مواد ڏانھن هلو

گڏيل بادشاھت

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
عظيم برطانيا ۽ اتر آئرلينڊ جي گڏيل بادشاھت

A flag composed of a red cross edged in white and superimposed on a red saltire, also edged in white, superimposed on a white saltire on a blue background
جھنڊو
ترانو: "God Save the King

"خدا بادشاهه کي سلامت رکي"

"[lower-alpha 1]
ڪوٽ آف آرمز

اسڪاٽ لينڊ جي حوالي سان استعمال ڪيو ويو (ساڄي)، سڄي دنيا لاء (کاٻي)
اسڪاٽش، آئرش، گيلڪ.
گادي جو هنڌلنڊن
51°30′N 0°7′W / 51.500°N 0.117°W / 51.500; -0.117
سڀ کان وڏو شهرگادي جو شھر
قومي ٻولي



علائقائي ۽ اقليتي ٻوليون [lower-alpha 2]
  • اسڪاٽس
  • السٽر اسڪاٽس ٻولي
  • ويلش ٻولي
  • ڪارنيش ٻولي
  • اسڪاٽش گيلڪ ٻولي
  • آئرستاني
  • برطانوي نشاني ٻولي
نسلي گروھ (2021/22)• 83.0٪ گورا
  • 8.6٪ ايشيائي
  • 3.7٪ ڪارا
  • 2.7٪ مخلوط
  • 2.0٪ ٻيا
مذهب (2021/22)• 46.5٪ عيسائيت
  • 37.8٪ ڪوبه مذهب ناهي
  • 6.0% اسلام
  • 1.6٪ هندومت
  • 0.8٪ سک مذھب
  • 0.4٪ ٻڌمت
  • 0.4٪ يهوديت
  • 0.6٪ ٻيا
  • 5.9٪ بيان نه ڪيو ويو آهي
مقامي آبادي• انگريز
  • برٽ (ڳالهائيندڙ) (برطانوي)
  • برطانوي (هندستاني برطانوي)
  • پوم (آسٽريلين سلینگ)
حڪومتپارلياماني آئيني بادشاهت[lower-alpha 3]
• بادشاھ
شاھ چارلس ٽیون
• وزير اعظم
ڪئير اسٽارمر
مقننه پارليامينٽ
هائوس آف لارڊز
هائوس آف ڪامنز
Formation
• ويلز ايڪٽس ۾ قانون
1535ع ۽ 1542ع
• تاج جو اتحاد
24 مارچ 1603ع
• يونين جو معاهدو
22 جولاءِ 1706ع
• ايڪٽس آف يونين آف انگلينڊ ۽ اسڪاٽلينڊ
1 مئي 1707ع
• برطانيه ۽ آئرلينڊ جي يونين جو عمل
1 جنوري 1801ع
• آئرش آزاد رياست آئيني ايڪٽ
6 ڊسمبر 1922ع
پکيڙ
• Total[lower-alpha 4]
244,376 km2 (94,354 sq mi)[7] (ڪل: * 2,44,376 چورس ڪلوميٽر * 94,354 چورس ميل (78هون) • زمين: *2,42,741 چورس ڪلوميٽر * 93,723 چورس ميل)
242,741 km2 (93,723 sq mi)[7]
آبادي
• 2022 اندازو
Neutral increase 67,596,281[8] (6,75,96,281 22 هون 6,69,40,559)
• 2021/22 مردم شماري
66,940,559[lower-alpha 6][9][10][11]
•  گھاٽائي
279/km2 (722.6/sq mi)[8] (279 فی چورس ڪلوميٽر 722.6 فی اسڪوائر ميل 51هون)
جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد )2024 لڳ ڀڳ
• ڪل
4.029 ٽريلين آمريڪي ڊالر[12] (9ھون)
• في سيڪڙو
58,880 آمريڪي ڊالر[12] (27ھون)
جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ )2024 لڳ ڀڳ
• ڪل
3.495 ٽريلين آمريڪي ڊالر [12] (6ھون)
• في سيڪڙو
51,075 آمريڪي ڊالر[12] (21ھون)
جِينِي (2021)Positive decrease 35.4[13]
وچولو
ايڇ ڊي آء (2022)Increase 0.940[14]
انتهائي اعلیٰ · 15th
ڪرنسيPound sterling[lower-alpha 7] (GBP)
معياري وقتGMT (متناسق عالمي وقت+0)
BST[lower-alpha 8] (متناسق عالمي وقت +1)
تاریخ جو نمونوdd/mm/yyyy (AD)[lower-alpha 9]
ڊرائيونگ جو پاسوleft[lower-alpha 10]
ڊائلنگ ڪوڊ+44[lower-alpha 11]
انٽرنيٽ ڊومين.uk[lower-alpha 12]

گڏيل بادشاھت (United Kingdom) يا "عظيم برطانيا ۽ اتر آئرلينڊ جي گڏيل بادشاھت" (يونائيٽيڊ ڪنگڊم آف گريٽ برٽين اہنڊ ناردرن آئرلينڊ)، جن کي عام طور تي برطانيا (Britain) جي طور تي ڄاتو ويندو آھي، اتر۔اولھه يورپ جو ھڪ ملڪ آھي.[16] گڏيل بادشاهت ۾ برطانيه جو ٻيٽ، آئرلينڊ جي ٻيٽ جو اتر۔اوڀر حصو ۽ برطانوي ٻيٽن جي اندر ننڍا ننڍا ٻيٽ شامل آھن. [17][18] اتر آئرلينڊ آئرلينڊ جي جمهوريه سان هڪ زميني حد حصيداري ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾، برطانيه ائٽلانٽڪ سمنڊ، اتر سمنڊ، انگلش چينل، سيلٽڪ سمنڊ، ۽ آئرش سمنڊ سان گھريل آهي. برطانيه جي ڪل ايراضي 94,354 چورس ميل (2,44,376 چورس ڪلوميٽر) آهي، ۽ ابادي سال 2022ع ۾ لڳ ڀڳ ڇهه ڪروڙ 76 لک (67.6 ملين) ماڻهن جي هئي. برطانيه جي گاديءَ جو ھنڌ ۽ وڏو شهر (انهي سان گڏ انگلينڊ جي گاديءَ جو هنڌ) لنڊن آهي، جنهن جو وسيع ميٽروپوليٽن علائقو اولهه يورپ ۾ سڀ کان وڏو آهي، جن جي آبادي هڪ ڪروڙ 49 لک (14.9 ملين) آهي.[19] ايڊنبرگ، ڪارڊف ۽ بيلفاسٽ جا شهر بالترتيب اسڪاٽ لينڊ، ويلز ۽ اتر آئرلينڊ جا قومي راڄڌاني آهن. ٻين وڏن شهرن ۾ برمنگھم، مانچسٽر، گلاسگو، برسٽول، ليورپول، شيفيلڊ، نيو ڪاسل ۽ ليڊز شامل آھن.

سال 1707ع ۾، برطانيه جي سلطنت (جنهن ۾ ويلز شامل هئا) ۽ اسڪاٽلينڊ جي بادشاهت يونين جي معاهدي تحت متحد ٿي برطانيه جي سلطنت ٺاهي. يونين ۾ سال 1800ع ۾ آئرلينڊ جي بادشاهت کي شامل ڪيو ويو ته جيئن سال 1801ع ۾ برطانيه ۽ آئرلينڊ جي سلطنت ٺاهي وئي. آئرلينڊ جو گهڻو حصو سال 1922ع ۾ برطانيه کان آئرش آزاد رياست جي طور تي الڳ ٿي ويو ۽ رائل ۽ پارلياماني ٽائيٽل ايڪٽ 1927ع موجوده نالو، برطانيه ۽ اتر آئرلينڊ جي گڏيل بادشاھت، پيدا ڪيو.

برطانيه پهريون صنعتي ملڪ بڻجي ويو ۽ 19هين ۽ 20ھین صدي جي اوائلي اڪثريت لاءِ، خاص طور تي 1815ع ۽ 1914ع جي وچ ۾ "پيڪس بريٽانيڪا" جي دور ۾، دنيا جي سڀ کان وڏي طاقت هئي.[20] [21] 1920ع جي ڏهاڪي ۾ پنهنجي عروج تي، برطانوي سلطنت، دنيا جي زمين ۽ آبادي جو لڳ ڀڳ هڪ چوٿون حصي تي پکڙيل ۽ تاريخ ۾ سڀ کان وڏي سلطنت هئي. جڏهن ته، پهرين ۽ ٻي مهاڀاري جنگ ۾ ان جي شموليت برطانيه جي اقتصادي طاقت کي نقصان پهچايو ۽ غير آبادڪاري جي عالمي لهر اڪثر برطانوي نوآبادين جي آزادي جو سبب بڻيو.[22][23][24] برطانوي اثر ان جي ڪيترن ئي اڳوڻي نوآبادين جي قانوني ۽ سياسي نظام ۾ ڏسي سگھو ٿا ۽ برطانوي ثقافت عالمي سطح تي اثر انداز ٿي رهي آهي، خاص طور تي ٻولي، ادب، موسيقي ۽ راندين ۾. انگريزي دنيا جي سڀ کان وڏي ڳالهائيندڙ ٻولي آهي ۽ ٽيون سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻولي آهي. [25]

گڏيل بادشاهت هڪ آئيني بادشاهت ۽ پارلياماني جمهوريت آهي. [26] بادشاھت وٽ ٽي الڳ اختيار آهن؛ انگلينڊ ۽ ويلز، اسڪاٽلينڊ ۽ اتر آئرلينڊ.[27] 1999ع کان وٺي، اسڪاٽ لينڊ، ويلز ۽ اتر آئرلينڊ جون پنهنجون حڪومتون ۽ پارليامينٽون آهن جيڪي مختلف معاملن تي ڪنٽرول ڪن ٿيون.[28]

گڏيل بادشاهت هڪ ترقي يافته ملڪ آهي ۽ عام مجموعي گھربل پيداوار (GDP) جي لحاظ کان، دنيا جي ڇهين وڏي معيشت آهي. اها هڪ تسليم ٿيل ايٽمي رياست آهي ۽ فوجي خرچن ۾ عالمي سطح تي چوٿين نمبر تي آهي.[29] [30] گڏيل بادشاهت سال 1946ع ۾ پنهنجي پهرين اجلاس کان وٺي گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جو مستقل ميمبر رهيو آهي. اهو گڏيل قومن (UNO)، ڪائونسل آف يورپ، جي-7، او اي سي ڊي (OECD)، نيٽو، فائيو آئيز، AUKUS ۽ CPTPP جو ميمبر آهي.

نالو ۽ اصطلاحون

[سنواريو]
گڏيل بادشاھت جو جھنڊو

ايڪٽس آف يونين 1707ع اعلان ڪيو ته برطانيه جي بادشاهت ۽ اسڪاٽ لينڊ جي بادشاهي "گریٽ برطانيه جي نالي سان هڪ بادشاهي ۾ متحد" آھن. اصطلاح "يونائيٽيڊ ڪنگڊم" ڪڏهن ڪڏهن استعمال ڪيو ويو آهي وضاحت جي طور تي اڳوڻي برطانيه جي بادشاهي لاء، جيتوڻيڪ ان جو سرڪاري نالو سال 1707ع کان 1800ع تائين صرف "عظيم برطانيه" هو. يونين 1800ع جا قانون 1801ع ۾ برطانيه ۽ آئرلينڊ جي بادشاهن کي متحد ڪري ۽ برطانيه ۽ آئرلينڊ جي یونین ٺاهي. آئرلينڊ جي ورهاڱي ۽ سال 1922ع ۾ آئرش فري اسٽيٽ جي آزاديءَ کان پوءِ، جنهن اتر آئرلينڊ کي برطانيه جي اندر آئرلينڊ جي ٻيٽ جو واحد حصو بڻائي ڇڏيو، ان جو نالو 1927ع ۾ تبديل ڪيو ويو ”يونائيٽيڊ ڪنگڊم آف گریٽ برطانيه ۽ اترين آئرلينڊ".

جيتوڻيڪ برطانيه هڪ خودمختيار ملڪ آهي، انگلينڊ، اسڪاٽلينڊ، ويلز ۽ اتر آئرلينڊ پڻ وڏي پيماني تي ملڪن طور حوالو ڏنو ويو آهي. برطانيه جي وزير اعظم جي ويب سائيٽ برطانيه کي بيان ڪرڻ لاءِ ”هڪ ملڪ اندر ملڪ“ لفظ استعمال ڪيو آهي. ڪجهه شمارياتي خلاصو، جيئن ته اهي ٻارهن NUTS 1 علائقن لاءِ اسڪاٽلينڊ، ويلز ۽ اتر آئرلينڊ کي "علائقن" طور حوالو ڏين ٿا. اتر آئرلينڊ پڻ "صوبو" طور حوالو ڏنو ويو آهي. اتر آئرلينڊ جي حوالي سان، وضاحتي نالو استعمال ڪيو ويو آهي "متضاد ٿي سگهي ٿو، چونڊ اڪثر ڪري ڪنهن جي سياسي ترجيحن کي ظاهر ڪري ٿو".

اصطلاح "عظيم برطانيه" روايتي طور تي برطانيه جي ٻيٽ ڏانهن اشارو ڪري ٿو، يا سياسي طور تي انگلينڊ، اسڪاٽلينڊ ۽ ويلز کي ميلاپ ۾. اهو ڪڏهن ڪڏهن استعمال ڪيو ويندو آهي لوز مترادف طور تي برطانيه لاءِ مجموعي طور تي. انگلينڊ لفظ ڪڏهن ڪڏهن غلط استعمال ڪيو ويندو آهي مجموعي طور تي برطانيه جي حوالي سان، هڪ غلطي بنيادي طور تي برطانيه کان ٻاهر ماڻهن طرفان ڪئي وئي آهي.

اصطلاح "برطانيه" وڏي برطانيه، ۽ برطانيه جي مترادف طور استعمال ڪيو ويندو آهي. استعمال ملايو ويو آهي: برطانيه جي حڪومت پنهنجي ويب سائيٽ تي "برطانيه" يا "برطانوي" جي بدران اصطلاح "برطانيه" استعمال ڪرڻ کي ترجيح ڏئي ٿي (سواءِ جڏهن سفارتخانن جي حوالي سان)، جڏهن ته تسليم ڪيو ويو ته ٻنهي اصطلاحن جو حوالو آهي برطانيه ۽ اهو ٻئي هنڌ "برطانوي" حڪومت" استعمال ڪيو ويندو آهي گهٽ ۾ گهٽ اڪثر "برطانيه حڪومت" جي طور تي. جاگرافيائي نالن تي برطانيه جي مستقل ڪميٽي ”برطانيه“، ”برطانيه“ ۽ ”برطانيه“ کي تسليم ڪري ٿي. جيئن مختصر ۽ مختصر ڪيل جيو پوليٽيڪل اصطلاحن لاءِ برطانيه جي برطانيه ۽ اتر آئرلينڊ لاءِ ان جي بنيادي هدايتن ۾؛ اهو "برطانيه" جي فهرست نه ٿو ڏئي پر نوٽ ڪري ٿو ته "اهو صرف هڪ مخصوص نامزد اصطلاح آهي 'عظيم برطانيه' جيڪو هميشه اتر آئرلينڊ کي خارج ڪري ٿو". بي بي سي تاريخي طور تي ”برطانيه“ کي شارٽ هينڊ طور استعمال ڪرڻ کي ترجيح ڏني صرف برطانيه لاءِ، حالانڪ موجوده طرز جي گائيڊ ان کان سواءِ ڪو موقف نٿو رکي ته ”گرٽ برطانيه“ اتر آئرلينڊ کي شامل نه ڪري.

تاريخ

[سنواريو]

يونين جي معاهدي کان اڳ

[سنواريو]
ولٽ شائر ۾ اسٽون هينج پٿرن جو هڪ انگو آهي، هر هڪ اٽڪل 4 ميٽر (13 فوٽ) اوچو، 2 ميٽر (7 فوٽ) ويڪر ۽ 25 ٽن، 2400 کان 2200 ق.م. جي دوران ٺهرايو ویو.

ڪرو مئگنن (Cro-Magnons) طرفان آبادي جيڪا برطانيه ٿيڻ واري هئي، تقريبن 30,000 سال اڳ شروع ٿيندڙ موج ۾ واقع ٿي.[31] هي ٻيٽ 11,500 سال اڳ برف جي آخري پساهن کان وٺي مسلسل آباد آهي. علائقي جي قبل از تاريخ واري دور جي پڄاڻيءَ تائين، آباديءَ جو خيال گهڻو ڪري هڪ ڪلچر سان واسطو رکي ٿو جنهن کي انسیولر سيلٽڪ سڏيو وڃي ٿو، جنهن ۾ برٽونڪ برطانيه ۽ گيلڪ آئرلينڊ شامل آهن.[32]

Photograph of the Baths showing a rectangular area of greenish water surrounded by yellow stone buildings with pillars. In the background is the tower of the abbey.
The بيٿ، سومرسيٽ ۾ رومن حمام، رومن برطانيه کان چڱيءَ طرح محفوظ ٿيل گرم حمام آھن.

رومن فتح، 43ع ۾ شروع ٿي، ۽ ڏکڻ برطانيه جي 400 سالن جي حڪمراني، جرمن اينگلو۔سيڪسن جي آبادڪارن جي حملي کان پوء، برٽونڪ علائقي کي خاص طور تي ويلز، ڪارن وال ۽ آخري مرحلن تائين گھٽائي ڇڏيو. اينگلو-سيڪسن جي آبادي، هين اوگليڊ (اتر انگلينڊ ۽ ڏکڻ اسڪاٽلينڊ جا حصا). [33] 10ھین صدي عيسويءَ ۾ اينگلو-سيڪسن پاران آباد ڪيل اڪثر علائقا انگلينڊ جي سلطنت طور متحد ٿي ويا.[34] ان دوران، اتر۔اولهه برطانيه ۾ گيلڪ ڳالهائيندڙ (جنهن جو تعلق آئرلينڊ جي اتر۔اوڀر سان آهي ۽ روايتي طور تي 5ھین صدي عيسويءَ ۾ اتان لڏي ويا هئا) 9هين صديءَ ۾ اسڪاٽ لينڊ جي بادشاهت ٺاهڻ لاءِ پِڪٽن سان متحد ٿي ويا.[35][36]0

بيوڪس ٽيپسٽري ۾ هيسٽنگس جي جنگ، 1066، ۽ ان جي نتيجي ۾ واقعن کي ظاهر ڪري ٿو.

سال 1066ع ۾، نارمنن اتر فرانس کان انگلينڊ تي حملو ڪيو. انگلينڊ کي فتح ڪرڻ کان پوءِ، هنن ويلز جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو، آئرلينڊ جو گهڻو حصو فتح ڪيو ۽ اسڪاٽ لينڊ ۾ آباد ٿيڻ جي دعوت ڏني وئي، هر ملڪ ۾ جاگيرداريزم کي اتر فرينچ ماڊل ۽ نارمن-فرانسيسي ڪلچر تي آندو. [37] اينگلو-نارمن حڪمران طبقو تمام گهڻو متاثر ٿيو، پر آخرڪار، مقامي ثقافتن سان ملائي. [38] بعد ۾ وچين دور جي انگريز بادشاهن ويلز جي فتح مڪمل ڪئي ۽ اسڪاٽلينڊ کي ملائڻ جي ناڪام ڪوشش ڪئي. آربروٿ جی 1320ع جي اعلان ۾ پنهنجي آزاديءَ تي زور ڏيندي، اسڪاٽ لينڊ ان کان پوءِ، جيتوڻيڪ انگلينڊ سان لڳ ڀڳ مسلسل تڪرار ۾، پنهنجي آزادي برقرار رکي.

