڙ زرعي پوکيءَ سان گڏ اُسريل يا وڌندڙ شهرن ۾ شهدادڪوٽ، قمبر، وارھ، ميهڙ، خيرپور ناٿن شاهه ۽ وڳڻ جو ذڪر ڪري ٿو.[5]
برطانوي دور
[سنواريو]1843ع ۾ سنڌ تي برطانوي قبضي کان پوءِ موجوده وارھ وارو علائقو شڪارپور ضلعي جي انتظام هيٺ رهيو.
برطانوي سرڪاري گزيٽيئر موجب 1901ع ۾ لاڙڪاڻو ضلعو قائم ڪرڻ وقت شڪارپور ضلعي مان لاڙڪاڻو، رتوديرو، قمبر، لب درياهه، ميهڙ، وارھ ۽ ڪڪڙ تعلقا ڌار ڪري نئين ضلعي ۾ شامل ڪيا ويا.[6]
انهيءَ ڪري 1901ع کي وارھ تعلقي جي شروعات جو قطعي سال سمجهڻ بدران اهو چوڻ وڌيڪ درست آهي ته 1901ع تائين وارھ باقاعده تعلقو هو ۽ ان سال نئين لاڙڪاڻي ضلعي ۾ شامل ڪيو ويو.[6]
ان وقت وارھ ۽ موجوده نصيرآباد تعلقي جا علائقا هڪ وڏي انتظامي اڪائيءَ سان لاڳاپيل هئا. بعد ۾ انتظامي حدن جي نئين سر ترتيب ۽ نصيرآباد تعلقو ٺهڻ سان وارھ تعلقي جي ايراضي گهٽجي موجوده 695 چورس ڪلوميٽر رهجي وئي.[7]
قمبر شهدادڪوٽ ضلعي ۾ شموليت
[سنواريو]13 ڊسمبر 2004ع تي قمبر شهدادڪوٽ ضلعو قائم ٿيڻ کان پوءِ وارھ تعلقو لاڙڪاڻي ضلعي کان ڌار ٿي نئين ضلعي جو حصو بڻيو.
جاگرافي
[سنواريو]وارھ تعلقو قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي ڏاکڻي ۽ ڏکڻ اوڀر واري حصي ۾ واقع آهي. ان جي اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر طرف نصيرآباد تعلقو ۽ لاڙڪاڻي ضلعي جا علائقا، اتر ۽ اولهه طرف قمبر تعلقي جا علائقا واقع آهن.
تعلقي جو وڏو حصو سنڌو ماٿريءَ جي هموار زرعي ميدانن تي مشتمل آهي. پراڻن سنڌو وهڪرن، واهن ۽ ڍورن علائقي جي زمين، وسندين ۽ تاريخي آبادين جي ترتيب تي اهم اثر وڌو آهي.
آبپاشي
[سنواريو]وارھ تعلقي جي زرعي معيشت لاءِ وارھ برانچ بنيادي آبپاشي ذريعن مان هڪ آهي. هي واهه سکر بئراج جي ساڄي ڪپ واري اتر اولهه ڪئنال جي نظام سان لاڳاپيل آهي.[8]
سنڌ آبپاشي کاتي موجب سکر بئراج جي ساڄي ڪپ واري نظام ۾ گذريل ڏهاڪن دوران گاد، ڍانچي جي خرابي ۽ پاڻيءَ جي ورڇ جا مسئلا پيدا ٿيا آهن. سنڌ پاڻي ۽ زراعت تبديلي منصوبي هيٺ دادو ڪئنال، رائيس ڪئنال، اتر اولهه ڪئنال ۽ وارھ برانچ جي بحالي ۽ نئين سر ڊزائن بابت تفصيلي اڀياس شامل ڪيا ويا آهن.[8]
تاريخي پبلڪ ورڪس کاتي جي رپورٽن مان ظاهر ٿئي ٿو ته سکر بئراج منصوبي جي تعمير دوران وارھ برانچ جي رٿابندي، تفصيلي ڪراس سيڪشن، ريگيوليٽرن ۽ پلن تي ڪم ڪيو ويو هو.[9]
2026ع ۾ وارھ برانچ ۽ ان جي ورهاستين ۾ غيرقانوني پائيپن ۽ پاڻي چوريءَ خلاف پوليس ۽ رينجرز جي مدد سان ڪارروائيءَ جو حڪم ڏنو ويو. ان وقت آبپاشي اختيارين چيو ته غيرقانوني پاڻي کڻڻ سبب پوڇڙيءَ وارن آبادگارن تائين پاڻي نه پهچي رهيو هو ۽ سارين جي پوک متاثر ٿي رهي هئي.[10]
موسم
[سنواريو]وارھ اتر سنڌ جي گرم ۽ خشڪ ميداني موسمي خطي ۾ واقع آهي. اونهاري ۾ گرمي شديد هوندي آهي، جڏهن ته اڪثر برساتون جولاءِ کان سيپٽمبر جي مون سون دوران ٿين ٿيون.
