نصيرآباد تعلقو
نصيرآباد تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن ۾ واقع قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي ستن تعلقن مان هڪ آهي. تعلقي جو انتظامي صدر مقام نصيرآباد شهر آهي. 2023ع جي پاڪستاني آدمشماري موجب تعلقي جي آبادي 174,708 هئي، جن مان 136,603 ماڻهو ٻهراڙي ۽ 38,105 شهري علائقن ۾ رهندا هئا.[1]
تعلقي جي ايراضي 309 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ 2023ع ۾ آباديءَ جي ڪثافت 565.40 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر هئي. ساڳئي آدمشماري موجب 10 ورهين يا ان کان وڏي عمر وارن ماڻهن ۾ خواندگيءَ جي مجموعي شرح 41.81 سيڪڙو هئي؛ مردن ۾ 51.06 سيڪڙو ۽ عورتن ۾ 31.71 سيڪڙو.[2]
تاريخ
[سنواريو]نصيرآباد جي شروعات بابت مقامي تاريخي روايتن ۾ اختلاف ملي ٿو. ڪجهه مقامي تحريرن ۾ شهر کي ٽالپرن جي دور ۽ مير نصير خان ٽالپر سان منسوب ڪيو ويو آهي، جڏهن ته ٻي روايت موجب هتي آبادي ميان نصير محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ قائم ٿي ۽ شهر جو نالو به ساڻس لاڳاپيل آهي.[3][4] دستياب نوآبادياتي سرڪاري ماخذ شهر جي ان کان اڳ واري بنياد بابت قطعي فيصلو نٿا ڪن؛ تنهنڪري انهن روايتن کي تاريخي دعوائن طور الڳ رکيو وڃي ٿو.
لُب تاريخ سنڌ ۾ ڪلهوڙن جي شروعاتي اثر واري علائقي ۾ چانڊڪا جو ذڪر اچي ٿو، جيڪو موجوده لاڙڪاڻي ۽ ڀرپاسي جي علائقن سان لاڳاپيل هو.[5]
برطانوي دور
[سنواريو]19هين صديءَ جي برطانوي سرڪاري دستاويزن مان نصيرآباد جي انتظامي اهميت واضح ٿئي ٿي. Imperial Gazetteer of India جي 1880ع واري ڏهاڪي سان لاڳاپيل داخلا ۾ نصيرآباد کي شڪارپور ضلعي جي نصيرآباد تعلقي جو شهر ڄاڻايو ويو آهي، جڏهن ته ان وقت وارهه کي تعلقي جو مکيه مقام بيان ڪيو ويو آهي. ساڳئي ماخذ موجب نصيرآباد چيلو واهه تي واقع هو، اتي ٽپيدار جو هيڊڪوارٽر، پوسٽ آفيس، پوليس لائينون ۽ مسافرن لاءِ بنگلو موجود هئا، جڏهن ته مقامي ۽ واپاري سرگرمين ۾ چانورن جي واپار جو ذڪر ملي ٿو.[6]
1919ع جي Gazetteer of the Province of Sind: Larkana District موجب وارهه جو تعلقو اڳ نصيرآباد تعلقو سڏبو هو ۽ انتظامي سهولت لاءِ تعلقي جو هيڊڪوارٽر نصيرآباد کان وارهه منتقل ڪيو ويو هو.[7]
سنڌي اديب ۽ سرڪاري عملدار مرزا قليچ بيگ 1880ع واري ڏهاڪي ۾ هن علائقي ۾ مختيارڪار طور ڪم ڪيو. سندس لکڻين ۾ نصيرآباد ۽ ڀرپاسي جي ڪاڇي ۽ ڏاڙهياري واري علائقي جا حوالا ملن ٿا.[3]
قمبر شهدادڪوٽ ضلعو 2000ع واري ڏهاڪي ۾ لاڙڪاڻي ضلعي کان ڌار ٿيڻ کان پوءِ نصيرآباد موجوده ضلعي جي انتظامي تعلقن مان هڪ بڻيو. 2002ع جي چونڊ تڪن بابت سرڪاري رڪارڊ ۾ موجوده نصيرآباد وارو علائقو اڃا وارهه تعلقي جي Nasirabad Supervisory Tapedar Circle طور درج ٿيل هو، جنهن مان موجوده تعلقي جي جديد انتظامي جوڙجڪ جي نسبتاً نئين هجڻ جي تصديق ٿئي ٿي.[8]
جاگرافي
[سنواريو]نصيرآباد تعلقو قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي زرعي ميداني حصي ۾ واقع آهي. تعلقي جو مکيه شهري مرڪز نصيرآباد آهي، جڏهن ته باقي آبادي گهڻو ڪري ڳوٺاڻن وسندين ۾ ورهايل آهي. علائقي جي آبادڪاري ۽ معيشت تي سنڌ جي آبپاشي واري نظام جو گهرو اثر رهيو آهي.
