مواد ڏانھن هلو

لڪسمبرگ

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
لڪسمبرگ جي عظيم ڊچي

Flag of لڪسمبرگ
قومي نشان لڪسمبرگ
جھنڊو قومي نشان
شُعار: '"Mir wëlle bleiwe wat mir sinn"
"اسان جيئن آهيون، تيئن رهڻ چاهيون ٿا"
ترانو: "Ons Heemecht"
("اسان جو وطن")
مڪانيت  لڪسمبرگ     (green circle)– يورپ ۾     (light green & dark grey)– in يورپي يونين     (light green)  –  [Legend]
مڪانيت  لڪسمبرگ     (green circle)

– يورپ ۾     (light green & dark grey)
– in يورپي يونين     (light green)  –  [Legend]

گادي جو هنڌلڪسمبرگ[1]
49°36′41″N 6°07′48″E / 49.6114°N 6.13°E / 49.6114; 6.13
سڀ کان وڏو شهرگاديءَ وارو شھر
دفتري ٻوليونلڪسمبرگي[2]
تسلیم ٿيل قومي ٻولي
نسلي گروھ (2025)
مذهب (2021[3])
  • 38% ڪو به مذهب نه
  • 9% ٻيا
مقامي آبادي
  • لڪسمبرگي
  • لڪسمبرگ جو
حڪومتوحداني پارلياماني آئيني بادشاهت
گيوم پنجون
لُڪ فريڊن
ڪلاڊ وِسلر
مقننه چيمبر آف ڊيپٽيز
قیام
• فرانسيسي سلطنت کان الڳ ٿيڻ ۽ لڪسمبرگ جي عظيم ڊچي جو درجو ملڻ
9 جون 1815ع
• هالينڊ سان شخصي اتحاد هيٺ آزادي (لنڊن جو معاهدو)
19 اپريل 1839ع
23 نومبر 1890ع
• عظيم جرمن ريخ کان آزادي
1944/1945ع
پکيڙ
• جملي
2,586.4 km2 (998.6 sq mi) (168هون)
• پاڻي (%)
0.23 (2015)[4]
آبادي
• جون 2026ع اندازو
Neutral increase 693,916[5] (163هون)
• 2021 مردم شماري
643,941[6]
•  گھاٽائي
264/km2 (683.8/sq mi) (55هون)
جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد )2025 لڳ ڀڳ
• ڪل
Increase 106.505 ارب آمريڪي ڊالر[7] (100هون)
• في سيڪڙو
Increase 154,914 آمريڪي ڊالر[7] (1هون)
جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ )2025 لڳ ڀڳ
• ڪل
Increase 96.993 ارب آمريڪي ڊالر[7] (73هون)
• في سيڪڙو
Increase 141,079 آمريڪي ڊالر[7] (1هون)
جِينِي (2023)Negative increase 30.6[8]
وچولو
ايڇ ڊي آء (2023)Steady 0.922[9]
انتهائي اعلیٰ · 25هون
ڪرنسييورو (€) (EUR)
معياري وقتCET (متناسق عالمي وقت+1)
CEST (متناسق عالمي وقت +2)
ڊائلنگ ڪوڊ+352
انٽرنيٽ ڊومين.lub
  1. هالينڊ جي Het Wilhelmus سان ساڳيو نه آهي.
  2. .eu ڊومين پڻ استعمال ٿئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ٻين يورپي يونين جي ميمبر ملڪن سان گڏيل آهي.
  3. اهي انگ ممڪن آهي تہ حقيقي انگن کان گهٽ هجن، ڇاڪاڻ⁠تہ سرڪاري انگن اکرن ۾ لڪسمبرگي شهريت رکندڙ ٻٽي شهريت وارن ماڻهن کي رڳو لڪسمبرگي طور ڳڻيو وڃي ٿو.[10]

لڪسمبرگ،[lower-alpha 1]، سرڪاري طور لڪسمبرگ جي عظيم ڊچي،[lower-alpha 2]، اولھ يورپ ۾ واقع هڪ زمين بند ملڪ آهي. ان جي اولهه ۽ اتر ۾ بيلجيم، اوڀر ۾ جرمني ۽ ڏکڻ ۽ اولهه ۾ فرانس واقع آهن. ان جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو شهر لڪسمبرگ شھر، يورپي يونين جي چئن ادارتي مرڪزن[lower-alpha 3] مان هڪ آهي ۽ هتي يورپي يونين جا ڪيترائي ادارا قائم آهن، جن مان خاص طور يورپي يونين جي انصاف جي عدالت شامل آهي، جيڪا يورپي يونين جي سڀ کان اعليٰ عدالتي اختياري آهي.[12][13]

هيٺين ملڪن جي حصي طور، لڪسمبرگ جا بيلجيم ۽ هالينڊ سان ويجها تاريخي، سياسي ۽ ثقافتي لاڳاپا آهن. لڪسمبرگ جي ثقافت، ماڻهن ۽ ٻولين تي فرانس ۽ جرمنيءَ جو گهرو اثر آهي. لڪسمبرگي، جيڪا هڪ جرماني ٻولي آهي، لڪسمبرگي ماڻهن ۽ لڪسمبرگ جي عظيم ڊچي جي واحد تسليم ٿيل قومي ٻولي آهي.[14][15] قانون سازي لاءِ رڳو فرانسيسي ٻولي استعمال ٿئي ٿي، جڏهن تہ فرانسيسي ۽ لڪسمبرگي سان گڏ جرمن پڻ انتظامي معاملن ۾ استعمال ٿئي ٿي.[14]

2,586 چور�ڪلو� ميٽرs (998 sq mi) ايراضيءَ سان لڪسمبرگ يورپ جو ستون سڀ کان ننڍو ملڪ آهي.[16] 2026ع ۾ ان جي آبادي 693,916 هئي، جنهنڪري اهو يورپ جي گهٽ آباديءَ وارن ملڪن مان هڪ آهي،[5] جڏهن تہ ان جي آباديءَ جي واڌ جي شرح يورپ ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.[17] پرڏيهي شهري ملڪ جي آباديءَ جو لڳ ڀڳ اڌ حصو آهن.[18] لڪسمبرگ هڪ نمائنده جمهوريت آهي، جنهن جي سربراهي آئيني بادشاهه عظيم ڊيوڪ گيوم پنجون ڪري ٿو؛ اهڙيءَ طرح اهو دنيا جي واحد باقي خودمختيار عظيم ڊچي آهي.

لڪسمبرگ جي ڪائونٽي 11هين صديءَ ۾ پاڪ رومي سلطنت جي هڪ رياست طور قائم ٿي. ان جو عروج 14هين صديءَ ۾ ان وقت پنهنجي اوج تي پهتو جڏهن ان جو حڪمران هينري ستون پاڪ رومي شهنشاهه بڻيو. 15هين صديءَ ۾ لڪسمبرگ هيبسبرگ حڪمراني هيٺ آيو، جڏهن تہ 18هين صديءَ ۾ فرانس ان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو. لڪسمبرگ کي ٽي ڀيرا ورهايو ويو، جنهن سان ان جي ايراضي گهڻي گهٽجي وئي. نيپولين جي شڪست کان پوءِ 1815ع ۾ ان کي ٻيهر بحال ڪيو ويو، ۽ لڪسمبرگ بحران کان پوءِ 1867ع ۾ ان جي آزاديءَ جي بين الاقوامي حيثيت وڌيڪ مضبوط ٿي.

لڪسمبرگ هڪ ترقي يافته ملڪ آهي، جنهن وٽ ترقي يافته معيشت آهي ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ ۽ عالمي بئنڪ موجب دنيا جي سڀ کان وڌيڪ خريداري قوت جي برابريءَ موجب في فرد مجموعي ملڪي پيداوار رکندڙ ملڪن مان هڪ آهي. زندگيءَ جي اميد، انساني ترقي ۽ انساني حقن جي لحاظ کان پڻ ملڪ جو درجو مٿانهون آهي.[19][20] لڪسمبرگ جي تاريخي شهر کي ان جي وسيع قلعي بندين ۽ تاريخي پاڙن جي غيرمعمولي تحفظ سبب 1994ع ۾ يونيسڪو عالمي ورثو ماڳ قرار ڏنو ويو.[21] لڪسمبرگ يورپي يونين،[22] او اي سي ڊي، گڏيل قومن، نيٽو ۽ بينيلڪس جو باني ميمبر آهي.[23][24] 2013ع ۽ 2014ع ۾ اهو پهريون ڀيرو گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جو ميمبر رهيو.[25]

تاريخ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ جي تاريخ

963ع کان اڳ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو سيلٽڪ لڪسمبرگ
ايخٽرناخ جو ڪوڊيڪس اوريوس جو متني صفحو؛ هي هڪ اهم محفوظ ٿيل ڪوڊيڪس آهي، جيڪو 11هين صديءَ ۾ ايخٽرناخ ايبي ۾ تيار ڪيو ويو هو.[26]

اڄوڪي لڪسمبرگ جي علائقي ۾ انساني آبادڪاريءَ جا سڀ کان پراڻا نشان قديم پٿر واري دور سان واسطو رکن ٿا، جيڪي لڳ ڀڳ 35,000 سال پراڻا آهن. ڇهين صدي ق.م. کان سيلٽڪ قبيلا رائن ۽ ميوز درياهن جي وچ واري علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳا.[27]

لڳ ڀڳ ڇهه صديون پوءِ، رومنن انهن علائقن ۾ رهندڙ سيلٽڪ قبيلن کي مجموعي طور ٽريويري جو نالو ڏنو. لڪسمبرگ مان انهن جي موجودگيءَ بابت آثار قديمه جا ڪيترائي ثبوت مليا آهن، جن مان سڀ کان مشهور ٽيٽلبرگ جو اوپيڊم آهي.

تقريبن 58 کان 51 ق.م. دوران، جڏهن جوليس سيزر گال ۽ رائن جي سرحد تائين جرمينيا جي هڪ حصي کي فتح ڪيو، تڏهن رومن فوجون هن علائقي ۾ داخل ٿيون. ان کان پوءِ اڄوڪي لڪسمبرگ جو علائقو لڳ ڀڳ ايندڙ 450 سالن تائين رومي سلطنت جو حصو رهيو ۽ پيڪس رومانا هيٺ نسبتاً پرامن دور مان گذريو.

گال جي ٻين علائقن وانگر، لڪسمبرگ جي سيلٽڪ آباديءَ پڻ رومي ثقافت، ٻولي، رسم و رواج ۽ رهڻي ڪهڻي اختيار ڪئي، جنهن جي نتيجي ۾ اهو سماج آهستي آهستي ان تهذيب جو حصو بڻيو، جنهن کي بعد وارن مؤرخن گالو-رومي تهذيب جي نالي سان بيان ڪيو.[28] هن دور جي شاهدين ۾ ڊالهائيم رِسياڪم ۽ وِشٽن موزائيڪ شامل آهن، جيڪو لڪسمبرگ شهر جي تاريخ ۽ فن جي قومي عجائب گهر ۾ نمائش لاءِ رکيل آهي.[29]

چوٿين صديءَ کان جرمن فرينڪ هن علائقي ۾ داخل ٿيڻ لڳا، جڏهن تہ 406ع ۾ روم هن علائقي تي پنهنجو ڪنٽرول ڇڏي ڏنو.[30]:65 ان کان پوءِ هي علائقو فرينڪن جي بادشاهت جو حصو بڻيو. هتي آباد ٿيندڙ سالين فرينڪن کي عام طور اڄوڪي لڪسمبرگ ۾ جرمنڪ ٻولي آڻيندڙن مان سمجهيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ تہ لسانيات دانن موجب سندن ڳالهائي ويندڙ قديم فرينڪي ٻولي موزيل فرينڪونيائي لهجي جي سڌي اڳوڻي صورتن مان هئي، جنهن مان اڳتي هلي ٻين ٻولين سان گڏ جديد لڪسمبرگي ٻولي پڻ ترقي ڪئي.[30]:70[31]

لڪسمبرگ ۾ عيسائيت جي ڦهلاءَ کي عام طور ستين صديءَ جي پڇاڙيءَ سان ڳنڍيو وڃي ٿو. هن حوالي سان سڀ کان مشهور شخصيت وِليبرورڊ آهي، جيڪو نارٿمبريا سان واسطو رکندڙ مبلغ ۽ بزرگ هو. هن ٻين راهبن سان گڏجي 698ع ۾ ايخٽرناخ ايبي قائم ڪئي،[32] ۽ سندس ياد ۾ هر سال ايخٽرناخ جي ناچ واري جلوس جو اهتمام ڪيو ويندو آهي.[33][34] ڪجهه صدين تائين هي ايبي اتر يورپ جي سڀ کان بااثر مذهبي ۽ علمي مرڪزن مان هڪ رهي.[35] ايخٽرناخ جو ڪوڊيڪس اوريوس، جيڪو مڪمل طور سونهري مس سان لکيل هڪ اهم محفوظ ٿيل مسودو آهي، 11هين صديءَ ۾ هتي تيار ڪيو ويو.[26] نام نهاد شهنشاهه جي بائبل ۽ هينري ٽئين جا سونهري انجيل پڻ انهيءَ دور ۾ ايخٽرناخ ۾ تيار ڪيا ويا.[36][37][38]

اڀار ۽ توسيع (963–1312ع)

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ جي ڪائونٽي
چارلس چوٿون، 14هين صديءَ جو پاڪ رومي شهنشاهه ۽ بوهيميا جو بادشاهه، جيڪو لڪسمبرگ جي گهراڻي سان واسطو رکندو هو.[39]

843ع جي ويرڊن جي معاهدي کان شروع ٿيندڙ ڪارولنجي سلطنت جي ڪيترين ورهاستن کان پوءِ اڄوڪي لڪسمبرگ جو علائقو ترتيبوار وچ فرينشيا جي بادشاهت (843–855ع)، لوٿارينجيا جي بادشاهت (855–959ع) ۽ آخرڪار لورين جي ڊچي (959–1059ع) جو حصو بڻيو، جيڪا پاڻ پاڪ رومي سلطنت جي هڪ رياست بڻجي چڪي هئي.[40]

لڪسمبرگ جي دستاويزي تاريخ 963ع کان شروع ٿئي ٿي، جڏهن آرڊينس جي ڪائونٽ سيگفريڊ سينٽ ميڪسمن ايبي، ٽرير سان زمين جي ڏي وٺ ذريعي بوڪ پهاڙيءَ تي واقع Lucilinburhuc[41]، يعني اڄوڪي لڪسمبرگ قلعو، حاصل ڪيو.[42] هن قلعي بندي جي چوڌاري آهستي آهستي هڪ شهر آباد ٿيو، جيڪو لورين جي ڊچي اندر وڏي فوجي ۽ حڪمت عمليءَ واري اهميت رکندڙ رياست جو مرڪز بڻيو.[21]

سيگفريڊ جي اولاد وقت سان گڏ قلعي کي وڌايو، ۽ 1083ع تائين سندس هڪ وارث ڪونراڊ پهريون پاڻ کي پهريون ڀيرو ”لڪسمبرگ جو ڪائونٽ“ سڏيو. ان سان عملي طور لڪسمبرگ جي ڪائونٽي وجود ۾ آئي، جيتوڻيڪ اها اڃا به پاڪ رومي سلطنت جي هڪ رياست هئي.[43]

13هين صديءَ جي وچ تائين لڪسمبرگ جا ڪائونٽ وڏي دولت ۽ سياسي طاقت حاصل ڪري چڪا هئا ۽ پنهنجي علائقي کي ميوز کان موزيل درياهه تائين وڌائي چڪا هئا. هينري پنجون جي دور تائين بٽبرگ، لا روش-آن-آردين، دوربوي، آرلون، ٿيون وِل، مارويل، لانگوي ۽ 1264ع ۾ مقابلي واري ويانڊن جي ڪائونٽي، جنهن سان گڏ سينٽ وِٿ ۽ شلائڊن پڻ شامل هئا، يا ته سڌي طرح لڪسمبرگ ۾ ضم ٿي ويا يا ان جا تابع علائقا بڻيا.[44]

لڪسمبرگ جي طاقت ۾ واڌ دوران سڀ کان وڏو جهٽڪو 1288ع ۾ لڳو، جڏهن هينري ڇهون ۽ سندس ٽي ڀائر وورنگن جي جنگ ۾ مارجي ويا. هنن ليمبرگ جي ڊچي کي پنهنجي علائقي ۾ شامل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي هئي، جيڪا ناڪام ٿي. تنهن هوندي بہ وورنگن جي جنگ لڪسمبرگ جي ڪائونٽن کي فوجي شهرت حاصل ڪرڻ ۾ مدد ڏني، ڇاڪاڻ تہ ان کان اڳ انهن پنهنجي علائقي کي گهڻو ڪري وراثت، شادين ۽ جاگيرن ذريعي وڌايو هو.[45]

لڪسمبرگ جي ڪائونٽن جو عروج ان وقت پنهنجي اوج تي پهتو جڏهن هينري ستون پهرين رومنن جو بادشاهه، پوءِ اٽلي جو بادشاهه ۽ آخرڪار 1312ع ۾ پاڪ رومي شهنشاهه بڻيو.[46]

سونهري دور (1312–1443ع)

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ جي ڊچي
لڪسمبرگ شهر جي قلعي بندين جو تاريخي نقشو

هينري ستين جي شهنشاهه بڻجڻ سان لڪسمبرگ جو گهراڻو نه رڳو پاڪ رومي سلطنت تي حڪمراني ڪرڻ لڳو، پر وچ يورپ جي ٻين حصن ۾ پڻ ان جو سياسي اثر تيزيءَ سان وڌڻ لڳو.

هينري جو پٽ جان نابينا، لڪسمبرگ جو ڪائونٽ هجڻ سان گڏ بوهيميا جو بادشاهه پڻ ٿيو. هو لڪسمبرگ جي تاريخ ۽ لوڪ ادب ۾ هڪ اهم شخصيت طور سڃاتو وڃي ٿو ۽ ڪيترن مؤرخن کيس وچئين دور جي سورهيائي جي مثالي شخصيتن مان شمار ڪيو آهي. هن 1340ع ۾ شويبرفوئر قائم ڪيو ۽ 1346ع ۾ ڪريسي جي جنگ ۾ مارجي ويو.[47][48] جان نابينا کي لڪسمبرگ ۾ قومي هيرو پڻ سمجهيو وڃي ٿو.[49]

14هين ۽ 15هين صديءَ جي شروعات ۾ لڪسمبرگ جي گهراڻي جا وڌيڪ ٽي فرد پاڪ رومي شهنشاهه ۽ بوهيميا جا بادشاهه بڻيا: جان جا وارث چارلس چوٿون، سگسمند، جيڪو هنگري ۽ ڪروئيشيا جو بادشاهه پڻ هو، ۽ وينسلس چوٿون. چارلس چوٿين 1356ع جو سونهري فرمان جاري ڪيو، جنهن پاڪ رومي سلطنت جي آئيني ڍانچي جي ڪيترن اهم پهلوئن کي مقرر ڪيو.