قمبر شهدادڪوٽ ۽ لاڙڪاڻي واري علائقي ۾ مئي ۽ جون دوران گرمي پد 45° سينٽي گريڊ کان مٿي وڃڻ معمول آهي. مون سون جي غيرمعمولي برساتن ۽ بلوچستان جي جابلو پاڻيءَ جي وهڪرن سبب وارھ ٻوڏن کان پڻ متاثر ٿيندو رهيو آهي.
آبادي
[سنواريو]آباديءَ ۾ واڌ
[سنواريو]پاڪستان شماريات بيورو موجب موجوده حدن مطابق وارھ تعلقي جي آبادي 1998ع ۾ 169,448، 2017ع ۾ 229,519 ۽ 2023ع ۾ 253,681 هئي.[7][1]
| آدمشماري | ڪل آبادي | ايراضي (چورس ڪلوميٽر) |
آباديءَ جي گهاٽائي |
|---|---|---|---|
| 1998ع | 169,448 | 695 | 243.81 |
| 2017ع | 229,519 | 695 | 330.24 |
| 2023ع | 253,681 | 695 | 365.01 |
ذريعا: پاڪستان شماريات بيورو.[7][1]
2017ع کان 2023ع تائين تعلقي جي سراسري سالياني آباديءَ جي واڌ 1.69 سيڪڙو هئي.[1]
2023ع ۾ 132,165 مرد، 121,515 عورتون ۽ هڪ ٽئين جنس سان تعلق رکندڙ فرد درج ٿيو. هر 100 عورتن جي مقابلي ۾ 108.76 مرد هئا.[1]
ٻهراڙي ۽ شهري آبادي
[سنواريو]| علائقو | آبادي | ڪل آباديءَ مان حصو |
|---|---|---|
| ٻهراڙي | 180,674 | 71.22٪ |
| شهري | 73,007 | 28.78٪ |
| ڪل | 253,681 | 100٪ |
ذريعو: پاڪستان شماريات بيورو.[1]
شهري آباديون
[سنواريو]2023ع جي آدمشماري ۾ وارھ تعلقي جون ٽي سرڪاري شهري مڪاني اڪائيون هيون:[2]
| شهر | 2017ع جي آبادي | 2023ع جي آبادي | 2017–2023ع سالياني واڌ |
|---|---|---|---|
| وارھ | 37,926 | 38,394 | 0.21٪ |
| گاجي کهاوڙ | 15,455 | 17,879 | 2.46٪ |
| وڳڻ | 15,763 | 16,734 | 1.00٪ |
| ڪل | 69,144 | 73,007 | — |
عمر جو ڍانچو
[سنواريو]2023ع ۾ تعلقي جي 85,477 آبادي 10 سالن کان گهٽ عمر جي هئي، جيڪا ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ هڪ ٽيون حصو بڻجي ٿي.[11]
| عمر | آبادي |
|---|---|
| هڪ سال کان گهٽ | 4,394 |
| پنجن سالن کان گهٽ | 43,787 |
| ڏهن سالن کان گهٽ | 85,477 |
مذهب
[سنواريو]2023ع جي آدمشماريءَ موجب وارھ تعلقي ۾ 252,370 مسلمان هئا، جيڪي ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 99.48 سيڪڙو هئا.[12]
| مذهبي گروهه | آبادي | لڳ ڀڳ سيڪڙو |
|---|---|---|
| اسلام | 252,370 | 99.48٪ |
| هندومت | 657 | 0.26٪ |
| عيسائيت | 340 | 0.13٪ |
| احمدي | 201 | 0.08٪ |
| درج فهرست ذاتيون | 53 | 0.02٪ |
| سک مت | 2 | <0.01٪ |
| ٻيا | 58 | 0.02٪ |
ٻوليون
[سنواريو]سنڌي ٻولي تعلقي جي غالب مادري ٻولي آهي. 2023ع جي آدمشماري موجب 248 هزار کان وڌيڪ ماڻهن سنڌي کي پنهنجي مادري ٻولي ڄاڻايو، جڏهن ته براهوي ٻولي ڳالهائيندڙ پڻ هڪ ننڍي اقليت طور موجود آهن.