تعلقي جي اهم ڳوٺاڻين وسندين ۾ آڏي لاشاري، جلباڻي، باغ لهٻرجت، ڪانڌڙا، ميانداد چنجڻي، مرادي، ڏيرا، لاکا، ننگر جهتيال، کڏهڙي، حاڪم ڏيپر، حمزو ڀٽي، باغ ڪلهوڙو، واسو ڪلهوڙو، وڌو ڪلهوڙو، ٿرڙي هاشم ۽ واهوچا شامل آهن.
آبادي
[سنواريو]2023ع جي آدمشماري موجب نصيرآباد تعلقي جي ڪل آبادي 174,708 هئي، جيڪا 2017ع جي 151,410 آباديءَ جي ڀيٽ ۾ وڌي هئي. پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس 2017ع کان 2023ع تائين سالياني واڌ جي شرح 2.42 سيڪڙو ڄاڻائي آهي.[1]
| آدمشماري | ڪل آبادي | مرد | عورتون | خواجه سرا | شهري آبادي | ٻهراڙي آبادي |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2017ع | 151,410 | 76,934 | 74,456 | 20 | 37,819 | 113,591 |
| 2023ع | 174,708 | 91,575 | 83,127 | 6 | 38,105 | 136,603 |
| ذريعو: پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس، 2017ع ۽ 2023ع جون آدمشماريون.[1][9] | ||||||
2023ع ۾ تعلقي جي 21.81 سيڪڙو آبادي شهري علائقي، يعني نصيرآباد ٽائون ڪاميٽي، ۾ رهندي هئي. ساڳئي آدمشماري موجب هر گهر ۾ ماڻهن جو سراسري انگ 5.8 هو.[1]
خواندگي
[سنواريو]2023ع ۾ ڏهن ورهين يا ان کان وڌيڪ عمر واري آباديءَ ۾ خواندگيءَ جي شرح 41.81 سيڪڙو هئي. شهري علائقي ۾ اها شرح 52.91 سيڪڙو ۽ ٻهراڙيءَ ۾ 38.62 سيڪڙو هئي.[2]
| علائقو | مجموعي | مرد | عورتون |
|---|---|---|---|
| سڄو تعلقو | 41.81% | 51.06% | 31.71% |
| ٻهراڙي | 38.62% | 47.95% | 28.45% |
| شهري | 52.91% | 61.85% | 43.09% |
| ذريعو: پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس.[2] | |||
انتظامي ورهاست
[سنواريو]نصيرآباد تعلقو روينيو ۽ مقامي انتظام جي لحاظ کان يونين ڪائونسلن، تپن ۽ ديهن ۾ ورهايل آهي. دستياب مقامي ۽ روينيو رڪارڊ موجب تعلقي ۾ 6 يونين ڪائونسلون، 7 تپا ۽ 23 ديهون شامل آهن.[10]
تپا
[سنواريو]| # | تپو | # | تپو |
|---|---|---|---|
| 1 | تپو چنجڻي | 2 | تپو نصيرآباد |
| 3 | تپو کڏهڙي | 4 | تپو ڏيرا |
| 5 | تپو ڌامراهو | 6 | تپو چؤديرو |
| 7 | تپو لاکا |
ديهون
[سنواريو]| # | ديهه | # | ديهه |
|---|---|---|---|
| 1 | آڏي ڌامراهو | 2 | آڏي لاشاري |
| 3 | علي بهار | 4 | بٺ |
| 5 | بٺ ڏيرا | 6 | چنجڻي |
| 7 | چوديرو | 8 | ڏيرا |
| 9 | ڌامراهو | 10 | ڦيکراٽو |
| 11 | گڪو | 12 | گل سانگهرو |
| 13 | جلباڻي | 14 | ڪاٺيا بازار |
| 15 | کڏهڙي | 16 | لائق پور |
| 17 | لاکا | 18 | مڱيو |
| 19 | مرادي | 20 | نصيرآباد |
| 21 | ٿرڙي هاشم | 22 | واهوچا |
| 23 | واسو ڪلهوڙو |
معيشت
[سنواريو]نصيرآباد جي معيشت تاريخي طور زرعي پيداوار ۽ واهن تي دارومدار رکندڙ آبپاشيءَ سان لاڳاپيل رهي آهي. 19هين صديءَ جي Imperial Gazetteer نصيرآباد ۾ چانورن جي مقامي ۽ واپاري ڪاروبار جو خاص ذڪر ڪري ٿي.[6] موجوده دور ۾ پڻ تعلقي جي وڏي اڪثريت ٻهراڙيءَ ۾ رهڻ سبب زراعت ۽ ان سان لاڳاپيل ڪاروبار مقامي معيشت جا اهم شعبا آهن.
آثار قديمه ۽ تاريخي ماڳ
[سنواريو]نصيرآباد ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ ڪيترائي دڙا ۽ پراڻا آبادڪاريءَ جا ماڳ ڄاڻايا ويا آهن. انهن بابت تفصيلي سائنسي کوٽائي محدود رهي آهي، تنهنڪري دوربندي بابت دعوائون احتياط سان استعمال ڪرڻ گهرجن.