سال 1215ع ۾ ميگنا ڪارٽا پهريون دستاويز هو جنهن ۾ اهو بيان ڪيو ويو ته ڪابه حڪومت قانون کان مٿانهون نه آهي، شهرين کي انهن جي حفاظت ڪرڻ جا حق آهن ۽ اهي هڪ منصفانه آزمائش جا حقدار آهن. [39]

انگريزي بادشاهن، فرانس ۾ ڪافي علائقا وراثت ۾ حاصل ڪرڻ ۽ فرانسيسي تاج تي دعويٰ ڪرڻ جي ذريعي، فرانس ۾ پڻ وڏي پئماني تي تڪرارن ۾ ملوث هئا، خاص طور تي سو سالن جي جنگ، جڏهن ته اسڪاٽس جا بادشاهه ان دور ۾ فرانس سان اتحاد ۾ هئا. [40] ابتدائي جديد برطانيه مذهبي اصلاح جي نتيجي ۾ ۽ هر ملڪ ۾ پروٽسٽنٽ رياست جي گرجا گھرن جي تعارف جي نتيجي ۾ تڪرار ڏٺو. [41] انگريزي اصلاح 16ھین صدي ۾ سياسي، آئيني، سماجي ۽ ثقافتي تبديليءَ جي شروعات ڪئي ۽ چرچ آف انگلينڊ قائم ڪيو. ان کان علاوه، ان انگلينڊ جي قومي سڃاڻپ جي وضاحت ڪئي ۽ آهستي آهستي، پر وڏي پيماني تي، ماڻهن جي مذهبي عقيدن کي تبديل ڪيو.[42] ويلز کي مڪمل طور تي انگلينڊ جي سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو [43] ۽ آئرلينڊ کي انگريز تاج سان ذاتي اتحاد ۾ هڪ سلطنت جي طور تي قائم ڪيو ويو.[44] جنهن ۾ اتر آئرلينڊ ٿيڻو هو، آزاد ڪيٿولڪ گيلڪ جي اميرن جون زمينون ضبط ڪيون ويون ۽ انگلينڊ ۽ اسڪاٽلينڊ جي پروٽسٽنٽ آبادڪارن کي ڏنيون ويون.[45]

انگلينڊ، فن، واپار، واپار، صنعت، فن تعمير ۽ سائنس جي وسيع ترقي سان، هڪ نوآبادياتي ۽ سامونڊي طاقت بڻجي ويو.[46] ايلزبيٿن انگلينڊ انگريزي ريناسنس جي اپوگي جي نمائندگي ڪئي ۽ عظيم شاعري، موسيقي ۽ ادب جي گلن کي ڏٺو.[47] ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ جي قيام سان، ٻين انگريزن جوائنٽ اسٽاڪ ڪمپنيون ۽ ادارن، انگلينڊ يورپ سان مقابلو ڪيو، ۽ هڪ واپاري سلطنت ٺاهي.[48][49][50]

سال 1603ع ۾ انگلينڊ، اسڪاٽ لينڊ ۽ آئرلينڊ جون سلطنتون ذاتي اتحاد ۾ متحد ٿي ويون جڏهن اسڪاٽس جي بادشاهه جيمس VI، انگلينڊ ۽ آئرلينڊ جا تاج ورثي ۾ ورتا ۽ پنهنجي ڪورٽ ايڊنبرا کان لنڊن منتقل ڪئي. ان جي باوجود هر ملڪ هڪ الڳ سياسي ادارو رهيو ۽ پنهنجا الڳ سياسي، قانوني ۽ مذهبي ادارا برقرار رکيا.[51]

17هين صدي جي وچ ڌاري، ٽيئي سلطنتون جڙيل جنگين جي هڪ سلسلي ۾ شامل هيون (جنهن ۾ انگريزي گهرو ويڙهه به شامل هئي) جنهن جي نتيجي ۾، بادشاهه چارلس اول جي موت سان، بادشاهت جو تختو اونڌو ڪيو ويو ۽ مختصر عرصی لاء انگلينڊ، اسڪاٽ لينڊ ۽ آئرلينڊ جي دولت مشترڪه جي عارضي گڏيل جمهوري رياست رهي.[52]

جيتوڻيڪ بادشاهت بحال ٿي وئي، سال 1688ع جي شاندار انقلاب سان گڏ انٽر ريگنم ۽ انگلينڊ ۾ بل آف رائيٽس 1689ع ۽ اسڪاٽلينڊ ۾ ڪليم آف رائٽ ايڪٽ 1689ع ان ڳالهه کي يقيني بڻايو ته، باقي يورپ جي اڪثر ملڪن جي برعڪس، شاهي مطلق العنانيت غالب نه ٿيندي، ۽ هڪ ڪيٿولڪ ڪڏهن به تخت تي داخل نه ٿي سگهندو. برطانوي آئين آئيني بادشاهت ۽ پارلياماني نظام جي بنياد تي ترقي ڪندو. [53] سال 1660ع ۾ رائل سوسائٽيءَ جي قيام سان، سائنس کي تمام گهڻو فروغ ڏنو ويو. رائل سوسائٽيءَ جي قيام جديد تجرباتي سائنس جو بنياد رکيو.[54] ان عرصي دوران، خاص طور تي انگلينڊ ۾ بحري طاقت جي ترقي ۽ دريافت جي سفرن ۾ دلچسپي، خاص طور تي اتر آمريڪا ۽ ڪيريبين ۾ غير ملڪي نوآبادين جي حصول ۽ آبادي جو سبب بڻيا.[55]

جيتوڻيڪ سال 1606ع، 1667ع ۽ 1689ع ۾ برطانيه جي اندر ٻن بادشاهن کي متحد ڪرڻ جي پوئين ڪوششون ناڪام ثابت ٿيون، سال 1705ع ۾ شروع ڪيل ڪوشش جي نتيجي ۾ 1706ع جي يونين جي معاهدي تي اتفاق ڪيو ويو ۽ ٻنهي پارليامينٽ طرفان تصديق ڪئي وئي.

برطانيه جي سلطنت

[سنواريو]
ٽرافلگر جي جنگ ۾ افتتاحي معرڪو. مصوري: جي. ڊبلیو. ڪارمائيڪل
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو يونين جو معاهدو ۽ برطانيه جي سلطنت

1 مئي 1707 تي، يونين 1707ع جي ايڪٽس جي نتيجي ۾ برطانيه جي سلطنت قائم ڪئي وئي،[56] 18 صدي عيسويء ۾، ڪابينا جي حڪومت رابرٽ والپول، عملي طور تي پهريون وزيراعظم (1721-1742) جي تحت ترقي ڪئي. جيڪوبائيٽ بغاوتن جو هڪ سلسلو هونور جي پروٽسٽنٽ هائوس کي تخت تان هٽائڻ ۽ ڪيٿولڪ هائوس آف اسٽوارٽ کي بحال ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جيڪوبائٽس آخرڪار 1746ع ۾ ڪولوڊن جي جنگ ۾ شڪست کائي ويا، جنهن کان پوءِ اسڪاٽش هاءِ لينڊ وارن کي زبردستي اسڪاٽ لينڊ ۾ شامل ڪيو ويو، قبيلي جي سردارن جي جاگيرداري آزادي کي رد ڪندي. اتر آمريڪا ۾ برطانوي نوآباديون جيڪي آمريڪي جنگ جي آزاديءَ ۾ ڀڄي ويون، اهي گڏيل رياستون بڻجي ويون، جن کي 1783ع ۾ برطانيه تسليم ڪيو. برطانوي سامراجي عزائم ايشيا، خاص ڪري هندستان ڏانهن رخ ڪيو.[57]

برطانوي واپارين ائٽلانٽڪ غلامن جي واپار ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، خاص طور تي سال 1662ع ۽ 1807ع جي وچ ۾ جڏهن برطانوي يا برطانوي نوآبادياتي غلام ٻيڙيون آفريڪا مان لڳ ڀڳ 33 لک غلامن کي منتقل ڪيو.[58] غلامن کي، خاص طور تي ڪيريبين ۾ پر اتر آمريڪا ۾ پن ٻوٽن تي ڪم ڪرڻ لاءِ ورتو ويو. [59] بهرحال، خاتمي جي تحريڪ جي دٻاءَ سان، پارليامينٽ سال 1807ع ۾ واپار تي پابندي لڳائي، 1833ع ۾ برطانوي سلطنت ۾ غلاميءَ تي پابندي لڳائي، ۽ برطانيه آفريڪا جي بندش ذريعي سڄي دنيا ۾ غلاميءَ جي خاتمي لاءِ تحريڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ۽ معاهدن جي هڪ سلسلي سان ٻين قومن تي غلاميءَ جي خاتمي لاءِ دٻاءُ وڌو.[60]

برطانيه ۽ آئرلينڊ جي گڏيل بادشاهت

[سنواريو]
وڪٽوريا اوڻيهين صديءَ دوران برطانيا جي راڻي ۽ هندستان جي شهنشاهه طور حڪمراني ڪئي.

1800ع ۾ عظيم برطانيه ۽ آئرلينڊ جي پارليامينٽن الڳ الڳ ايڪٽ آف يونين منظور ڪيو، جنهن وسيلي ٻنهي بادشاهتن کي متحد ڪيو ويو ۽ 1 جنوري 1801ع تي عظيم برطانيه ۽ آئرلينڊ جي گڏيل بادشاهت قائم ٿي.[61]

فرانسيسي انقلابي جنگين ۽ نيپولين جنگين (1792ع–1815ع) جي پڄاڻيءَ تي فرانس جي شڪست کان پوءِ، گڏيل بادشاهت دنيا جي اهم بحري ۽ سامراجي طاقت طور اڀري آئي، جڏهن ته لڳ ڀڳ 1830ع کان لنڊن دنيا جو سڀ کان وڏو شهر بڻجي ويو.[62]

سمنڊن تي شاهي بحريه جي بي مقابلي بالادستيءَ سبب برطانوي غلبو بعد ۾ پيڪس برٽانيڪا (برطانوي امن) جي نالي سان مشهور ٿيو، جيڪو 1815ع کان 1914ع تائين وڏين طاقتن جي وچ ۾ نسبتاً امن جو دور هو. ان عرصي دوران برطانوي سلطنت عالمي بالادست طاقت (هيجمون) بڻجي وئي ۽ دنيا جي "پوليس" جو ڪردار اختيار ڪيو.[63][64]

1851ع جي عظيم نمائش جي وقت تائين برطانيا کي "دنيا جي ڪارخاني" طور بيان ڪيو ويندو هو.[65]

1853ع کان 1856ع تائين برطانيا ڪرائيميا جي جنگ ۾ حصو ورتو، جتي هن عثماني سلطنت سان اتحاد ڪري زارشاهي روس خلاف جنگ ڪئي.[66] ان دوران بالٽڪ سمنڊ، بوٿنيا نار ۽ فنلينڊ نار ۾ بحري لڙايون پڻ ٿيون، جن کي مجموعي طور آلينڊ جنگ سڏيو وڃي ٿو.[67]

1857ع جي هندستاني بغاوت کان پوءِ، لارڊ پالمرسٽن جي حڪومت سڌي طرح هندستان جو انتظام سنڀالي ورتو.[68]

برطانيا پنهنجي نوآبادين تي رسمي حڪمراني کان علاوه عالمي واپار جي وڏي حصي تي پڻ غالب هو، جنهن سبب هو اوڀر ايشيا ۽ لاطيني آمريڪا جهڙن علائقن جي معيشتن تي به اثرائتو ڪنٽرول رکندو هو.[69]

سڄي وڪٽورين دور دوران سياسي سوچ ۾ آزاد واپار ۽ ليسيز فيئر (معاشي عدم مداخلت) جي پاليسين کي ترجيح ڏني ويندي هئي. 1832ع جي عظيم سڌاري وارو ايڪٽ کان پوءِ پارليامينٽ آهستي آهستي ووٽ ڏيڻ جي حق کي وسيع ڪيو. 1884ع جو عوامي نمائندگي وارو ايڪٽ، جنهن جي حمايت وليم ايوارٽ گليڊسٽون ڪئي، پهريون ڀيرو گهڻن مردن کي ووٽ جو حق ڏنو.[70]

برطانيا جي آبادي تيزيءَ سان وڌي، جنهن سان گڏ تيز شهريڪاري به ٿي. ان سبب اهم سماجي ۽ معاشي دٻاءُ پيدا ٿيا.[71]

اوڻيهين صديءَ جي پڇاڙيءَ تائين قدامت پسند پارٽي جي اڳواڻن بينجمن ڊزرائيلي ۽ لارڊ سالسبري آفريڪا ۾ سامراجي توسيع جي شروعات ڪئي. يورپ ۾ هنن شاندار اڪيلائپ (Splendid Isolation) جي پاليسي اختيار ڪئي ۽ افغانستان جي امارت ۽ قاجار ايران ۾ روسي اثر کي محدود ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جنهن مقابلي کي بعد ۾ عظيم راند (Great Game) سڏيو ويو.[72]

انهيءَ دور ۾ ڪينيڊا، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ کي خودمختيار ڊومينين جو درجو ڏنو ويو.[73]

ويهين صديءَ جي شروعات تائين برطانيا جي صنعتي برتري کي جرمن سلطنت ۽ آمريڪا طرفان چئلينج ڪيو ويو.[74]

ايڊوارڊي دور دوران سماجي سڌارا ۽ آئرلينڊ لاءِ خودمختياري تحريڪ اهم گهريلو مسئلا بڻجي ويا. ساڳئي وقت ليبر پارٽي 1900ع ۾ مزدور يونينن ۽ ننڍن سوشلسٽ گروهن جي اتحاد مان وجود ۾ آئي، جڏهن ته سفريجٽس عورتن کي ووٽ جو حق ڏيڻ لاءِ سرگرم مهم هلائي.[75]

عالمي جنگون ۽ آئرلينڊ جو ورهاڱو

[سنواريو]
لنڊن جي وائيٽ هال ۾ يادگار آچر جي تقريب دوران سينوٽاف تي گلن جا هار چاڙهيا پيا وڃن.

برطانيا پهرين عالمي جنگ (1914ع–1918ع) ۾ پهرين عالمي جنگ جا اتحادي ملڪن مان هڪ اهم طاقت هئي، جنهن مرڪزي طاقتن کي شڪست ڏني. فرانسيسي، روسي ۽ (1917ع کان پوءِ) آمريڪي اتحادي فوجن سان گڏجي،[76] برطانوي هٿياربند فوجون برطانوي سلطنت جي وسيع علائقن ۽ يورپ جي ڪيترن حصن، خاص طور اولهه محاذ تي سرگرم رهيون.[77]

خندقن واري جنگ ۾ وڏي پيماني تي جاني نقصان سبب مردن جي هڪ پوري نسل جو وڏو حصو ضايع ٿي ويو، جنهن جا قومي سماج تي ڊگهي عرصي وارا اثر پيا ۽ سماجي ڍانچي ۾ وڏو خلل پيدا ٿيو. برطانيا کي لڳ ڀڳ 25 لک جاني نقصان برداشت ڪرڻا پيا ۽ جنگ جي پڄاڻيءَ تي ملڪ تمام وڏي قومي قرض هيٺ اچي ويو.[77] جنگ جي نتيجن حڪومت کي مجبور ڪيو ته عوامي نمائندگي ايڪٽ 1918ع وسيلي قومي ۽ مقامي چونڊن ۾ سڀني بالغ مردن ۽ گهڻين بالغ عورتن تائين ووٽ جو حق وڌايو وڃي.[77] جنگ کان پوءِ برطانيا قومن جي ليگ جي انتظامي ڪائونسل جو مستقل ميمبر بڻيو ۽ کيس اڳوڻين جرمن ۽ عثماني نوآبادين مان ڪيترن علائقن تي قومن جي ليگ مينڊيٽ حاصل ٿيو. ڊيوڊ لوئڊ جارج جي اڳواڻيءَ ۾ برطانوي سلطنت پنهنجي سڀ کان وڏي وسعت تي پهتي، جيڪا دنيا جي زميني ايراضيءَ جي پنجين حصي ۽ آباديءَ جي چوٿين حصي تي پکڙيل هئي.[78]

1920ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري برطانيا جي اڪثر آبادي بي بي سي جا ريڊيو پروگرام ٻڌي سگهندي هئي.[79][80]

تجرباتي ٽيليويزن نشريات 1929ع ۾ شروع ٿيون، جڏهن ته بي بي سي ٽيليويزن سروس جون پهريون باقاعده نشريات 1936ع ۾ شروع ٿيون.[81]

آئرش قومپرستي جي اڀار ۽ آئرلينڊ لاءِ خودمختيار حڪومت بابت اختلافن آخرڪار 1921ع ۾ آئرلينڊ جي ورهاڱي جو سبب بڻيا.[82] موجوده اتر آئرلينڊ واري علائقي ۾ جون 1920ع کان جون 1922ع تائين تڪرارن جو دور جاري رهيو (ڏسو: السٽر ۾ تڪرار (1920–1922))۔ آئرش آزاد رياست 1922ع ۾ شروعاتي طور ڊومينين حيثيت سان قائم ٿي ۽ 1931ع ۾ مڪمل طور خودمختيار رياست بڻجي وئي، جڏهن ته اتر آئرلينڊ گڏيل بادشاهت جو حصو رهيو.[83]

برابريءَ وارو ووٽ حق ايڪٽ 1928ع عورتن کي قومي چونڊن ۾ مردن جي برابر ووٽ جو حق ڏنو. 1920ع واري ڏهاڪي جي وچ ۾ ٿيندڙ هڙتالون آخرڪار 1926ع جي عام هڙتال تي ختم ٿيون، جيڪا اسٽينلي بالڊون جي حڪومت جي فتح سان پڄاڻي تي پهتي. برطانيا اڃا پهرين عالمي جنگ جي اثرن مان مڪمل طور نه نڪتو هو، جو برطانيا ۾ عظيم معاشي بحران (1929ع–1932ع) سبب وڏي بيروزگاري ۽ پراڻن صنعتي علائقن ۾ سخت معاشي تڪليفون پيدا ٿيون. ان سان گڏ سياسي ۽ سماجي بيچيني وڌي ۽ ڪميونسٽ ۽ سوشلسٽ پارٽين جي رڪنيت ۾ به اضافو ٿيو. 1931ع ۾ هڪ اتحادي قومي حڪومت قائم ڪئي وئي.[84]

سپٽ فائر ۽ هاڪر هيريڪين جهاز، جيئن اهي برطانيا جي جنگ دوران ٻي عالمي جنگ ۾ استعمال ڪيا ويا.