وارھ، گاجي کهاوڙ، وڳڻ ۽ ٻهراڙيءَ جي اسڪولن ۾ پڻ سنڌي تدريسي ۽ مقامي رابطي جي بنيادي ٻولي آهي.
خواندگي ۽ تعليم
[سنواريو]2023ع جي آدمشماريءَ موجب ڏهن سالن يا ان کان وڏي عمر واري آباديءَ جي مجموعي خواندگي شرح 44.25٪ هئي. مردن ۾ اها 52.67٪ ۽ عورتن ۾ 35.20٪ هئي.[13]
| علائقو | مجموعي | مرد | عورتون |
|---|---|---|---|
| سڄو تعلقو | 44.25٪ | 52.67٪ | 35.20٪ |
| ٻهراڙي | 43.01٪ | 51.89٪ | 33.43٪ |
| شهري | 47.20٪ | 54.54٪ | 39.37٪ |
ذريعو: پاڪستان شماريات بيورو.[13]
2023ع ۾ 5 کان 16 سالن جي عمر جا 47,589 ٻار اسڪول کان ٻاهر هئا، جن مان 23,278 ڇوڪرا ۽ 24,310 ڇوڪريون هيون.[13]
سرڪاري اسڪول
[سنواريو]سنڌ جي 2023–24ع واري سالياني اسڪول آدمشماري موجب وارھ تعلقي جي سرڪاري اسڪولن ۾ ڪل 43,690 شاگرد داخل هئا، جن مان لڳ ڀڳ 57٪ ڇوڪرا ۽ 43٪ ڇوڪريون هيون.[14]
سنڌ حڪومت جي 2025–26ع واري بجيٽ ۾ وارھ تعلقي جا ڪيترائي هائير سيڪنڊري ادارا الڳ بجيٽ اسڪيم طور درج آهن، جن ۾:
- گورنمينٽ بوائز هائير سيڪنڊري اسڪول وارھ
- گورنمينٽ گرلز هائير سيڪنڊري اسڪول وارھ
- گورنمينٽ بوائز هائير سيڪنڊري اسڪول گاجي کهاوڙ
- گورنمينٽ گرلز هائير سيڪنڊري اسڪول وڳڻ
شامل آهن.[15]
سنڌ تعليم کاتي جي جديد اسڪول فهرستن ۾ وارھ، کنڊو، جوڻاڻي، لالو رائنڪ، ميرپور، آباد ۽ ٻين يونين ڪائونسلن ۾ وڏي انگ ۾ پرائمري، مڊل ۽ سيڪنڊري اسڪول درج آهن.[16]
صحت
[سنواريو]وارھ شهر ۾ تعلقه اسپتال وارھ ڪم ڪري ٿي. سنڌ صحت کاتي جي ليڊي هيلٿ ورڪر مينيجمينٽ نظام ۾ اها ڪوڊ 234064 سان درج آهي.[17]
سنڌ انرجي کاتي جي صحت مرڪزن کي شمسي توانائي ڏيڻ واري منصوبي ۾ پڻ تعلقه اسپتال وارھ شامل آهي.[18]
تعلقي جي ٻئي اهم صحت مرڪز رورل هيلٿ سينٽر وڳڻ کي سنڌ حڪومت جي 2026ع واري صحت سهولتن جي فهرست ۾ ڪوڊ 234073 سان درج ڪيو ويو آهي.[19]
قومي تپ دق پروگرام جي سرڪاري فهرست ۾ تعلقه اسپتال وارھ ۽ رورل هيلٿ سينٽر وڳڻ ٻنهي کي قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي صحت مرڪزن طور درج ڪيو ويو آهي.[20]
انتظامي ورهاست
[سنواريو]مڪاني حڪومت
[سنواريو]موجوده بلدياتي جوڙجڪ ۾ وارھ تعلقي جي ڳوٺاڻن علائقن لاءِ يونين ڪائونسلون ۽ شهري علائقن لاءِ ٽائون ڪاميٽيون قائم آهن.
اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان جي 2022ع واري مڪاني چونڊن واري انتظامي رڪارڊ موجب وارھ تعلقي ۾ 10 ڳوٺاڻيون يونين ڪائونسلون شامل هيون.[21]
| # | يونين ڪائونسل | # | يونين ڪائونسل |
|---|---|---|---|
| 1 | نور آباد | 6 | وارھ |
| 2 | ڪلر | 7 | جوڻاڻي |
| 3 | لالو رائنڪ | 8 | حمل-چڪ آباد |
| 4 | ياروديرو | 9 | ميرپور |
| 5 | آباد | 10 | کنڊو |
ٽائون ڪاميٽيون
[سنواريو]2023ع جي آدمشماري ۽ مڪاني حڪومت جي رڪارڊ موجب تعلقي ۾ ٽي شهري ٽائون ڪاميٽيون آهن:[2]
| # | ٽائون ڪاميٽي | آبادي (2023ع) |
|---|---|---|
| 1 | وارھ | 38,394 |
| 2 | گاجي کهاوڙ | 17,879 |
| 3 | وڳڻ | 16,734 |
| ڪل | 73,007 | |
روينيو انتظام
[سنواريو]تپا
[سنواريو]وارھ تعلقي جي روينيو انتظام ۾ مختلف تپا شامل آهن، جن مان اهم هي آهن:
| # | تپو | # | تپو | # | تپو |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | تپو گاجي کهاوڙ | 5 | تپو لالو رائنڪ | 9 | آباد |
| 2 | تپو حمل | 6 | تپو وڳڻ | 10 | تپو حامد واھ |
| 3 | تپو جوڳي | 7 | تپو ايڊيشنل وڳڻ | 11 | ڪلر |
| 4 | ميرپور | 8 | تپو جکر | 12 | تپو وارھ |
ديهون
[سنواريو]سنڌ بورڊ آف روينيو جي سرڪاري ديهن واري فهرست موجب وارھ تعلقي ۾ 43 ديهون درج آهن.[22]
| # | ديهه | # | ديهه | # | ديهه |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | آباد | 16 | ڳڙهي ماڪورو | 31 | مرزاپور |
| 2 | علي اصحابو | 17 | گل ٻرڙو | 32 | نانگ دڙو |
| 3 | آهون | 18 | حمل | 33 | نواب ڪلهوڙو |
| 4 | بشارت ڪاڇڙي | 19 | حامد واھ | 34 | پيچوها |
| 5 | بشارت کهاوڙ | 20 | حسن هوري | 35 | پوٺو |
| 6 | بڪيجاڻي | 21 | جکر | 36 | صفر تونيو |
| 7 | بند جاني | 22 | جوڳي | 37 | سانهاري |
| 8 | چڪ فريدآباد | 23 | جوڻاڻي | 38 | ٿرڙي هاجران |
| 9 | چڪ فريدآباد 1 | 24 | ڪلر | 39 | ٿاڻو |
| 10 | چڪ فريدآباد 2 | 25 | کنڊو | 40 | ٺيٺ |
| 11 | چڪ آباد | 26 | لالو رائنڪ | 41 | عبيداڻي |
| 12 | چندني جاگير | 27 | مڪلاڻي | 42 | وڳڻ |
| 13 | چڪ بشارت | 28 | مڱڻيجا | 43 | وارھ |
| 14 | گاجي کهاوڙ ديھ | 29 | ميرپور | — | |
| 15 | ڳڙهي جاگير | 30 | ياروديرو | ||
معيشت
[سنواريو]وارھ تعلقي جي معيشت جو بنيادي دارومدار زراعت، مال پالڻ، زرعي مزدوري، اناج جي واپار ۽ مقامي خدمتن تي آهي.