لڪسمبرگ پاڪ رومي سلطنت جي هڪ آزاد جاگيردار ڪائونٽي طور برقرار رهيو، پر 1354ع ۾ چارلس چوٿين ان کي ڊچي جو درجو ڏنو ۽ سندس سئوٽ وينسلس پهريون لڪسمبرگ جو پهريون ڊيوڪ بڻيو. جڏهن سندس خاندان جا ٻيا فرد سلطنت جي ٻين حصن ۾ حڪمراني ۽ سياسي توسيع ۾ مصروف هئا، تڏهن وينسلس 1364ع ۾ شيني جي ڪائونٽي کي ضم ڪيو، جنهن سان نئين لڪسمبرگ جي ڊچي جي حدون پنهنجي سڀ کان وڏي وسعت تائين پهتيون.[50]

انهن لڳ ڀڳ 130 سالن دوران لڪسمبرگ جو گهراڻو هيبسبرگ گهراڻي سان پاڪ رومي سلطنت ۽ وچ يورپ ۾ بالادستي لاءِ مقابلي ۾ رهيو. هي دور 1443ع ۾ ختم ٿيو، جڏهن مرد وارث جي کوٽ سبب لڪسمبرگ جي گهراڻي کي جانشينيءَ جي بحران کي منهن ڏيڻو پيو. سگسمند ۽ ايلزبيٿ آف گورلٽز ٻنهي وٽ وارث نه هجڻ سبب لڪسمبرگ گهراڻي جون ملڪيتون يورپي اشرافيه ۾ ورهائجي ويون.[51] لڪسمبرگ جي ڊچي آخرڪار فلپ دي گڊ، برگنڊي جو ڊيوڪ، جي قبضي ۾ اچي وئي.[52]

لڪسمبرگ جي گهراڻي جي خاتمي ۽ ڊچي جي برگنڊي هالينڊ ۾ شامل ٿيڻ سان لڪسمبرگ تي لڳ ڀڳ چار صدين تائين پرڏيهي حڪمرانيءَ جي دور جي شروعات ٿي.

هيبسبرگ حڪمراني ۽ فرانسيسي حملا (1444–1794ع)

[سنواريو]

1482ع ۾ فلپ دي هينڊسم انهن سڀني علائقن جو وارث ٿيو، جيڪي اڳتي هلي هيبسبرگ هالينڊ جي نالي سان سڃاتا ويا، ۽ ان سان گڏ لڪسمبرگ جي ڊچي پڻ سندس قبضي ۾ آئي. لڳ ڀڳ 320 سالن تائين لڪسمبرگ طاقتور هيبسبرگ گهراڻي جي ملڪيت رهيو؛ پهرين آسٽريائي حڪمراني (1506–1556ع)، پوءِ اسپيني حڪمراني (1556–1714ع)، ۽ ان کان پوءِ ٻيهر آسٽريائي حڪمراني (1714–1794ع) هيٺ رهيو.
هيبسبرگ سلطنت جو حصو بڻجڻ کان پوءِ لڪسمبرگ به يورپ ۾ هيبسبرگن ۽ فرانس جي بادشاهت وچ ۾ بالادستيءَ لاءِ هلندڙ ڪيترن ئي تڪرارن ۾ شامل ٿيو.

1542ع ۾ فرانس جو بادشاهه فرانسس پهريون ٻه ڀيرا لڪسمبرگ تي حملو ڪيو، پر چارلس پنجين جي اڳواڻيءَ هيٺ هيبسبرگ فوجن هر ڀيري ڊچي ٻيهر حاصل ڪئي.[53]

1556ع ۾ لڪسمبرگ اسپيني هالينڊ جو حصو بڻيو. 1635ع ۾ فرانس ۽ اسپين وچ ۾ جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ پيرينيز جو معاهدو ٿيو، جنهن تحت لڪسمبرگ جي پهرين ورهاست طئي ٿي. اسپين اسٽيني، ٿيون وِل ۽ مونٽميڊي جا قلعا ۽ انهن جي چوڌاري علائقا فرانس حوالي ڪيا، جنهن سان ڪيترين صدين کان پوءِ پهريون ڀيرو لڪسمبرگ جي ايراضي گهٽجي وئي.[54]

نو سالن جي جنگ دوران 1684ع ۾ فرانس ٻيهر لڪسمبرگ تي حملو ڪيو ۽ ڊچي تي قبضو ڪري 1697ع تائين ان تي حڪمراني ڪئي. پوءِ ان کي ٻيهر اسپين حوالي ڪيو ويو، جيئن اسپيني جانشينيءَ جي جنگ کان اڳ بوربون ڌر لاءِ سياسي حمايت حاصل ڪئي وڃي. 1701ع ۾ جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ لڪسمبرگ ۽ اسپيني هالينڊ ميڪسيميليئن ٻيون ايمانوئل، بويريا جو اليڪٽر جي اڳواڻيءَ هيٺ فرانس نواز انتظام هيٺ هئا ۽ بوربون ڌر سان گڏ رهيا. جنگ دوران ڊچي تي آسٽريا نواز اتحادي فوجن قبضو ڪيو ۽ 1714ع ۾ جنگ جي خاتمي تي اهو آسٽريا حوالي ڪيو ويو.[55]

لڪسمبرگ جي ڊچي بار بار اسپيني، آسٽريائي ۽ فرانسيسي حڪمرانيءَ هيٺ اچڻ سبب هر طاقت ان جي قلعي کي وڌيڪ مضبوط ۽ وسيع ڪرڻ ۾ حصو ورتو. ان جو هڪ نمايان مثال فرانسيسي فوجي انجنيئر مارڪئس ڊي ووبان آهي، جنهن شهر ۽ ڀرپاسي وارين بلندين تي قلعي بندين کي وڌيڪ ترقي ڏني؛ انهن مان ڪجهه ڀتيون اڄ به موجود آهن.[54]

فرانسيسي حڪمراني (1794–1815ع)

[سنواريو]

پهرين اتحاد جي جنگ دوران انقلابي فرانس آسٽريائي هالينڊ، ۽ ان سان گڏ لڪسمبرگ، تي حملو ڪيو. 1793ع ۽ 1794ع دوران ڊچي جو وڏو حصو نسبتاً تيزيءَ سان فتح ڪيو ويو. فرانسيسي انقلابي فوج پاران مقامي آبادي ۽ مذهبي ادارن خلاف ڦرلٽ ۽ تشدد جا واقعا پڻ پيش آيا، جن مان ڊيفرڊانج ۽ ڊڊلانج جا واقعا، ۽ ڪليئرفونٽين ايبي، ايخٽرناخ ايبي ۽ اوروال ايبي کي پهتل نقصان نمايان آهن.[56][57]

تنهن هوندي بہ لڪسمبرگ جو قلعو لڳ ڀڳ ست مهينا مزاحمت ڪندو رهيو، جنهن کان پوءِ ان جي آسٽريائي فوج تسليم ڪيو. لڪسمبرگ جي ڊگهي مزاحمت سبب لازار ڪارنو ان کي ”جبرالٽر کان پوءِ دنيا جو بهترين قلعو“ قرار ڏنو، جنهن مان شهر جو لقب اتر جو جبرالٽر مشهور ٿيو.[58]

لڪسمبرگ کي فرانس ۾ شامل ڪري ديپارٽمينٽ دي فوريتس، يعني ٻيلن جو کاتو، بڻايو ويو. اڳوڻي ڊچي کي فرانس جي هڪ ديپارٽمينٽ طور شامل ڪرڻ کي 1797ع جي ڪامپو فورميو جي معاهدي ۾ رسمي شڪل ڏني وئي.[58]

قبضي جي شروعات کان وٺي لڪسمبرگ ۾ مقرر فرانسيسي عملدار، جيڪي رڳو فرانسيسي ڳالهائيندا هئا، ڪيترائي جمهوري سڌارا لاڳو ڪيا، جن ۾ مذهب ۽ رياست جي علحدگيءَ جو اصول پڻ شامل هو. اهو قدم گهڻي حد تائين ڪيٿولڪ آباديءَ ۾ سخت مخالفت جو سبب بڻيو. ان کان سواءِ فرانسيسي کي واحد سرڪاري ٻولي بڻايو ويو ۽ لڪسمبرگي ماڻهن لاءِ سرڪاري خدمتن تائين رسائي محدود ڪئي وئي.[59]

جڏهن فرانسيسي فوج مقامي آباديءَ لاءِ لازمي فوجي ڀرتي لاڳو ڪئي، تڏهن بغاوتون شروع ٿيون، جيڪي 1798ع ۾ لڪسمبرگي هارين جي بغاوت ۾ تبديل ٿي ويون.[59] فرانسيسي حڪومت هن بغاوت، جيڪا ڪلپيلڪريش جي نالي سان مشهور ٿي، کي جلدي دٻائي ڇڏيو، پر ان واقعي لڪسمبرگ جي قومي تاريخي يادگيريءَ تي گهرو اثر ڇڏيو.[60]

تنهن هوندي بہ هن دور جا ڪيترائي جمهوري خيال لڪسمبرگ تي ڊگهي عرصي تائين اثرانداز رهيا. انهن مان هڪ اهم مثال نيپولين جو ڪوڊ سول آهي، جيڪو 1804ع ۾ لاڳو ڪيو ويو ۽ جنهن جا بنيادي قانوني اصول اڄ تائين لڪسمبرگ جي قانوني نظام جو حصو آهن.[61]

قومي جاڳرتا (1815–1890ع)

[سنواريو]

1815ع ۾ نيپولين جي شڪست کان پوءِ ويانا ڪانگريس لڪسمبرگ جي ڊچي کي ٻيهر قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. ڇاڪاڻ⁠تہ هي علائقو اڳ ۾ پاڪ رومي سلطنت ۽ هيبسبرگ هالينڊ ٻنهي سان لاڳاپيل رهيو هو، تنهنڪري پروشيا جي بادشاهت ۽ نئين قائم ٿيل هالينڊ جي گڏيل بادشاهت ٻنهي ان تي دعويٰ ڪئي. وڏين يورپي طاقتن آخرڪار فيصلو ڪيو تہ لڪسمبرگ نئين قائم ٿيل جرمن ڪنفيڊريشن جو ميمبر هوندو، پر ساڳئي وقت وليم پهرين جي ماتحت هالينڊ سان شخصي اتحاد ۾ رهندو. پروشيا کي مطمئن ڪرڻ لاءِ لڪسمبرگ جو قلعو پروشيائي فوجن جي نگرانيءَ هيٺ رکيو ويو ۽ لڪسمبرگ جي ڪجهه اڀرندي علائقن، خاص طور بٽبرگ ۽ سينٽ وِٿ جي ڀرپاسي وارن هنڌن، کي پروشيا حوالي ڪيو ويو.[62]

هي لڪسمبرگ جي ٻي ورهاست هئي. هن علائقائي نقصان جي عيوض ڊچي کي عظيم ڊچي جو درجو ڏنو ويو، جنهن سان هالينڊ جي بادشاهه کي لڪسمبرگ جو عظيم ڊيوڪ جو لقب پڻ مليو. تنهن هوندي بہ 1816ع کان 1830ع تائين وليم پهريون لڪسمبرگ جي خودمختياريءَ کي محدود نموني تسليم ڪيو ۽ ان تي ڳرا محصول لاڳو ڪيا.[63]

1830–1831ع جي بيلجيم انقلاب کان پوءِ بيلجيم آزاد رياست بڻيو ۽ سڄي لڪسمبرگ جي عظيم ڊچي تي دعويٰ ڪئي. هالينڊ جي بادشاهه ۽ پروشيا ٻنهي خاص طور لڪسمبرگ جي مضبوط قلعي سبب بيلجيم جي دعويٰ قبول نه ڪئي.[64] اختلاف آخرڪار 1839ع جي لنڊن جي معاهدي ذريعي حل ٿيو، جنهن تحت لڪسمبرگ جي ٽين ورهاست عمل ۾ آئي. ملڪ جو گهڻو ڪري فرانسيسي ڳالهائيندڙ اولهندو حصو، جنهن ۾ آرلرلئنڊ جو ڪجهه لڪسمبرگي ڳالهائيندڙ علائقو به شامل هو، بيلجيم جي لڪسمبرگ صوبي ۾ شامل ڪيو ويو. باقي رهيل عظيم ڊچي جون موجوده سرحدون تقريباً انهيءَ وقت طئي ٿيون.[65][66][67]

1842ع ۾ لڪسمبرگ جرمن ڪسٽم يونين، يعني زولفيرائن، ۾ شامل ٿيو.[68][69] ان سان جرمن مارڪيٽ تائين رسائي وڌي، فولاد جي صنعت کي هٿي ملي ۽ 1855ع کان 1875ع تائين ريلوي نيٽ ورڪ ۾ واڌ آئي.

1866ع جي لڪسمبرگ بحران دوران فرانس ۽ پروشيا وچ ۾ جنگ جو خطرو پيدا ٿيو، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻئي طاقتون لڪسمبرگ ۽ ان جي اهم قلعي تي ٻئي جي اثر کي قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هيون. 1867ع جي ٻئي لنڊن جي معاهدي لڪسمبرگ جي آزادي ۽ دائمي غيرجانبداريءَ جي ٻيهر تصديق ڪئي. پروشيا پنهنجون فوجون قلعي مان واپس گهرائڻ تي راضي ٿي، شرط اهو هو تہ قلعي جون وڏيون دفاعي اڏاوتون ڊاهي ڇڏيون وڃن؛ اهو ڪم ساڳئي سال شروع ٿيو.[70] 1870ع جي فرانسيسي-پروشيائي جنگ دوران لڪسمبرگ جي غيرجانبداريءَ جو احترام ڪيو ويو ۽ نه فرانس نه جرمني ملڪ تي حملو ڪيو.[71]

19هين صديءَ دوران وڏين طاقتن جي بار بار مداخلت ۽ ورهاستن جي تجربن سبب لڪسمبرگ جي ماڻهن ۾ هڪ الڳ قومي سڃاڻپ وڌڻ لڳي.[72] ماڻهو پاڻ کي وڌندڙ نموني لڪسمبرگي سڏڻ لڳا ۽ Mir wëlle bleiwe wat mir sinn، يعني ”اسان جيئن آهيون، تيئن رهڻ چاهيون ٿا“، جهڙو نعرو قومي سڃاڻپ سان ڳنڍجي ويو. 1890ع ۾ هالينڊ سان شخصي اتحاد ختم ٿيو، ڇاڪاڻ⁠تہ هالينڊ جي تخت جي جانشينيءَ جا ضابطا لڪسمبرگ کان مختلف هئا. ناساو-وائلبرگ جو اڊولف لڪسمبرگ جو عظيم ڊيوڪ بڻيو، جنهن سان ملڪ کي پنهنجو الڳ حڪمران گهراڻو مليو.[73]

جرمن قبضا ۽ جنگين وچ واري سياسي بحران (1890–1945ع)

[سنواريو]
1871ع کان 1918ع تائين الزاس-لورين سان سرحد

آگسٽ 1914ع ۾ پهرين عالمي جنگ جي شروعات تي جرمن سلطنت فرانس خلاف پنهنجي فوجي مهم دوران لڪسمبرگ جي غيرجانبداري جي ڀڃڪڙي ڪندي ملڪ تي قبضو ڪيو.[74] جرمن قبضي باوجود ملڪ کي پنهنجي حڪومت ۽ گهڻا سياسي ادارا برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي.[75] جرمني پنهنجي ممڪن فتح جي صورت ۾ لڪسمبرگ کي ضم ڪرڻ بابت سيپٽمبر پروگرام ۾ منصوبا رکيا هئا، پر لڪسمبرگ جي حڪومت سرڪاري طور غيرجانبداريءَ جي پاليسي جاري رکي. لڳ ڀڳ 1,000 لڪسمبرگي رضاڪارن فرانسيسي فوج ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون؛[76] انهن جي ياد ۾ گيل فرا يادگار قائم آهي.[77]

جنگ کان پوءِ عظيم ڊچيس ميري-اڊيليڊ تي جرمنيءَ سان حد کان وڌيڪ ويجهڙائپ جا الزام لڳا، ۽ فرانس توڙي بيلجيم ۾ به سندس پاليسين تي تنقيد ٿي.[78][79] جرمن فوج جي واپسي کان پوءِ لڪسمبرگ شهر ۽ ايش-سر-الزيٽ ۾ ڪميونسٽ گروهن مختصر وقت لاءِ مزدورن جي جمهوريه قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اهي ڪوششون ٻن ڏينهن کان وڌيڪ نه هليون.[79][78]

نومبر 1918ع ۾ چيمبر آف ڊيپٽيز ۾ بادشاهت ختم ڪرڻ واري تجويز 21 ووٽن جي مقابلي ۾ 19 ووٽن سان رد ٿي، جڏهن تہ ٽي ميمبر غيرحاضر رهيا.[80] جنوري 1919ع ۾ لڪسمبرگ جي فوج جي هڪ دستي بغاوت ڪئي ۽ پاڻ کي نئين جمهوريه جي فوج قرار ڏنو، پر فرانسيسي فوجن مداخلت ڪري بغاوت ختم ڪئي.[81] پنج ڏينهن پوءِ ميري-اڊيليڊ پنهنجي ڀيڻ شارلٽ جي حق ۾ تخت تان دستبردار ٿي.[82]

ساڳئي سال 1919ع لڪسمبرگ ريفرنڊم ۾ 77.8 سيڪڙو ووٽرن بادشاهت برقرار رکڻ جي حمايت ڪئي. بيلجيم ان عرصي ۾ لڪسمبرگ کي پاڻ ۾ شامل ڪرڻ لاءِ سياسي دٻاءُ وڌو، پر پيرس امن ڪانفرنس ۾ اهي دعوائون رد ٿي ويون ۽ لڪسمبرگ جي آزادي برقرار رهي.[83]

1939ع تائين نازي جرمني جي وڌندڙ خطري سبب لڪسمبرگ جي فوج جو انگ وڌائي 425 ڪيو ويو. 9 مئي 1940ع تي ملڪ جرمني سان سرحد تي شوسٽر لائين بند ڪئي، پر 10 مئي تي جرمن ويرماخت ملڪ ۾ داخل ٿي ٻيهر لڪسمبرگ جي غيرجانبداريءَ جي ڀڃڪڙي ڪئي.[84]

ٻي عالمي جنگ دوران جرمن پاليسي پهرين عالمي جنگ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ سخت هئي. لڪسمبرگ کي عملي طور جرمن علائقو سمجهيو ويو ۽ گائو موزيلانڊ سان ڳنڍيو ويو. لڪسمبرگ جي جلاوطن حڪومت لنڊن مان اتحادين جي حمايت ڪئي ۽ لڪسمبرگي رضاڪارن جو هڪ ننڍو دستو نارمنڊي تي حملي ۾ به شامل ٿيو. ملڪ اندر ڪيترائي مزاحمتي گروهه سرگرم رهيا.[85][86]

جنگ دوران لڪسمبرگ جي جنگ کان اڳ واري آباديءَ جو لڳ ڀڳ 2.45 سيڪڙو مارجي ويو ۽ ملڪ جي لڳ ڀڳ ٽئين حصي جون عمارتون تباهه ٿيون يا سخت نقصان پهتو، خاص طور بلج جي جنگ دوران.[87] هولوڪاسٽ دوران لڳ ڀڳ 1,000 کان 2,500 لڪسمبرگي يهودي قتل ڪيا ويا.