تنهن هوندي به، "برطانيا هڪ تمام امير ملڪ هو، فوجي طاقت ۾ مضبوط، پنهنجي مفادن جي تحفظ ۾ بي رحم، ۽ عالمي پيداوار جي نظام جي مرڪز تي ويٺل هو".[85]

1939ع ۾ نازي جرمني جي پولينڊ تي حملي کان پوءِ برطانيا ٻي عالمي جنگ ۾ شامل ٿيو. ونسٽن چرچل 1940ع ۾ وزيراعظم ۽ اتحادي حڪومت جو سربراهه بڻيو. جيتوڻيڪ جنگ جي پهرين سال ۾ يورپ ۾ برطانيا جا گهڻا اتحادي شڪست کائي ويا، پر برطانيا ۽ سندس سلطنت جرمني خلاف جنگ جاري رکي. چرچل صنعتڪارن، سائنسدانن ۽ انجنيئرن کي حڪومت ۽ فوج سان گڏجي جنگي ڪوششن جي حمايت لاءِ متحرڪ ڪيو.[85] 1940ع ۾ شاهي هوائي فوج جرمن لوفت وافي کي برطانيا جي جنگ ۾ شڪست ڏني. دي بلٽز دوران شهري علائقن تي شديد بمباري ڪئي وئي. 1941ع ۾ برطانيا، آمريڪا ۽ سوويت يونين وچ ۾ عظيم اتحاد قائم ٿيو، جنهن ٻي عالمي جنگ جا اتحادي ملڪن کي محوري طاقتن خلاف متحد ڪيو. بعد ۾ ائٽلانٽڪ جي جنگ، اتر آفريڪا مهم ۽ اطالوي مهم (ٻي عالمي جنگ) ۾ ڏکين پر اهم فتحون حاصل ڪيون ويون. برطانوي فوجن 1944ع جي نارمنڊي لهرائي ۽ يورپ جي آزاديءَ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. برطانوي فوج برما مهم دوران جاپان خلاف جنگ جي اڳواڻي ڪئي، جڏهن ته برطانوي پئسفڪ ٻيڙو سمنڊ ۾ جاپان سان وڙهيو. برطانوي سائنسدانن مينهيٽن منصوبي ۾ برطانوي حصو طور ايٽمي هٿيار تيار ڪرڻ واري منصوبي ۾ حصو ورتو.[86]

ايٽمي هٿيار تيار ٿيڻ کان پوءِ برطانوي رضامندي سان اهو جاپان خلاف استعمال ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ويو.[87] جنگ دوران برطانيا جي قومي دولت ۾ خالص نقصان جنگ کان اڳ واري دولت (£24.68 ارب) جو 18.6 سيڪڙو، يعني تقريباً £4.595 ارب هو (1938ع جي قيمتن موجب).[88]

جنگ کان پوءِ ويهين صدي

[سنواريو]
برطانوي سلطنت 1921ع ۾ پنهنجي علائقائي عروج تي
ڪانڪارڊ هڪ مافوق صوت مسافر جهاز هو، جنهن ائٽلانٽڪ پار اڏام جو وقت 8 ڪلاڪن کان گهٽائي 3.5 ڪلاڪ ڪري ڇڏيو.[89]
ڪينري وارف، 1980ع واري ڏهاڪي ۾ مارگريٽ ٿيچر پاران شروع ڪيل مالي سڌارن جي علامت

گڏيل بادشاهت ٻي عالمي جنگ جي وڏن ٽن طاقتن مان هڪ هئي، يعني آمريڪا ۽ سوويت يونين سان گڏ، جن جنگ کان پوءِ جي دنيا جي رٿابندي لاءِ ملاقاتون ڪيون.[90] هن آمريڪا سان گڏ گڏيل قومن جو اعلان تيار ڪيو ۽ گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جي پنجن مستقل ميمبرن مان هڪ بڻيو. گڏيل بادشاهت آمريڪا سان ويجهي سهڪار ۾ بين الاقوامي مالياتي فنڊ، عالمي بئنڪ ۽ نيٽو جي قيام لاءِ ڪم ڪيو.[91]

جنگ گڏيل بادشاهت کي سخت ڪمزور ڪري ڇڏيو ۽ اهو مالي طور مارشل پلان تي ڀاڙيندڙ بڻجي ويو،[92] پر ان کي اوڀر يورپ کي تباهه ڪندڙ مڪمل جنگ جهڙي تباهي کان بچاءُ مليو.[93]

جنگ کان فوراً پوءِ وارن سالن ۾ ليبر حڪومت، ڪليمينٽ اٽلي جي اڳواڻي ۾، سڌارن جو هڪ بنيادي پروگرام شروع ڪيو، جنهن ايندڙ ڏهاڪن ۾ برطانوي سماج تي نمايان اثر وڌو.[94] وڏيون صنعتون ۽ عوامي سهولتون قومي ملڪيت ۾ ورتيون ويون، هڪ فلاحي رياست قائم ڪئي وئي، ۽ هڪ جامع، سرڪاري خرچ سان هلندڙ صحت جو نظام، نيشنل هيلٿ سروس، ٺاهيو ويو.[95]

نوآبادين ۾ قومپرستيءَ جي اڀار سان گڏ برطانيا جي معاشي حيثيت تمام گهڻي ڪمزور ٿي چڪي هئي، تنهن ڪري نوآبادياتي خاتمو جي پاليسي ناگزير ٿي وئي. 1947ع ۾ هندستان ۽ پاڪستان کي آزادي ڏني وئي.[96] ايندڙ ٽن ڏهاڪن ۾ برطانوي سلطنت جون گهڻيون نوآباديون آزاد ٿي ويون، ۽ انهن مان ڪيتريون دولت مشترڪه جون ميمبر بڻيون.[97]

گڏيل بادشاهت ٽيون ملڪ هو جنهن ايٽمي هٿيارن جو ذخيرو تيار ڪيو، جنهن جو پهريون ايٽمي بم تجربو، آپريشن هريڪين، 1952ع ۾ ٿيو. پر جنگ کان پوءِ برطانيا جي عالمي ڪردار جون حدون 1956ع جي سوئز بحران ۾ ظاهر ٿي ويون. انگريزي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ انگريزي ٻوليءَ جي عالمي ڦهلاءَ سبب ان جي ادب ۽ ثقافت جو عالمي اثر جاري رهيو.

1950ع واري ڏهاڪي ۾ مزدورن جي کوٽ سبب حڪومت دولت مشترڪه ملڪن مان اميگريشن جي همت افزائي ڪئي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ گڏيل بادشاهت هڪ وڌيڪ گهڻ نسلي سماج بڻجي ويو.[98]

1950ع واري ڏهاڪي جي آخر ۽ 1960ع واري ڏهاڪي ۾ زندگيءَ جو معيار وڌڻ باوجود، گڏيل بادشاهت جي معاشي ڪارڪردگي پنهنجي ڪيترن وڏن مقابلي ڪندڙن، جهڙوڪ فرانس، اولهه جرمني ۽ جاپان، جي ڀيٽ ۾ گهٽ ڪامياب رهي. 1969ع ۾ گڏيل بادشاهت پهريون جمهوري ملڪ بڻيو، جنهن عوامي نمائندگي ايڪٽ 1969ع وسيلي ووٽ ڏيڻ جي عمر گهٽائي 18 سال ڪئي.[99]

يورپي انضمام جي ڏهاڪن تي پکڙيل عمل ۾ گڏيل بادشاهت مغربي يورپي اتحاد جو باني ميمبر هو، جيڪو 1954ع ۾ لنڊن ۽ پيرس ڪانفرنسن سان قائم ٿيو. 1960ع ۾ گڏيل بادشاهت يورپي آزاد واپار تنظيم (EFTA) جي ستن باني ميمبرن مان هڪ هو، پر 1973ع ۾ ان مان نڪري يورپي ڪميونٽيز (EC) ۾ شامل ٿيو. 1975ع جي ريفرنڊم ۾ 67 سيڪڙو ووٽرن ان ۾ رهڻ جي حمايت ڪئي.[100] جڏهن 1992ع ۾ EC يورپي يونين (EU) بڻيو، تڏهن گڏيل بادشاهت ان جي 12 باني ميمبر رياستن مان هڪ هو.

1960ع واري ڏهاڪي جي آخر کان اتر آئرلينڊ فرقي وار ۽ نيم فوجي تشدد جو شڪار رهيو، جيڪو ڪڏهن ڪڏهن گڏيل بادشاهت جي ٻين حصن کي به متاثر ڪندو هو، ۽ روايتي طور دي ٽربلز جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. عام طور تي ان کي 1998ع جي بيلفاسٽ "گڊ فرائيڊي" معاهدي سان ختم ٿيل سمجھيو ويندو آهي.[101]

1970ع واري ڏهاڪي ۾ وسيع معاشي سست رفتاري ۽ صنعتي تڪرارن کان پوءِ، 1980ع واري ڏهاڪي ۾ مارگريٽ ٿيچر جي اڳواڻي ۾ قدامت پسند حڪومت مانيٽرازم، ضابطن جي خاتمي، خاص طور مالي شعبي ۾، جهڙوڪ 1986ع جو بگ بينگ، ۽ مزدور مارڪيٽن، رياستي ڪمپنين جي وڪري (نجڪاري)، ۽ ڪجهه صنعتن مان سبسڊين جي واپسي تي ٻڌل بنيادي پاليسي شروع ڪئي.[102]

1982ع ۾ ارجنٽينا برطانوي علائقن ڏکڻ جارجيا ۽ ڏکڻ سينڊوچ ٻيٽ ۽ فاڪلينڊ ٻيٽ تي حملو ڪيو، جنهن سبب 10 هفتن جي فاڪلينڊ جنگ لڳي، جنهن ۾ ارجنٽائني فوجون شڪست کائي ويون. انهن ٻيٽن جا رهواسي گهڻو ڪري برطانوي آبادڪارن جي نسل مان آهن، ۽ برطانوي خودمختياريءَ جي مضبوط حمايت ڪن ٿا، جنهن جو اظهار 2013ع جي ريفرنڊم ۾ ٿيو.

1984ع کان گڏيل بادشاهت جي معيشت کي اتر سمنڊ جي تيل مان حاصل ٿيندڙ وڏي آمدنيءَ جي وهڪري مدد ڏني.[103]

هڪ ٻيو برطانوي پرڏيهي علائقو، جبرالٽر، جيڪو 1713ع جي يوٽريخت معاهدي تحت عظيم برطانيه کي ڏنو ويو هو،[104] گڏيل بادشاهت لاءِ هڪ اهم فوجي اڏو آهي. 2002ع ۾ اسپين سان گڏيل خودمختياري بابت ريفرنڊم ۾ علائقي جي 98.97 سيڪڙو ووٽرن ان تجويز کي رد ڪيو.

ويهين صديءَ جي آخر جي لڳ ڀڳ گڏيل بادشاهت جي حڪمرانيءَ ۾ وڏيون تبديليون آيون، جن تحت اسڪاٽلينڊ، ويلز ۽ اتر آئرلينڊ لاءِ اختيار منتقل ڪيل حڪومتون قائم ڪيون ويون.[105]

انساني حقن وارو ايڪٽ 1998ع، يورپي انساني حقن جو معاهدو قبول ڪرڻ کان پوءِ، قانوني طور شامل ڪيو ويو. گڏيل بادشاهت عالمي سفارتي ۽ فوجي اثر سان هڪ عظيم طاقت طور برقرار رهيو، ۽ گڏيل قومن ۽ نيٽو ۾ اهم ڪردار ادا ڪندو رهيو.[106]

21هين صدي

[سنواريو]
بريگزيٽ بابت راءِ شماري کان پوءِ نومبر 2016ع ۾ لنڊن ۾ پارليامينٽ ٻاهران بريگزيٽ جي حمايت ڪندڙ مهم هلائيندڙ

21هين صدي جي شروعاتي سالن ۾ گڏيل بادشاھت وڏي حد تائين آمريڪا جي دهشتگردي خلاف جنگ واري پاليسي جي حمايت ڪئي.[107] برطانوي فوجن افغانستان جي جنگ (2001–2021) ۾ حصو ورتو، پر عراق جنگ ۾ برطانيا جي فوجي مداخلت سخت تڪرار جو سبب بڻي. ٽوني بليئر جي حڪومت خلاف احتجاج ڪندي 15 فيبروري 2003ع جا جنگ مخالف احتجاج برطانوي تاريخ جي سڀ کان وڏي احتجاجي تحريڪ بڻجي ويا.[108]

2008ع جو عالمي مالياتي بحران گڏيل بادشاھت جي معيشت تي سخت اثرانداز ٿيو.[109] 2010ع ۾ ڪيمرون–ڪليگ اتحادي حڪومت وڏي عوامي خساري کي گهٽائڻ لاءِ مالي سختي (Austerity) جون پاليسيون اختيار ڪيون.[110] ڪيترين ئي تحقيقن موجب انهن پاليسين سماجي بيچيني ۽ عوامي تڪليف ۾ نمايان واڌ آندي.[111][112]

2014ع ۾ اسڪاٽلينڊ جي آزادي بابت راءِ شماري ٿي، جنهن ۾ 55.3 سيڪڙو ووٽرن گڏيل بادشاھت جو حصو رهڻ جي حمايت ڪئي، جڏهن ته 44.7 سيڪڙو آزادي جي حق ۾ ووٽ ڏنو.[113]

2016ع ۾ گڏيل بادشاھت جي 51.9 سيڪڙو ووٽرن 2016ع جي يورپي يونين رڪنيت بابت راءِ شماري ۾ يورپي يونين ڇڏڻ جي حق ۾ ووٽ ڏنو.[114] نتيجي طور بريگزيٽ عمل مڪمل ٿيو ۽ 2020ع ۾ گڏيل بادشاھت رسمي طور يورپي يونين کان الڳ ٿي وئي.[115] 1 مئي 2021ع تي يورپي يونين–گڏيل بادشاھت واپار ۽ سهڪار وارو معاھدو نافذ العمل ٿيو.[116]

گڏيل بادشاھت ۾ ڪووڊ-19 عالمي وبا 2020ع ۽ 2021ع دوران ملڪ جي معيشت تي شديد اثر وڌو، تعليم ۾ وڏي رڪاوٽ پيدا ڪئي ۽ سماجي توڙي سياسي زندگيءَ تي گهرا اثر ڇڏيا.[117][118][119]

گڏيل بادشاھت دنيا جو پهريون ملڪ بڻيو جنهن منظور ٿيل ڪووڊ-19 ويڪسين جو استعمال شروع ڪيو. آڪسفورڊ يونيورسٽي ۽ ايسٽرا زينيڪا جي گڏيل سهڪار سان تيار ڪيل ويڪسين سبب برطانيا جي ويڪسينيشن مهم دنيا جي تيز ترين مهمن مان هڪ بڻجي وئي.[120][121]

8 سيپٽمبر 2022ع تي ايلزبيٿ ثاني، جيڪا برطانوي تاريخ جي سڀ کان ڊگهي عمر ۽ سڀ کان ڊگهي عرصي تائين حڪومت ڪندڙ بادشاهه هئي، 96 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري وئي.[122]

راڻي جي وفات کان پوءِ سندس وڏو پٽ چارلس ٽيون، جيڪو اڳ ويلز جو شهزادو هو، برطانوي تخت تي ويٺو ۽ نئون بادشاهه بڻيو.[123]

جاگرافي

[سنواريو]

گڏيل بادشاھت يورپ جي مکيه زميني حصي جي اتر-اولهه سامونڊي ڪناري کان ٻاهر واقع آهي. ان جي چوڌاري اتر سمنڊ، انگريزي چينل ۽ ائٽلانٽڪ سمنڊ آهن. گڏيل بادشاھت دنيا جي مختلف حصن ۾ واقع ڪيترن ئي ننڍن علائقن (اڪثر ٻيٽن) تي پڻ، گهڻو ڪري اڻسڌيءَ طرح، حڪمراني ڪري ٿي، جيڪي برطانوي اوورسيز علائقا سڏجن ٿا. اهي اڳ ۾ برطانوي سلطنت جو حصو هئا. انهن جا مثال جبرالٽر (جيڪو آئبيريا جزيرو نما ۾ جبرالٽر جي آبي لنگهه ڀرسان واقع آهي) ۽ فاڪلينڊ ٻيٽ (ڏکڻ ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾) آهن.

برطانوي ٻيٽن ۾ گڏيل بادشاھت چار مختلف ملڪن تي مشتمل آهي: ويلز، انگلينڊ، اسڪاٽلينڊ ۽ اتر آئرلينڊ.[124][125]

ويلز جو گاديءَ وارو شهر ڪارڊف آهي. انگلينڊ جو گاديءَ وارو شهر لنڊن آهي. اسڪاٽلينڊ جو گاديءَ وارو شهر ايڊنبرا ۽ اتر آئرلينڊ جو گاديءَ وارو شهر بيلفاسٽ آهي. گڏيل بادشاھت جا ٻيا وڏا شهر برمنگهم، گلاسگو، ليڊز، نورِچ، مانچسٽر، ليورپول، شيفيلڊ، برسٽل، ليسٽر، ڪووينٽري، ناٽنگهم، براڊفورڊ، نيوڪاسل اپان ٽائن ۽ ساوٿمپٽن آهن.

گڏيل بادشاھت جي طبعي جاگرافي ۾ تمام گهڻو تنوع موجود آهي. انگلينڊ جو وڏو حصو هيٺاهين زمينن تي مشتمل آهي، جڏهن ته بلند يا جبلائي علائقا رڳو ٽيز درياهه – ايگزي درياهه واري لڪير جي اتر-اولهه ۾ ملن ٿا. انهن بلند علائقن ۾ ڍنڍن جو ضلعو، پينائن جبل، اتر يارڪ مورز، ايڪسمور ۽ ڊارٽمور شامل آهن. هيٺاهين علائقا عام طور تي ننڍين ٽڪرين جي سلسلن ۽ هموار ميدانن سان ڍڪيل آهن، جن مان ڪيترائي چاڪ واري پٿر مان ٺهيل آهن.

اسڪاٽلينڊ گڏيل بادشاھت جو سڀ کان وڌيڪ جبلائي ملڪ آهي. ان جي طبعي جاگرافيءَ جي نمايان خصوصيت هاءِ لينڊ بائونڊري فالٽ آهي، جيڪا اسڪاٽلينڊ جي مکيه زمين مان هيلنسبرگ کان اسٽون هيون تائين پکڙيل آهي. رائل آبزرويٽري، گرينوچ بنيادي نصف النھار (Prime Meridian) جو معياري نقطو آهي.

گلين رڊنگ، ڪمبريا، انگلينڊ

گڏيل بادشاھت جي موسم ۾ گهڻي تبديلي ۽ غير يقيني صورتحال هوندي آهي. اونهارا معتدل گرم ۽ سيارا ٿڌا هوندا آهن. سڄي سال مينهن وسندو رهي ٿو، پر اولهه وارن علائقن ۾ اوڀر جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ برسات پوي ٿي، جنهن جو سبب اتر واري ويڪرائي ڦاڪ ۽ ائٽلانٽڪ سمنڊ مان ايندڙ گلف اسٽريم جو گرم پاڻي آهي. ائٽلانٽڪ مان ايندڙ عام معتدل هوائون ڪڏهن ڪڏهن اتر-اوڀر کان ايندڙ قطبي هوا يا صحارا ريگستان مان ايندڙ گرم هوا سبب متاثر ٿينديون آهن.

گڏيل بادشاھت آبهوا جي تبديلي سان لاڳاپيل گرين هائوس گيسن جي اخراج ۾ گهٽتائي آڻڻ لاءِ قدم کڻي رهي آهي. هن ڪيوٽو پروٽوڪول جا هدف حاصل ڪيا آهن ۽ پيرس معاھدي تي صحيحون پڻ ڪيون آهن. برطانوي حڪومت جو مقصد آهي ته 2050ع تائين ملڪ کي ڪاربن غير جانبدار بڻايو وڃي.[126]

آبهوا

[سنواريو]

گڏيل بادشاھت ۾ سامونڊي آبهوا (Oceanic Climate) پائي وڃي ٿي.

گڏيل بادشاھت ۾ رڪارڊ ڪيل سڀ کان وڌيڪ گرمي پد 40.3 °C (104.5 °F) هو، جيڪو 19 جولاءِ 2022ع تي ڪوننگسبي ۾ ماپيو ويو.[127]

جڏهن ته سڀ کان گهٽ گرمي پد −27.2 °C (−17.0 °F) رڪارڊ ڪيو ويو، جيڪو 11 فيبروري 1895ع ۽ 10 جنوري 1982ع تي بريمر ۾، ۽ 30 ڊسمبر 1995ع تي الٽناھارا ۾ ماپيو ويو.[128]

سياست

[سنواريو]
گڏيل بادشاھت جا ملڪ
ويسٽ منسٽر محل جو ويسٽ منسٽر هال، جيڪو لنڊن جي ويسٽ منسٽر علائقي ۾ واقع پارليامينٽ جي عمارتن جو سڀ کان پراڻو حصو آهي.

گڏيل بادشاھت هڪ پارلياماني جمهوريت آهي، جيڪا آئيني بادشاھت ۽ موروثي بادشاھت جي بنياد تي قائم آهي. گڏيل بادشاھت جا شهري پنهنجن نمائندن طور پارليامينٽ جا ميمبر چونڊيندا آهن ته جيئن اهي سندن طرفان ڳالهائين ۽ قانون ٺاهين. چارلس ٽيون برطانيا ۽ اتر آئرلينڊ جي گڏيل بادشاھت جو بادشاھ ۽ رياست جو سربراهه آهي. حڪومت، جيڪا وزيراعظم جي اڳواڻي هيٺ ڪم ڪري ٿي، ملڪ جو انتظام هلائي ٿي ۽ ڪابينا جي وزيرن کي مقرر ڪري ٿي. هن وقت وزيراعظم ڪيئر اسٽارمر آهي، جيڪو مرڪز-کاٻي ڌر واري ليبر پارٽي جو اڳواڻ آهي. پارليامينٽ اها اداري آهي جتي قانون ٺاهيا ويندا آهن. ان جا ٽي حصا آهن: هائوس آف ڪامنز، هائوس آف لارڊز ۽ بادشاھ. هائوس آف ڪامنز سڀ کان وڌيڪ طاقتور حصو آهي، جتي پارليامينٽ جا چونڊيل ميمبر ويهندا آهن.