چانور علائقي جو سڀ کان اهم خريف فصل آهي، جڏهن ته ڪڻڪ ربيع جو اهم فصل آهي. ان کان سواءِ ڀاڄيون، چارا، جوئر، داليون ۽ ٻيا موسمي فصل پڻ پوکيا وڃن ٿا.
وارھ برانچ ۽ ان سان ڳنڍيل ورهاستين جي پاڻيءَ جي دستيابي سارين جي فصل لاءِ خاص اهميت رکي ٿي. 2023ع ۾ پاڻيءَ جي سخت کوٽ سبب وارھ سميت قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي آبادگارن پڊين جي نرسري ۽ پوک متاثر ٿيڻ جون شڪايتون ڪيون.[23]
2026ع ۾ پڻ وارھ برانچ ۾ پاڻيءَ جي کوٽ سنڌ اسيمبلي ۽ آبپاشي اختيارين جي سطح تي بحث هيٺ رهي.[10]
روڊ ۽ آمدرفت
[سنواريو]وارھ شهر روڊن ذريعي وڳڻ، گاجي کهاوڙ، نصيرآباد، قمبر، لاڙڪاڻو ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺن سان ڳنڍيل آهي.
2022ع جي ٻوڏ ۾ تعلقي جا ڪيترائي روڊ متاثر ٿيا. سنڌ فلڊ ايمرجنسي ريهيبليٽيشن پروجيڪٽ جي سرڪاري منصوبي هيٺ وارھ تعلقي ۾ هي اهم رستا بحاليءَ لاءِ شامل ڪيا ويا:[24]
- وارھ کان وڳڻ روڊ — 7 ڪلوميٽر
- کنڊو کان گرگيج روڊ — 7 ڪلوميٽر
- اين-55 وٽ واڪا موري کان علي اصحابو ڳوٺ تائين روڊ — 5 ڪلوميٽر، نصيرآباد ۽ وارھ تعلقن ۾
اهڙن منصوبن جو مقصد ٻوڏ کانپوءِ ڳوٺاڻن علائقن کي بازارن، اسڪولن، صحت مرڪزن ۽ ٻين خدمتن سان ٻيهر ڳنڍڻ هو.[24]
2022ع جي ٻوڏ
[سنواريو]2022ع جي پاڪستاني ٻوڏ دوران وارھ قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي سخت متاثر علائقن مان هڪ هو.