نيٽو ۽ يورپي يونين ۾ انضمام (1945ع–هاڻوڪو دور)

[سنواريو]

لڪسمبرگ 1945ع ۾ گڏيل قومن جو باني ميمبر بڻيو. 1948ع ۾ ملڪ جي آئيني غيرجانبداريءَ جو رسمي خاتمو ڪيو ويو ۽ اپريل 1949ع ۾ لڪسمبرگ نيٽو جو باني ميمبر بڻيو.[88] سرد جنگ دوران ملڪ اولهندي بلاڪ سان لاڳاپيل رهيو. 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ لڪسمبرگ جو هڪ ننڍو فوجي دستو ڪوريا جي جنگ ۾ پڻ شامل ٿيو.[89] بعد ۾ لڪسمبرگي فوجون آئيساف جي مدد لاءِ افغانستان ۾ پڻ مقرر ڪيون ويون.[90]

1950ع واري ڏهاڪي ۾ لڪسمبرگ يورپي برادرين جي ڇهن باني ملڪن مان هڪ بڻيو. 1952ع ۾ يورپي ڪوئلي ۽ فولاد جي برادري قائم ٿي، ۽ 1958ع ۾ يورپي اقتصادي برادري ۽ يورپي ائٽمي توانائي برادري وجود ۾ آيون. اڳتي هلي اهي ادارا يورپي يونين جي بنيادن مان بڻيا. رابرٽ شومان، پيئر ورنر، گاسٽن ٿورن، جيڪ سانتر ۽ ژان-ڪلاڊ يونڪر جهڙن لڪسمبرگي سياستدانن يورپي انضمام ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. 1999ع ۾ لڪسمبرگ يورو زون ۾ شامل ٿيو. 2013–2014ع ۾ ملڪ پهريون ڀيرو گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جو غيرمستقل ميمبر رهيو.

20هين صديءَ جي شروعات ۾ ريڊ لينڊس جي لوهه جي معدني ذخيرن تي ٻڌل فولاد جي صنعت ملڪ جي صنعتي ترقيءَ جو بنيادي محرڪ بڻجي وئي.[91] 1970ع واري ڏهاڪي کان پوءِ فولاد جي صنعت جي گهٽجڻ سان ملڪ پنهنجي معيشت کي مالي خدمتن ڏانهن منتقل ڪيو ۽ هڪ عالمي بئنڪنگ ۽ مالياتي مرڪز بڻجي ويو. 21هين صديءَ جي شروعات کان حڪومتن ڄاڻ تي ٻڌل معيشت کي فروغ ڏيڻ تي ڌيان ڏنو، جنهن ۾ لڪسمبرگ يونيورسٽي ۽ قومي خلائي پروگرام جي قيام جهڙا قدم شامل آهن. 2020ع ۾ لڪسمبرگ قومي سطح تي مفت عوامي ٽرانسپورٽ فراهم ڪندڙ دنيا جو پهريون ملڪ بڻيو.

19 ڊسمبر 2023ع تي چيمبر آف ڊيپٽيز موجوده سيڙپڪاري ٽيڪس ڪريڊٽ نظام کي جديد بڻائڻ لاءِ هڪ قانون منظور ڪيو.[92][93] هي قانون 1 جنوري 2024ع کان لاڳو ٿيو.[94]

جاگرافي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ جي جاگرافي

لڪسمبرگ اولهه يورپ ۾ واقع هڪ زمين سان گهيريل ملڪ آهي. ان جي اتر ۽ اولهه ۾ بيلجيم، اوڀر ۾ جرمني ۽ ڏکڻ ۾ فرانس واقع آهن. ملڪ جي ايراضي لڳ ڀڳ 2,586 چور�ڪلو� ميٽرs (998 sq mi) آهي، جنهن ڪري اهو يورپ جي سڀ کان ننڍن ملڪن مان هڪ آهي ۽ دنيا جي 194 خودمختيار ملڪن مان ايراضيءَ جي لحاظ کان 168هين نمبر تي اچي ٿو.[95] ملڪ جي ڊيگهه تقريبن 82 km (51 mi) ۽ ويڪر لڳ ڀڳ 57 km (35 mi) آهي. اهو 49° ۽ 51° اتر ويڪر، ۽ 5° ۽ 7° اوڀر ڊگھائي جي وچ ۾ واقع آهي.[96]

لڪسمبرگ جا وڏا شهر لڪسمبرگ، ايش-سر-الزيٽ، ڊڊلانج ۽ ڊيفرڊانج آهن.

اوڀر ۾ لڪسمبرگ جي سرحد جرمني جي رياستن رائن لينڊ-پالاٽينيٽ ۽ سارلينڊ سان ملي ٿي، جڏهن تہ ڏکڻ ۾ اهو فرانس جي گرانڊ ايسٽ علائقي، خاص طور لورين، سان لڳي ٿو. اولهه ۽ اتر ۾ ملڪ جي سرحد بيلجيم جي والونيا علائقي سان ملي ٿي، خاص طور بيلجيم جي صوبن لڪسمبرگ ۽ ليئج سان؛ ليئج صوبي جي هڪ حصي ۾ بيلجيم جي جرمن ڳالهائيندڙ برادري پڻ شامل آهي.

السشيد جي ڀرپاسي لڪسمبرگ جو ٻهراڙيءَ وارو علائقو

ملڪ جو اتر وارو لڳ ڀڳ ٽيون حصو ايزلڪ يا اوسلنگ سڏجي ٿو ۽ آردين علائقي جو حصو آهي. هي علائقو ٽڪرين ۽ گهٽ اوچائي وارن جبلن تي مشتمل آهي. وِلورڊانج جي ويجهو ڪنائف ملڪ جو سڀ کان اوچو نقطو آهي، جنهن جي اوچائي 560 ميٽرs (1,840 ft) آهي.[97] ٻين نمايان اوچائين ۾ بورگپلاٽز 559 ميٽرs (1,834 ft)، هولدانج جي ويجهو، ۽ نيپولينسگارڊ 554 ميٽرs (1,818 ft)، رامبروش جي ويجهو، شامل آهن. هي علائقو گهٽ آباديءَ وارو آهي ۽ هتي وِلٽز سڀ کان اهم شهرن مان هڪ آهي.

ملڪ جا ڏکڻ وارا لڳ ڀڳ ٻه ٽيون حصا گٽلينڊ سڏجن ٿا، جيڪو ايزلڪ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ گنجان آباد ۽ جاگرافيائي لحاظ کان وڌيڪ متنوع آهي. هن علائقي کي پنج ذيلي جاگرافيائي حصن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. ڏکڻ-مرڪزي لڪسمبرگ ۾ لڪسمبرگ پليٽو هڪ وسيع ۽ نسبتاً هموار سينڊ اسٽون واري بناوٽ آهي، جنهن تي لڪسمبرگ شهر واقع آهي. اوڀر ۾ ننڍي سوئٽزرلينڊ پٿريلي زمين ۽ گهاٽن ٻيلن لاءِ مشهور آهي. موزيل جي وادي ملڪ جو سڀ کان هيٺاهون علائقو آهي ۽ ڏکڻ-اوڀر سرحد سان پکڙيل آهي. ڏکڻ ۽ ڏکڻ-اولهه ۾ ريڊ لينڊس لڪسمبرگ جو تاريخي صنعتي مرڪز رهيا آهن ۽ ملڪ جا ڪيترائي وڏا شهر هتي واقع آهن.

الزيٽ ندي لڪسمبرگ شهر مان وهي ٿي

لڪسمبرگ ۽ جرمني جي سرحد جا اهم حصا ٽن درياهن، موزيل، ساوئر ۽ اور، سان ٺهن ٿا. ٻين اهم درياهن ۾ الزيٽ، اٽرٽ، ڪليرو ۽ وِلٽز شامل آهن. وچئين ساوئر ۽ اٽرٽ جون واديون گٽلينڊ ۽ ايزلڪ جي وچ واري قدرتي حد جو حصو بڻجن ٿيون.

ماحوليات

[سنواريو]

2012ع جي ماحولياتي ڪارڪردگي انڊيڪس موجب لڪسمبرگ ماحولياتي تحفظ جي لحاظ کان دنيا جي بهتر ڪارڪردگي ڪندڙ ملڪن مان هو ۽ 132 ملڪن مان چوٿين نمبر تي آيو.[98] 2020ع ۾ اهو 180 ملڪن مان ٻئي نمبر تي رهيو.[99] Mercer جي درجابنديءَ موجب لڪسمبرگ شهر دنيا جي رهڻ لاءِ موزون ترين شهرن جي مٿين ڏهن ۾ پڻ شامل رهيو آهي.[100]

لڪسمبرگ جو مقصد گرين هائوس گيسن جو اخراج گهٽائڻ ۽ 2050ع تائين خالص صفر اخراج حاصل ڪرڻ آهي. ملڪ نامياتي زراعت جي حصي ۾ پڻ واڌ آڻڻ جا هدف مقرر ڪيا آهن.[101]

2019ع جي ٻيلن جي منظرنامي جي سالميت انڊيڪس ۾ ملڪ جو سراسري اسڪور 1.12/10 هو، جنهن سان اهو 172 ملڪن مان 164هين نمبر تي رهيو.[102]

2024ع جي ماحولياتي ڪارڪردگي انڊيڪس ۾ لڪسمبرگ عالمي سطح تي ٻئي نمبر تي رهيو.[103]

آبهوا

[سنواريو]

لڪسمبرگ ۾ سامونڊي آبهوا آهي (ڪوپن: Cfb)، جنهن ۾ سڄي سال مناسب مقدار ۾ برسات پوي ٿي، جڏهن تہ اونهارا عام طور گرم ۽ سيارا ٿڌا هوندا آهن.[104]

حڪومت ۽ سياست

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ جي سياست
لڪسمبرگ شهر ۾ چيمبر آف ڊيپٽيز جو اجلاس هال، جيڪو ملڪ جي قومي قانونساز اداري جي گڏجاڻين جو هنڌ آهي.

لڪسمبرگ هڪ نمائندگي واري جمهوريت ۽ پارلياماني جمهوريت تي ٻڌل آئيني بادشاهت آهي. ملڪ کي هڪ ”مڪمل جمهوريت“ قرار ڏنو وڃي ٿو.[105] رياستي سربراهه عظيم ڊيوڪ آهي، جڏهن تہ حڪومت جي روزمره انتظامي اڳواڻي وزيراعظم ڪندو آهي. انتظامي اختيار عظيم ڊيوڪ ۽ وزيرن جي ڪابينا ذريعي استعمال ڪيا وڃن ٿا؛ ڪابينا ۾ وزير، وزير-مندوب ۽ رياستي سيڪريٽري شامل ٿي سگهن ٿا.[106] لڪسمبرگ دنيا جي واحد باقي خودمختيار عظيم ڊچي آهي.

گرينڊ ڊيوڪل محل، لڪسمبرگ شهر ۾ عظيم ڊيوڪ جي سرڪاري رهائشگاهه

لڪسمبرگ جو آئين ملڪ جو اعليٰ ترين قانون آهي. موجوده آئيني نظام جون بنيادي پاڙون 17 آڪٽوبر 1868ع جي آئين ۾ آهن،[107] جڏهن تہ آئين ۾ وڏي پيماني تي سڌارا 1 جولاءِ 2023ع کان لاڳو ٿيا.[108]

عظيم ڊيوڪ کي چيمبر آف ڊيپٽيز کي ٽوڙڻ جو آئيني اختيار حاصل آهي، جنهن صورت ۾ ٽن مهينن اندر نيون چونڊون ڪرائڻيون پونديون آهن. 1919ع کان رياستي خودمختياري قوم وٽ قرار ڏنل آهي، جڏهن تہ عظيم ڊيوڪ پنهنجا اختيار آئين ۽ قانون جي دائري اندر استعمال ڪري ٿو.[109]

قانونساز ادارا

[سنواريو]

قانونسازيءَ جو اختيار چيمبر آف ڊيپٽيز وٽ آهي، جيڪا 60 ميمبرن تي مشتمل هڪ هڪ ايواني قانونساز ادارو آهي. ميمبرن کي چار چونڊ تڪن مان سڌي چونڊ ذريعي پنجن سالن لاءِ چونڊيو ويندو آهي.

ٻيو اهم ادارو رياستي ڪائونسل (Conseil d'État) آهي، جيڪا عظيم ڊيوڪ طرفان مقرر ڪيل 21 ميمبرن تي مشتمل آهي ۽ قانونسازيءَ جي مسودن بابت چيمبر آف ڊيپٽيز کي صلاح ڏيندي آهي.[110]

عدالتي نظام

[سنواريو]

لڪسمبرگ جي عدالتي نظام ۾ ٽي هيٺيون امن عدالتون (justices de paix) ايش-سر-الزيٽ، لڪسمبرگ شهر ۽ ڊيڪرچ ۾ قائم آهن. ان کان سواءِ لڪسمبرگ ۽ ڊيڪرچ ۾ ٻه ضلعي عدالتون ۽ اعليٰ عدالتي عدالت موجود آهن، جنهن ۾ اپيل عدالت ۽ ڪيسَيشن عدالت شامل آهن. گاديءَ واري شهر ۾ انتظامي ٽربيونل، انتظامي عدالت ۽ آئيني عدالت پڻ قائم آهن.

انٽرنيشنل آئي ڊي اي اي جي Global State of Democracy انڊيڪسن ۽ ڊيموڪريسي ٽريڪر موجب، لڪسمبرگ مجموعي جمهوري ڪارڪردگيءَ ۾ اعليٰ درجي تي آهي، خاص طور چونڊيل حڪومت، مذهبي آزادي ۽ چرپر جي آزاديءَ جي شعبن ۾.[111][112][113]

انتظامي ورهاست

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ جا ڪينٽن ۽ لڪسمبرگ جون ڪميون

لڪسمبرگ کي 12 ڪينٽن ۾ ورهايو ويو آهي، جيڪي اڳتي 100 ڪميونن ۾ ورهايل آهن.[114] انهن مان 12 ڪميونن کي شهر جو درجو حاصل آهي، جن مان لڪسمبرگ شهر سڀ کان وڏو ۽ سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو شهر آهي.[115]

ڪينٽن اڄ بنيادي طور جاگرافيائي ۽ انتظامي درجابنديءَ لاءِ استعمال ٿين ٿا، جڏهن تہ مقامي حڪومت جو بنيادي يونٽ ڪميون آهي. هر ڪميون پنهنجي مقامي انتظام، شهري خدمتن ۽ چونڊيل بلدياتي اداري ذريعي هلائي وڃي ٿي.

لڪسمبرگ جا ڪينٽن ۽ ڪميون
لڪسمبرگ جا ڪينٽن:

ڪيپيلن (1) – ڪليرو (2) – ڊيڪرچ (3) – ايخٽرناخ (4) – ايش-سر-الزيٽ (5) – گريوينماخر (6) – لڪسمبرگ (7) – ميرش (8) – ريڊانج (9) – ريمش (10) – ويانڊن (11) –

ولٽز (12)
لڪسمبرگ جون ڪميون.

لڪسمبرگ جي موجوده انتظامي حدن جو تعلق ملڪ جي تاريخي علائقائي ورهاستن سان پڻ آهي. 17هين کان 19هين صديءَ دوران لڪسمبرگ جي ايراضي ڪيترن مرحلن ۾ گهٽجي، پاڙيسري ملڪن ۾ شامل ٿيندي وئي. خاص طور 1659ع، 1815ع ۽ 1839ع وارين ورهاستن کان پوءِ ملڪ پنهنجي موجوده حدن جي ويجهو پهتو.

لڪسمبرگ جي تاريخي ورهاستن جو نقشو؛ 1659ع کان 1839ع تائين ملڪ جا ڪيترائي علائقا فرانس، پروشيا ۽ بيلجيم ۾ شامل ٿيا.

پرڏيهي لاڳاپا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ جا پرڏيهي لاڳاپا
لڪسمبرگ شهر ۾ يورپي يونين جي انصاف جي عدالت جو مکيه عدالتي هال

لڪسمبرگ ڊگهي عرصي کان يورپي سياسي ۽ اقتصادي انضمام جو اهم حامي رهيو آهي. 1921ع ۾ لڪسمبرگ ۽ بيلجيم بيلجيم–لڪسمبرگ اقتصادي يونين (BLEU) قائم ڪئي، جنهن جو مقصد گڏيل ڪسٽم نظام ۽ هڪٻئي ۾ مٽاسٽا لائق ڪرنسيءَ جو نظام قائم ڪرڻ هو.[69] لڪسمبرگ بينيلڪس اقتصادي يونين جو ميمبر ۽ يورپي اقتصادي برادري، جيڪا هاڻي يورپي يونين جو حصو آهي، جي باني ميمبرن مان هڪ هو. اهو شينگن گروپ ۾ پڻ شامل آهي، جنهن جو نالو لڪسمبرگ جي ڳوٺ شينگن تان پيو، جتي معاهدا صحيح ڪيا ويا هئا.[24]

لڪسمبرگ جي پرڏيهي پاليسي روايتي طور يورپي انضمام سان گڏ ائٽلانٽڪ پار لاڳاپن کي پڻ اهميت ڏيندي رهي آهي، جنهن جي نتيجي ۾ ملڪ عام طور نيٽو ۽ آمريڪا سان ويجهي پاليسي اختيار ڪئي آهي.[116]

لڪسمبرگ يورپ جي اهم ادارتي مرڪزن مان هڪ آهي. هتي يورپي يونين جي انصاف جي عدالت، يورپي آڊيٽرن جي عدالت، يورپي سيڙپڪاري بئنڪ، يورو اسٽيٽ ۽ يورپي يونين جا ٻيا اهم ادارا قائم آهن. يورپي پارليامينٽ جو سيڪريٽريٽ پڻ لڪسمبرگ ۾ آهي، جڏهن تہ پارليامينٽ جا اجلاس عام طور برسلز ۽ ڪجهه اجلاس اسٽراسبرگ ۾ ٿيندا آهن.[117]

اي ايف ٽي اي عدالت پڻ لڪسمبرگ ۾ قائم آهي، جيڪا اي اي اي معاهدي تحت يورپي واحد مارڪيٽ ۾ شامل ٽن اي ايف ٽي اي ملڪن سان لاڳاپيل معاملن تي عدالتي اختيار رکي ٿي.[118]

فوج

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ جي هٿياربند فوج
قومي ڏينهن، عظيم ڊيوڪ ڏينهن، 23 جون تي پريڊ ۾ لڪسمبرگي سپاهي

لڪسمبرگ جي فوج جو وڏو حصو ڊيڪرچ ۾ Centre militaire Caserne Grand-Duc Jean نالي فوجي ڇانوڻي، Härebierg، ۾ مقرر آهي. فوج جو جنرل اسٽاف گاديءَ واري شهر ۾ État-Major ۾ قائم آهي.[119] فوج شهري اختيار هيٺ آهي، جڏهن تہ عظيم ڊيوڪ سپريم ڪمانڊر جي حيثيت رکي ٿو. دفاع وارو وزير فوجي سرگرمين جي نگراني ڪري ٿو. فوج جو پيشاور سربراهه چيف آف ڊفينس آهي، جيڪو وزير آڏو جوابده هوندو آهي ۽ جنرل جو فوجي درجو رکي ٿو.