اسڪاٽلينڊ وٽ پنهنجو خودمختيار اسڪاٽش پارليامينٽ آهي، جنهن کي تعليم، صحت ۽ اسڪاٽش قانون جهڙن معاملن بابت قانون ٺاهڻ جا اختيار حاصل آهن. اتر آئرلينڊ ۽ ويلز وٽ پڻ پنهنجا قانون ساز ادارا آهن، جن کي ڪجهه اختيار حاصل آهن، پر اهي اسڪاٽش پارليامينٽ جي ڀيٽ ۾ گهٽ آهن. گڏيل بادشاھت جي پارليامينٽ خودمختيار آهي ۽ نظرياتي طور ڪنهن به وقت انهن خودمختيار ادارن کي ختم ڪري سگهي ٿي. گڏيل بادشاھت هڪ وحداني رياست آهي، نه ڪي وفاقي رياست.

پارليامينٽ

[سنواريو]
ايلزبيٿ ٻيون 1952ع کان پنهنجي وفات (2022ع) تائين حڪمران رهي ۽ برطانوي تاريخ جي سڀ کان ڊگهي عرصي تائين حڪمراني ڪندڙ بادشاھ بڻجي. موجوده بادشاھ چارلس ٽيون آهي.

گڏيل بادشاھت جي پارليامينٽ ملڪ جو مقننہ آهي، جيڪو قانون ٺاهي ٿو ۽ ٽيڪس مقرر ڪري ٿو. برطانوي عوام جي نمائندگي هائوس آف ڪامنز ۾ پارليامينٽ جا ميمبر (ايم پي) ڪندا آهن. ايم پي چونڊن ذريعي چونڊيا ويندا آهن. هائوس آف ڪامنز ۾ موجود ايم پي اهو طئي ڪندا آهن ته برطانيا جو وزيراعظم ڪير ٿيندو. وزيراعظم پوءِ برطانوي حڪومت (جز ماجسٽيس گورنمينٽ) جا ٻيا وزير چونڊيندو آهي. حڪومت بادشاھ جي بدران پارليامينٽ جي آڏو جوابده هوندي آهي. برطانيا جي پارليامينٽ ٻن ايوانن تي مشتمل آهي:

هائوس آف ڪامنز جي ابتڙ، هائوس آف لارڊز جا ميمبر عوام طرفان چونڊيا ناهن ويندا. انهن ميمبرن کي لارڊ يا پير سڏيو ويندو آهي. گهڻا پير حڪومت طرفان مقرر ڪيا ويندا آهن، جڏهن ته ڪجهه موروثي پير هوندا آهن، جيڪي پنهنجا لقب پنهنجي خاندان کان ورثي ۾ حاصل ڪندا آهن. سرڪاري چرچ آف انگلينڊ جا ڪجهه بشپ پڻ هائوس آف لارڊز ۾ ويهندا آهن. (اسڪاٽلينڊ جو چرچ بشپن وارو نظام نٿو رکي، جڏهن ته ويلز ۽ اتر آئرلينڊ ۾ ڪو به سرڪاري قومي چرچ موجود ناهي.) اهي ٻئي ايوان گڏجي هڪ ٻه ايواني مقننہ (Bicameral Legislature) ٺاهين ٿا، جنهن ۾ هائوس آف ڪامنز کي وڌيڪ اختيار حاصل آهن. ماضي ۾ هائوس آف لارڊز وڌيڪ طاقتور هو، ۽ ويهين صديءَ کان اڳ وزيراعظم اڪثر هائوس آف لارڊز مان هوندو هو. وقت سان گڏ جمهوري سڌارن سبب هائوس آف لارڊز جا اختيار گهٽايا ويا ۽ هائوس آف ڪامنز وڌيڪ طاقتور بڻجي ويو. هاڻي وزيراعظم هميشه هائوس آف ڪامنز جو ميمبر هوندو آهي.

ڪيئر اسٽارمر 2024ع کان برطانيا جو وزيراعظم آهي.

ٽن بادشاهتن جي جنگين دوران انگريزي گهرو جنگ کان پوءِ اوليور ڪرومويل لارڊ پروٽيڪٽر بڻيو ۽ ڪجهه عرصي لاءِ بادشاھت ختم ٿي وئي. برطانوي ٻيٽ هڪ جمهوريه بڻجي ويا، جنهن کي ڪرومويل انگلينڊ، اسڪاٽلينڊ ۽ آئرلينڊ جي دولتِ مشترڪه جو نالو ڏنو. جيتوڻيڪ سندس وفات کان پوءِ بادشاھت بحال ڪئي وئي، پر وقت سان گڏ تاج جي طاقت گهٽجي وئي ۽ پارليامينٽ وڌيڪ طاقتور بڻجي وئي. ويهين صديءَ جي شروعات تائين صرف ملڪيت رکندڙ مردن کي ووٽ جو حق حاصل هو. اوڻيهين صديءَ دوران وڌيڪ ماڻهن کي حقِ راءِ دهی ڏنو ويو. 1928ع ۾ سڀني بالغ مردن ۽ عورتن کي ووٽ جو حق ملي ويو، جنهن کي عالمي حقِ راءِ دهی چيو وڃي ٿو.

پارليامينٽ جا تقريباً سڀئي ميمبر ڪنهن نه ڪنهن سياسي پارٽي سان لاڳاپيل هوندا آهن. سڀ کان وڏيون پارٽيون هي آهن:

ساڳئي پارٽي جا ميمبر گڏجي ڪم ڪرڻ تي متفق هوندا آهن. جيڪا پارٽي اڪثريت حاصل ڪري ٿي، اها حڪومت ٺاهيندي آهي. ان جو اڳواڻ وزيراعظم بڻجندو آهي، جيڪو پوءِ ٻين وزيرن کي چونڊيندو آهي. حڪومت وٽ پارليامينٽ ۾ اڪثريت هجڻ سبب عام طور تي اهو طئي ڪرڻ جي قابل هوندي آهي ته ڪهڙا قانون منظور ڪيا وڃن.

برطانوي پارليامينٽ ويسٽ منسٽر، لنڊن ۾ واقع آهي ۽ سڄي گڏيل بادشاھت تي قانون سازي جو اختيار رکي ٿي. ويلز، اسڪاٽلينڊ ۽ اتر آئرلينڊ وٽ پنهنجا قانون ساز ادارا پڻ آهن، پر انهن جا اختيار محدود آهن. انگلينڊ وٽ الڳ پارليامينٽ موجود ناهي. اسڪاٽلينڊ ۾ اسڪاٽش پارليامينٽ هولي روڊ، ايڊنبرا ۾ واقع آهي. ويلز ۾ ويلش پارليامينٽ ڪارڊف ۾ موجود آهي. اتر آئرلينڊ ۾ اتر آئرلينڊ اسيمبلي اسٽورمونٽ، بيلفاسٽ ۾ واقع آهي. آئل آف مين، جرسي ۽ گورنسي (يعني چينل ٻيٽ) ۾ پڻ پنهنجا پارلياماني ادارا موجود آهن. اهي اهڙا ٻيٽ آهن جن جي بين الاقوامي قانون تحت ذميواري گڏيل بادشاھت تي آهي. مين، جرسي ۽ گورنسي کي تاج جا تابع علائقا (ڪرائون ڊپينڊنسيز) سڏيو وڃي ٿو. ڪجهه برطانوي اوورسيز علائقا پڻ پنهنجا قانون ساز ادارا رکن ٿا.

برطانيه جا حصا

[سنواريو]

ملڪ (قومون)

[سنواريو]

برطانيه ۾ لڳ ڀڳ 68 ملين ماڻهو رهن ٿا.[129] (جن مان گهڻا انگلينڊ ۾ رهن ٿا). هيءَ آبادي چئن قوميتن ۾ ورهايل آهي، جيڪي ان بنياد تي طئي ٿين ٿيون ته هر شهري (يا سندس والدين) ڪٿي ڄائو هو. هر ملڪ وٽ پنهنجي ماڻهن لاءِ هڪ لقبِ قوم هوندو آهي (مثال طور، ميڪسيڪو جا ماڻهو ميڪسيڪن سڏبا آهن)، پر برطانيه جي ڪنهن به حصي سان تعلق رکندڙ ماڻهوءَ جي سرڪاري قوميت برطانوي (يو ڪي) هوندي آهي.

  •  انگلستان برطانيه جو سڀ کان وڏو ملڪ آهي، جتي برطانيه جي گهڻائي آبادي رهي ٿي. هتي رهندڙ ماڻهن کي انگريز سڏيو ويندو آهي. انهن جي مادري ٻولي انگريزي ٻولي آهي، جيڪا برطانيه جي اڪثر ماڻهن طرفان ڳالهائي وڃي ٿي.
  •  ويلز انگلينڊ جي اولهه ۾ واقع آهي. هتي جي ماڻهن کي ويلشي چيو ويندو آهي ۽ انهن مان ڪيترائي ويلشي ٻولي ڳالهائي سگهن ٿا. ويلز جي اڪثر ماڻهن کي ويلشي نٿي اچي، پر تقريباً هر ماڻهو انگريزي ڳالهائي سگهي ٿو.
  •  اتر آئرلينڊ سڀ کان ننڍو ملڪ آهي. ٻين ٽن ملڪن جي برعڪس، اهو برطانيا جو ٻيٽ تي واقع ناهي، پر آئرلينڊ نالي ٻيٽ جو حصو آهي. اتر آئرلينڊ آئرلينڊ جي زمين جو لڳ ڀڳ ڇهون حصو والاري ٿو، جڏهن ته باقي حصو جمهوريه آئرلينڊ وٽ آهي. اتر آئرلينڊ ۾ رهندڙ ماڻهو پاڻ کي آئرش، برطانوي يا اتر آئرش سڏين ٿا. هتي جا ماڻهو عام طور رڳو انگريزي ڳالهائين ٿا.

تاج جا تابع علائقا

[سنواريو]

تاج جا تابع علائقا ٽي اهڙيون قومون آهن، جيڪي برطانيه جي چئن ملڪن مان ڪنهن جو به حصو ناهن. اهي آهن:

چئن ملڪن جي برعڪس، تاج جي تابع علائقن جون حڪومتون تقريباً مڪمل اختيار رکن ٿيون. رڳو فوجي معاملن ۽ بين الاقوامي لاڳاپن جا اختيار برطانيه وٽ آهن. تاج جي تابع علائقن جا سڀئي رهواسي برطانوي قوميت رکن ٿا.

سمنڊ پار وارا علائقا

[سنواريو]

برطانيه جا سمنڊ پار وارا علائقا برطانوي سلطنت جون اڳوڻيون نوآباديون آهن، جيڪي برطانيه کان آزاد نه ٿيون آهن. انهن جو تعداد چوڏهن آهي. انهن مان ڪي مستقل آبادي وارا علائقا آهن، جڏهن ته ڪجهه فوجي اڏا آهن. گهڻن وٽ پنهنجون حڪومتون موجود آهن. انهن جي دفاع ۽ بين الاقوامي لاڳاپن جي ذميواري برطانيه تي هوندي آهي. هر سمنڊ پار علائقي جو رهواسي برطانوي قوميت رکي ٿو.

هڪ سمنڊ پار علائقو چاگوس ٻيٽُ جو مجموعو هو. نئين سر شروع ٿيل ڳالهين کان پوءِ 22 مئي 2025ع تي هڪ معاهدو طئي ٿيو، جنهن تحت هي علائقو باضابطه طور ماريشس جي حاڪميت هيٺ منتقل ڪيو ويندو، جڏهن معاهدو نافذ ٿيندو. البت ڊيگو گارشيا فوجي اڏو 99 سالن جي ليز هيٺ برطانوي ڪنٽرول ۾ رهندو.[130][131]

ايڇ ايم ايس ڪوئين ايلزبيٿ ۽ ايڇ ايم ايس ڊريگن، شاهي بحريه جا جهاز. ڪوئين ايلزبيٿ هڪ سُپر ڪيريئر آهي، جيڪو هڪ وڏو هوائي جهاز بردار ٻيڙو آهي ۽ جنهن جي ڊيڪ تي ويڙهاڪ هوائي جهاز موجود آهن. نسبتاً ننڍو ڊريگن هڪ تباهه ڪندڙ جنگي ٻيڙو آهي.

فوج

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو برٽش آرمڊ فورسز

برطانيه وٽ دنيا جي سڀ کان وڌيڪ ترقي يافته فوجن مان هڪ فوج موجود آهي، ۽ ان جو شمار آمريڪا جون گڏيل رياستون ۽ فرانس جهڙن ملڪن سان ڪيو ويندو آهي. برطانيه هڪ وڏي بحري فوج (شاهي بحريه)، هڪ وڏي زميني فوج (برطانوي فوج) ۽ هڪ هوائي فوج (شاهي هوائي فوج) هلائي ٿو.

ارڙهين صديءَ کان ويهين صديءَ جي شروعات تائين، برطانيه دنيا جي سڀ کان وڌيڪ طاقتور ملڪن مان هڪ هو. ان وٽ هڪ تمام وڏي ۽ طاقتور بحري فوج موجود هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ ملڪ چئني پاسن کان سمنڊ سان گهيريل هو، تنهنڪري مضبوط بحري طاقت سڀ کان وڌيڪ عملي ۽ فائديمند اختيار سمجهي ويندي هئي.

جديد دور ۾ اها حيثيت ڪجهه حد تائين گهٽجي وئي آهي، پر ان جي باوجود برطانيه اڃا تائين ڪيترن ئي فوجي اتحادَن ۽ تنظيمن جو اهم ميمبر آهي، جهڙوڪ گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل ۽ نيٽو. برطانيه کي اڄ به هڪ وڏي فوجي طاقت طور ڏٺو ويندو آهي.[132]

معيشت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو برطانيا جي معيشت
لنڊن جو شهر دنيا جو سڀ کان وڏو مالي مرڪز آهي.[133]

برطانيا وٽ انتهائي ترقي يافته سماجي مارڪيٽ معيشت آهي.[134][135] 2025ع ۾ ان جي اندازي مطابق نالي ماتر مجموعي گهريلو پيداوار (GDP) £2.819 ٽريلين هئي، جنهن جي بنياد تي برطانيا دنيا جي پنجين ۽ يورپ جي ٻي وڏي قومي معيشت هئي.

ملڪ جي ڪرنسي، پائونڊ اسٽرلنگ، پرڏيهي مٽاسٽا واري مارڪيٽ ۾ دنيا جي چوٿين سڀ کان وڌيڪ واپار ٿيندڙ ڪرنسي ۽ آمريڪي ڊالر، يورو ۽ جاپاني ين کان پوءِ دنيا جي چوٿين وڏي ذخيرو ڪرنسي آهي.[136] پائونڊ اسٽرلنگ پنهنجي ڊگهي تاريخي استحڪام ۽ ڪڏهن به باضابطه طور ڪرنسي جي ٻيهر قدر بندي نه ٿيڻ سبب اعليٰ نالي ماتر قدر برقرار رکيو آهي.

2022ع کان وٺي برطانيا سامان ۽ خدمتن جو دنيا جو چوٿون سڀ کان وڏو برآمد ڪندڙ[137] ۽ چوٿون سڀ کان وڏو درآمد ڪندڙ رهيو آهي.[138] اقتصادي تعاون ۽ ترقي جي تنظيم (OECD) جي ملڪن ۾ آمدنيءَ جي اڻبرابريءَ جي نسبتاً بلند سطحن باوجود، برطانيا جو انساني ترقيءَ جو اشاريه تمام مٿانهون آهي، جنهن ۾ اڻبرابريءَ مطابق ترتيب ڏنل اشاريه پڻ شامل آهي.[139][140]

2025ع تائين برطانيا ۾ بيروزگاريءَ جي شرح 4.7 سيڪڙو هئي،[141] جڏهن تہ في فرد حقيقي GDP جي سالياني واڌ 1.1 سيڪڙو هئي.[142]

ايڇ ايم ٽريزري، جنهن جي اڳواڻي چانسلر آف دي ايڪسچيکر ڪندو آهي، حڪومت جي سرڪاري ماليات ۽ معاشي پاليسي تيار ڪرڻ ۽ لاڳو ڪرڻ جي ذميوار آهي. ڪاروبار ۽ واپار وارو کاتو ڪاروبار، بين الاقوامي واپار ۽ ڪاروباري سرگرمين جو ذميوار آهي. بئنڪ آف انگلينڊ برطانيا جي مرڪزي بئنڪ آهي ۽ پائونڊ اسٽرلنگ جا نوٽ ۽ سڪا جاري ڪرڻ جي ذميوار آهي. اسڪاٽلينڊ ۽ اتر آئرلينڊ جون بئنڪون پنهنجا نوٽ جاري ڪرڻ جو حق برقرار رکن ٿيون، پر انهن کي پنهنجي جاري ڪيل رقم جي پٺڀرائيءَ لاءِ بئنڪ آف انگلينڊ جا ڪافي نوٽ ذخيرو رکڻا پوندا آهن.

صنعتون ۽ خدمتون

[سنواريو]
بئنڪ آف انگلينڊ برطانيا جي مرڪزي بئنڪ آهي ۽ ان کي ڪيترين جديد مرڪزي بئنڪن لاءِ نموني طور ڏٺو ويو آهي.
ڪانڪارڊ هڪ سپرسونڪ مسافر جهاز هو، جنهن ائٽلانٽڪ پار اڏام جو وقت لڳ ڀڳ 8 ڪلاڪن کان گهٽائي 3.5 ڪلاڪ ڪري ڇڏيو هو.[143]

2023ع ۾ خدمتن وارو شعبو برطانيا جي مجموعي قدر واڌ (GVA) جو لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو هو.[144] 2023ع تائين برطانيا خدمتن جو دنيا جو ٻيو وڏو برآمد ڪندڙ هو،[145] جڏهن تہ 2024ع ۾ اهو مالي خدمتن جو دنيا جو سڀ کان وڏو خالص برآمد ڪندڙ هو.[146]

لنڊن پرڏيهي مٽاسٽا جي واپار جو عالمي مرڪز آهي ۽ 2022ع ۾ دنيا جي مجموعي واپار ۾ ان جو حصو 37.8 سيڪڙو هو.[147] اهو يورپ جي سڀ کان وڏي شهري معيشت آهي[148] ۽ نيو يارڪ سان گڏ دنيا جي عالمي معيشت سان سڀ کان وڌيڪ ڳنڍيل شهرن مان هڪ آهي.[149] 2025ع جي گلوبل فنانشل سينٽرز انڊيڪس ۾ لنڊن دنيا ۾ ٻئي نمبر تي هو، جڏهن تہ ايڊنبرا، جيڪو برطانيا جو ٻيو وڏو مالي مرڪز آهي، 29هين نمبر تي هو.[150]

2024ع ۾ برطانيا جو پيداوار وارو شعبو قدر جي حساب سان دنيا جو ڏهون ۽ يورپ جو چوٿون وڏو شعبو هو.[151] 2024ع جي پڇاڙيءَ تائين پيداوار واري شعبي ۾ ملڪ جي 8 سيڪڙو افرادي قوت ڪم ڪندي هئي ۽ اهو قومي معاشي پيداوار جو 8.6 سيڪڙو فراهم ڪندو هو.[152]

2017ع جي رپورٽ موجب اوڀر مڊلينڊز ۽ اولهه مڊلينڊز ۾ پيداوار واري شعبي ۾ ملازمن جو حصو ترتيبوار 12.6 ۽ 11.8 سيڪڙو هو، جيڪي ملڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ هئا، جڏهن تہ لنڊن ۾ اهو حصو فقط 2.8 سيڪڙو هو.[153]

سياحت برطانوي معيشت جو اهم شعبو آهي.[154] 2019ع ۾ تخليقي صنعتن جو برطانيا جي GVA ۾ 5.9 سيڪڙو حصو هو،[155] جڏهن تہ 2018ع ۾ انهن برطانوي معيشت ۾ £111 ارب جو حصو وڌو.[156]

لائيڊز آف لنڊن دنيا جي سڀ کان وڏي انشورنس ۽ ٻيهر انشورنس مارڪيٽ آهي.[157] ڊبليو پي پي پي ايل سي دنيا جي سڀ کان وڏين اشتهاري ڪمپنين مان هڪ آهي ۽ ان جو هيڊڪوارٽر پڻ لنڊن ۾ آهي.[158]

برطانيا يورپ جي اهم پرچون مارڪيٽن مان هڪ ۽ يورپ جي سڀ کان وڏي اليڪٽرانڪ واپار واري مارڪيٽ آهي.[159] 2023ع ۾ 2 ٽريلين آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ صارف خرچن سان، برطانيا يورپ جي ٻي وڏي صارف مارڪيٽ هئي.[160] جان لوئس پارٽنرشپ برطانيا جو سڀ کان وڏو ملازمن جي ملڪيت وارو ڪاروبار آهي.[161]

برطانوي گاڏين جي صنعت لڳ ڀڳ £47 ارب جون برآمدون پيدا ڪري ٿي، جيڪي ملڪ جي سامان وارين مجموعي برآمدن جو 12 سيڪڙو آهن.[162] 2024ع ۾ برطانيا 779,584 مسافر گاڏيون ۽ 125,649 تجارتي گاڏيون تيار ڪيون، ۽ ملڪ ۾ تيار ٿيندڙ هر ڏهن گاڏين مان اٺ پرڏيهه برآمد ڪيون ويون.[162]

برطانيا مني ۽ جاگوار جهڙين مشهور گاڏين،[163] ۽ رولز رائس، بينٽلي ۽ رينج روور جهڙين عاليشان گاڏين لاءِ سڃاتو وڃي ٿو.