آڏت يا ڌامراهو جو دڙو
[سنواريو]مقامي آثار قديمه واري ادب ۾ نصيرآباد جي ڏکڻ-اوڀر طرف هڪ دڙي کي آڏت جو دڙو يا ڌامراهو جو دڙو سڏيو ويو آهي. پراڻين سروي رپورٽن ۾ هتان ٺڪر جا ٽڪرا، مڻڪا، ٽامي جون ننڍيون شيون ۽ ٻين آثارن جي ملڻ جو ذڪر ڪيو ويو آهي ۽ ماڳ کي سنڌو تهذيب جي دور سان ڳنڍيو ويو آهي.
چنهڙ جو دڙو
[سنواريو]نصيرآباد شهر جي اتر طرف هڪ دڙو مقامي طور چنهڙ جو دڙو سڏجي ٿو. مٿاڇري تان ٺڪراٺو، ٿانون جا ٽڪرا، چوڙيون ۽ سڪا ملڻ بابت مقامي حوالا موجود آهن ۽ مٿئين تهه کي اسلامي دور سان منسوب ڪيو ويو آهي. ماڳ جي مڪمل آثار قديمه واري کوٽائي نه ٿيڻ سبب ان جي سڀني تهن جي قطعي تاريخ مقرر ٿيل ناهي.
ثقافتي ۽ مذهبي ماڳ
[سنواريو]نصيرآباد ۽ ڀرپاسي ۾ ڪيترين درگاهن ۽ مذهبي ماڳن جو مقامي سماجي ۽ ثقافتي زندگيءَ ۾ ڪردار رهيو آهي. انهن ۾ سيد صفر شاهه بخاري، سيد نور شاهه بخاري، سيد جمن شاهه بخاري، سيد محمد شاهه واسو ڪلهوڙو ۽ ٻين بزرگن سان منسوب درگاهون شامل آهن.
مشهور شخصيتون
[سنواريو]نصيرآباد سان لاڳاپيل سڀ کان نمايان قومي شخصيتن مان راڻا ڀڳوانداس هو، جيڪو 20 ڊسمبر 1942ع تي نصيرآباد ۾ ڄائو. هو سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جو جج ۽ مختلف وقتن تي قائم مقام چيف جسٽس آف پاڪستان رهيو، ۽ بعد ۾ وفاقي پبلڪ سروس ڪميشن جو چيئرمين پڻ رهيو.[11]
مرزا قليچ بيگ پڻ 19هين صديءَ ۾ علائقي ۾ مختيارڪار طور مقرر رهيو ۽ نصيرآباد ۽ ڀرپاسي سان لاڳاپيل پنهنجي انتظامي تجربن ۽ سفرن کي تحريرن ۾ قلمبند ڪيو.[3]
چونڊ تڪ
[سنواريو]موجوده قومي اسيمبليءَ جي تڪبنديءَ ۾ نصيرآباد تعلقو اين اي-197 قمبر شهدادڪوٽ-2 جو حصو آهي. اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان جي تڪبنديءَ موجب تڪ ۾ نصيرآباد ۽ وارهه تعلقا ۽ قمبر علي خان تعلقي جا ڪجهه حصا شامل آهن.[12]
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 4 "TABLE 1: AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, SINDH" (PDF) (انگريزي ۾). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس. 3 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "TABLE 12: LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023" (PDF) (انگريزي ۾). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس. 3 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 قريشي, علي اڪبر اسير (2017). "وارهه جو تاريخي ۽ تحقيقي پسمنظر" (sd ۾). مھراڻ (ڄامشورو: سنڌي ادبي بورڊ) (4).
- ↑ ڪلهوڙو, دين محمد (2011). قمبر-شهدادڪوٽ ضلعو: تاريخ جي وهڪري ۾. قمبر-شهدادڪوٽ ڊسٽرڪٽ هسٽاريڪل سوسائٽي. ص. 94.
- ↑ خان, خداداد (1994). لُب تاريخ سنڌ. بلوچ, نبي بخش خان پاران ترجمو ڪيل. سنڌي ادبي بورڊ. اصل نسخو مان 16 April 2024 تي محفوظ ڪيل. 3 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 The Imperial Gazetteer of India (انگريزي ۾). جلد 10 (2nd ڇاپو). Oxford: Clarendon Press. 1908. ص. 245. 3 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Smyth, J. W. (1919). Gazetteer of the Province of Sind: Larkana District (انگريزي ۾). Bombay: Government Central Press. ص. 52. 3 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Delimitation of Constituencies, Sindh Province, 2002" (PDF) (انگريزي ۾). اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان. 2002. 3 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Area, Population by Sex, Sex Ratio, Population Density, Urban Proportion, Household Size and Annual Growth Rate – Census 2017" (PDF) (انگريزي ۾). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس. 3 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Board of Revenue Sindh – Land Administration and Revenue Records" (انگريزي ۾). بورڊ آف روينيو، سنڌ. 3 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Justice Bhagwandas passes away". ڊان (انگريزي ۾). 24 February 2015. 3 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Final Delimitation 2023–24: National Assembly Constituencies, Sindh" (PDF) (انگريزي ۾). اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان. 3 September 2026 تي حاصل ڪيل.