زمين سان گهيريل ملڪ هجڻ سبب لڪسمبرگ وٽ بحري فوج ناهي. نيٽو جا سترهن AWACS جهاز لڪسمبرگ جي رجسٽريشن هيٺ آهن.[120] بيلجيم سان گڏيل معاهدي تحت ٻنهي ملڪن هڪ A400M فوجي مال بردار جهاز لاءِ مالي سهڪار فراهم ڪيو آهي.[121]

لڪسمبرگ يوروڪور ۾ حصو ورتو آهي، اڳوڻي يوگوسلاويا ۾ UNPROFOR ۽ IFOR مهمن لاءِ فوجي دستا فراهم ڪيا ۽ بوسنيا ۽ هرزيگووينا ۾ نيٽو جي SFOR مهم ۾ هڪ ننڍي دستي سان حصو ورتو. لڪسمبرگي فوجون افغانستان ۾ ISAF جي حمايت لاءِ پڻ مقرر ٿيون. فوج انساني امداد جي مهمن ۾ به حصو ورتو آهي، جن ۾ ڪردن لاءِ پناهگير ڪئمپون قائم ڪرڻ ۽ البانيا کي هنگامي سامان فراهم ڪرڻ شامل آهن.[122]

انساني حق

[سنواريو]

لڪسمبرگ شهري حقن جي تحفظ جي حوالي سان نسبتاً آزاد خيال قانوني نظام رکي ٿو. 2015ع ۾ ملڪ جي شاديءَ واري قانون ۾ ترميم ڪري هم جنس جوڙن کي پڻ شاديءَ جو قانوني حق ڏنو ويو.[123] 2026ع ۾ لڪسمبرگ، 2024ع ۾ فرانس کان پوءِ، دنيا جو ٻيو ملڪ بڻيو جنهن اسقاط حمل تائين رسائيءَ جي حق کي پنهنجي آئين ۾ شامل ڪيو.[124]

آبادي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ جي آبادي

وڏا شهر

[سنواريو]



ڪميونن موجب لڪسمبرگ جي آباديءَ جي گهاٽائي. ملڪ جو مکيه شهري علائقو لڪسمبرگ شهر ڏکڻ-مرڪزي حصي ۾ واقع آهي.

نسلي ۽ قومي بناوٽ

[سنواريو]
مهاجرن جا سڀ کان وڏا گروهه (2025)[126]
  1. پورچوگال پورچوگال (89,671)
  2. فرانس فرانس (49,185)
  3. اٽلي اٽلي (25,374)
  4. بيلجيئم بيلجيم (18,582)
  5. جرمني جرمني (12,288)
  6. اسپين اسپين (9,917)
  7. رومانيا رومانيا (6,898)
  8. يوڪرين يوڪرين (5,597)
  9. ڀارت ڀارت (5,474)
  10. سانچو:Country data Polينڊ پولينڊ (5,150)

لڪسمبرگ جي ماڻهن کي لڪسمبرگي سڏيو وڃي ٿو.[127] 20هين صديءَ دوران بيلجيم، فرانس، اٽلي، جرمني ۽ پورچوگال کان وڏي تعداد ۾ ماڻهن جي اچڻ سبب ملڪ جي مهاجر آبادي وڌي، جن مان پورچوگيزي سڀ کان وڏو گروهه بڻيا. 2013ع ۾ لڪسمبرگ جي لڳ ڀڳ 88,000 رهواسين وٽ پورچوگيزي قوميت هئي.[128]

2025ع ۾ ملڪ ۾ 681,973 مستقل رهواسي هئا، جن مان 47 سيڪڙو غير ملڪي شهري هئا. سڀ کان وڏو غير ملڪي گروهه پورچوگيزي هو، جيڪو ڪل آباديءَ جو 13.2 سيڪڙو هو؛ ان کان پوءِ فرانسيسي 7.2 سيڪڙو، اطالوي 3.7 سيڪڙو، بيلجيمي 2.7 سيڪڙو ۽ جرمن 1.8 سيڪڙو هئا. وڌيڪ 7.2 سيڪڙو رهواسي ٻين يورپي يونين ملڪن جي قوميت رکندڙ، 3.5 سيڪڙو يورپي يونين کان ٻاهر ٻين يورپي ملڪن جا ۽ 7.2 سيڪڙو يورپ کان ٻاهرين ملڪن جا هئا.[126]

يوگوسلاو جنگين جي شروعات کان پوءِ لڪسمبرگ ۾ بوسنيا ۽ هرزيگووينا، مونٽينيگرو ۽ سربيا مان پڻ ڪيترائي مهاجر آيا. هر سال 10,000 کان وڌيڪ نوان مهاجر لڪسمبرگ اچن ٿا، جن مان گهڻا يورپي يونين ۽ اوڀر يورپ جي ملڪن سان تعلق رکن ٿا. 2000ع ۾ لڪسمبرگ ۾ مهاجرن جو انگ 162,000 هو، جيڪو ڪل آباديءَ جو 37 سيڪڙو هو. 1999ع ۾ ملڪ ۾ اندازاً 5,000 غير قانوني مهاجر رهندا هئا.[129]

ٻوليون

[سنواريو]

لڪسمبرگ ۾ روايتي معنيٰ ۾ ڪا هڪ يا وڌيڪ ٻولي ”سرڪاري ٻولي“ طور مقرر ٿيل ناهي. 1984ع جي ٻولين جي نظام بابت قانون (فرانسيسي: Loi sur le régime des langues) موجب لڪسمبرگي لڪسمبرگي ماڻهن جي واحد قومي ٻولي آهي.[14] لڪسمبرگين لاءِ اها عام طور مادري ٻولي يا ”دل جي ٻولي“ سمجهي وڃي ٿي ۽ اهي پاڻ ۾ ڳالهائڻ ۽ لکڻ لاءِ گهڻو ڪري اها ٻولي استعمال ڪن ٿا. لڪسمبرگي ۽ پاڙيسري جرمنيءَ جون لاڳاپيل لهجون اولهه مرڪزي جرمن ٻولين جي وڏي گروهه جي موزيل فرانڪونيائي ذيلي گروهه سان تعلق رکن ٿيون ۽ سرحد جي ٻنهي پاسن تي وڏي حد تائين هڪٻئي لاءِ سمجهه جوڳيون آهن. لڪسمبرگي ٻوليءَ ۾ فرانسيسي اصل جا 5,000 کان وڌيڪ لفظ پڻ موجود آهن.[130][131] قدرتي شهريت حاصل ڪرڻ لاءِ لڪسمبرگي ٻوليءَ جي ڄاڻ هڪ معيار آهي.[132]

لڪسمبرگي کان سواءِ فرانسيسي ۽ جرمن ٻوليون انتظامي ۽ عدالتي معاملن ۾ استعمال ٿين ٿيون، تنهنڪري اهي ٽيئي لڪسمبرگ جون انتظامي ٻوليون آهن.[14] 1984ع جي قانون جي آرٽيڪل 4 موجب جيڪڏهن ڪو شهري لڪسمبرگي، جرمن يا فرانسيسيءَ ۾ سوال ڪري ٿو تہ انتظاميا کي ممڪن حد تائين ساڳئي ٻوليءَ ۾ جواب ڏيڻ گهرجي.[14]

لڪسمبرگ جي هڪ بئنڪ جو گهڻ لساني اشتهار؛ مٿئين کاٻي پاسي کان گهڙيال جي رخ ۾ لڪسمبرگي، جرمن، انگريزي، فرانسيسي ۽ پورچوگيزي ٻولين ۾ متن ڏيکاريل آهي.

لڪسمبرگ هڪ گهڻ لساني ملڪ آهي. 2021ع جي آدمشماري موجب 48.9 سيڪڙو ماڻهن لڪسمبرگيءَ کي پنهنجي مکيه ٻولي ڄاڻايو، جڏهن تہ 15.4 سيڪڙو پورچوگيزي، 14.9 سيڪڙو فرانسيسي، 3.6 سيڪڙو انگريزي، 3.6 سيڪڙو اطالوي، 2.9 سيڪڙو جرمن ۽ 10.8 سيڪڙو ٻين ٻولين کي مکيه ٻولي ڄاڻايو. ٻين ٻولين ۾ سڀ کان وڌيڪ ڳالهائجندڙ ٻولين ۾ اسپيني، عربي، ڊچ، روسي، پولش ۽ رومانوي شامل هيون.[133]

مکيه ٻولي 2021ع جي آدمشماري[133] 2011ع جي آدمشماري[133]
انگ % انگ %
لڪسمبرگي 275,361 48.9% 265,731 55.8%
پورچوگيزي 86,598 15.4% 74,636 15.7%
فرانسيسي 83,802 14.9% 57,633 12.1%
انگريزي 20,316 3.6% 10,018 2.1%
اطالوي 20,021 3.6% 13,896 2.9%
جرمن 16,412 2.9% 14,658 3.1%
ٻيون ٻوليون 60,582 10.8% 40,042 8.4%
ڪل 563,092 100% 476,614 100%

جيتوڻيڪ فرانسيسي لڪسمبرگ جي سڀ کان عام مادري ٻولي ناهي، پر اها ملڪ ۾ سڀ کان وڏي پيماني تي ڄاتي ويندڙ ٻولي آهي. 2018ع ۾ 98 سيڪڙو رهواسي فرانسيسي ڳالهائڻ جي قابل هئا.[134] لڪسمبرگ جي رهواسين جي وڏي اڪثريت ان کي ٻي يا ٽين ٻولي طور ڳالهائي سگهي ٿي.[135] 2018ع تائين آباديءَ جو وڏو حصو ڪيترين ٻين ٻولين ۾ پڻ ڳالهه ٻولهه ڪرڻ جي قابل هو: 80 سيڪڙو انگريزي، 78 سيڪڙو جرمن ۽ 77 سيڪڙو لڪسمبرگي ڳالهائڻ جي صلاحيت ڄاڻائي، جيڪي سندن ٻي، ٽين يا چوٿين ٻولي ٿي سگهي ٿي.[134]

ٽنهي انتظامي ٻولين مان هر هڪ روزاني زندگيءَ جي ڪجهه شعبن ۾ بنيادي ٻولي طور استعمال ٿئي ٿي، پر انهن مان ڪنهن جو استعمال مڪمل طور مخصوص يا انحصاري ناهي. لڪسمبرگي اها ٻولي آهي جيڪا لڪسمبرگي ماڻهو عام طور پاڻ ۾ ڳالهائڻ ۽ لکڻ لاءِ استعمال ڪن ٿا، ۽ هن ٻوليءَ ۾ ناولن ۽ فلمن جي پيداوار ۾ پڻ واڌ ڏٺي وئي آهي.[when?][حوالو گهربل] ساڳئي وقت پرڏيهي ملازمن جو وڏو انگ، جيڪو آباديءَ جو لڳ ڀڳ 44 سيڪڙو آهي، عام طور پاڻ ۾ رابطي لاءِ لڪسمبرگي استعمال نٿو ڪري.[136]

گهڻو سرڪاري ڪم ۽ لکيل رابطي جو ڪاروبار فرانسيسيءَ ۾ ٿيندو آهي. عوامي رابطي، سرڪاري لکيل بيانن، اشتهاري تختين ۽ روڊن جي نشانين ۾ پڻ فرانسيسي وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي. عظيم ڊچي جي قانوني نظام تي نيپولين ڪوڊ جي تاريخي اثر سبب قانونسازيءَ جي ٻولي فرانسيسي آهي ۽ حڪومت، انتظاميا ۽ عدليه ۾ پڻ عام طور ان کي ترجيح ڏني وڃي ٿي. پارلياماني بحث گهڻو ڪري لڪسمبرگيءَ ۾ ٿين ٿا، جڏهن تہ سرڪاري لکپڙهه ۽ دستاويز، جهڙوڪ انتظامي يا عدالتي فيصلا ۽ پاسپورٽ، گهڻو ڪري فرانسيسي ۽ ڪڏهن جرمن ۾ پڻ تيار ڪيا وڃن ٿا.[حوالو گهربل]

پيشاور زندگي پڻ گهڻ لساني آهي. نجي شعبي جي ڪاروباري اڳواڻن موجب سندن ادارن ۾ فرانسيسي مکيه ڪم واري ٻولي (56 سيڪڙو) آهي، جنهن کان پوءِ لڪسمبرگي (20 سيڪڙو)، انگريزي (18 سيڪڙو) ۽ جرمن (6 سيڪڙو) اچن ٿيون.[137]

جرمن ٻولي فرانسيسيءَ سان گڏ ميڊيا جي وڏي حصي ۾ استعمال ٿئي ٿي ۽ ڪيترائي لڪسمبرگي ان کي پنهنجي ٻي ٻولي سمجهن ٿا. ان جو هڪ سبب جرمن ۽ لڪسمبرگي ٻولين جي ويجهي مشابهت آهي، جڏهن تہ پرائمري اسڪول ۾ ٻارن کي پڙهڻ ۽ لکڻ سکڻ لاءِ پهرين جرمن ٻولي پڙهائي وڃي ٿي.[138]

پورچوگيزي نسل جي وڏي برادري سبب پورچوگيزي ٻولي پڻ ملڪ ۾ وڏي پيماني تي ٻڌڻ ۾ اچي ٿي، جيتوڻيڪ ان جو استعمال گهڻو ڪري انهيءَ برادريءَ جي اندر محدود آهي. پورچوگيزيءَ کي سرڪاري حيثيت حاصل ناهي، پر انتظاميا ڪڏهن ڪڏهن ڪجهه معلوماتي دستاويز پورچوگيزيءَ ۾ پڻ مهيا ڪري ٿي.[139][140]

جيتوڻيڪ اڄ لڪسمبرگ وڏي حد تائين گهڻ لساني ملڪ آهي، ڪجهه مبصرن جو خيال آهي تہ ملڪ ۾ فرانسيسيائيزيشن جي وڌندڙ اثر سبب لڪسمبرگي ۽ جرمن ٻولين جو استعمال گهٽجي سگهي ٿو. اهڙين دعوائن موجب ڊگهي مدي ۾ لڪسمبرگ هڪ فرانسيسي ڳالهائيندڙ يا وڌ ۾ وڌ فرانسيسي ۽ انگريزي ڳالهائيندڙ ٻه لساني ملڪ بڻجي سگهي ٿو.[141][142][135]

مذهب

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ ۾ مذهب
نوٽر ڊيم ڪيٿيڊرل، لڪسمبرگ شهر

لڪسمبرگ هڪ سيڪيولر رياست آهي، پر رياست ڪجهه مذهبن کي باضابطه طور تسليم ڪري ٿي. اهڙي نظام تحت رياست کي مذهبي انتظام ۽ مذهبي اڳواڻن جي مقرريءَ ۾ ڪجهه ڪردار حاصل آهي، جڏهن تہ بدلي ۾ رياست ڪجهه انتظامي خرچ ۽ پگهارون ادا ڪري ٿي. اهڙن انتظامن هيٺ ڪيٿولڪ ازم، يهوديت، يوناني آرٿوڊوڪس، اينگليڪن ازم، روسي آرٿوڊوڪس، لوٿرانيت، ڪيلونيت، مينونائٽ ۽ اسلام شامل آهن.[143]

1980ع کان حڪومت لاءِ ماڻهن جي مذهبي عقيدن يا مذهبي عمل بابت سرڪاري انگ اکر گڏ ڪرڻ غير قانوني آهي.[144] 2021ع جي يورو بئرو ميٽر سروي موجب 53 سيڪڙو ماڻهو عيسائي هئا، جن ۾ 46 سيڪڙو ڪيٿولڪ، 2 سيڪڙو پروٽيسٽنٽ، 2 سيڪڙو آرٿوڊوڪس ۽ 3 سيڪڙو ٻيا عيسائي هئا. 1 سيڪڙو مسلمان، 38 سيڪڙو ڪنهن مذهب سان وابسته نه هئا، جن ۾ 25 سيڪڙو غير مذهبي يا اگناسٽڪ ۽ 13 سيڪڙو ملحد هئا، جڏهن تہ 7 سيڪڙو ٻين مذهبن جا پيروڪار هئا.[3]

2005ع جي يورو بئرو ميٽر سروي موجب،[145] لڪسمبرگ جي 44 سيڪڙو شهرين چيو تہ هو ”خدا جي وجود تي يقين رکن ٿا“، 28 سيڪڙو چيو تہ هو ”ڪنهن روح يا حياتياتي قوت جي وجود تي يقين رکن ٿا“، جڏهن تہ 22 سيڪڙو چيو تہ هو ”ڪنهن به روح، خدا يا حياتياتي قوت جي وجود تي يقين نٿا رکن“.



معيشت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ جي معيشت
لڪسمبرگ يورو زون جو حصو آهي (گهري نيري رنگ وارا ملڪ).