برطانيا انجڻن جي پيداوار جو به اهم مرڪز آهي؛ 2024ع ۾ 1.59 ملين انجڻون تيار ڪيون ويون.[162] 2023ع ۾ قدر جي لحاظ کان اهو دنيا جو ٽيون وڏو انجڻ برآمد ڪندڙ هو.[164]

برطانيا جي موٽر اسپورٽ صنعت جو ساليانو واپار لڳ ڀڳ £10 ارب آهي.[165] فارمولا ون جي يارنهن ٽيمن مان ست برطانيا ۾ ٻڌل آهن، ۽ انهن جي ٽيڪنالاجي مڪلارن، ايسٽن مارٽن ۽ لوٽس جهڙين سپر ۽ هائپر ڪارن ۾ پڻ استعمال ٿيندي آهي.

برطانيا جي هوابازي صنعت دنيا جي ٻئي وڏي هوابازي صنعت آهي[166] ۽ ان جو ساليانو واپار لڳ ڀڳ £30 ارب آهي.[167]

2020/21ع ۾ برطانيا جي خلائي صنعت جي قيمت £17.5 ارب هئي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ 48,800 ماڻهو ملازم هئا.[168][169] 2023ع ۾ برطانيا خلائي ايجنسي چيو تہ اها خلائي منصوبن ۾ £1.6 ارب سيڙپ ڪري رهي آهي.[170]

برطانيا جي زراعت يورپي معيارن موجب گهڻي شدت واري، انتهائي مشيني ۽ ڪارگر آهي. اها ملڪ جي مجموعي خوراڪ جي ضرورتن جو لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو ۽ ملڪ اندر پيدا ٿيندڙ خوراڪ جي ضرورتن جو 73 سيڪڙو فراهم ڪري ٿي، جڏهن تہ افرادي قوت جو لڳ ڀڳ 0.9 سيڪڙو، يعني تقريباً 292,000 ماڻهو، هن شعبي ۾ ڪم ڪن ٿا.[171][172]

زراعت جي پيداوار جو لڳ ڀڳ ٻه ٽيون حصو مال پالڻ ۽ هڪ ٽيون حصو فصلن لاءِ وقف آهي. برطانيا وٽ اڃا تائين هڪ اهم، جيتوڻيڪ اڳ جي ڀيٽ ۾ ننڍي، مڇيگيري صنعت پڻ موجود آهي؛ 2020ع ۾ گهٽ ۾ گهٽ 49 سيڪڙو برطانوي مڇي پائيدار نموني پڪڙي وئي.[173]

2021ع ۾ برطانيا جي سامونڊي قدرتي سرمائي جي اثاثن جي قيمت لڳ ڀڳ £211 ارب لڳائي وئي.[174] ملڪ ڪوئلي، پيٽروليم، قدرتي گئس، ٽِن، چوني جي پٿر، لوهه جي خام معدنيات، لوڻ، مٽي، چاڪ، جپسم، سيهي ۽ سليڪا سميت ڪيترن قدرتي وسيلن سان مالا مال آهي ۽ ان وٽ قابلِ پوک زمين پڻ وڏي مقدار ۾ آهي.[175]

سائنس ۽ ٽيڪنالاجي

[سنواريو]
ڪيمبرج سائنس پارڪ؛ ڪيمبرج جي اعليٰ ٽيڪنالاجي صنعت ۽ تحقيق سان لاڳاپيل اهم مرڪزن مان هڪ.
ڪيمبرج سائنس پارڪ، جيڪو ڪيمبرج ڪلسٽر جي اهم سائنس ۽ ٽيڪنالاجي مرڪزن مان هڪ آهي.

انگلينڊ ۽ اسڪاٽلينڊ سترهين صديءَ کان سائنسي انقلاب جا اهم مرڪز رهيا آهن.[176] ارڙهين صديءَ کان برطانيا صنعتي انقلاب جي اڳواڻي ڪئي ۽ ان کان پوءِ به ڪيترن اهم سائنسي ۽ انجنيئرنگ ترقيُن ۾ نمايان ڪردار ادا ڪندو رهيو آهي.[177]

سترهين ۽ ارڙهين صديءَ جي اهم نظرياتي سائنسدانن ۾ آئزڪ نيوٽن شامل آهي، جنهن جا حرڪت جا قانون ۽ ڪشش ثقل بابت ڪم جديد سائنس جا بنيادي سنگ ميل سمجهيا وڃن ٿا.[178]

اڻويهين صديءَ ۾ چارلس ڊارون جو قدرتي چونڊ ذريعي ارتقا جو نظريو جديد حياتيات جي ترقيءَ لاءِ بنيادي اهميت وارو ثابت ٿيو، جڏهن تہ جيمس ڪلارڪ ميڪسويل ڪلاسيڪي برقي مقناطيسي نظريو تيار ڪيو. جديد دور ۾ اسٽيفن هاڪنگ ڪائناتيات، ڪوانٽم ڪشش ثقل ۽ ڪارن سوراخن بابت اهم نظريا پيش ڪيا.[179]

سائنس، جدت ۽ ٽيڪنالاجي وارو کاتو (DSIT) برطانيا جي سائنسي، تحقيقي ۽ ٽيڪنالاجي پيداوار کي ترقي ڏيڻ ۽ منظم ڪرڻ ۾ مدد جو ذميوار آهي. سائنسي تحقيق ۽ ترقي برطانوي يونيورسٽين ۾ اهم حيثيت رکي ٿي، ۽ ڪيترين يونيورسٽين صنعت سان تعاون ۽ پيداوار وڌائڻ لاءِ سائنس پارڪ قائم ڪيا آهن.[180]

2022ع ۾ برطانيا دنيا جي 6.0 سيڪڙو سائنسي تحقيقي مقالن جو ماخذ هو ۽ عالمي سائنسي حوالن ۾ ان جو حصو 8.8 سيڪڙو هو. G7 ملڪن ۽ برازيل، چين، ڀارت، روس ۽ ڏکڻ ڪوريا جي ڀيٽ ۾ اهي ترتيبوار چوٿون ۽ ٽيون وڏا انگ هئا. Field-Weighted Citation Impact ۾ برطانيا انهن ملڪن مان پهرئين نمبر تي هو.[181]

برطانيا ۾ شايع ٿيندڙ مشهور سائنسي جرنلن ۾ رائل سوسائٽي جون اشاعتون، نيچر، برٽش ميڊيڪل جرنل ۽ دي لينسيٽ شامل آهن.[182]

2024ع تائين برطانيا جي ٽيڪنالاجي شعبي جي مجموعي قيمت 1.2 ٽريلين آمريڪي ڊالر تائين پهتي، جيڪا فرانس ۽ جرمني جي ٽيڪنالاجي شعبن جي گڏيل قيمت کان وڌيڪ هئي.[183] ڪيمبرج يونيورسٽي کي ڪامياب ٽيڪنالاجي باني پيدا ڪرڻ ۾ دنيا جي پهرين نمبر واري يونيورسٽي قرار ڏنو ويو.[184]

برطانيا جي مصنوعي ذهانت واري صنعت قدر جي حساب سان يورپ ۾ سڀ کان وڏي آهي،[185] ۽ 2026ع ۾ اسٽينفورڊ يونيورسٽي جي هڪ رپورٽ ۾ مصنوعي ذهانت جي ترقيءَ جي لحاظ کان برطانيا دنيا ۾ پنجين نمبر تي هو.[186] 2025ع جي گلوبل انوويشن انڊيڪس ۾ برطانيا ڇهين نمبر تي هو.[187][188]

آمدورفت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو برطانيا ۾ آمدورفت
برطانيا جي موٽر وي نيٽ ورڪ جو نقشو.

برطانيا وٽ روڊن، ريلوي، هوائي اڏن، بندرگاهن ۽ شهري عوامي آمدورفت تي ٻڌل هڪ وسيع ۽ ترقي يافته ٽرانسپورٽ نظام آهي. 2024ع ۾ گريٽ برٽن اندر مسافرن طرفان طئي ڪيل 813 ارب مسافر-ڪلوميٽرن مان 89 سيڪڙو روڊ، 9 سيڪڙو ريل ۽ لڳ ڀڳ 1 سيڪڙو هوائي سفر ذريعي طئي ڪيا ويا.[189]

ملڪ جو آمدورفت وارو بنيادي ڍانچو تاريخي طور لنڊن جي چوڌاري شعاعي نموني ۾ وڌيو، پر برمنگهم، مانچسٽر، ليڊز، گلاسگو، ايڊنبرا، ڪارڊف ۽ بيلفاسٽ پڻ اهم علائقائي آمدورفت مرڪز آهن.

برطانيا جي آمدورفت جا چونڊيل انگ اکر
شعبو انگ سال
گريٽ برٽن ۾ عوامي طور سنڀاليل رستن جي ڊيگهه 247,200 ميل (397,800 ڪلوميٽر) 2025ع
موٽر ويز 2,300 ميل (3,700 ڪلوميٽر) 2025ع
مين لائين ريلوي جي روٽ ڊيگهه 15,747 ڪلوميٽر (9,785 ميل) 2025ع
ريل مسافر سفر 1.7 ارب 2024–25ع
بين الاقوامي هوائي مسافر 258.5 ملين 2024ع
چينل سرنگ ذريعي بين الاقوامي ريل مسافر 18.6 ملين 2024ع
بين الاقوامي سامونڊي مسافر 18.4 ملين 2024ع

روڊ آمدورفت

[سنواريو]

برطانيا ۾ گاڏيون روڊ جي کاٻي پاسي هلن ٿيون ۽ گاڏين ۾ ڊرائيور جي جاءِ عام طور ساڄي پاسي هوندي آهي. روڊن تي فاصلا ميل ۽ يارڊ ۾ ۽ رفتار ميل في ڪلاڪ (mph) ۾ ظاهر ڪئي ويندي آهي.

اپريل 2025ع تائين گريٽ برٽن ۾ عوامي خرچ تي سنڀاليل رستن جي ڪل ڊيگهه لڳ ڀڳ 247,200 ميل (397,800 ڪلوميٽر) هئي. انهن مان 32,000 ميل وڏا رستا هئا، جن ۾ 2,300 ميل موٽر وي ۽ 29,700 ميل A roads شامل هئا؛ باقي 215,200 ميل ننڍا رستا هئا.[190]

برطانيا ۾ موٽر وي نيٽ ورڪ وڏي پيماني تي 1950ع واري ڏهاڪي کان پوءِ تعمير ٿيو. M1، M4، M5، M6 ۽ M25 ملڪ جي اهم شاهراهن مان آهن. M25 گريٽر لنڊن جي وڏي حصي کي گهيري ٿي ۽ ملڪ جي سڀ کان اهم گردشي موٽر وي آهي.

موٽر ويز کان سواءِ ملڪ ۾ A roads جو هڪ وسيع نيٽ ورڪ آهي. انهن مان ڪيترائي ڊوئل ڪيريج وي آهن، جن ۾ مخالف رخن جي ٽرئفڪ کي وچين پٽي يا رڪاوٽ ذريعي الڳ ڪيو ويندو آهي.

انگلينڊ جي موٽر ويز ۽ اهم A roads جي وڏي حصي جو انتظام نيشنل هاءِ ويز ڪري ٿي، جڏهن تہ ٻين رستن جي ذميواري مقامي اختيارين وٽ آهي. اسڪاٽلينڊ ۾ قومي روڊ نيٽ ورڪ ٽرانسپورٽ اسڪاٽلينڊ جي ذميواري آهي، جڏهن تہ ويلز ۽ اتر آئرلينڊ ۾ لاڳاپيل منتقل ٿيل حڪومتون روڊ پاليسي ۽ بنيادي ڍانچي جون ذميوار آهن.

رفتار جون حدون

[سنواريو]

عام مسافر گاڏين لاءِ، جيڪڏهن ٻي ڪا حد ظاهر نه ڪئي وئي هجي، موٽر وي ۽ ڊوئل ڪيريج وي تي قومي وڌ ۾ وڌ رفتار 70 ميل في ڪلاڪ (112 ڪلوميٽر في ڪلاڪ) ۽ سنگل ڪيريج وي تي 60 ميل في ڪلاڪ (96 ڪلوميٽر في ڪلاڪ) آهي. تعمير ٿيل علائقن ۾ عام حد انگلينڊ، اسڪاٽلينڊ ۽ اتر آئرلينڊ ۾ 30 ميل في ڪلاڪ (48 ڪلوميٽر في ڪلاڪ) آهي، جڏهن تہ ويلز ۾ گهڻن اهڙن رستن تي عام حد 20 ميل في ڪلاڪ (32 ڪلوميٽر في ڪلاڪ) آهي.[191]

روڊ حفاظت

[سنواريو]

برطانيا جي روڊن تي موت جي شرح گذريل ڪيترن ڏهاڪن دوران مجموعي طور گهٽجي آهي. گريٽ برٽن ۾ 2024ع دوران رپورٽ ٿيل روڊ حادثن ۾ 1,602 ماڻهو فوت ٿيا ۽ 29,467 ماڻهو فوت يا سخت زخمي ٿيا. ساڳئي سال هر هڪ ارب گاڏي-ميلن تي موت جي شرح 4.7 هئي.[192]

شهري ٽرئفڪ ۽ اخراج

[سنواريو]

لنڊن ۾ ٽرئفڪ جي گنجائش ۽ فضائي آلودگي گھٽائڻ لاءِ مختلف روڊ چارجنگ نظام لاڳو آهن. لنڊن ڪنجيشن چارج مرڪزي لنڊن ۾ مخصوص وقتن دوران لاڳو ٿئي ٿي، جڏهن تہ الٽرا لو اميشن زون (ULEZ) انهن گاڏين تي اخراج جا معيار لاڳو ڪري ٿي جيڪي مقرر ماحولياتي معيار پورا نٿيون ڪن.

ريل آمدورفت

[سنواريو]
برڪ-اپان-ٽوئڊ ريلوي اسٽيشن تي پهچندڙ ايل اين اي آر جي ازوما تيز رفتار ريل گاڏي.

برطانيا ريلوي جي تاريخ ۾ بنيادي اهميت رکي ٿو؛ جديد ٻاڦ تي هلندڙ عوامي ريلوي نظام پهريون ڀيرو اڻويهين صديءَ ۾ هتي وڏي پيماني تي ترقي ڪيو ۽ صنعتي انقلاب دوران ريلوي ملڪ جي صنعتي ۽ شهري ترقيءَ جو اهم حصو بڻجي وئي. موجوده مين لائين نيٽ ورڪ جو وڏو حصو وڪٽورين دور ۾ ٺهيو.

31 مارچ 2025ع تائين گريٽ برٽن جي مين لائين ريلوي جي ڪل روٽ ڊيگهه 15,747 ڪلوميٽر (9,785 ميل) هئي، جنهن مان 6,200 ڪلوميٽر، يعني لڳ ڀڳ 39 سيڪڙو، برقي ٿيل هئي.[193] ساڳئي تاريخ تي گريٽ برٽن ۾ 2,589 مين لائين ريلوي اسٽيشنون هيون.[194]

2024–25ع جي مالي سال ۾ گريٽ برٽن ۾ لڳ ڀڳ 1.7 ارب مسافر ريل سفر ٿيا، جيڪو گذريل سال جي ڀيٽ ۾ 7.2 سيڪڙو وڌيڪ هو.[193]

گريٽ برٽن ۾ برٽش ريل کي 1990ع واري ڏهاڪي ۾ خانگيايو ويو، جنهن سان ريلوي جو بنيادي ڍانچو ۽ مسافر خدمتون مختلف ادارن ۾ ورهائجي ويون. 2020ع واري ڏهاڪي ۾ برطانوي حڪومت مسافر ريل خدمتن کي ٻيهر مرحليوار سرڪاري ملڪيت ۾ آڻڻ شروع ڪيو.

سيپٽمبر 2026ع تائين گريٽ برٽش ريلويز (GBR) قائم ڪرڻ لاءِ قانون سازيءَ جو عمل جاري هو. رٿيل GBR کي ريلوي لاءِ هڪ واحد مرڪزي ادارو بڻائڻ جو مقصد آهي، جيڪو ريلوي ٽريڪ ۽ مسافر خدمتن جي انتظام کي وڌيڪ گڏيل نموني هلائيندو.[195][196]

بين الاقوامي ريل ۽ چينل سرنگ

[سنواريو]

يورو اسٽار تيز رفتار مسافر ريل خدمتون لنڊن کي پيرس، برسلز ۽ يورپ جي ٻين منزلن سان ڳنڍين ٿيون. اهي خدمتون چينل سرنگ ذريعي انگلش چينل جي هيٺان گذرن ٿيون. سرنگ جو سامونڊي هيٺان حصو لڳ ڀڳ 37.9 ڪلوميٽر (23.5 ميل) ڊگهو آهي ۽ دنيا جي سڀ کان ڊگهن سامونڊي هيٺان سرنگي حصن مان هڪ آهي.

مسافر گاڏين ۽ مال بردار گاڏين کي چينل پار کڻي وڃڻ لاءِ لي شٽل ريل سروس پڻ هلندي آهي. 2024ع ۾ چينل سرنگ ذريعي 18.6 ملين بين الاقوامي ريل مسافرن سفر ڪيو.[197]

شهري ريل ۽ عوامي آمدورفت

[سنواريو]
لنڊن انڊرگرائونڊ جي سرڪل لائين تي هلندڙ ريل گاڏي.

لنڊن انڊرگرائونڊ، عام طور ٽيوب جي نالي سان مشهور، دنيا جي قديم ترين زيرزمين مسافر ريلوي نظامن مان آهي؛ ان جي پهرين لائين 1863ع ۾ کولِي وئي. ان کان پوءِ اهو دنيا جي ڪيترن ئي شهرن ۾ ميٽرو نظامن جي ترقيءَ لاءِ هڪ اهم تاريخي مثال بڻيو.

لنڊن جي جديد شهري ريل نظام ۾ لنڊن انڊرگرائونڊ کان سواءِ لنڊن اوورگرائونڊ، ڊاڪلينڊز لائيٽ ريلوي ۽ ايلزبيٿ لائن شامل آهن. ايلزبيٿ لائن جي مرڪزي حصي کي 2022ع ۾ کوليو ويو ۽ اها اوڀر ۽ اولهه لنڊن کي شهر جي مرڪز ذريعي ڳنڍي ٿي.