29 آگسٽ 2022ع تائين سيف الله مگسي برانچ، ڳڙهه ڊرين ۽ بلوچستان کان ايندڙ پاڻيءَ سبب وارھ ڏانهن ٻوڏ وڌڻ شروع ٿي وئي ۽ ڪيترن ماڻهن محفوظ هنڌن ڏانهن لڏپلاڻ شروع ڪئي.[25]
3 سيپٽمبر تي ضلعي انتظاميا وارھ شهر جي رهواسين کي فوري طور محفوظ هنڌن ڏانهن منتقل ٿيڻ جو حڪم ڏنو، ڇاڪاڻتہ کيرٿر ۽ ڪاڇي مان ايندڙ ٻوڏ جا وهڪرا شهر ڏانهن وڌي رهيا هئا.[26]
5 سيپٽمبر تائين ڊان موجب شهر ۽ ڀرپاسي مان 40 هزار کان وڌيڪ ماڻهو لڏي چڪا هئا ۽ شهر جا گهڻا هيٺاهين پاڙا پاڻيءَ سان گهيريل هئا.[27]
سنڌ حڪومت ۽ ورلڊ بئنڪ جي ٻوڏ بحالي منصوبي تحت قمبر شهدادڪوٽ سميت متاثر ضلعن ۾ بندن، واهن ۽ نالن جا 208 وڏا گهارا بند يا مضبوط ڪيا ويا ۽ آبپاشي نظام کي ٻيهر فعال ڪرڻ جا ڪم ڪيا ويا.[28]
وارھ تعلقي ۾ ڌمراهه واهه جا گهارا پڻ ٻوڏ بحالي منصوبي هيٺ بند ۽ مضبوط ڪيا ويا. سرڪاري آڊٽ موجب هي واهه رائيس ڪئنال مان نڪري ٿو ۽ 2022ع جي ٻوڏ دوران ايم اين وي ڊرين ڏانهن پاڻي ڪڍڻ لاءِ ان ۾ گهارا پيا هئا.[29]
جوڻاڻي
[سنواريو]جوڻاڻي وارھ تعلقي جي تاريخي اهميت رکندڙ آبادي آهي. ايم. ايڇ. پنهور هن ماڳ کي ابن بطوطه جي 14هين صديءَ واري سفرنامي ۾ بيان ڪيل جناڻي سان سڃاتو آهي.[3]
اڄ جوڻاڻي پنهنجي ديني مدرسي، مسجد ۽ پراڻي علمي روايت لاءِ پڻ سڃاتي وڃي ٿي. سنڌ تعليم کاتي جي موجوده اسڪول رڪارڊ ۾ گورنمينٽ بوائز پرائمري اسڪول جوڻاڻي ۽ گورنمينٽ گرلز پرائمري اسڪول جوڻاڻي ٻئي وارھ تعلقي ۾ درج آهن.[30]
2026ع ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي لاڙڪاڻي سرڪٽ ۾ جوڻاڻي شريف کي گئس فراهميءَ بابت ڪيس پڻ ٻڌڻي هيٺ رهيو، جنهن مان ڳوٺ جي موجوده انتظامي ۽ رهائشي اهميت ظاهر ٿئي ٿي.[31]
وڪيميڊيا ڪامنز تي تصويرون
[سنواريو]وارھ شهر ۽ تعلقي جون سڌيون آزاد تصويرون محدود آهن. هي تصديق ٿيل يا مضمون سان لاڳاپيل آزاد فائيل استعمال ڪري سگهجن ٿا:
قمبر شهدادڪوٽ ضلعي ۾ وارھ تعلقو
سنڌ ۾ قمبر شهدادڪوٽ ضلعو
قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي زرعي زمين؛ تعلقي جي معيشت پڻ وڏي حد تائين زراعت تي دارومدار رکي ٿي
قمبر شهدادڪوٽ ضلعي ۾ جوئر جو فصل
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 4 5 6 7 "2023ع آدمشماري: ايراضي، آبادي، جنسي تناسب، آباديءَ جي گهاٽائي، شهري آبادي ۽ سالياني واڌ" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "2023ع آدمشماري: سنڌ جون شهري آباديون" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 پنهور, ايم. ايڇ. (2004). سنڌ جي سومرا بادشاهت جو تصويري تاريخي ائٽلس (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 2025-08-09 تي محفوظ ڪيل. 2026-09-11 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌو درياهه جا بدلجندڙ وهڪرا ۽ موهن جو دڙو جا واپاري رستا". دي فرائيڊي ٽائيمز. 23 February 2026. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ پنهور, ايم. ايڇ. (1996). "سنڌ جي تاريخ ۽ آباديءَ بابت اڀياس". مھراڻ (سنڌي ادبي بورڊ) (1): 35.