لڪسمبرگ جي مستحڪم ۽ اعليٰ آمدني واري مارڪيٽ معيشت وچولي اقتصادي واڌ، گهٽ مهانگائي ۽ جدت جي بلند سطح لاءِ سڃاتي وڃي ٿي.[146] ملڪ ۾ بيروزگاري روايتي طور گهٽ رهي آهي، جيتوڻيڪ عظيم ڪساد بازاري کان پوءِ مئي 2012ع تائين اها 6.1 سيڪڙو تائين پهچي وئي هئي.[147]

2011ع ۾ بين الاقوامي مالياتي فنڊ موجب، خريداري قوت جي برابري (PPP) موجب في فرد جي ڊي پي 80,119 آمريڪي ڊالر سان لڪسمبرگ دنيا جو ٻيو امير ترين ملڪ هو؛[148] 2023ع تائين اهو پهرين نمبر تي اچي ويو.[149] 2019ع ۾ خريداري قوت جي معيار موجب لڪسمبرگ جي في فرد جي ڊي پي يورپي يونين جي سراسري (100 سيڪڙو) جي 261 سيڪڙو برابر هئي.[150]

لڪسمبرگ هيرٽيچ فائونڊيشن جي اقتصادي آزادي انڊيڪس ۾ 13هين نمبر تي،[151] گڏيل قومن جي انساني ترقي انڊيڪس ۾ 26هين ۽ اڪانومسٽ انٽيليجنس يونٽ جي زندگيءَ جي معيار جي انڊيڪس ۾ چوٿين نمبر تي رهيو آهي.[152] 2025ع جي گلوبل انوويشن انڊيڪس ۾ ملڪ 23هين نمبر تي رهيو.[153][154]

1960ع واري ڏهاڪي تائين لڪسمبرگ جي صنعتي شعبي تي فولاد جي صنعت غالب هئي، پر ان کان پوءِ صنعت کي متنوع ڪري ڪيميائي شين، رٻڙ ۽ ٻين پيداوارن تائين وڌايو ويو. گذريل ڏهاڪن دوران مالي شعبي جي واڌ فولاد جي پيداوار ۾ گهٽتائيءَ جي اثر کي گهڻي حد تائين پورو ڪيو آهي. خدمتن، خاص طور بئنڪنگ ۽ ماليات، ملڪ جي اقتصادي پيداوار جو وڏو حصو بڻجن ٿيون. لڪسمبرگ آمريڪا کان پوءِ دنيا جو ٻيو سڀ کان وڏو سيڙپڪاري فنڊ مرڪز، يورو زون جو اهم نجي بئنڪنگ مرڪز ۽ يورپ ۾ ٻيهر انشورنس ڪمپنين جي اهم مرڪزن مان هڪ آهي.

لڪسمبرگ جي حڪومت انٽرنيٽ ۽ اعليٰ ٽيڪنالاجي وارين ڪمپنين کي ملڪ ڏانهن راغب ڪرڻ جي پاليسي پڻ اختيار ڪئي آهي. اسڪائپ ۽ ايمازون سميت ڪيترين ڪمپنين پنهنجا علائقائي هيڊڪوارٽر لڪسمبرگ منتقل ڪيا آهن. ٻين اعليٰ ٽيڪنالاجي ڪمپنين ۾ 3ڊي اسڪينر ٺاهيندڙ آرٽيڪ 3ڊي پڻ شامل آهي.[حوالو گهربل]

2010ع ۾ زراعت لڪسمبرگ جي فعال آباديءَ مان لڳ ڀڳ 2.1 سيڪڙو ماڻهن کي روزگار فراهم ڪندي هئي. ان وقت ملڪ ۾ لڳ ڀڳ 2,200 زرعي فارم موجود هئا ۽ هر فارم جي سراسري ايراضي 60 هيڪٽر هئي.[155]

لڪسمبرگ جا بيلجيم ۽ هالينڊ سان خاص طور ويجها واپاري ۽ مالي لاڳاپا آهن (ڏسو بينيلڪس)، جڏهن تہ يورپي يونين جو ميمبر هجڻ ڪري اهو کليل يورپي مارڪيٽ جي فائدن مان پڻ فائدو وٺي ٿو.[156]

مئي 2015ع ۾ 171 ارب آمريڪي ڊالر جي آمريڪي خزاني جي سيڪيورٽين سان، لڪسمبرگ دنيا ۾ 11هين نمبر تي هو.[157] تنهن هوندي بہ انهن انگن ۾ لڪسمبرگ کان ٻاهر رهندڙ ماڻهن جون اهي سيڪيورٽيون پڻ شامل آهن، جيڪي لڪسمبرگ ۾ امانتي اڪائونٽن ۾ رکيل آهن.[158]

2019ع مطابق، لڪسمبرگ جو سرڪاري قرض 15.687 ارب آمريڪي ڊالر هو، جيڪو في فرد 25,554 آمريڪي ڊالر برابر هو. قرض جو جي ڊي پي سان تناسب 22.10 سيڪڙو هو.[159]

لڪسمبرگ جي مزدور مارڪيٽ لڳ ڀڳ 445,000 نوڪرين تي مشتمل آهي، جن مان 120,000 لڪسمبرگي شهرين، 120,000 پرڏيهي رهواسين ۽ 205,000 سرحد پار روزگار ڪندڙن وٽ آهن. آخري گروهه لڪسمبرگ ۾ ٽيڪس ادا ڪري ٿو، جڏهن تہ سندن تعليم جو هڪ حصو سندن رهائش واري ملڪ طرفان مالي مدد سان هلندو آهي. لڪسمبرگ جي حڪومت فرانس–لڪسمبرگ سرحد سان لڳندڙ مقامي ادارن سان پنهنجي ٽيڪس آمدني حصيداري نه ڪئي آهي. ڪجهه مبصرن موجب هي نظام لڪسمبرگ جي اقتصادي واڌ جي اهم سببن مان هڪ آهي، پر ساڳئي وقت پاڙيسري سرحدي علائقن تي مالي بار وجهي ٿو.[160]

ٽيڪس هيون طور لڪسمبرگ

[سنواريو]

اپريل 2009ع ۾ لڪسمبرگ جي بئنڪن جي رازداري وارن قانونن ۽ ٽيڪس هيون طور سندس شهرت بابت خدشن سبب جي 20 ان کي شڪي بئنڪنگ انتظام رکندڙ ملڪن جي ”گرين لسٽ“ ۾ شامل ڪيو. ان جي جواب ۾ ملڪ جلدي ئي معلومات جي ڏي وٺ بابت او اي سي ڊي جا معيار اختيار ڪيا، جنهن کان پوءِ ان کي ”اهي دائرا اختيار جن بين الاقوامي طور منظور ٿيل ٽيڪس معيار کي وڏي حد تائين لاڳو ڪيو آهي“ واري درجي ۾ منتقل ڪيو ويو.[161][162]

مارچ 2010ع ۾ سنڊي ٽيليگراف رپورٽ ڪيو تہ ڪم جونگ اِل جا 4 ارب آمريڪي ڊالر جا گهڻا ڳجها اڪائونٽ لڪسمبرگ جي بئنڪن ۾ هئا.[163] اپريل 2012ع ۾ دي گارڊين رپورٽ ڪيو تہ Amazon.co.uk برطانيا مان وڏي آمدني لڪسمبرگ ذريعي منتقل ڪري ٽيڪس جي قانوني رخن مان فائدو وٺندو هو.[164]

ٽيڪس جسٽس نيٽورڪ جي 2011ع واري مالي رازداري انڊيڪس ۾ لڪسمبرگ دنيا جي وڏن ٽيڪس هيونز ۾ ٽئين نمبر تي رهيو، ۽ صرف ڪيمن ٻيٽ کان ٿورو پوئتي هو.[165] 2013ع ۾ لڪسمبرگ کي سوئٽزرلينڊ کان پوءِ دنيا جو ٻيو سڀ کان محفوظ ٽيڪس هيون قرار ڏنو ويو.

نومبر 2014ع جي شروعات ۾، يورپي ڪميشن جي سربراهه بڻجڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ، لڪسمبرگ جي اڳوڻي وزيراعظم ژان-ڪلاڊ يونڪر کي ميڊيا ۾ سامهون آيل دستاويزن، جيڪي لڪس ليڪس جي نالي سان مشهور ٿيا، سبب سخت تنقيد کي منهن ڏيڻو پيو. انهن دستاويزن مان ظاهر ٿيو تہ سندس وزيراعظميءَ دوران لڪسمبرگ وڏي پيماني تي ڪارپوريٽ ٽيڪس کان بچاءُ لاءِ يورپ جي اهم مرڪزن مان هڪ بڻجي ويو هو.[166]

آمدرفت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ ۾ آمدرفت
لڪسمبرگ جي بين الاقوامي هوائي ڪمپني لڪس ايئر جو مرڪز لڪسمبرگ ايئرپورٽ تي آهي، جيڪو ملڪ جو واحد بين الاقوامي هوائي اڏو آهي.

لڪسمبرگ ۾ روڊ، ريلوي ۽ هوائي آمدرفت جون ترقي يافته سهولتون ۽ خدمتون موجود آهن. گذريل سالن دوران ملڪ جي روڊ نيٽ ورڪ کي وڏي پيماني تي جديد بڻايو ويو آهي، ۽ تقريباً 165 km (103 mi) ڊگهو موٽر وي نيٽ ورڪ گاديءَ واري شهر کي پاڙيسري ملڪن سان ڳنڍي ٿو.[167] پيرس سان تيز رفتار ٽي جي وي ريلوي رابطي جي شروعات کان پوءِ لڪسمبرگ ريلوي اسٽيشن جي مرمت ۽ جديدڪاري ڪئي وئي، جڏهن تہ لڪسمبرگ ايئرپورٽ تي نئون مسافر ٽرمينل 2008ع ۾ کوليو ويو.[168]

لڪسمبرگ شهر ۾ ٽرام سروس ڊسمبر 2017ع ۾ ٻيهر شروع ڪئي وئي. ملڪ جي ڊگهي مدي واري آمدرفت منصوبن ۾ لڪسمبرگ شهر ۽ ايش-سر-الزيٽ جي وچ ۾ تيز عوامي آمدرفت ۽ لائيٽ ريل رابطن کي وڌيڪ ترقي ڏيڻ پڻ شامل آهي.[169][170]

لڪسمبرگ ۾ هر 1,000 ماڻهن پٺيان تقريباً 681 ڪارون آهن، جيڪا گهڻن ٻين رياستن جي ڀيٽ ۾ بلند شرح آهي؛ جيتوڻيڪ آمريڪا، ڪينيڊا، آسٽريليا، نيوزيلينڊ، آئس لينڊ ۽ موناڪو، سان مارينو، ليختنشتائن، جبرالٽر ۽ برونائي جهڙين ڪجهه ننڍين رياستن ۽ علائقن ۾ اها شرح وڌيڪ آهي.[171]

29 فيبروري 2020ع تي لڪسمبرگ ملڪ گير سطح تي مفت عوامي آمدرفت متعارف ڪرائيندڙ دنيا جو پهريون ملڪ بڻيو. هي نظام گهڻو ڪري سرڪاري ٽيڪسن ذريعي مالي مدد حاصل ڪري ٿو.[172] ان کان پوءِ بسن، ريل گاڏين ۽ ٽرامن جي استعمال ۾ مسلسل واڌ ٿي، جڏهن تہ 2025ع تائين نظام جا هلندڙ خرچ 2020ع جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٻيڻا ٿي چڪا هئا.[173]

مواصلات

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ ۾ ٽيليڪميونيڪيشن

لڪسمبرگ جو ٽيليڪميونيڪيشن شعبو آزاد مارڪيٽ تي ٻڌل آهي ۽ ملڪ جا اليڪٽرانڪ مواصلاتي نيٽ ورڪ وڏي پيماني تي ترقي يافته آهن. مختلف آپريٽرن وچ ۾ مقابلي کي 2011ع جي Paquet Telecom قانوني ڍانچي ذريعي ضابطو ڏنو وڃي ٿو،[174] جنهن يورپي يونين جي ٽيليڪميونيڪيشن هدايتن کي لڪسمبرگ جي قانون ۾ شامل ڪيو. هن قانوني ڍانچي جو مقصد نيٽ ورڪن ۽ خدمتن ۾ سيڙپڪاري ۽ مقابلي کي هٿي ڏيڻ آهي. لڪسمبرگ انسٽيٽيوٽ آف ريگيوليشن (ILR) شعبي جي ضابطن ۽ قانونن تي عمل ڪرائڻ جي نگراني ڪري ٿو.[175]

لڪسمبرگ ۾ سڄي ملڪ ۾ جديد آپٽيڪل فائبر ۽ ڪيبل نيٽ ورڪ پکڙيل آهن. 2010ع ۾ حڪومت انتهائي تيز رفتار نيٽ ورڪن بابت قومي حڪمت عملي شروع ڪئي، جنهن جو مقصد تمام تيز براڊبينڊ ۾ عالمي اڳواڻي حاصل ڪرڻ ۽ ملڪ ۾ 1 گيگابٽ في سيڪنڊ تائين وسيع ڪوريج پيدا ڪرڻ هو.[176] 2011ع ۾ ملڪ جي اين جي اي ڪوريج 75 سيڪڙو هئي.[177] اپريل 2013ع ۾ لڪسمبرگ جي سراسري ڊائون لوڊ رفتار 32.46 ميگابٽ في سيڪنڊ ڄاڻائي وئي، جنهن سان اهو ان وقت دنيا ۾ ڇهين ۽ يورپ ۾ ٻئي نمبر تي هو.[178]

مرڪزي يورپ ۾ ملڪ جي جاگرافيائي حيثيت، مستحڪم معيشت ۽ ڪاروباري ماحول ٽيليڪميونيڪيشن ۽ ڊجيٽل خدمتن جي واڌ لاءِ سازگار رهيا آهن.[179][180][181]

لڪسمبرگ معلومات ۽ مواصلاتي ٽيڪنالاجي جي ترقيءَ بابت بين الاقوامي ٽيليڪميونيڪيشن يونين جي آءِ سي ٽي ڊولپمينٽ انڊيڪس ۾ عالمي سطح تي ٻئي نمبر تي رهيو، جڏهن تہ 2009ع جي گلوبل براڊبينڊ ڪوالٽي اسٽڊي ۾، جيڪا آڪسفورڊ يونيورسٽي ۽ اوويئدو يونيورسٽي سان لاڳاپيل هئي، اٺين نمبر تي آيو.[182][183][184][185]

لڪسمبرگ شهر ۾ ڪلوش ڊي اور جي ويجهو سينٽر ڊروس باخ آڏو مختلف ادارن جا نشان

لڪسمبرگ ڪيترن اهم يورپي انٽرنيٽ ايڪسچينجن سان ڳنڍيل آهي، جن ۾ ايمسٽرڊيم جو AMS-IX،[186] فرينڪفرٽ جو DE-CIX[187] ۽ لنڊن جو LINX شامل آهن.[188] ملڪ جا ڊيٽا مرڪز ۽ نيٽ ورڪ جا پوائنٽس ڪيترن متبادل آپٽيڪل فائبر نيٽ ورڪن ذريعي بين الاقوامي نظامن سان ڳنڍيل آهن.[189][190][191][192][193]

لڪسمبرگ بين الاقوامي ڊيٽا هب آپريٽر Ancotel جي ورچوئل ميٽ-مي روم خدمتن سان پڻ ڳنڍيل رهيو آهي،[194] جنهن ذريعي ملڪ دنيا جي ڪيترن وڏن ٽيليڪميونيڪيشن آپريٽرن ۽ ڊيٽا ڪيريئرن سان رابطو ڪري سگهي ٿو.[195][196] ان جا اهم بين الاقوامي ڳانڍاپا فرينڪفرٽ، لنڊن، نيويارڪ ۽ هانگ ڪانگ جهڙن مرڪزن تائين پهچندا رهيا آهن.[197]

لڪسمبرگ پاڻ کي يورپ جي اهم مالي ٽيڪنالاجي مرڪزن مان هڪ طور پڻ ترقي ڏني آهي، ۽ حڪومت لڪسمبرگ هائوس آف فنانشل ٽيڪنالاجي جهڙين رٿائن جي حمايت ڪندي رهي آهي.[198]

لڪسمبرگ ۾ لڳ ڀڳ 20 ڊيٽا مرڪز هلندڙ رهيا آهن.[199][200][201] انهن مان ڇهن ڊيٽا مرڪزن کي ٽائر IV ڊيزائن سرٽيفڪيشن حاصل رهيو آهي: ٽي ebrc جا،[202] ٻه LuxConnect جا[203][204] ۽ هڪ يورپين ڊيٽا هب جو.[205] ڊسمبر 2012ع ۽ جنوري 2013ع دوران نون بين الاقوامي ڊيٽا مرڪزن جي دستيابي ۽ ڪارڪردگيءَ بابت ڪيل هڪ مطالعي ۾ مٿيان ٽي مقام لڪسمبرگ جي ڊيٽا مرڪزن حاصل ڪيا هئا.[206][207]

توانائي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ ۾ توانائي

لڪسمبرگ ۾ آمدرفت جي ٻارڻ ۽ فوسل ٻارڻن جي طلب نسبتاً بلند آهي. ان باوجود ملڪ جي آبهوا واري قانون تحت 2030ع تائين گرين هائوس گيسن جي اخراج ۾ 55 سيڪڙو گهٽتائي آڻڻ جو هدف مقرر ڪيو ويو آهي. توانائي ۽ آمدرفت جي پاليسين ۾ برقي گاڏين جو حصو وڌائڻ، قابل تجديد توانائيءَ کي هٿي ڏيڻ ۽ توانائيءَ جي ڪارڪردگي بهتر ڪرڻ شامل آهي. ملڪ انهن مقصدن لاءِ ڪاربن ٽيڪس سميت مختلف پاليسي اوزار پڻ اختيار ڪيا آهن.[208]

تعليم

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ ۾ تعليم
لڪسمبرگ يونيورسٽي ملڪ ۾ قائم واحد سرڪاري يونيورسٽي آهي.

لڪسمبرگ جو تعليمي نظام گهڻ لساني آهي. پرائمري تعليم جي شروعاتي مرحلن ۾ لڪسمبرگي ٻولي استعمال ڪئي وڃي ٿي، جڏهن تہ پڙهڻ ۽ لکڻ جي باقاعده سکيا گهڻو ڪري جرمن ۾ ڏني وڃي ٿي؛ ثانوي تعليم جي مختلف مرحلن ۾ فرانسيسي پڻ اهم تدريسي ٻولي بڻجي ٿي.[209] ثانوي تعليم مڪمل ڪرڻ لاءِ لڪسمبرگي، جرمن ۽ فرانسيسي ٻولين جي مناسب ڄاڻ ضروري سمجهي وڃي ٿي.