گلاسگو سب وي پڻ دنيا جي قديم ترين زيرزمين ريلوي نظامن مان هڪ آهي. ٽائن اينڊ ويئر ميٽرو اتر اوڀر انگلينڊ ۾، جڏهن تہ مانچسٽر ميٽرولنڪ ملڪ جي سڀ کان وڏن جديد لائيٽ ريل نظامن مان هڪ طور ڪم ڪري ٿو.

بسون پڻ شهري ۽ علائقائي عوامي آمدورفت جو اهم حصو آهن. خاص طور لنڊن جي ڳاڙهي ڊبل ڊيڪر بس شهر ۽ برطانيا جي عالمي سطح تي سڃاتل علامتن مان هڪ بڻجي چڪي آهي.

تيز رفتار ريل

[سنواريو]

برطانيا جي موجوده تيز رفتار ريلوي بنيادي ڍانچي ۾ هاءِ اسپيڊ 1 شامل آهي، جيڪا لنڊن کي چينل سرنگ سان ڳنڍي ٿي ۽ يورو اسٽار سروس استعمال ڪري ٿي.

هاءِ اسپيڊ 2 (HS2) انگلينڊ ۾ تعمير هيٺ هڪ وڏي تيز رفتار ريلوي آهي، جنهن جو بنيادي رٿيل حصو لنڊن ۽ برمنگهم کي ڳنڍيندو. منصوبي جي اصل تجويز ان کي مانچسٽر ۽ ليڊز تائين وڌائڻ جي هئي، پر منصوبي جا اتر وارا ڪيترائي حصا بعد ۾ منسوخ يا تبديل ڪيا ويا.

هوائي آمدورفت

[سنواريو]
لنڊن سٽي ايئرپورٽ تان اڏام ڀريندڙ مسافر جهاز. لنڊن عالمي هوائي آمدورفت جي اهم ترين مرڪزن مان هڪ آهي.

برطانيا عالمي هوائي آمدورفت جو هڪ وڏو مرڪز آهي. 2024ع ۾ برطانيا جي هوائي اڏن تان يا انهن ڏانهن 258.5 ملين بين الاقوامي مسافرن سفر ڪيو، جن مان لڳ ڀڳ 70 سيڪڙو يورپ ڏانهن يا يورپ کان سفر ڪندڙ هئا.[197]

لنڊن هيٿرو ايئرپورٽ ملڪ جو سڀ کان وڏو هوائي اڏو ۽ دنيا جي اهم بين الاقوامي هوائي مرڪزن مان هڪ آهي. لنڊن جي ٻين وڏن هوائي اڏن ۾ گئٽ وڪ ايئرپورٽ، اسٽينسٽڊ ايئرپورٽ، لوٽن ايئرپورٽ ۽ لنڊن سٽي ايئرپورٽ شامل آهن.

لنڊن کان ٻاهر مانچسٽر ايئرپورٽ، ايڊنبرا ايئرپورٽ، برمنگهم ايئرپورٽ، گلاسگو ايئرپورٽ، برسٽل ايئرپورٽ ۽ بيلفاسٽ انٽرنيشنل ايئرپورٽ اهم مسافر هوائي اڏا آهن. سول ايويئيشن اٿارٽي برطانيا جي هوابازي شعبي لاءِ اهم ريگيوليٽري ادارو آهي.[198]

سامونڊي آمدورفت

[سنواريو]

برطانيا جي ٻيٽ واري جاگرافي سبب سامونڊي آمدورفت تاريخي طور ملڪ جي واپار ۽ مسافر سفر لاءِ بنيادي اهميت رکي ٿي. ملڪ وٽ ڪيترائي وڏا تجارتي بندرگاهه ۽ فيري ٽرمينل آهن، جيڪي فرانس، نيدرلينڊز، آئرلينڊ ۽ ٻين يورپي ملڪن سان ڳانڍاپو فراهم ڪن ٿا.

2024ع ۾ 18.4 ملين بين الاقوامي سامونڊي مسافرن برطانيا ڏانهن يا برطانيا کان سفر ڪيو. انهن مان 15.3 ملين مختصر سامونڊي فيري رستن ۽ 3.1 ملين بين الاقوامي ڪروز سفرن سان لاڳاپيل هئا.[199]

مختصر بين الاقوامي سامونڊي سفرن مان 74 سيڪڙو مسافر برطانيا ۽ فرانس جي وچ ۾ سفر ڪندا هئا.[197] ڊوور جو بندرگاهه انگلش چينل پار مسافر ۽ مال بردار ٽرئفڪ جو اهم مرڪز آهي، جڏهن تہ پورٽسمائوٿ، هولي هيڊ ۽ ٻين بندرگاهن مان پڻ باقاعده فيري خدمتون هلن ٿيون.

گهريلو سامونڊي خدمتون اسڪاٽلينڊ جي ٻيٽن، آئل آف وائيٽ ۽ ٻين ٻيٽ وارن علائقن لاءِ خاص اهميت رکن ٿيون. 2024ع ۾ برطانيا جي گهريلو سامونڊي رستن تي 38.3 ملين مسافر سفر ٿيا.[200]

مال برداري

[سنواريو]

روڊ، ريل، سامونڊي ۽ هوائي نظام برطانيا جي مال برداريءَ ۾ مختلف ڪردار ادا ڪن ٿا. 2024ع ۾ گهريلو مال برداريءَ جي فاصلي جي لحاظ کان لڳ ڀڳ 82 سيڪڙو مال روڊ ذريعي منتقل ٿيو. بين الاقوامي مال برداريءَ ۾ سامونڊي آمدورفت سڀ کان اهم هئي؛ وزن جي لحاظ کان 86 سيڪڙو ۽ قدر جي لحاظ کان 54 سيڪڙو بين الاقوامي مال سامونڊي رستن ذريعي منتقل ٿيو.[201]

آبادي

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو برطانيا جي آبادي ۽ برطانوي ماڻهو

برطانيا هڪ گهڻي آبادي وارو، شهري ۽ نسلي توڙي ثقافتي لحاظ کان متنوع ملڪ آهي. انگلينڊ ۽ ويلز ۽ اتر آئرلينڊ ۾ آخري مردم شماري 2021ع ۾ ٿي، جڏهن تہ COVID-19 جي وبا سبب اسڪاٽلينڊ جي مردم شماري 2022ع تائين ملتوي ڪئي وئي. ان ڪري برطانيا جي مختلف حصن بابت تازي مردم شماري جا انگ هڪ ئي سال جا نه آهن.

قومي شماريات وارو دفتر (ONS) موجب 2024ع جي وچ تائين برطانيا جي اندازي مطابق آبادي 69.28 ملين هئي.[202] آبادي جو تمام وڏو حصو انگلينڊ ۾ رهي ٿو، جڏهن تہ اسڪاٽلينڊ، ويلز ۽ اتر آئرلينڊ ۾ آبادي نسبتاً گهٽ ۽ وڌيڪ پکڙيل آهي.

2021ع کان 2024ع تائين آباديءَ جي واڌ ۾ بين الاقوامي لڏپلاڻ اهم ڪردار ادا ڪيو. ڊگهي مدي واري خالص لڏپلاڻ 2023ع جي سال-پڄاڻي ۾ 860,000 تائين پهتي، جڏهن تہ ڊسمبر 2024ع تي ختم ٿيندڙ سال ۾ اها اندازي مطابق گهٽجي 431,000 ٿي وئي.[203]

ملڪ وار آبادي

[سنواريو]
برطانيا جي آبادي، 2024ع
ملڪ ايراضي
(ڪلوميٽر²)		 آبادي لڳ ڀڳ قومي حصو آباديءَ جي گهاٽائي
(في ڪلوميٽر²)
انگلينڊ 130,310 58,620,101 84.6٪ 450
اسڪاٽلينڊ 77,901 5,546,900 8.0٪ 71
ويلز 20,737 3,186,581 4.6٪ 154
اتر آئرلينڊ 13,547 1,927,855 2.8٪ 142
برطانيا 242,741 69,281,437 100٪ 285

[202]

انگلينڊ برطانيا جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ۽ سڀ کان وڌيڪ گهاٽو آباد ملڪ آهي. آبادي خاص طور گريٽر لنڊن، ڏکڻ اوڀر انگلينڊ، اولهه مڊلينڊز، گريٽر مانچسٽر، ويسٽ يارڪشائر ۽ ٻين وڏن شهري علائقن ۾ مرڪوز آهي.

لنڊن ملڪ جو سڀ کان وڏو شهر ۽ شهري مرڪز آهي، ۽ ان جو وسيع ميٽروپوليٽن علائقو مغربي يورپ جي سڀ کان وڏن شهري مجموعن مان هڪ آهي.

عمر ۽ ڄم جي شرح

[سنواريو]

برطانيا جي آبادي گذريل صديءَ دوران واضح طور پوڙهي ٿي آهي. 2011ع جي مردم شماري مطابق گذريل 100 سالن دوران 0 کان 14 سالن جي عمر وارن جو حصو 31 سيڪڙو کان گهٽجي 18 سيڪڙو ٿيو، جڏهن تہ 65 سال يا وڌيڪ عمر وارن جو حصو 5 سيڪڙو کان وڌي 16 سيڪڙو ٿيو.

انگلينڊ ۽ ويلز ۾ 60 سال يا وڌيڪ عمر وارا ماڻهو هاڻي آباديءَ جو لڳ ڀڳ چوٿون حصو بڻجن ٿا.[204]

برطانيا ۾ مجموعي ڄم جي شرح ڪيترن ڏهاڪن کان آباديءَ جي قدرتي متبادل سطح، لڳ ڀڳ 2.1 ٻار في عورت، کان هيٺ رهي آهي. 2021ع ۾ سڄي برطانيا ۾ مجموعي زرخيزي شرح لڳ ڀڳ 1.53 ٻار في عورت هئي.

وڏا شهري علائقا

[سنواريو]

برطانيا انتهائي شهري ملڪ آهي. لنڊن ملڪ جو سڀ کان وڏو شهري علائقو آهي، جنهن کان پوءِ مانچسٽر، برمنگهم، ليڊز، گلاسگو ۽ ليورپول جهڙا وڏا مرڪز اچن ٿا.

مختلف حصن ۾ شهري علائقن جي سرڪاري وصفن ۽ انگن جا سال هڪجهڙا نه هجڻ سبب پراڻين گڏيل “وڏن شهرن” جي جدولن جو سڌو مقابلو احتياط سان ڪرڻ گهرجي.

نسلي بناوت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو برطانيا جا نسلي گروهه

برطانيا جي آبادي تاريخي طور مختلف لڏپلاڻن، فتحن ۽ آبادڪاريءَ جي لهرن سان ٺهي آهي. قديم ۽ وچئين دور ۾ ڪيلٽ، رومي، اينگلو-سيڪسن، نورس ۽ نارمن برطانوي ٻيٽن جي آباديءَ ۽ ثقافت تي اثرانداز ٿيا.

جديد دور ۾ برطانيا هڪ گهڻ نسلي سماج بڻجي ويو آهي. خاص طور برطانوي سلطنت، عالمي واپار، صنعتي شهري ترقي ۽ ٻي عالمي جنگ کان پوءِ واري لڏپلاڻ سبب ڏکڻ ايشيا، ڪيريبين، آفريڪا، يورپ ۽ ٻين علائقن مان وڏي پيماني تي ماڻهو آباد ٿيا.

ليورپول ۾ ڪاري آباديءَ جي تاريخ گهٽ ۾ گهٽ ارڙهين صديءَ تائين وڃي ٿي، ۽ شهر وٽ يورپ جي قديم ترين چيني برادرين مان هڪ پڻ آهي.[205]

2021ع جي مردم شماري ۾ انگلينڊ ۽ ويلز جي 81.7 سيڪڙو آبادي پاڻ کي وسيع White نسلي زمري ۾ شمار ڪيو؛ 9.3 سيڪڙو Asian, Asian British or Asian Welsh هئا، جڏهن تہ باقي آبادي ڪاري، مخلوط يا ٻين نسلي گروهن ۾ شامل هئي.[206]

نسلي تنوع سڄي برطانيا ۾ هڪجهڙو ناهي. لنڊن ملڪ جو سڀ کان وڌيڪ نسلي متنوع علائقو آهي، جڏهن تہ ڏکڻ اولهه ۽ اتر اوڀر انگلينڊ، ويلز، اسڪاٽلينڊ ۽ اتر آئرلينڊ جي ڪيترن علائقن ۾ غير اڇي نسلي اقليتن جو تناسب گهٽ آهي.

اسڪاٽلينڊ جي نسلي انگن لاءِ 2022ع جي مردم شماري ۽ اتر آئرلينڊ لاءِ 2021ع جي مردم شماري استعمال ڪئي وڃي ٿي، تنهنڪري سڄي برطانيا لاءِ هڪ ئي سال جو مڪمل طور هم آهنگ نسلي سيڪڙو ڏيڻ محدوديت رکي ٿو.

ٻوليون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو برطانيا جون ٻوليون

انگريزي ٻولي برطانيا جي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ۽ عملي طور ملڪ جي مرڪزي عوامي ۽ سرڪاري ٻولي آهي. ان باوجود برطانيا ۾ ٻولين جي قانوني حيثيت هڪجهڙي ناهي ۽ مختلف ملڪن ۾ الڳ انتظامي ۽ قانوني بندوبست آهن.

برطانوي انگريزيءَ اندر تلفظ، لفظن ۽ گرامر جا ڪيترائي علائقائي روپ آهن. وڏين قومي قسمن ۾ اسڪاٽش انگريزي، ويلشي انگريزي ۽ اتر آئرش انگريزي شامل آهن. مشهور علائقائي لهجن ۽ ٻولين ۾ ڪاڪني، جيورڊي، برمي، مانڪيونيئن، اسڪائوس، يارڪشائر انگريزي ۽ ملٽي ڪلچرل لنڊن انگريزي شامل آهن.

فائل:Newry bilingual sign.jpg
نيوڙي، اتر آئرلينڊ ۾ آئرش ۽ انگريزيءَ ۾ ٻه ٻولي وارو نشان.

برطانيا ۾ ٽي تاريخي ڪيلٽڪ ٻوليون اڃا تائين ڳالهائجن ٿيون: ويلشي، آئرش ۽ اسڪاٽش گيلڪ. ڪارنش ارڙهين صديءَ جي آخر تائين پهرين ٻولي طور تقريباً ختم ٿي وئي هئي، پر ويهين ۽ ايڪويهين صديءَ ۾ ان جي بحاليءَ لاءِ ڪوششون ڪيون ويون آهن.

2021ع جي مردم شماري ۾ ويلز جي ٽن سالن يا وڌيڪ عمر وارن 538,300 ماڻهن، يعني 17.8 سيڪڙو، ٻڌايو تہ هو ويلشي ڳالهائي سگهن ٿا.[207]

اتر آئرلينڊ جي 2021ع واري مردم شماري ۾ ماڻهن کان آئرش ٻولي ۽ السٽر اسڪاٽس بابت ڄاڻ، ڳالهائڻ ۽ استعمال بابت سوال پڇيا ويا.[208]

اسڪاٽلينڊ ۾ اسڪاٽش گيلڪ ۽ اسڪاٽس ٻولي ٻنهي کي Scottish Languages Act 2025 تحت پهريون ڀيرو باضابطه سرڪاري حيثيت ڏني وئي.[209]

برٽش سائن لئنگئيج (BSL) کي British Sign Language Act 2022 تحت انگلينڊ، ويلز ۽ اسڪاٽلينڊ جي ٻولي طور قانوني سڃاڻپ حاصل آهي؛ اهو قانون اتر آئرلينڊ تي لاڳو نٿو ٿئي، جتي BSL سان گڏ آئرش سائن لئنگئيج پڻ استعمال ٿئي ٿي.[210]

لڏپلاڻ سبب پنجابي، اردو، بنگالي، سلهٽي، هندي، پهاڙي-پوٺوهاري، گجراتي، تامِل، پولش، عربي ۽ ٻين ڪيترين ٻولين جون وڏيون برادريون پڻ موجود آهن.

مذهب

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو برطانيا ۾ مذهب ۽ برطانيا ۾ مذهبي آزادي
ويسٽ منسٽر ايبي، لنڊن؛ برطانوي بادشاهن جي تاجپوشين ۽ ٻين ڪيترين اهم قومي مذهبي تقريبن جو تاريخي هنڌ.

عيسائيت برطانوي ٻيٽن جي مذهبي تاريخ تي 1,000 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين گهرو اثر وڌو آهي. ويهين ۽ ايڪويهين صديءَ ۾ مذهبي سڃاڻپ ۾ وڏيون تبديليون ٿيون آهن؛ عيسائي سڃاڻپ ۽ باقاعده چرچ حاضري گهٽجي آهي، جڏهن تہ “ڪو مذهب ناهي” واري سڃاڻپ ۽ اسلام، هندو ڌرم، سک ڌرم ۽ ٻين مذهبن جو تناسب وڌيو آهي.

انگلينڊ ۽ ويلز جي 2021ع مردم شماري ۾:

  • 46.2٪ ماڻهن پاڻ کي عيسائي ڄاڻايو؛
  • 37.2٪ چيو تہ سندن ڪو مذهب ناهي؛
  • 6.5٪ مسلمان هئا؛
  • 1.7٪ هندو هئا؛
  • 0.9٪ سک؛
  • 0.5٪ ٻڌ؛
  • 0.5٪ يهودي هئا؛
  • 6.0٪ ماڻهن اختياري سوال جو جواب نه ڏنو.[211]

اسڪاٽلينڊ جي 2022ع مردم شماري ۾ پهريون ڀيرو اڪثريت، 51.1 سيڪڙو، چيو تہ سندن ڪو مذهب ناهي. 20.4 سيڪڙو چرچ آف اسڪاٽلينڊ، 13.3 سيڪڙو رومن ڪيٿولڪ، 5.1 سيڪڙو ٻين عيسائي گروهن ۽ 2.2 سيڪڙو اسلام سان وابسته هئا.[212]

اتر آئرلينڊ جي 2021ع مردم شماري ۾ تقريباً 42 سيڪڙو ماڻهن پاڻ کي ڪيٿولڪ، 37 سيڪڙو پروٽيسٽنٽ يا ٻيا عيسائي، 17 سيڪڙو “ڪو مذهب ناهي” ۽ لڳ ڀڳ 1 سيڪڙو ٻين مذهبن سان وابسته ڄاڻايو.[213]

قائم ڪيل ۽ قومي چرچ

[سنواريو]

چرچ آف انگلينڊ انگلينڊ جو قانوني طور قائم ڪيل چرچ آهي. برطانوي بادشاهه ان جو سپريم گورنر آهي ۽ ان جا ڪجهه بشپ هائوس آف لارڊز ۾ Lords Spiritual طور ويهندا آهن.

چرچ آف اسڪاٽلينڊ اسڪاٽلينڊ جو قومي چرچ آهي، پر اهو چرچ آف انگلينڊ وانگر رياست جي انتظام هيٺ قائم ڪيل چرچ ناهي. چرچ اِن ويلز 1920ع کان قائم ڪيل چرچ ناهي، ۽ اتر آئرلينڊ ۾ ڪو قائم ڪيل سرڪاري چرچ موجود ناهي.

لڏپلاڻ

[سنواريو]

برطانيا جي آبادي ۽ ثقافت تي لڏپلاڻ جو تاريخي ۽ جديد دور ٻنهي ۾ وڏو اثر رهيو آهي. صنعتي انقلاب، برطانوي سلطنت، ٻي عالمي جنگ کان پوءِ جي مزدور ضرورتن، يورپي اتحاد جي آزاد حرڪت ۽ جديد تعليم ۽ روزگار واري لڏپلاڻ ملڪ جي آباديءَ جي بناوت تبديل ڪئي آهي.

ايڪويهين صديءَ ۾ خالص بين الاقوامي لڏپلاڻ آباديءَ جي واڌ جو اهم ذريعو بڻجي چڪي آهي. ڊسمبر 2024ع تي ختم ٿيندڙ سال ۾:

  • ڊگهي مدي واري اميگريشن 948,000 هئي؛
  • ايمگريشن 517,000 هئي؛
  • خالص ڊگهي مدي واري لڏپلاڻ 431,000 هئي.