- 1 2 سنڌ صوبي جو گزيٽيئر: سکر ضلعو (PDF). بمبئي حڪومت. 1919.
- 1 2 3 "2017ع آدمشماري: قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي انتظامي شماريات" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "سنڌ پاڻي ۽ زراعت تبديلي منصوبو: ساڄي ڪپ وارن واهن جا اڀياس". سنڌ آبپاشي کاتو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌ پبلڪ ورڪس کاتي جي تاريخي انتظامي رپورٽ" (PDF). سنڌ آبپاشي کاتو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "پاڻي چوري خلاف پوليس ۽ رينجرز مقرر ڪرڻ جو حڪم". ڊان. 23 June 2026. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "2023ع آدمشماري: چونڊ عمر گروپن موجب آبادي" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "2023ع آدمشماري: مذهب، جنس ۽ شهري/ٻهراڙي موجب آبادي" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "2023ع آدمشماري: خواندگي، داخلا ۽ اسڪول کان ٻاهر ٻار" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جو ساليانو اسڪول آدمشماري پروفائيل 2023–24ع" (PDF). سنڌ اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌ بجيٽ 2025–26ع: هائير سيڪنڊري تعليم" (PDF). ناڻي کاتو، سنڌ حڪومت. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌ جي سرڪاري اسڪولن جي فهرست" (PDF). سنڌ اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌ صحت کاتو: صحت مرڪزن جي ماهوار رپورٽ". صحت کاتو، سنڌ حڪومت. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي صحت مرڪزن لاءِ شمسي توانائي نظام" (PDF). توانائي کاتو، سنڌ حڪومت. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌ جي بنيادي ۽ رورل صحت مرڪزن جي فهرست" (PDF). نيشنل هيلٿ سپورٽ پروگرام، سنڌ حڪومت. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "پاڪستان جا سرڪاري تپ دق علاج مرڪز" (PDF). قومي تپ دق ڪنٽرول پروگرام. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌ مڪاني چونڊون: ريٽرننگ آفيسرن جي مقرري" (PDF). اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان. 13 April 2022. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌ جي ديهن جي فهرست" (PDF). سنڌ بورڊ آف روينيو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "2022ع جي ٻوڏ کان پوءِ قمبر شهدادڪوٽ کي خشڪيءَ جو خطرو". ڊان. 24 June 2023. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي 14 ٻوڏ متاثر روڊن جي بحالي" (PDF). سنڌ فلڊ ايمرجنسي ريهيبليٽيشن پروجيڪٽ، سنڌ حڪومت. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "ٻوڏ جي خطري سبب وارھ ۽ شهدادڪوٽ مان لڏپلاڻ شروع". ڊان. 29 August 2022. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "وارھ شهر جي رهواسين کي وڏي ٻوڏ کان اڳ لڏپلاڻ جو حڪم". ڊان. 3 September 2022. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "وارھ مان 40 هزار کان وڌيڪ ماڻهن جي لڏپلاڻ". ڊان. 5 September 2022. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "ٻوڏ جي پاڻيءَ مان بحالي: سنڌ جي 2022ع واري ٻوڏ کان پوءِ ٻيهر تعمير". ورلڊ بئنڪ. 28 June 2023. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "ڌمراهه واهه جي بحالي بابت ماحولياتي ۽ سماجي آڊٽ" (PDF). ورلڊ بئنڪ. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌ جي سرڪاري اسڪولن جي فهرست" (PDF). سنڌ اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "جوڻاڻي شريف کي گئس فراهمي بابت عدالتي حڪم تي عمل نه ٿيڻ تي سوئي سدرن جي آفيسر کي طلب". ڊان. 8 September 2026. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو]- پاڪستان شماريات بيورو
- سنڌ بورڊ آف روينيو
- اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان آرڪائيو ڪيا ويا 2024-05-08 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- سنڌ آبپاشي کاتو
- سنڌ اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتو آرڪائيو ڪيا ويا 2026-06-15 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- سنڌ فلڊ ايمرجنسي ريهيبليٽيشن پروجيڪٽ