انهن ٻولين کان سواءِ انگريزي پڻ لازمي تعليم جي مختلف مرحلن ۾ پڙهائي وڃي ٿي ۽ ملڪ جي آباديءَ جو وڏو حصو انگريزي ڳالهائڻ جي صلاحيت رکي ٿو. گذريل ڏهاڪن دوران، خاص طور مالي خدمتن ۽ بين الاقوامي ڪاروبار ۾، انگريزيءَ جي اهميت وڌي آهي. ملڪ جي وڏي پورچوگيزي برادري سبب پورچوگيزي ٻولي پڻ وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃي ٿي، جيتوڻيڪ ان جو استعمال گهڻو ڪري انهيءَ برادريءَ اندر محدود آهي.[210]

لڪسمبرگ يونيورسٽي ملڪ ۾ قائم مکيه يونيورسٽي آهي. 2014ع ۾ نجي شروعات تحت لڪسمبرگ اسڪول آف بزنس قائم ڪيو ويو، جنهن کي 2017ع ۾ لڪسمبرگ جي اعليٰ تعليم ۽ تحقيق واري وزارت پاران هڪ خصوصي اعليٰ تعليمي اداري ۽ ان جي ايم بي اي پروگرام لاءِ منظوري ڏني وئي.[211][212]

آمريڪا جي ميامي يونيورسٽي پڻ ڊيفرڊانج ۾ ڊوليبوا يورپي مرڪز نالي سيٽلائيٽ ڪيمپس هلائي ٿي.[213]

صحت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ ۾ صحت

عالمي صحت تنظيم جي انگن اکرن موجب لڪسمبرگ صحت جي خدمتن تي في فرد وڏي سرڪاري خرچ ڪندڙ ملڪن مان رهيو آهي. هڪ عرصي ۾ سرڪاري صحت خرچ 4.1 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ، يعني في رهواسي لڳ ڀڳ 8,182 آمريڪي ڊالر، ڄاڻايو ويو.[214][215]

لڪسمبرگ جي صحت واري نظام ۾ رهواسين کي پنهنجو ڊاڪٽر چونڊڻ جي آزادي حاصل آهي ۽ سرڪاري صحت بيمه عام طور طبي خرچن جو وڏو حصو واپس ادا ڪري ٿي. روايتي طور مريضن جي خرچن جو لڳ ڀڳ 80 کان 90 سيڪڙو حصو بيمه يا سرڪاري نظام ذريعي ڍڪيو ويندو آهي. 2010ع ڌاري ملڪ پنهنجي مجموعي ملڪي پيداوار جو لڳ ڀڳ 7 سيڪڙو صحت جي خدمتن ۽ لاڳاپيل پروگرامن تي خرچ ڪندو هو.[216]

2023ع جي هڪ يورپي صحت انڊيڪس ۾ لڪسمبرگ يورپ جي ملڪن مان ڇهين نمبر تي رهيو.[217]

ثقافت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ جي ثقافت
ايڊورڊ اسٽائخن، فوٽوگرافر ۽ مصور

لڪسمبرگ جي ثقافت تي پاڙيسري ملڪن، خاص طور فرانس، جرمني ۽ بيلجيم جو گهرو اثر رهيو آهي. ملڪ پنهنجي تاريخ جو وڏو حصو ٻهراڙيءَ تي ٻڌل سماج طور گذاريو، جنهن سبب هتي ڪيترين لوڪ روايتن، مقامي ميلن ۽ روايتي رسمن جو تسلسل برقرار رهيو آهي. ملڪ جا ڪيترائي اهم عجائب گهر لڪسمبرگ شهر ۾ واقع آهن، جن ۾ قومي تاريخ ۽ فن جو عجائب گهر، لڪسمبرگ شهر جي تاريخ جو عجائب گهر ۽ گرانڊ ڊيوڪ ژان جديد فن جو عجائب گهر (Mudam) شامل آهن. ڊيڪرچ ۾ واقع قومي فوجي تاريخ جو عجائب گهر خاص طور بلج جي جنگ بابت پنهنجي نمائشن لاءِ مشهور آهي. لڪسمبرگ جو پراڻو شهر ۽ ان جون قلعي بنديون تاريخي اهميت سبب يونيسڪو جي عالمي ورثي جي فهرست ۾ شامل آهن.[218]سانچو:Unreliable source?

لڪسمبرگ ڪيترائي عالمي شهرت رکندڙ فنڪار پيدا ڪيا آهن، جن ۾ مصور ٿيو ڪيرگ، جوزف ڪٽر ۽ ميشيل ماجيرس، ۽ فوٽوگرافر ايڊورڊ اسٽائخن شامل آهن. اسٽائخن جي مشهور نمائش دي فيملي آف مين کي يونيسڪو جي دنيا جي يادگيري پروگرام ۾ شامل ڪيو ويو آهي ۽ اها مستقل طور ڪليرو ۾ محفوظ آهي. ايڊيٽر ۽ ليکڪ هيوگو گرنسبيڪ، جنهن جي لکڻين جديد سائنس فڪشن جي تصور کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، لڪسمبرگ شهر ۾ ڄائو هو. آمريڪي فلمي اداڪارا لوريتا ينگ پڻ لڪسمبرگي نسل سان تعلق رکندڙ هئي.[219]

لڪسمبرگ يوروويزن گيت مقابلو جي باني شرڪت ڪندڙ ملڪن مان هو ۽ 1956ع کان 1993ع تائين تقريباً هر سال مقابلي ۾ حصو ورتو، سواءِ 1959ع جي. 1993ع کان پوءِ ملڪ ڊگهي وقفي تي رهيو ۽ 2024ع ۾ ٻيهر مقابلي ۾ شامل ٿيو. لڪسمبرگ پنج ڀيرا، 1961ع، 1965ع، 1972ع، 1973ع ۽ 1983ع ۾، مقابلو کٽي چڪو آهي ۽ 1962ع، 1966ع، 1973ع ۽ 1984ع ۾ مقابلي جي ميزباني پڻ ڪئي.[220] 2024ع ۾ واپسيءَ وقت ملڪ خاص طور لڪسمبرگ جي موسيقي ۽ مقامي فنڪارن جي نمائندگيءَ تي زور ڏنو.[221]

لڪسمبرگ پهريون شهر هو جنهن کي ٻه ڀيرا يورپي ثقافتي گادي جو اعزاز مليو. پهريون ڀيرو 1995ع ۾، ۽ ٻيو ڀيرو 2007ع ۾ هڪ سرحد پار علائقي جي حصي طور، جنهن ۾ لڪسمبرگ جي عظيم ڊچي سان گڏ جرمني جا رائن لينڊ-پالاٽينيٽ ۽ سارلينڊ، بيلجيم جو والونيا علائقو ۽ جرمن ڳالهائيندڙ حصو، ۽ فرانس جو لورين علائقو شامل هئا.[222]

لڪسمبرگ ورلڊ ايڪسپو 2010 ۾، جيڪو 1 مئي کان 31 آڪٽوبر 2010ع تائين شنگهائي، چين ۾ منعقد ٿيو، پنهنجي قومي پويلين سان شرڪت ڪئي.[223][224] پويلين جو خاڪو ٻيلو ۽ قلعو گڏيل تصور تي ٻڌل هو، جيڪو ”Luxembourg“ جي چيني آوازي صورت Lúsēnbǎo جي تشريحي معنيٰ، ”ٻيلو ۽ قلعو“، سان لاڳاپيل هو. ان ۾ لڪسمبرگ کي ”يورپ جي سائي دل“ طور پيش ڪيو ويو.[225]

ميڊيا

[سنواريو]

لڪسمبرگ جي ميڊيا ۾ فرانسيسي ۽ جرمن ٻوليون وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿيون. ملڪ جو وڏي گردش وارو اخبار جرمن ٻوليءَ جو روزانو لڪسمبرگر وورٽ آهي.[226] ملڪ جي گهڻ لساني سماج سبب اخبارن ۾ فرانسيسي ۽ جرمن ٻولين جا مضمون ترجمي کان سواءِ هڪٻئي سان گڏ شايع ٿيڻ عام ڳالهه آهي. انگريزي ۽ پورچوگيزي ٻولين ۾ پڻ ريڊيو ۽ ڇپيل اشاعتون موجود آهن، جيتوڻيڪ انهن جي سامعين بابت صحيح انگ اکر محدود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ قومي ميڊيا سروي گهڻو ڪري فرانسيسيءَ ۾ ڪئي ويندي آهي.[227]

لڪسمبرگ يورپ ۾ پنهنجي ريڊيو ۽ ٽيليويزن ادارن، خاص طور ريڊيو لڪسمبرگ ۽ آر ٽي ايل گروپ، لاءِ مشهور آهي. ملڪ ايس اي ايس جو پڻ مرڪز آهي، جيڪا جرمني، برطانيا ۽ ٻين يورپي مارڪيٽن لاءِ اهم سيٽلائيٽ خدمتون مهيا ڪري ٿي.[228]

1988ع جي هڪ قانون ذريعي آڊيو-وڊيو سيڙپڪاريءَ لاءِ خاص ٽيڪس نظام قائم ٿيڻ کان پوءِ لڪسمبرگ ۾ فلمي پيداوار ۽ گڏيل پيداوار جي صنعت مسلسل وڌي آهي.[229] ملڪ ۾ لڳ ڀڳ 30 رجسٽرڊ فلمي پيداوار ڪمپنيون موجود آهن.[230][231]

2014ع ۾ لڪسمبرگ جي گڏيل پيداوار واري مختصر متحرڪ فلم مسٽر هوبلوٽ کي اڪيڊمي ايوارڊ ۾ بهترين متحرڪ مختصر فلم جو آسڪر مليو.[232]

کاڌ خوراڪ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ جو کاڌو
جڊ مات گارڊبونن، اُباليل آلو ۽ ڊيڪرچ بيئر سان پيش ڪيل

لڪسمبرگ جي کاڌي پيتي جي روايت ملڪ جي لاطيني ۽ جرماني ثقافتي علائقن جي وچ واري جاگرافيائي حيثيت کي ظاهر ڪري ٿي. ان تي خاص طور فرانسيسي ۽ جرمن کاڌي جو اثر آهي، جڏهن تہ جديد دور ۾ اطالوي ۽ پورچوگيزي مهاجرن پڻ ملڪ جي خوراڪي ثقافت کي وڌيڪ متنوع بڻايو آهي.[233]

روايتي لڪسمبرگي روزمره کاڌن مان ڪيترن جون پاڙون مقامي ٻهراڙيءَ واري خوراڪ ۾ آهن، جيڪي پاڙيسري جرمني جي ڪجهه روايتي کاڌن سان پڻ مشابهت رکن ٿيون.[234]

لڪسمبرگ ۾ في فرد شراب جي وڪري جا انگ يورپ جي بلند ترين سطحن مان آهن.[235] تنهن هوندي بہ پاڙيسري ملڪن مان ايندڙ خريدارن پاران لڪسمبرگ ۾ شراب خريد ڪرڻ جو وڏو حصو انهن انگن کي وڌائي ٿو؛ تنهنڪري وڪري جا اهي انگ ملڪ جي رهواسين جي حقيقي شراب واپرائڻ جي شرح جي صحيح نمائندگي نٿا ڪن.[236]

في فرد مشيلين اسٽار رکندڙ ريسٽورنٽن جي گهاٽائيءَ جي لحاظ کان لڪسمبرگ دنيا جي مٿين ملڪن مان هڪ رهيو آهي.[237]

رانديون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لڪسمبرگ ۾ رانديون
چارلي گال پنهنجي سائيڪلنگ ڪيريئر دوران ٽي گرانڊ ٽور کٽيا.

يورپ جي ڪيترن ملڪن جي ابتڙ لڪسمبرگ ۾ ڪا هڪ واحد قومي راند غالب ناهي؛ ملڪ ۾ ٽيم ۽ انفرادي ٻنهي قسمن جون مختلف رانديون مشهور آهن. تقريبن 660,000 جي آباديءَ مان 100,000 کان وڌيڪ ماڻهو ڪنهن نه ڪنهن راندين واري وفاق جا لائسنس يافته ميمبر آهن.[238]

لڪسمبرگ اسٽيڊيم، جيڪو لڪسمبرگ شهر جي ڏاکڻي حصي گاسپريش ۾ واقع آهي، ملڪ جو قومي اسٽيڊيم ۽ سڀ کان وڏو راندين وارو ميدان آهي. فٽبال ۽ رگبي يونين سميت راندين جي مقابلي لاءِ ان ۾ 9,386 تماشائين ۽ ڪنسرٽن لاءِ لڳ ڀڳ 15,000 ماڻهن جي گنجائش آهي.[239]

ملڪ جو سڀ کان وڏو ڍڪيل راندين وارو هنڌ ڊي ڪوڪ آهي، جيڪو ڪرچبرگ، اتر-اوڀر لڪسمبرگ شهر ۾ واقع آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ 8,300 ماڻهن جي گنجائش آهي. هتي باسڪيٽ بال، هينڊبال، جمناسٽڪ ۽ والي بال جا مقابلا ٿيندا آهن، ۽ 2007ع عورتن جي يورپي والي بال چيمپيئن شپ جو فائنل پڻ هتي ٿيو.[240]