اهو 2023ع جي 860,000 واري خالص لڏپلاڻ جي ڀيٽ ۾ تقريباً اڌ هو.[203]

ONS موجب گهٽتائيءَ جو اهم سبب غير-EU+ ملڪن کان ڪم ۽ پڙهائيءَ سان لاڳاپيل اميگريشن ۾ گهٽتائي ۽ ملڪ ڇڏيندڙ ماڻهن ۾ اضافو هو.[203]

برطانوي ماڻهو تاريخي طور پاڻ به وڏي پيماني تي ٻاهر لڏي ويا آهن. اڻويهين ۽ ويهين صديءَ جي شروعات دوران لکين ماڻهو برطانيا ۽ آئرلينڊ مان آمريڪا، ڪئناڊا، آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ ٻين علائقن ڏانهن لڏي ويا.

تعليم

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو برطانيا ۾ تعليم ۽ برطانيا جون يونيورسٽيون
آڪسفورڊ يونيورسٽي ۽ آڪسفورڊ شهر جو هوائي منظر. آڪسفورڊ انگريزي ڳالهائيندڙ دنيا جي قديم ترين يونيورسٽين مان هڪ آهي.

تعليم برطانيا ۾ اختيارن جي منتقلي هيٺ ايندڙ شعبو آهي، تنهنڪري انگلينڊ، اسڪاٽلينڊ، ويلز ۽ اتر آئرلينڊ جا الڳ تعليمي نظام، نصاب، امتحاني ڍانچا ۽ يونيورسٽي فيس جا بندوبست آهن.

ملڪ وٽ دنيا جي قديم ترين ۽ مشهور يونيورسٽين مان ڪيترائي ادارا موجود آهن. انهن ۾ آڪسفورڊ يونيورسٽي، ڪيمبرج يونيورسٽي، سينٽ اينڊروز يونيورسٽي، گلاسگو يونيورسٽي، ايبرڊين يونيورسٽي ۽ ايڊنبرا يونيورسٽي شامل آهن.

آڪسفورڊ ۽ ڪيمبرج دنيا جي يونيورسٽي درجابندين ۾ مسلسل اعليٰ درجن تي اچن ٿيون، جڏهن تہ امپيريل ڪاليج لنڊن، يونيورسٽي ڪاليج لنڊن، لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس، ڪنگز ڪاليج لنڊن ۽ ٻين ادارن کي پڻ بين الاقوامي شهرت حاصل آهي.

2022ع جي Programme for International Student Assessment (PISA) ۾ برطانيا جي 15 سالن جي شاگردن جا اوسط نتيجا:

PISA 2022 – برطانيا
شعبو برطانيا OECD اوسط
رياضي 489 472
پڙهڻ 494 476
سائنس 500 485

برطانوي شاگرد ٽنهي شعبن ۾ OECD جي اوسط کان مٿي رهيا.[214]

يونيورسٽي فيسن ۽ شاگرد قرضن جا ضابطا ملڪ جي حصن ۾ مختلف آهن. انگلينڊ ۾ يونيورسٽي فيس ۽ شاگرد قرضن جو نظام اسڪاٽلينڊ، ويلز ۽ اتر آئرلينڊ کان مختلف آهي.

صحت

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو برطانيا ۾ صحت ۽ برطانيا ۾ صحت جي سار سنڀال
ڪوئين ايلزبيٿ يونيورسٽي اسپتال، گلاسگو؛ اسڪاٽلينڊ جي سڀ کان وڏن اسپتالن جي مرڪزن مان هڪ.

برطانيا جي جديد سرڪاري صحت نظام جو بنياد نيشنل هيلٿ سروس (NHS) جي قيام سان پيو، جنهن 1948ع ۾ ڪم شروع ڪيو.[215]

صحت جي سار سنڀال اختيارن جي منتقلي هيٺ ايندڙ شعبو آهي، ان ڪري برطانيا ۾ حقيقت ۾ چار مکيه سرڪاري نظام ڪم ڪن ٿا:

اهي نظام گهڻو ڪري عام ٽيڪس مان مالي مدد حاصل ڪن ٿا ۽ مستقل رهواسين لاءِ گهڻيون طبي خدمتون استعمال جي وقت بغير سڌي ادائيگيءَ جي مهيا ڪن ٿا، جيتوڻيڪ نسخن، ڏندن، اکين ۽ ٻين ڪجهه خدمتن بابت ضابطا مختلف ملڪن ۾ مختلف آهن. خانگي صحت جو شعبو پڻ موجود آهي.

2024ع ۾ برطانيا جو مجموعي هلندڙ صحت خرچ تقريباً £320.3 ارب هو، جيڪو GDP جو لڳ ڀڳ 11.1 سيڪڙو هو. ان مان اڪثريت سرڪاري ذريعن سان مالي مدد ٿيل هئي.[216]

برطانيا ۾ طبي عملي جي ريگيوليشن لاءِ ڪيترائي UK-wide ادارا ڪم ڪن ٿا، جن ۾ جنرل ميڊيڪل ڪائونسل، نرسنگ ۽ مڊوائفري ڪائونسل ۽ مختلف رائل ڪاليج شامل آهن. پر صحت پاليسي، فنڊنگ ۽ روزاني آپريشن لاءِ بنيادي سياسي ذميواري چار قومي حڪومتن وٽ الڳ الڳ آهي.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو
گڏيل بادشاھت
بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
وڪي لغت ۾ ڳوليو وصفون وڪي لغت تان
وڪيميڊيا العام ۾ ڳوليو ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
وڪي خبرون ۾ ڳوليو خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
وڪي قول ۾ ڳوليو قول وڪي قول تان
وڪي ماخذ ۾ ڳوليو ماخذي متن وڪي ماخذ تان
وڪي بُڪس ۾ ڳوليو درسي ڪتاب وڪي بُڪس تان
وڪي سفر ۾ ڳوليو سفر بابت رهنمائي وڪي سفر تان
وڪيورسٽي ۾ ڳوليو سکيا جا وسيلا وڪيورسٽي تان
وڪي ڊيٽا ۾ ڳوليو ڊيٽا وڪي ڊيٽا تان

حڪومت

[سنواريو]

سیاحت

[سنواريو]