هيس سائيڪلنگ ٽيم لڪسمبرگ سان تعلق رکندڙ عورتن جي روڊ سائيڪلنگ ٽيم آهي.[241]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "ورلڊ فيڪٽ بُڪ" (انگريزي ۾). مرڪزي انٽيليجنس ايجنسي. 24 November 2020. اصل نسخو مان 9 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 11 December 2020 تي حاصل ڪيل.
  2. 1 2 3 "24 فيبروري 1984ع واري ٻولين جي نظام بابت قانون جا 40 سال" (فرانسيسي ۾). آرٽيڪل 4. (1) لڪسمبرگ جي عظيم ڊچي جي ٻولي لڪسمبرگي آهي. قانون لڪسمبرگي، فرانسيسي ۽ جرمن ٻولين جي استعمال کي ضابطي هيٺ آڻي ٿو.
  3. 1 2 "خاص يورو بئرو ميٽر 516: سائنس ۽ ٽيڪنالاجي بابت يورپي شهرين جي ڄاڻ ۽ رويا". يورپي يونين: يورپي ڪميشن. September 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 10 June 2023 تي حاصل ڪيل – يورپي ڊيٽا پورٽل (ڏسو جلد C: Country/socio-demographics: LU: Question D90.2.) وسيلي.
  4. ↑ "سطحي پاڻي ۽ سطح پاڻيءَ ۾ تبديلي". اقتصادي سهڪار ۽ ترقيءَ جي تنظيم (OECD). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2020 تي حاصل ڪيل.
  5. 1 2 "آر اين پي پي مان اقتباس – آباديءَ موجب رهواسي – 2026.06.30". data.public.lu (فرانسيسي ۾). 30 June 2026. 8 July 2026 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "آباديءَ جي واڌ ويجهه". شماريات – لڪسمبرگ (فرانسيسي ۾). 10 February 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2023 تي حاصل ڪيل.
  7. 1 2 3 4 "ورلڊ اڪنامڪ آئوٽ لُڪ ڊيٽابيس، آڪٽوبر 2024ع". imf.org (انگريزي ۾). بين الاقوامي مالياتي فنڊ. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 September 2024 تي محفوظ ڪيل. 17 February 2025 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ "برابر ڪيل خرچ لائق آمدنيءَ جو گني عدد – يورپي يونين ايس آءِ ايل سي سروي". ec.europa.eu. يورو اسٽيٽ. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 October 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "انساني ترقيءَ جي رپورٽ 2023/2024ع" (انگريزي ۾). گڏيل قومن جو ترقياتي پروگرام. 6 May 2025. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ Perera, Loretta Marie (8 August 2026). "لڪسمبرگ جا پرڏيهي: 48 سيڪڙو ماڻهو ڪير آهن؟". RTL Today. 8 August 2026 تي حاصل ڪيل. جڏهن اوهان STATEC [قومي شماريات ۽ اقتصادي مطالعي جي اداري] جا سرڪاري انگ اکر ڏسو ٿا تہ عام طور، جيڪڏهن اوهان وٽ لڪسمبرگي شهريت آهي تہ اوهان کي لڪسمبرگي طور ڳڻيو ويندو. پوءِ اوهان کي پورچوگيزي، اطالوي يا ڪنهن ٻي قوميت طور نه ڳڻيو ويندو، لوپز چيو.
  11. ↑ "Luxembourg". The American Heritage Dictionary of the English Language (5th ڇاپو). Boston: Houghton Mifflin Harcourt. 1 October 2019 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ "ميمبر رياستن جي حڪومتن جي نمائندن جو ادارن جي مرڪزن جي هنڌ بابت فيصلو (12 ڊسمبر 1992ع)". يورپ بابت علم جو ورچوئل مرڪز. 2014. اصل نسخو مان 13 October 2019 تي محفوظ ڪيل. 24 October 2017 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "لڪسمبرگ – قومي گاديءَ جو هنڌ، لڪسمبرگ". انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 December 2020 تي حاصل ڪيل.
  14. 1 2 3 4 5 "24 فيبروري 1984ع جو ٻولين جي نظام بابت قانون". legilux.public.lu (فرانسيسي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 18 January 2025 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ لڪسمبرگ جي عظيم ڊچي جو آئين (فرانسيسي, لگزمبرگ, and جرمن ۾). چيمبر آف ڊيپٽيز پاران ورهايل بروشر (48 صفحا). 2023. ص. 4: باب پهريون، سيڪشن 1، آرٽيڪل 4. "لڪسمبرگ جي عظيم ڊچي جي ٻولي لڪسمبرگي آهي. قانون لڪسمبرگي، فرانسيسي ۽ جرمن ٻولين جي استعمال کي ضابطي هيٺ آڻي ٿو.".
  16. ↑ "يورو اسٽيٽ – جدولن، گرافن ۽ نقشن جو انٽرفيس". Epp.eurostat.ec.europa.eu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 April 2009 تي محفوظ ڪيل. 21 February 2010 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ "ملڪن جو مقابلو: آباديءَ جي واڌ جي شرح". ورلڊ فيڪٽ بُڪ. اصل نسخو مان 27 May 2016 تي محفوظ ڪيل. 16 April 2017 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ Krouse, Sarah (1 January 2018). "گرمپيريڪيخلچر رڳو تڏهن گرم ملندا، جڏهن اوهان اسپروخين ٽيسٽ پاس ڪريو". وال اسٽريٽ جرنل. ص. 1.
  19. ↑ "ملڪن جي درجابندي – رينبو يورپ". rainbow-europe.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 28 October 2021 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "انساني ترقيءَ جي رپورٽ 2021/2022ع" (PDF) (انگريزي ۾). گڏيل قومن جو ترقياتي پروگرام. 8 September 2022. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 8 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 8 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  21. 1 2 "لڪسمبرگ شهر: ان جا پراڻا پاڙا ۽ قلعي بنديون". عالمي ورثي جي فهرست. يونيسڪو، عالمي ورثي وارو ڪنوينشن. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 January 2020 تي محفوظ ڪيل. 16 April 2017 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "يورپي يونين – وصف، مقصد، تاريخ ۽ ميمبر". انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 12 December 2020 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ وقتوار: لڪسمبرگ – اهم واقعن جي تاريخوار فهرست بي بي سي نيوز آن لائن، 9 سيپٽمبر 2006ع. حاصل ڪيل 8 آڪٽوبر 2006ع.
  24. 1 2 "آزاد لڪسمبرگ". انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 12 December 2020 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ "اسيلبورن جي سلامتي ڪائونسل جي آخري گڏجاڻي". لڪسمبرگر وورٽ. 19 December 2014. اصل نسخو مان 10 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  26. 1 2 Beckwith, John (1979). Early Christian and Byzantine art. Penguin Books. ص. 122. ISBN 0-14-056133-1. OCLC 4774770.
  27. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p. 9
  28. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 1988 (2013)p. 16
  29. ↑ "Mosaïque de Vichten". -: Mosaïque de Vichten, -: – -. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 21 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  30. 1 2 Trausch, Gilbert (2003). Histoire du Luxembourg: le destin européen d'un petit pays (فرانسيسي ۾). Toulouse: Privat. ISBN 2-7089-4773-7. OCLC 52386195.
  31. ↑ "Francique". www.axl.cefan.ulaval.ca. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 21 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  32. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p. 23
  33. ↑ Echternach, Willibrordus Basilika. "Basilica & Willibrord". Willibrordus Basilika Echternach (آمريڪي انگريزي ۾). 20 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ "Abbey of Echternach". Catholic Answers. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 April 2025 تي محفوظ ڪيل. 20 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ "The Echternach scriptorium". bnl.public.lu (انگريزي ۾). 1 November 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 March 2025 تي محفوظ ڪيل. 20 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ The Emperor's Bible". Uppsala University Library. Retrieved 17 October 2020
  37. ↑ Pauly, Michel (2011). Geschichte Luxemburgs (جرمن ۾). München: Verlag C.H. Beck. ISBN 978-3-406-62225-0. OCLC 724990605.
  38. ↑ "The Emperor's Bible" (PDF). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 9 July 2024 تي محفوظ ڪيل. 20 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ "Luxembourg's Origins". 9 January 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p. 26
  41. ↑ Kreins (2003), p. 20
  42. ↑ About... The History of Luxembourg. Information and Press Service of the Government. 2022. ISBN 978-2-87999-298-3. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p. 28
  44. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p.33-34
  45. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p.35
  46. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p.37
  47. ↑ Margue, Paul (1974). Luxemburg in Mittelalter und Neuzeit. Editions Bourg-Bourger.
  48. ↑ Gilbert Trausch, Le Luxembourg, émergence d'un état et d'une nation 2007 p. 93 Edition Schortgen
  49. ↑ "At the Helm of the Holy Roman Empire". Luxembourg.lu. 9 January 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p. 41
  51. ↑ Kreins (2003), p. 39
  52. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p. 44
  53. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p.53
  54. 1 2 Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p.57
  55. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p.58
  56. ↑ "Dark Luxembourg: The French massacre of Differdange". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 6 October 2021 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ "LUXEMBOURG – 17 mai 1794 – MASSACRE DE DUDELANGE – l'HORRIBLE FIN DE PIERRE GAASCH, GARDE-FORESTIER ... – la Maraîchine Normande". 24 March 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 6 October 2021 تي حاصل ڪيل.
  58. 1 2 Kreins (2003), p.64
  59. 1 2 Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p.65
  60. ↑ Kreins (2003), p. 66
  61. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs 2013 p.67
  62. ↑ Johan Christiaan Boogman: Nederland en de Duitse Bond 1815–1851. Diss. Utrecht, J. B. Wolters, Groningen / Djakarta 1955, pp. 5–8.
  63. ↑ "Luxembourg – Grand Duchy, Europe, Charlemagne | Britannica". www.britannica.com (انگريزي ۾). 15 February 2025. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 February 2025 تي محفوظ ڪيل. 19 February 2025 تي حاصل ڪيل.
  64. ↑ Michel Pauly, Die Geschichte Luxemburgs, 2013, p. 68.
  65. ↑ Thewes, Guy (2011). Les gouvernements du Grand-Duché de Luxembourg depuis 1848 (PDF). SIP. ص. 208. ISBN 978-2-87999-212-9.
  66. ↑ "LUXEMBURG Geschiedenis". Landenweb.net. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 1 February 2013 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ "The World Factbook". Central Intelligence Agency. اصل نسخو مان 27 February 2013 تي محفوظ ڪيل. 1 February 2013 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ Kreins (2003), p. 76.
  69. 1 2 Harmsen, Robert; Högenauer, Anna-Lena (28 February 2020), "Luxembourg and the European Union", Oxford Research Encyclopedia of Politics (انگريزي ۾), Oxford University Press, doi:10.1093/acrefore/9780190228637.013.1041, ISBN 978-0-19-022863-7
  70. ↑ Kreins (2003), pp. 80–81.
  71. ↑ Maartje Abbenhuis, An Age of Neutrals: Great Power Politics, 1815–1914. Cambridge University Press (2014) ISBN 978-1-107-03760-1
  72. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs, 2013, p. 75.
  73. ↑ Kreins (2003), p. 84.
  74. ↑ "The First World War: German Occupation and State Crisis". Luxembourg.lu. 9 January 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  75. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs, 2013, p. 83.
  76. ↑ About... The History of Luxembourg. Information and Press Service of the Government. 2022. ص. 22. ISBN 978-2-87999-298-3. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  77. ↑ "Gëlle Fra – a Hallmark of Society and Luxembourgish History". Luxembourg.lu. 26 June 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  78. 1 2 Thewes, Guy (2011). Les gouvernements du Grand-Duché de Luxembourg depuis 1848 (PDF). SIP. ص. 81. ISBN 978-2-87999-212-9.
  79. 1 2 Kreins (2003), p. 89.
  80. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs, 2013, p. 84.
  81. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs, 2013, p. 85.
  82. ↑ Dostert et al. (2002), p. 21.
  83. ↑ Brousse, Hendry. "Le Luxembourg de la guerre à la paix (1918–1923): la France, actrice majeure de cette transition". hal.univ-lorraine.fr. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  84. ↑ "The invasion of Belgium, The Netherlands and Luxembourg". Judgment of the International Military Tribunal For The Trial of German Major War Criminals. London: HM Stationery Office. 1951. اصل نسخو مان 7 February 2019 تي محفوظ ڪيل. 22 December 2021 تي حاصل ڪيل – The Nizkor Project وسيلي.
  85. ↑ Dostert, Paul. "Luxemburg unter deutscher Besatzung 1940–45: Die Bevölkerung eines kleinen Landes zwischen Kollaboration und Widerstand". Zug der Erinnerung (جرمن ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 June 2019 تي محفوظ ڪيل. 23 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ "The Second World War: the Toughest Ordeal". Luxembourg.lu. 9 January 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  87. ↑ Michel Pauly, Geschichte Luxemburgs, 2013, p. 102.
  88. ↑ "Luxembourg and NATO". NATO. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  89. ↑ "D'Koreaner aus dem Lëtzebuerger Land (Koreans from Luxembourg)". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ "ISAF (International Security and Assistance Force)". 24 April 2023. اصل نسخو مان 27 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 24 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  91. ↑ "The Steel Industry That Made Luxembourg's Fortune". Luxembourg.lu. 9 January 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ Hugues Hénaff (20 December 2023). "Luxembourg Parliament adopts law modernising investment tax credit regime". Atoz.lu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 July 2025 تي محفوظ ڪيل. 4 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  93. ↑ "Loi du 22 décembre 2023 portant modification de la loi modifiée du 4 décembre 1967 concernant l'impôt sur le revenu". legilux.public.lu (فرانسيسي ۾). 22 December 2025. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 March 2025 تي محفوظ ڪيل. 4 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  94. ↑ "Luxembourg Parliament adopts law modernising investment tax credit regime as from 2024". taxand.com. 5 January 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 April 2025 تي محفوظ ڪيل. 4 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  95. ↑ "Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table". Epp.eurostat.ec.europa.eu. 21 February 2010 تي حاصل ڪيل.
  96. ↑ "لڪسمبرگ ڪٿي واقع آهي؟". WorldAtlas. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 3 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  97. ↑ "Mountains in Luxembourg" (PDF). اصل نسخي مان 10 June 2007 تي محفوظ ڪيل. 24 February 2010 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ڳنڍڻو), recueil de statistiques par commune. statistiques.public.lu (2003) p. 20
  98. ↑ "2012 EPI :: Rankings – Environmental Performance Index". yale.edu. 5 May 2012.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  99. ↑ "دنيا جو سڀ کان وڌيڪ سرسبز ملڪ ڪهڙو آهي؟". ATLAS & BOOTS. 6 June 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2020 تي حاصل ڪيل.
  100. ↑ "MAE – Luxembourg City in the top 10 of the most "livable" cities / News / New York CG / Mini-Sites". Newyork-cg.mae.lu. اصل نسخو مان 29 June 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  101. ↑ SCHNUER, CORDULA. "LUX MUST "REDOUBLE ITS EFFORTS" TO MEET CLIMATE TARGETS: OECD". Delano. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2020 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ Grantham, H. S.; Duncan, A.; Evans, T. D.; Jones, K. R.; Beyer, H. L.; Schuster, R.; Walston, J.; Ray, J. C. et al. (2020). "Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material". Nature Communications 11 (1): 5978. doi:10.1038/s41467-020-19493-3. ISSN 2041-1723. PMID 33293507. Bibcode: 2020NatCo..11.5978G.
  103. ↑ "2024 Environmental Performance Index". Environmental Performance Index (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 July 2024 تي محفوظ ڪيل. 8 October 2024 تي حاصل ڪيل.
  104. ↑ "Luxembourg". Stadtklima (Urban Climate). اصل نسخو مان 28 September 2007 تي محفوظ ڪيل. 19 April 2007 تي حاصل ڪيل.
  105. ↑ solutions, EIU digital. "ڊيموڪريسي انڊيڪس 2016 – دي اڪانومسٽ انٽيليجنس يونٽ". www.eiu.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 November 2019 تي محفوظ ڪيل. 29 November 2017 تي حاصل ڪيل.
  106. ↑ "حڪومت جي جوڙجڪ". Gouvernement.lu. 28 May 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 December 2023 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  107. ↑ "Mémorial A، 1868، نمبر 25، لڪسمبرگ جي عظيم ڊچي جو آئين". Legilux.lu (فرانسيسي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 November 2023 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  108. ↑ "لڪسمبرگ جي عظيم ڊچي جو آئين". Legilux (فرانسيسي ۾). 24 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ "لڪسمبرگ جو آئين" (PDF). Service central de législation. 2005. اصل نسخو (PDF) مان 16 February 2008 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2006 تي حاصل ڪيل.
  110. ↑ "اڪثر پڇيا ويندڙ سوال" (PDF). conseil-etat.public.lu (فرانسيسي ۾). Conseil d'état. 22 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  111. ↑ "لڪسمبرگ | جمهوريت جي عالمي حالت". www.idea.int (انگريزي ۾). 6 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  112. ↑ "جمهوريت جي عالمي حالت جا انڊيڪس". www.idea.int. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 August 2025 تي محفوظ ڪيل. 6 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  113. ↑ "گهر | جمهوريت جي عالمي حالت". www.idea.int. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 September 2025 تي محفوظ ڪيل. 6 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  114. ↑ "لڪسمبرگ جو علائقو". Luxembourg.public.lu. 20 September 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2023 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ "لڪسمبرگ – مواصلات". انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 12 December 2020 تي حاصل ڪيل.
  116. ↑ "Interdependence, States and Community: Ethical Concerns and Foreign Policy in ASEAN", The Ethics of Foreign Policy, Routledge, 23 March 2016, ص. 151–164, doi:10.4324/9781315616179-19, ISBN 978-1-315-61617-9[وضاحت گهربل]
  117. ↑ "لڪسمبرگ ۾ يورپي ادارا". luxembourg.public.lu (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 12 December 2020 تي حاصل ڪيل.
  118. ↑ اي ايف ٽي اي عدالت جو سرڪاري صفحو آرڪائيو ڪيا ويا 3 February 2023 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.، حاصل ڪيل 3 فيبروري 2023ع.
  119. ↑ SA, Interact. "ڀليڪار". www.armee.lu (فرانسيسي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 March 2011 تي محفوظ ڪيل. 13 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  120. ↑ "لڪسمبرگ". Aeroflight.co.uk. 8 September 2005. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 May 2015 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2006 تي حاصل ڪيل.
  121. ↑ "نمبر 58216 لڪسمبرگ ۽ بيلجيم" (PDF). گڏيل قومون. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 16 April 2025 تي محفوظ ڪيل. 13 January 2025 تي حاصل ڪيل.
  122. ↑ "لڪسمبرگ فوج جي تاريخ". 2 July 2010. اصل نسخو مان 2 July 2010 تي محفوظ ڪيل. 19 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  123. ↑ "1 جنوري 2015ع کان لڪسمبرگ ۾ هم جنس شادي". Chronicle.lu. 17 July 2014. اصل نسخو مان 30 June 2017 تي محفوظ ڪيل. 29 May 2020 تي حاصل ڪيل.
  124. ↑ "لڪسمبرگ جي پارليامينٽ آئين ۾ اسقاط حمل جي حق کي شامل ڪرڻ جي حق ۾ ووٽ ڏنو". Chronicle.lu. 5 March 2026 تي حاصل ڪيل.
  125. ↑ "1 جنوري 2025ع تي ڪميونن موجب آبادي" (PDF). statistiques.public.lu. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 16 May 2025 تي محفوظ ڪيل. 13 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  126. 1 2 "1 جنوري تي تفصيلي قوميتن موجب آبادي". LUSTAT Data Explorer (French ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 June 2025 تي محفوظ ڪيل. 13 May 2025 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  127. ↑ "لڪسمبرگي هجڻ". Eu2005.lu. 29 December 2004. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 December 2016 تي محفوظ ڪيل. 25 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  128. ↑ "جنس ۽ قوميت موجب آبادي (x 1,000)، 1981، 1991، 2001–2013". Le portail des Statistiques. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 March 2022 تي محفوظ ڪيل. 9 April 2014 تي حاصل ڪيل.
  129. ↑ Amanda Levinson. "غير مجاز مهاجرن کي قانوني حيثيت ڏيڻ: ادبي جائزو ۽ ملڪي مطالعا – لڪسمبرگ ۾ قانوني حيثيت ڏيڻ جا پروگرام" (PDF). Centre on Migration, Policy and Society, University of Oxford. اصل نسخو (PDF) مان 30 April 2005 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2006 تي حاصل ڪيل.
  130. ↑ "لڪسمبرگي ٻوليءَ جا بنياد". Migration Information Source. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 8 February 2010 تي حاصل ڪيل.
  131. ↑ "يورپي پارليامينٽ – لڪسمبرگي سکڻ". Europarl.europa.eu. 14 December 2000. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 December 2014 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  132. ↑ Moyse, Francois; Brasseur, Pierre; Scuto, Denis (2006). "Luxembourg". ۾ Bauböck, Rainer; Ersbøll, Eva; Groenendijk, C. A.; Waldrauch, Harald (مرتب). Acquisition and loss of nationality: policies and trends in 15 European states. Volume 2, Country analyses (PDF). Amsterdam: Amsterdam University Press. ص. 367–390. ISBN 978-90-485-0446-6. OCLC 122909816. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 24 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 24 February 2023 تي حاصل ڪيل.
  133. 1 2 3 "لساني گوناگونيت". statistiques.public.lu (فرانسيسي ۾). 8 December 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 May 2025 تي محفوظ ڪيل. 7 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  134. 1 2 "لڪسمبرگ ۾ ماڻهو ڪهڙيون ٻوليون ڳالهائين ٿا؟". luxembourg.public.lu (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 13 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  135. 1 2 "D'Lëtzebuergescht, bald eng langue morte?!". Guy Kaiser Online. 12 August 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2021 تي حاصل ڪيل.
  136. ↑ STATEC (2013). "STATEC جا تازا شمارياتي انگ اکر" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 20 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 17 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  137. ↑ Les langues dans les offres d'emploi au Luxembourg (1984–2014), Université du Luxembourg, IPSE Identités, Politiques, Sociétés, Espaces, Working Paper, Juin 2015
  138. ↑ "ٻولين بابت" (PDF) (فرانسيسي ۾). Service Information et Presse. ص. 3–4. اصل نسخو (PDF) مان 27 September 2013 تي محفوظ ڪيل. 1 August 2006 تي حاصل ڪيل.
  139. ↑ Ibanez, Frédéric (18 July 2023). "لڪسمبرگ ۾ پورچوگيزي: اهم انگ اکر، تاريخ ۽ اصل". Optilingua Europe. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 June 2025 تي محفوظ ڪيل. 15 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  140. ↑ Stell, Gerald; Parafita Couto, Carmen (2012). "Code-switching practices in Luxembourg's Portuguese-speaking minority: A pilot study on the distinctive characteristics of an immigrant community's code-switching practices within a trilingual majority". Zeitschrift für Sprachwissenschaft 31 (1): 153–185. doi:10.1515/zfs-2012-0004.
  141. ↑ "Lëtzebuergesch gëtt ëmmer méi aus dem Alldag verdrängt". MOIEN.LU (لگزمبرگ ۾). 25 February 2021. اصل نسخو مان 16 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2021 تي حاصل ڪيل.
  142. ↑ "Katar auf Europäisch". Tages-Anzeiger (جرمن ۾). ISSN 1422-9994. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2021 تي حاصل ڪيل.
  143. ↑ "D'Wort جو مضمون" (فرانسيسي ۾). wort.lu. اصل نسخو مان 22 May 2008 تي محفوظ ڪيل. 24 July 2007 تي حاصل ڪيل.
  144. ↑ "Mémorial A، 1979، نمبر 29" (PDF) (فرانسيسي ۾). Service central de législation. اصل نسخو (PDF) مان 22 August 2006 تي محفوظ ڪيل. 1 August 2006 تي حاصل ڪيل.
  145. ↑ سماجي قدرن، سائنس ۽ ٽيڪنالاجي بابت يورو بئرو ميٽر 2005 آرڪائيو ڪيا ويا 24 May 2006 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. – صفحو 11
  146. ↑ "گلوبل انوويشن انڊيڪس 2012ع" (PDF). INSEAD. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 30 August 2012 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2012 تي حاصل ڪيل.
  147. ↑ "شماريات پورٽل // لڪسمبرگ – مک صفحو". Statistiques.public.lu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  148. ↑ انگ اکر گهڻو ڪري 2011ع سان لاڳاپيل آهن. ورلڊ اڪنامڪ آئوٽ لُڪ ڊيٽابيس – اپريل 2012ع آرڪائيو ڪيا ويا 26 October 2012 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.، بين الاقوامي مالياتي فنڊ. حاصل ڪيل 18 اپريل 2012ع.
  149. ↑ Team, The Uniwide (23 January 2025). "دنيا جا 50 امير ترين ملڪ". Uniwide (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 June 2025 تي محفوظ ڪيل. 21 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  150. ↑ "خريداري قوت جي معيار موجب في فرد جي ڊي پي". ec.europa.eu/eurostat. يورو اسٽيٽ. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 18 June 2020 تي حاصل ڪيل.
  151. ↑ "اقتصادي آزادي انڊيڪس 2011ع". هيرٽيچ فائونڊيشن ۽ وال اسٽريٽ جرنل. اصل نسخي مان 29 June 2013 تي محفوظ ڪيل. 15 January 2011 تي حاصل ڪيل.
  152. ↑ "عالمي زندگيءَ جي معيار جو انڊيڪس 2005ع" (PDF). Economist Intelligence Unit. 2005. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 2 August 2012 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2006 تي حاصل ڪيل.
  153. ↑ "جي آءِ آءِ جدت واري ماحولياتي نظام ۽ ڊيٽا ايڪسپلورر 2025ع". WIPO. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 April 2025 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  154. ↑ Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno (2025). گلوبل انوويشن انڊيڪس 2025ع: جدت هڪ دوراهي تي (انگريزي ۾). عالمي دانشورانه ملڪيت تنظيم. ص. 19. doi:10.34667/tind.58864. ISBN 978-92-805-3797-0. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 October 2025 تي محفوظ ڪيل. 17 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  155. ↑ "لڪسمبرگ ۾ زرعي مردم شماري". Eurostat. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 June 2019 تي محفوظ ڪيل. 20 July 2019 تي حاصل ڪيل.
  156. ↑ "يورپي مارڪيٽ ڏانهن گيٽ وي". Trade and Invest (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 4 June 2021 تي حاصل ڪيل.
  157. ↑ "خزاني جي سيڪيورٽين جا اهم پرڏيهي مالڪ". آمريڪي خزاني جو کاتو. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 3 February 2011 تي حاصل ڪيل.
  158. ↑ "سيڪيورٽين جي ملڪيت ۽ ڏي وٺ بابت جاگرافيائي نسبت جا مسئلا ڪهڙا آهن؟". U.S. Treasury International Capital (TIC) reporting system. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 January 2011 تي محفوظ ڪيل. 3 February 2011 تي حاصل ڪيل.
  159. ↑ "لڪسمبرگ جو قومي قرض 2019ع". countryeconomy.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 November 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 June 2019 تي حاصل ڪيل.
  160. ↑ ""لڪسمبرگ جي واڌ جي معجزي جو هڪ نالو آهي: سرحد پار مزدور"". لي موند (فرانسيسي ۾). 17 February 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 November 2021 تي محفوظ ڪيل. 13 November 2021 تي حاصل ڪيل.
  161. ↑ "لڪسمبرگ ٽيڪس معلومات جي ڏي وٺ بابت او اي سي ڊي معيارن ۾ اڳڀرائي ڪري ٿو". OECD. 8 July 2009. اصل نسخو مان 15 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 24 December 2011 تي حاصل ڪيل.
  162. ↑ "او اي سي ڊي گلوبل فورم پاران جائزو ورتل دائرا اختيارن بابت اڳڀرائي رپورٽ" (PDF). OECD. July 2009. اصل نسخو (PDF) مان 21 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 3 February 2011 تي حاصل ڪيل.
  163. ↑ Arlow, Oliver (14 March 2010). "ڪم جونگ اِل جو 4 ارب ڊالر جو هنگامي فنڊ يورپي بئنڪن ۾". Telegraph. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 May 2018 تي محفوظ ڪيل. 5 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  164. ↑ Griffiths, Ian (4 April 2012). "هڪ لفظ جي تبديلي Amazon کي برطانيا واري سرگرمين تي گهٽ ٽيڪس ادا ڪرڻ جي اجازت ڪيئن ڏئي ٿي". The Guardian. London. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 August 2016 تي محفوظ ڪيل. 17 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  165. ↑ "4 آڪٽوبر، 0.01 AM مرڪزي يورپي وقت تائين پابندي" (PDF). Financial Secrecy Index. اصل نسخو (PDF) مان 4 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  166. ↑ Bowers, Simon (5 November 2014). "لڪسمبرگ ٽيڪس فائلون: ننڍڙي رياست صنعتي پيماني تي ٽيڪس کان بچاءَ کي ڪيئن منظوري ڏني". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 October 2015 تي محفوظ ڪيل. 12 November 2014 تي حاصل ڪيل.
  167. ↑ "روڊ نيٽ ورڪ جي ڊيگهه". travaux.public.lu (فرانسيسي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 27 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  168. ↑ "لڪسمبرگ ايئرپورٽ بابت". Luxembourg Airport (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 27 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  169. ↑ "لڪسمبرگ شهر جي مرڪز ۾ ٽرامن جي واپسي". International Railway Journal (انگريزي ۾). 3 August 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 27 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  170. ↑ "بروشر: پي اين ايم 2035 – قومي آمدرفت منصوبو". transports.public.lu (فرانسيسي ۾). 11 April 2023. اصل نسخو مان 8 April 2025 تي محفوظ ڪيل. 23 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  171. ↑ "في فرد گاڏين موجب ملڪن جي فهرست". appsso.eurostat.ec.europa.eu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 5 November 2021 تي حاصل ڪيل.
  172. ↑ Calder, Simon (29 February 2020). "لڪسمبرگ مفت عوامي آمدرفت متعارف ڪرائيندڙ پهريون ملڪ بڻجي تاريخ رقم ڪئي". The Independent. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 December 2020 تي محفوظ ڪيل. 29 February 2020 تي حاصل ڪيل.
  173. ↑ Genunchi, Maria (9 May 2025). "لڪسمبرگ جي مفت آمدرفت جا خرچ 2020ع کان پوءِ لڳ ڀڳ ٻيڻا ٿي ويا". RTL Today. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 May 2025 تي محفوظ ڪيل. 14 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  174. ↑ "ليگي لڪس – اليڪٽرانڪ مواصلاتي نيٽ ورڪ ۽ خدمتون". Legilux.public.lu. اصل نسخو مان 13 September 2016 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  175. ↑ "لڪسمبرگ انسٽيٽيوٽ آف ريگيوليشن – اليڪٽرانڪ مواصلات". Ilr.public.lu. اصل نسخو مان 21 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  176. ↑ "ميڊيا ۽ مواصلات جي خدمت – لڪسمبرگ حڪومت". Mediacom.public.lu. اصل نسخو مان 20 August 2014 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  177. ↑ "براڊبينڊ ڪوريج بابت مطالعو 2011ع". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  178. ↑ "گهرن جي ڊائون لوڊ انڊيڪس". Netindex.com. 6 April 2011. اصل نسخو مان 29 May 2015 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  179. ↑ "يورو هب لڪسمبرگ – يورپ کي اوهان جي پهچ ۾ آڻيندي" (PDF). اصل نسخي مان 19 November 2008 تي محفوظ ڪيل. 19 February 2010 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ڳنڍڻو)
  180. ↑ "لڪسمبرگ ڇو؟". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 19 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  181. ↑ "لڪسمبرگ بابت فنانشل ايڪسپريس جو خاص شمارو" (PDF). 23 June 2009. اصل نسخو (PDF) مان 30 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 13 August 2010 تي حاصل ڪيل.
  182. ↑ pressinfo (23 February 2010). "نئين آءِ ٽي يو رپورٽ موجب آءِ سي ٽي جو عالمي استعمال وڌي رهيو آهي ۽ قيمتون گهٽجي رهيون آهن". Itu.int. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 May 2010 تي محفوظ ڪيل. 23 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  183. ↑ "آءِ ٽي يو آءِ سي ٽي سروي ۾ لڪسمبرگ مٿين ملڪن ۾".[مئل ڳنڍڻو]
  184. ↑ "گلوبل براڊبينڊ ڪوالٽي اسٽڊي". Socsci.ox.ac.uk. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.[مئل ڳنڍڻو]
  185. ↑ "گلوبل براڊبينڊ ڪوالٽي اسٽڊي ۾ اڳڀرائي ۽ معيار جي فرق جي نشاندهي" (PDF). Said Business School, University of Oxford. اصل نسخو (PDF) مان 12 January 2011 تي محفوظ ڪيل. 13 August 2010 تي حاصل ڪيل.
  186. ↑ "AMS-IX". ams-ix.net. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 December 2006 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  187. ↑ "DE-CIX". de-cix.net. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 September 2013 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  188. ↑ "LINX". linx.net. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  189. ↑ "لڪسمبرگ ۾ آءِ سي ٽي ڪاروباري ماحول". Luxembourgforict.lu. اصل نسخو مان 25 June 2009 تي محفوظ ڪيل. 13 August 2010 تي حاصل ڪيل.
  190. ↑ Tom Kettels (15 May 2009). "آءِ سي ٽي ۽ اي-بزنس – لڪسمبرگ مان عالمي ڪاروبار" (PDF). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 21 July 2011 تي محفوظ ڪيل. 13 August 2010 تي حاصل ڪيل.
  191. ↑ "پرائس واٽر هائوس ڪوپرز – لڪسمبرگ ۾ سيڙپڪاري". Pwc.com. اصل نسخو مان 12 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 13 August 2010 تي حاصل ڪيل.
  192. ↑ "لڪسمبرگ ڇو؟ يورپ جي دل ۾ اهم حڪمت عملي واري جڳهه". teralink.lu. اصل نسخو مان 11 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 13 August 2010 تي حاصل ڪيل.
  193. ↑ "آءِ ٽي يو آءِ سي ٽي شماريات: لڪسمبرگ". Itu.int. اصل نسخو مان 5 July 2016 تي محفوظ ڪيل. 13 August 2010 تي حاصل ڪيل.
  194. ↑ "Telx ۽ Ancotel پاران آمريڪا ۽ يورپ وچ ۾ ورچوئل رابطن جي فراهمي" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 21 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 13 August 2010 تي حاصل ڪيل.
  195. ↑ "عالمي ڊيٽا مرڪز ۽ ڪولوڪيشن خدمتون" (جرمن ۾). Ancotel.de. اصل نسخو مان 15 March 2011 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  196. ↑ "Ancotel – ٽيليڪميونيڪيشن آپريٽر حوالا". Ancotel.de. اصل نسخو مان 7 February 2007 تي محفوظ ڪيل. 13 August 2010 تي حاصل ڪيل.
  197. ↑ "Telx/Ancotel جي VMMR ذريعي فرينڪفرٽ ۾ دستياب نيٽ ورڪ" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 21 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 13 August 2010 تي حاصل ڪيل.
  198. ↑ "لڪسمبرگ جا سياستدان فن ٽيڪ مهم سان اقتصادي اميدون وابسته ڪن ٿا". Financial Times. 23 June 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 26 June 2018 تي حاصل ڪيل.
  199. ↑ "يورپي ڊيٽا مرڪز: لڪسمبرگ". Ict.luxembourg.lu. اصل نسخو مان 8 July 2014 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  200. ↑ "آن لائين ۽ آءِ سي ٽي ڪاروبار جي مرڪز طور لڪسمبرگ" (PDF). SMediacom.public.lu. اصل نسخو (PDF) مان 25 September 2013 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  201. ↑ "سيڙپڪاري، جدت ۽ برآمد – ڪاروبار لاءِ ذهين هنڌ طور لڪسمبرگ". Trade and Invest. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 19 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  202. ↑ "ebrc ڊيٽا سينٽر سهولتون". Ebrc.lu. اصل نسخو مان 21 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  203. ↑ "LuxConnect آءِ سي ٽي ڪيمپس بيٽمبورگ DC 1.1". Luxconnect.lu. اصل نسخو مان 1 May 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  204. ↑ "LuxConnect آءِ سي ٽي ڪيمپس بيسن/روسٽ DC 2". Luxconnect.lu. اصل نسخو مان 7 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  205. ↑ "اپ ٽائيم ٽائر سرٽيفڪيشن". Uptimeinstitute.com. اصل نسخو مان 6 May 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  206. ↑ "نئون ڊيٽا سينٽر مطالعو: لڪسمبرگ اڳواڻيءَ واري حيثيت ۾". Ict.luxembourg.lu. اصل نسخو مان 4 May 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  207. ↑ Rédaction, La. "لڪسمبرگ اڳواڻيءَ واري حيثيت ۾". Soluxions magazine. Soluxions-magazine.com. اصل نسخو مان 15 September 2013 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  208. ↑ "لڪسمبرگ – ملڪ ۽ علائقا". IEA (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 March 2025 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  209. ↑ "لڪسمبرگ جو ٽه-لساني تعليمي نظام". Tel2l – Teacher Education by Learning through two languages, University of Navarra. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 June 2015 تي محفوظ ڪيل. 9 June 2007 تي حاصل ڪيل.
  210. ↑ "يورپي پارليامينٽ – لڪسمبرگي ٻولي سکڻ". Europarl.europa.eu. 14 December 2000. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 9 May 2010 تي حاصل ڪيل.
  211. ↑ "29 آگسٽ 2017ع جو وزارتي حڪم: لڪسمبرگ اسڪول آف بزنس جي اعليٰ تعليمي اداري ۽ ايم بي اي پروگرام طور منظوري". legilux.public.lu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 January 2019 تي محفوظ ڪيل. 6 December 2018 تي حاصل ڪيل.
  212. ↑ "اعليٰ تعليمي ادارا". www.luxembourg.public.lu (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 25 April 2023 تي حاصل ڪيل.
  213. ↑ "جان اي. ڊوليبوا يورپي مرڪز، ميامي يونيورسٽي". www.units.miamioh.edu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 28 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  214. ↑ "عالمي صحت تنظيم، يورپ لاءِ علائقائي آفيس – لڪسمبرگ جا انگ اکر". www.euro.who.int. اصل نسخو مان 6 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 3 December 2017 تي حاصل ڪيل.
  215. ↑ "صحت خرچ ۽ مالياتي بندوبست". stats.oecd.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 29 November 2017 تي حاصل ڪيل.
  216. ↑ "لڪسمبرگ جي صحت واري نظام جو جائزو". Health Management EuroStat. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 December 2017 تي محفوظ ڪيل. 1 December 2017 تي حاصل ڪيل.
  217. ↑ "2023ع ۾ يورپي ملڪن جو صحت انڊيڪس". Statista (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 December 2024 تي محفوظ ڪيل. 19 February 2025 تي حاصل ڪيل.
  218. ↑ "Culture". Ministère des Affaires Etrangères, Luxembourg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 July 2011 تي محفوظ ڪيل.
  219. ↑ "Vol. 5 Luxembourgers in the United States: Loretta Young". washington.mae.lu (انگريزي ۾). 3 December 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 15 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  220. ↑ "🇱🇺 No Eurovision return for Luxembourg in 2021". ESCXTRA.com (برطانوي انگريزي ۾). 30 July 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2021 تي حاصل ڪيل.
  221. ↑ "Luxembourg to return to the Eurovision Song Contest in 2024". eurovision.tv (انگريزي ۾). 12 May 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 25 May 2023 تي حاصل ڪيل.
  222. ↑ "Luxembourg and Greater Region, European Capital of Culture 2007" (PDF). June 2008. اصل نسخو (PDF) مان 3 May 2011 تي محفوظ ڪيل.
  223. ↑ "Environmental Report for Expo 2010 Shanghai China" (PDF). June 2009. ص. 85. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 21 July 2011 تي محفوظ ڪيل.
  224. ↑ "Luxembourg pavilion at the World Expo 2010 Shanghai" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 25 September 2013 تي محفوظ ڪيل. 4 March 2010 تي حاصل ڪيل.
  225. ↑ "Luxembourg pavilion displays green heart of Europe" (PDF). Shanghai Daily. 12 November 2007. اصل نسخو (PDF) مان 16 October 2011 تي محفوظ ڪيل. 24 December 2011 تي حاصل ڪيل.
  226. ↑ "Luxemburger Wort". Wort.lu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 September 2008 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  227. ↑ "TNS ILRES – Home". Tns-ilres.com. اصل نسخو مان 20 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  228. ↑ "SES SA – Company Profile and News". Bloomberg Markets. Bloomberg L.P. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 10 June 2021 تي حاصل ڪيل.
  229. ↑ "Luxembourg, a film country". Eu2005.lu. 29 December 2004. اصل نسخو مان 21 April 2010 تي محفوظ ڪيل. 25 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  230. ↑ "Film Fund Luxembourg". En.filmfund.lu. اصل نسخو مان 19 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  231. ↑ "Luxembourgish Film Production Companies". Cna.public.lu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  232. ↑ "Oscars 2014 Winners: The Complete List". The Hollywood Reporter (آمريڪي انگريزي ۾). MRC. 2 March 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 July 2021 تي محفوظ ڪيل. 10 June 2021 تي حاصل ڪيل.
  233. ↑ "A history of migration". luxembourg.public.lu (انگريزي ۾). 12 October 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 June 2024 تي محفوظ ڪيل. 22 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  234. ↑ Pokrud, Kathleen (2 February 2022). "The Grand Duchy of Luxembourg: A Culinary Story". Expat Life in Thailand (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 22 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  235. ↑ "World/Global Alcohol/Drink Consumption 2009". Finfacts.ie. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 May 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  236. ↑ "Consommation annuelle moyenne d'alcool par habitant, Catholic Ministry of Health" (PDF). sante.gouv.fr. 2007. اصل نسخو (PDF) مان 12 January 2012 تي محفوظ ڪيل.
  237. ↑ "Countries with the Highest Density of Michelin-starred Restaurants". 21 September 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 30 July 2022 تي حاصل ڪيل.
  238. ↑ "Luxembourg". Council of Europe. 2003. اصل نسخو مان 23 June 2004 تي محفوظ ڪيل. 25 November 2006 تي حاصل ڪيل.
  239. ↑ "Stade de Luxembourg (Stade National) – StadiumDB.com". stadiumdb.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 29 August 2021 تي حاصل ڪيل.
  240. ↑ "Infrastructure". www.coque.lu (انگريزي ۾). 22 February 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 29 August 2021 تي حاصل ڪيل.
  241. ↑ "2023 Hess Cycling Team". FirstCycling.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 December 2023 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  1. ↑ Listeni/ˈlʌksəmb[unsupported input]ɡ/ luk-SƏM-burg;[11] Luxembourgish: Lëtzebuerg lb؛ جرمن: Luxemburg de؛ فرانسيسي: Luxembourg fr
  2. ↑ Luxembourgish: Groussherzogtum Lëtzebuerg lb؛ فرانسيسي: Grand-Duché de Luxembourg fr؛ جرمن: Großherzogtum Luxemburg de.
  3. ↑ برسلز، فرينڪفرٽ ۽ اسٽراسبرگ سان گڏ.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=لڪسمبرگ&oldid=408010" تان ورتل