سانچو:United Kingdom topics

55°N 3°W / 55°N 3°W / 55; -3

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "National Anthem". The Royal Family. 10 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ "List of declarations made with respect to treaty No. 148". Council of Europe. اصل نسخو مان 12 December 2013 تي محفوظ ڪيل. 12 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ "Welsh language on GOV.UK – Content design: planning, writing and managing content – Guidance". gov.uk. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 3 August 2018 تي حاصل ڪيل.; "Welsh language scheme". GOV.UK. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 3 August 2018 تي حاصل ڪيل.; "Welsh language scheme". GOV.UK. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 3 August 2018 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ Bradbury, Jonathan (2021). Constitutional Policy and Territorial Politics in the UK: Volume 1: Union and Devolution 1997–2012. Policy Press. ص. 19–20. ISBN 978-1-5292-0588-6.
  5. ↑ Leith, Murray Stewart (2012). Political Discourse and National Identity in Scotland. Edinburgh University Press. ص. 39. ISBN 978-0-7486-8862-3.
  6. ↑ Gagnon, Alain-G.; Tully, James (2001). Multinational Democracies. Cambridge University Press. ص. 47. ISBN 978-0-521-80473-8.; Bogdanor, Vernon (1998). "Devolution: the Constitutional Aspects". ۾ Beatson, Jack (مرتب). Constitutional Reform in the United Kingdom: Practice and Principles. Oxford: Hart Publishing. ص. 18. ISBN 978-1-901362-84-8.
  7. 1 2 "Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK". Open Geography Portal. Office for National Statistics. 31 May 2024. 7 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  8. 1 2 "Estimates of the population for the UK, England, Wales, Scotland, and Northern Ireland". Office for National Statistics. 26 March 2024. 9 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "Population and household estimates, England and Wales: Census 2021, unrounded data". Office for National Statistics. 2 November 2022. 28 May 2024 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ "2021 Census". Northern Ireland Statistics and Research Agency. 28 May 2024 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "Quality Assurance report – Unrounded population estimates and ethnic group, national identity, language and religion topic data". Scotland's Census. 21 May 2024. 28 May 2024 تي حاصل ڪيل.
  12. 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database". International Monetary Fund. 16 April 2024. 16 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "Income inequality". OECD Data. OECD. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 12 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ "Human Development Report 2023/24" (PDF) (انگريزي ۾). United Nations Development Programme. 13 March 2024. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 13 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 13 March 2024 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ "Formatting dates and times in data". gov.uk. HM Government. 9 August 2022. 1 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ "Toponymic guidelines for map and other editors, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland". GOV.UK. 9 November 2023. 10.2 Definitions. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 12 February 2024 تي حاصل ڪيل. usually shortened to United Kingdom ... The abbreviation is UK or U.K.
  17. ↑ "A Beginners Guide to UK Geography (2023)". Open Geography Portal. Office for National Statistics. 24 August 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 December 2023 تي محفوظ ڪيل. 9 December 2023 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "Definition of Great Britain in English". Oxford University Press. اصل نسخو مان 4 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 29 October 2014 تي حاصل ڪيل. Great Britain is the name for the island that comprises England, Scotland and Wales, although the term is also used loosely to refer to the United Kingdom.
  19. ↑ "Major Agglomerations". 16 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ Mathias, P. (2001). The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914. London: Routledge. ISBN 978-0-415-26672-7.; Ferguson, Niall (2004). Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power. New York: Basic Books. ISBN 978-0-465-02328-8.
  21. ↑ McDougall, Walter A. (4 May 2023). "20th-century international relations". Encyclopædia Britannica. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 July 2019 تي محفوظ ڪيل. 6 May 2023 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ Brown, Judith (1998). The Twentieth Century, The Oxford History of the British Empire Volume IV. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-924679-3. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 January 2014 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2009 تي حاصل ڪيل. p. 319
  23. ↑ Louis, Wm. Roger (2006). Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez and Decolonization. I.B. Tauris. ISBN 978-1-84511-347-6. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 February 2017 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2009 تي حاصل ڪيل. p. 337
  24. ↑ Abernethy, David (2000). The Dynamics of Global Dominance, European Overseas Empires 1415–1980. Yale University Press. ISBN 978-0-300-09314-8. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 December 2011 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2009 تي حاصل ڪيل. p. 146
  25. ↑ "What are the top 200 most spoken languages?". Ethnologue. 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 25 August 2023 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ The British Monarchy, "What is constitutional monarchy?" آرڪائيو ڪيا ويا 4 June 2019 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Retrieved 17 July 2013; "United Kingdom" آرڪائيو ڪيا ويا 9 January 2021 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. CIA The World Factbook. Retrieved 17 July 2013
  27. ↑ Dewart, Megan (2019). The Scottish Legal System. UK: Bloomsbury Academic. ص. 57. ISBN 978-1-5265-0633-7. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 July 2023 تي محفوظ ڪيل. 4 July 2023 تي حاصل ڪيل. The laws and legal institutions of Scotland and of England and Wales were not merged by the Union of 1707. Thus, they remain separate 'law areas', with separate court systems (as does Northern Ireland), and it is necessary to distinguish Scots law and English law (and Northern Irish law).; "The justice system and the constitution". Courts and Tribunals Judiciary. اصل نسخو مان 21 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 13 June 2023 تي حاصل ڪيل. The United Kingdom has three separate legal systems; one each for England and Wales, Scotland and Northern Ireland. This reflects its historical origins and the fact that both Scotland and Ireland, and later Northern Ireland, retained their own legal systems and traditions under the Acts of Union 1707 and 1800.
  28. ↑ "Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland". United Kingdom Government. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 July 2013 تي محفوظ ڪيل. 17 April 2013 تي حاصل ڪيل. In a similar way to how the government is formed from members from the two Houses of Parliament, members of the devolved legislatures nominate ministers from among themselves to comprise executives, known as the devolved administrations...; "Country Overviews: United Kingdom". Transport Research Knowledge Centre. اصل نسخو مان 4 April 2010 تي محفوظ ڪيل. 28 March 2010 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "IISS Military Balance 2021". The Military Balance 121 (1): 23–29. January 2021. doi:10.1080/04597222.2021.1868791. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/04597222.2021.1868791?journalCode=tmib20. Retrieved 1 October 2021.
  30. ↑ da Silva, Diego Lopes; Tian, Nan; Béraud-Sudreau, Lucie; Marksteiner, Alexandra; Liang, Xiao (April 2022). Trends in World Military Expenditure, 2021 (fact sheet). SIPRI. doi:10.55163/DZJD8826. S2CID 248305949. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 3 April 2023 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ "Ancient skeleton was 'even older' آرڪائيو ڪيا ويا 13 February 2021 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.". BBC News. 30 October 2007. Retrieved 27 April 2011.
  32. ↑ Koch, John T. (2006). Celtic culture: A historical encyclopedia. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. ص. 973. ISBN 978-1-85109-440-0.
  33. ↑ Davies, John; Jenkins, Nigel; Baines, Menna; Lynch, Peredur I., مرتب (2008). The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales. Cardiff: University of Wales Press. ص. 915. ISBN 978-0-7083-1953-6.
  34. ↑ "Short Athelstan biography". BBC History. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 February 2007 تي محفوظ ڪيل. 9 April 2013 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ Mackie, J.D. (1991). A History of Scotland. London: Penguin. ص. 18–19. ISBN 978-0-14-013649-4.; Campbell, Ewan (1999). Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots. Edinburgh: Canongate. ص. 8–15. ISBN 978-0-86241-874-8.
  36. ↑ Haigh, Christopher (1990). The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland. Cambridge University Press. ص. 30. ISBN 978-0-521-39552-6.
  37. ↑ Ganshof, F.L. (1996). Feudalism. University of Toronto. ص. 165. ISBN 978-0-8020-7158-3.
  38. ↑ Chibnall, Marjorie (1999). The Debate on the Norman Conquest. Manchester University Press. ص. 115–122. ISBN 978-0-7190-4913-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2023 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ "Magna Carta". parliament.uk. 27 May 2024 تي حاصل ڪيل. "The contents of Magna Carta". parliament.uk. 27 May 2024 تي حاصل ڪيل. "Magna Carta Key Facts". Britannica. 27 May 2024 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ Keen, Maurice. "The Hundred Years' War" آرڪائيو ڪيا ويا 14 December 2013 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. BBC History.
  41. ↑ The Reformation in England and Scotland آرڪائيو ڪيا ويا 15 May 2015 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. and Ireland: The Reformation Period & Ireland under Elizabeth I آرڪائيو ڪيا ويا 21 May 2015 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Encyclopædia Britannica Online.
  42. ↑ "English Reformation c1527-1590". The National Archives (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 20 January 2023 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ "British History in Depth – Wales under the Tudors". BBC History. 5 November 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 February 2012 تي محفوظ ڪيل. 21 September 2010 تي حاصل ڪيل.
  44. ↑ Nicholls, Mark (1999). A history of the modern British Isles, 1529–1603: The two kingdoms. Oxford: Blackwell. ص. 171–172. ISBN 978-0-631-19334-0.
  45. ↑ Canny, Nicholas P. (2003). Making Ireland British, 1580–1650. Oxford University Press. ص. 189–200. ISBN 978-0-19-925905-2.
  46. ↑ Klein, Jürgen (2012), "Francis Bacon", ۾ Zalta, Edward N. (مرتب), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2016 ڇاپو), Metaphysics Research Lab, Stanford University, 17 January 2020 تي حاصل ڪيل
  47. ↑ From the 1944 Clark lectures by C. S. Lewis; Lewis, English Literature in the Sixteenth Century (Oxford, 1954) p. 1, سانچو:OCLC
  48. ↑ Farrington, Anthony (2002). Trading Places: The East India Company and Asia 1600–1834 (انگريزي ۾). British Library. ISBN 9780712347563. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 21 September 2019 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ Usher, Abbott Payson (1928). "The Growth of English Shipping 1572-1922". The Quarterly Journal of Economics 42 (3): 465–478. doi:10.2307/1884787. ISSN 0033-5533. https://www.jstor.org/stable/1884787.
  50. ↑ "The Merchant Fleet of Late Medieval and Tudor England, 1400-1580 | History | University of Southampton". www.southampton.ac.uk. 4 March 2024 تي حاصل ڪيل.
  51. ↑ Ross, D. (2002). Chronology of Scottish History. Glasgow: Geddes & Grosset. p. 56. ISBN 978-1-85534-380-1; Hearn, J. (2002). Claiming Scotland: National Identity and Liberal Culture. Edinburgh University Press. p. 104. ISBN 978-1-902930-16-9
  52. ↑ "English Civil Wars". Encyclopædia Britannica. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 May 2015 تي محفوظ ڪيل. 28 April 2013 تي حاصل ڪيل.; "Scotland and the Commonwealth: 1651–1660". Archontology.org. 14 March 2010. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 July 2012 تي محفوظ ڪيل. 9 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  53. ↑ Lodge, Richard (2007) [1910]. The History of England – From the Restoration to the Death of William III (1660–1702). Read Books. ص. 8. ISBN 978-1-4067-0897-4. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2020 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ "History of the Royal Society | Royal Society". royalsociety.org (برطانوي انگريزي ۾). 1 October 2021 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ "Tudor Period and the Birth of a Regular Navy". Royal Navy History. Institute of Naval History. اصل نسخو مان 3 November 2011 تي محفوظ ڪيل. 8 March 2015 تي حاصل ڪيل.; Canny, Nicholas (1998). The Origins of Empire, The Oxford History of the British Empire Volume I. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-924676-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 January 2023 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2020 تي حاصل ڪيل.
  56. ↑ "Articles of Union with Scotland 1707". UK Parliament. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 June 2012 تي محفوظ ڪيل. 19 October 2008 تي حاصل ڪيل.; "Acts of Union 1707". UK Parliament. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 December 2010 تي محفوظ ڪيل. 6 January 2011 تي حاصل ڪيل.; "Treaty (act) of Union 1706". Scottish History online. اصل نسخو مان 27 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 3 February 2011 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ Library of Congress, The Impact of the American Revolution Abroad آرڪائيو ڪيا ويا 28 March 2024 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., p. 73.
  58. ↑ Morgan, Kenneth (2007). Slavery and the British Empire: From Africa to America. Oxford University Press, USA. ص. 12. ISBN 978-0-19-156627-1. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 5 October 2020 تي حاصل ڪيل.
  59. ↑ Morgan, Kenneth (2007). Slavery and the British Empire: From Africa to America. Oxford University Press, US. ص. 15. ISBN 978-0-19-156627-1. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 5 October 2020 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ Sailing against slavery آرڪائيو ڪيا ويا 3 November 2008 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. BBC Devon. 2007.; Lovejoy, Paul E. (2000). Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa (2nd ڇاپو). New York: Cambridge University Press. ص. 290. ISBN 978-0-521-78012-4.
  61. ↑ "The Act of Union". Act of Union Virtual Library. اصل نسخو مان 15 April 2012 تي محفوظ ڪيل. 15 May 2006 تي حاصل ڪيل.
  62. ↑ Tellier, L.-N. (2009). Urban World History: an Economic and Geographical Perspective. Quebec: PUQ. p. 463. ISBN 978-2-7605-1588-8.
  63. ↑ Sondhaus, L. (2004). Navies in Modern World History. London: Reaktion Books. p. 9. ISBN 978-1-86189-202-7.
  64. ↑ Porter, Andrew (1998). The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III. Oxford University Press. ص. 332. ISBN 978-0-19-924678-6.
  65. ↑ "The Workshop of the World". BBC History. اصل نسخو مان 15 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 28 April 2013 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ Benn, David Wedgwood (March 2012). "The Crimean War and its lessons for today". International Affairs 88 (2): 387–391. doi:10.1111/j.1468-2346.2012.01078.x. https://archive.org/details/sim_international-affairs_2012-03_88_2/page/387.
  67. ↑ "Nordisk familjebok (1913), s. 435".
  68. ↑ Porter, Andrew (1998). The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III. Oxford University Press. ص. 8. ISBN 978-0-19-924678-6.; Marshall, P.J. (1996). The Cambridge Illustrated History of the British Empire. Cambridge University Press. ص. 156–157. ISBN 978-0-521-00254-7.
  69. ↑ Porter, Andrew (1998). The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III. Oxford University Press. ص. 8. ISBN 978-0-19-924678-6.; Marshall, P.J. (1996). The Cambridge Illustrated History of the British Empire. Cambridge University Press. ص. 156–157. ISBN 978-0-521-00254-7.
  70. ↑ Tompson, Richard S. (2003). Great Britain: a reference guide from the Renaissance to the present. New York: Facts on File. ص. 63. ISBN 978-0-8160-4474-0.
  71. ↑ Tompson, Richard S. (2003). Great Britain: a reference guide from the Renaissance to the present. New York: Facts on File. ص. 63. ISBN 978-0-8160-4474-0.
  72. ↑ Fromkin, David (1980). "The Great Game in Asia". Foreign Affairs 58 (4): 936–951. doi:10.2307/20040512. https://archive.org/details/sim_foreign-affairs_spring-1980_58_4/page/936.
  73. ↑ Hosch, William L. (2009). World War I: People, Politics, and Power. New York: Britannica Educational Publishing. ص. 21. ISBN 978-1-61530-048-8.
  74. ↑ Zarembka, Paul (2013). Contradictions: Finance, Greed, and Labor Unequally Paid. Emerald Group Publishing. ISBN 978-1-78190-670-5.
  75. ↑ Sophia A. Van Wingerden, The Women's Suffrage Movement in Britain, 1866–1928 (1999), ch. 1.
  76. ↑ Turner, John (1988). Britain and the First World War. London: Unwin Hyman. pp. 22–35. ISBN 978-0-04-445109-9.
  77. 1 2 3 Westwell, I.; Cove, D. (eds) (2002). History of World War I, Volume 3. London: Marshall Cavendish. pp. 698, 705. ISBN 978-0-7614-7231-5.
  78. ↑ Turner, J. (1988). Britain and the First World War. Abingdon: Routledge. p. 41. ISBN 978-0-04-445109-9.
  79. ↑ "100 years of radio since Marconi's big breakthrough". Ofcom. 15 June 2020. 17 November 2020 تي حاصل ڪيل.
  80. ↑ Linfoot, Matthew. "History of the BBC: The origins of BBC Local Radio". BBC. 18 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  81. ↑ "History of the BBC: 1920s". BBC. 18 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ SR&O 1921/533 of 3 May 1921.
  83. ↑ "The Anglo-Irish Treaty, 6 December 1921". CAIN Web Service. 15 May 2006 تي حاصل ڪيل.
  84. ↑ Rubinstein, W.D. (2004). Capitalism, Culture, and Decline in Britain, 1750–1990. Abingdon: Routledge. p. 11. ISBN 978-0-415-03719-8.
  85. 1 2 Edgerton, David (2012). Britain's War Machine.
  86. ↑ Septimus H. Paul (2000). Nuclear Rivals: Anglo-American Atomic Relations, 1941–1952. Ohio State U.P. ص. 1–5.
  87. ↑ "Minutes of a Meeting of the Combined Policy Committee, Washington, July 4, 1945".
  88. ↑ Broadberry, Stephen; Howlett, Peter (1998). "The United Kingdom: 'Victory at all costs'". The economics of World War II: Six great powers in international comparison. Cambridge University Press. ص. 69.
  89. ↑ "Celebrating Concorde". اصل نسخو مان 17 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 30 March 2023 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ Doenecke, Justus D.; Stoler, Mark A. (2005). Debating Franklin D. Roosevelt's foreign policies, 1933–1945. Rowman & Littlefield. ISBN 978-0-8476-9416-7. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2016 تي حاصل ڪيل.; Kelly, Brian. The Four Policemen and Postwar Planning, 1943–1945: The Collision of Realist and Idealist Perspectives. Indiana University of Pennsylvania. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 October 2015 تي محفوظ ڪيل. 25 August 2015 تي حاصل ڪيل. آرڪائيو ڪيا ويا 22 October 2015 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  91. ↑ "The "Special Relationship" between Great Britain and the United States Began with FDR". Roosevelt Institute. 22 July 2010. اصل نسخو مان 25 January 2018 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2018 تي حاصل ڪيل. ۽ ٻنهي طاقتن جي گڏيل ڪوششن وسيلي جنگ کان پوءِ هڪ نئين حڪمتِ عملي ۽ معاشي عالمي نظام جوڙيو ويو، جنهن ۾ ائٽلانٽڪ چارٽر جي تياري، بين الاقوامي مالياتي فنڊ (IMF) ۽ عالمي بئنڪ جي قيام، ۽ گڏيل قومون جي ٺهڻ شامل هئا.; "Remarks by the President Obama and Prime Minister Cameron in Joint Press Conference" (Press release). The White House. 22 April 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2018 تي حاصل ڪيل. "اها ئي عالمي جوڙجڪ هئي جيڪا اسان ٻي عالمي جنگ کان پوءِ قائم ڪئي. آمريڪا جون گڏيل رياستون ۽ گڏيل بادشاھت گڏجي اهڙن ادارن جو هڪ نظام تيار ڪيو، ڀلي اهو گڏيل قومون هجي، بريٽن ووڊز نظام هجي، بين الاقوامي مالياتي فنڊ (IMF) هجي، عالمي بئنڪ هجي يا اتر ائٽلانٽڪ معاھدي جي تنظيم (NATO) ــ انهن سڀني ادارن جي قيام ۾ ٻنهي ملڪن اهم ڪردار ادا ڪيو.".
  92. ↑ "Britain to make its final payment on World War II loan from U.S." The New York Times. 28 December 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 25 August 2011 تي حاصل ڪيل.
  93. ↑ Reynolds, David (17 April 2011). "Britain's War Machine by David Edgerton – review". The Guardian. London. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 June 2020 تي محفوظ ڪيل. 10 May 2020 تي حاصل ڪيل.
  94. ↑ Francis, Martin (1997). Ideas and policies under Labour, 1945–1951: Building a new Britain. Manchester University Press. ص. 225–233. ISBN 978-0-7190-4833-3.
  95. ↑ Lee, Stephen J. (1996). Aspects of British political history, 1914–1995. London; New York: Routledge. ص. 173–199. ISBN 978-0-415-13103-2.
  96. ↑ Larres, Klaus (2009). A companion to Europe since 1945. Chichester: Wiley-Blackwell. ص. 118. ISBN 978-1-4051-0612-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2020 تي حاصل ڪيل.
  97. ↑ "Country List". Commonwealth Secretariat. 19 March 2009. اصل نسخو مان 6 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 8 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  98. ↑ Julios, Christina (2008). Contemporary British identity: English language, migrants, and public discourse. Studies in migration and diaspora. Aldershot: Ashgate. ص. 84. ISBN 978-0-7546-7158-9. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2020 تي حاصل ڪيل.
  99. ↑ Loughran, Thomas; Mycock, Andrew; Tonge, Jonathan (3 April 2021). "A coming of age: how and why the UK became the first democracy to allow votes for 18-year-olds" (en ۾). Contemporary British History 35 (2): 284–313. doi:10.1080/13619462.2021.1890589. ISSN 1361-9462. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589.
  100. ↑ "1975: UK embraces Europe in referendum". BBC News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 8 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  101. ↑ Aughey, Arthur (2005). The Politics of Northern Ireland: Beyond the Belfast Agreement. London: Routledge. ص. 7. ISBN 978-0-415-32788-6.; Holland, Jack (1999). Hope against History: The Course of Conflict in Northern Ireland. New York: Henry Holt. ص. 221. ISBN 978-0-8050-6087-4.; Elliot, Marianne (2007). The Long Road to Peace in Northern Ireland: Peace Lectures from the Institute of Irish Studies at Liverpool University. University of Liverpool Institute of Irish Studies, Liverpool University Press. p. 2. ISBN 978-1-84631-065-2.
  102. ↑ Dorey, Peter (1995). British politics since 1945. Making contemporary Britain. Oxford: Blackwell. ص. 164–223. ISBN 978-0-631-19075-2.
  103. ↑ Griffiths, Alan; Wall, Stuart (2007). Applied Economics (PDF) (11th ڇاپو). Harlow: Financial Times Press. ص. 6. ISBN 978-0-273-70822-3. اصل نسخو (PDF) مان 23 August 2009 تي محفوظ ڪيل. 26 December 2010 تي حاصل ڪيل. آرڪائيو ڪيا ويا 23 August 2009 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  104. ↑ Wikisource link to Peace and Friendship Treaty of Utrecht between Spain and Great Britain. Wikisource.
  105. ↑ Keating, Michael (1 January 1998). "Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom". Publius: The Journal of Federalism 28 (1): 217–234. doi:10.1093/oxfordjournals.pubjof.a029948. https://archive.org/details/sim_publius_winter-1998_28_1/page/217.
  106. ↑ McCourt, David (2014). Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics. University of Michigan Press. ISBN 978-0-472-07221-7. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 21 October 2020 تي حاصل ڪيل.
  107. ↑ McSmith, Andy (5 July 2016). "The inside story of how Tony Blair led Britain to war in Iraq". Independent. London. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 July 2016 تي محفوظ ڪيل. 17 February 2022 تي حاصل ڪيل.
  108. ↑ Adams, Tim (11 February 2023). "'A beautiful outpouring of rage': did Britain's biggest ever protest change the world?". The Observer. London. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 5 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ "Quarterly National Accounts – National accounts aggregates (ABMI Gross Domestic Product: chained volume measures: Seasonally adjusted £m, constant prices)". Office for National Statistics. 20 December 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 28 July 2023 تي حاصل ڪيل.
  110. ↑ "What is austerity and where could 'eye-watering' cuts fall now?". BBC News. 7 November 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2023 تي محفوظ ڪيل. 28 July 2023 تي حاصل ڪيل.
  111. ↑ Butler, Patrick (4 October 2022). "Over 330,000 excess deaths in Great Britain linked to austerity, finds study". The Guardian. London. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2023 تي محفوظ ڪيل. 28 July 2023 تي حاصل ڪيل.
  112. ↑ Mueller, Benjamin (25 February 2019). "What Is Austerity and How Has It Affected British Society?". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 September 2020 تي محفوظ ڪيل. 28 July 2023 تي حاصل ڪيل.
  113. ↑ "Scottish independence referendum – Results". BBC News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 September 2014 تي محفوظ ڪيل. 18 February 2022 تي حاصل ڪيل.
  114. ↑ Witte, Griff; Adam, Karla; Balz, Dan (24 June 2016). "In stunning decision, Britain votes to leave the E.U." The Washington Post. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 24 June 2016 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ "Brexit: New era for UK as it completes separation from European Union". BBC News (برطانوي انگريزي ۾). 1 January 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 18 February 2022 تي حاصل ڪيل.
  116. ↑ "The EU-UK Trade and Cooperation Agreement". اصل نسخو مان 25 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 25 March 2023 تي حاصل ڪيل.
  117. ↑ "Coronavirus (COVID-19) in the UK". gov.uk. Government of the United Kingdom. 15 April 2020 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  118. ↑ "Coronavirus and the impact on output in the UK economy: April 2020". ons.gov.uk. Government of the United Kingdom. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 2 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  119. ↑ Walker, Andrew (10 June 2020). "Coronavirus: UK economy could be among worst hit of leading nations, says OECD". BBC News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 2 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  120. ↑ "Landmark moment as first NHS patient receives COVID-19 vaccination". NHS. اصل نسخو مان 25 February 2023 تي محفوظ ڪيل.
  121. ↑ "Oxford University/AstraZeneca COVID-19 vaccine approved". UK Government. اصل نسخو مان 25 February 2023 تي محفوظ ڪيل.
  122. ↑ "Queen Elizabeth II has died". BBC News. 8 September 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 8 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  123. ↑ "King Charles III, the new monarch". BBC News. 8 September 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 8 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  124. ↑ Oxford English Dictionary: "British Isles: a geographical term for the islands comprising Great Britain and Ireland with all their offshore islands including the Isle of Man and the Channel Islands".
  125. ↑ "Countries within a country". Prime Minister's Office. January 10, 2003. اصل نسخو مان September 9, 2008 تي محفوظ ڪيل. March 8, 2015 تي حاصل ڪيل.
  126. ↑ "Climate change: UK government to commit to 2050 target". BBC News (برطانوي انگريزي ۾). 2019-06-12. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-04-29 تي محفوظ ڪيل. 2021-03-20 تي حاصل ڪيل.
  127. ↑ "Record high temperatures verified". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-08-07 تي محفوظ ڪيل. 2023-02-12 تي حاصل ڪيل.
  128. ↑ "UK climate extremes". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-01-13 تي محفوظ ڪيل. 2023-02-12 تي حاصل ڪيل.
  129. ↑ Population estimates – Office for National Statistics U.K. www.ons.gov.uk. . آرڪائيو ڪيا ويا 2017-05-25 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  130. ↑ "UK signs deal to hand over Chagos Islands and lease back military base for £101m a year". BBC News (برطانوي انگريزي ۾). 2025-05-22 تي حاصل ڪيل.
  131. ↑ "The UK hands over its last African colony to Mauritius in a £3.4 billion deal". Business Insider Africa. 22 May 2025.
  132. ↑ "United Kingdom country profile". BBC News (برطانوي انگريزي ۾). 2012-05-10. 2025-08-19 تي حاصل ڪيل.
  133. ↑ Jones, Huw (2024-01-24). "City of London remains top global financial centre in own survey". Reuters (انگريزي ۾). 2025-06-05 تي حاصل ڪيل.
  134. ↑ Thane, Pat (2019). "The Origins of the British Welfare State". The Journal of Interdisciplinary History 50 (3): 427–433. doi:10.1162/jinh_a_01448.
  135. ↑ Griffiths, Alan; Wall, Stuart (16 July 2011). "Applied Economics". {{cite web}}: |archive-date= requires |archive-url= (مدد); |format= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  136. ↑ "World Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves". IMF Data. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); |archive-date= requires |archive-url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  137. ↑ "Exports of goods and services (BoP, current US$)". World Bank. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  138. ↑ "Imports of goods and services (current US$)". World Bank. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); |archive-date= requires |archive-url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  139. ↑ Francis-Devine, Brigid. "House of Commons Research Briefing on Income inequality in the UK". UK Parliament. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); |archive-date= requires |archive-url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  140. ↑ "Inequality – Income inequality – OECD Data". OECD. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); |archive-date= requires |archive-url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  141. ↑ Labiak, Mitchell; Smith, Oliver (17 July 2025). "UK jobs market weakens as unemployment rate rises". BBC. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  142. ↑ "GDP quarterly national accounts, UK". Office for National Statistics. 2026. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  143. ↑ "Celebrating Concorde". {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); |archive-date= requires |archive-url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  144. ↑ Hutton, Georgina (3 October 2024). "Industries in the UK". UK Parliament: House of Commons Library. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  145. ↑ "Service exports (BoP, current US$)". World Bank Open Data. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  146. ↑ "UK leads world in financial services trade surplus". TheCityUK. 15 January 2025. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  147. ↑ "BIS Triennial Survey of Foreign Exchange and Over-The-Counter Interest Rate Derivatives Markets in April 2025 – UK Data". Bank of England. 30 September 2025. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  148. ↑ Florida, Richard (16 March 2017). "The Economic Power of Cities Compared to Nations". Bloomberg. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  149. ↑ "World Cities 2024". GaWC. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  150. ↑ "GFCI 36 Rank - Long Finance". Long Finance. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  151. ↑ "World Bank Open Data". World Bank. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  152. ↑ "Manufacturing industries: Economic indicators". House of Commons Library. 22 May 2025. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  153. ↑ Hennik Research (December 2016). Annual Manufacturing Report: 2017 (Report).
  154. ↑ Chan, Kelvin (25 April 2023). "King Charles' coronation is bringing millions of tourists and a cash infusion to London but it probably won't save the British economy". Fortune. Associated Press. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  155. ↑ "DCMS Economic Estimates 2019 (provisional): Gross Value Added". gov.uk. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  156. ↑ "UK's Creative Industries contributes almost £13 million to the UK economy every hour". UK Government. 2020. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  157. ↑ "Lloyd's of London – value proposition". Lloyd's of London. {{cite web}}: Missing or empty |url= (مدد)
  158. ↑ "Rankings 2025 - Creative 100". WARC. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  159. ↑ "Retail". great.gov.uk. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  160. ↑ "Households and NPISHs Final consumption expenditure (current US$)". World Bank Group. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  161. ↑ "Employee owned businesses - What the evidence tells us". {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  162. 1 2 3 "SMMT Motor Industry Facts 2025". SMMT. 15 May 2025. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  163. ↑ "Best British cars: Top 50 all-time greatest British-built cars revealed - page 2". Auto Express. 19 November 2020. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  164. ↑ "Combustion Engines". The Observatory of Economic Complexity. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  165. ↑ "UK motorsport industry in pole position for F1's 70th anniversary". UK Government. 2020. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  166. ↑ "United Kingdom - Country Commercial Guide: Aerospace and Defense". International Trade Administration. 3 November 2023. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  167. ↑ Tovey, Alan (29 June 2016). "Britain's aerospace sector soars amid fears Brexit could clip its wings". The Telegraph.
  168. ↑ "UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow". UKspace. 27 March 2023. {{cite web}}: Missing or empty |url= (مدد)
  169. ↑ "UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow". gov.uk. 29 March 2023. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  170. ↑ "New funding to support space exploration using Moon resources and nuclear power". {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  171. ↑ "UK Food Security Index 2024". Department for Environment, Food & Rural Affairs. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  172. ↑ "Agricultural workforce in England at 1 June 2023". Department for Environment, Food & Rural Affairs. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  173. ↑ "Sustainable fisheries: fish stocks harvested within safe limits". JNCC. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  174. ↑ "Marine accounts, natural capital, UK: 2021". Office for National Statistics. 6 April 2021. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  175. ↑ "Coal". BGS Minerals UK. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  176. ↑ Gascoin, J. (1990). "A reappraisal of the role of the universities in the Scientific Revolution". ۾ Lindberg, David C.; Westman, Robert S. (مرتب). Reappraisals of the Scientific Revolution. Cambridge University Press. ص. 248. ISBN 978-0-521-34804-1.
  177. ↑ Reynolds, E. E.; Brasher, N. H. (1966). Britain in the Twentieth Century, 1900–1964. Cambridge University Press. ص. 336.
  178. ↑ Burtt, E. A. (2003) [1924]. The Metaphysical Foundations of Modern Science. Courier Dover. ص. 207. ISBN 978-0-486-42551-1.
  179. ↑ Hatt, C. (2006). Scientists and Their Discoveries. Evans Brothers. ص. 16, 30, 46. ISBN 978-0-237-53195-9.
  180. ↑ Castells, Manuel; Hall, Peter (2004). Technopoles of the World: the Making of Twenty-First-Century Industrial Complexes. Routledge. ص. 98–100. ISBN 978-0-415-10015-1.
  181. ↑ "International comparison of the UK research base, 2025". GOV.UK. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  182. ↑ McCook, Alison (2006). "Is peer review broken?". The Scientist 20 (2): 26.
  183. ↑ Greenberg, Elizabeth (14 January 2025). "UK Innovation Economy Worth a Combined $1.2 trillion". Digit News. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  184. ↑ "UK tech sector retains #1 spot in Europe and #3 in world as sector resilience brings continued growth". gov.uk. 21 December 2022. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  185. ↑ "UK AI sector most valuable in Europe, new report reveals". Holyrood. 11 June 2024. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  186. ↑ "Which countries are leading in AI?". Stanford HAI. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  187. ↑ "GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025". WIPO. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  188. ↑ Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno (2025). Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads. World Intellectual Property Organization. ص. 19. doi:10.34667/tind.58864. ISBN 978-92-805-3797-0.
  189. ↑ "Transport Statistics Great Britain: 2024 Domestic Travel". GOV.UK. Department for Transport. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  190. ↑ "Road lengths in Great Britain: 2025". GOV.UK. Department for Transport. 12 February 2026. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  191. ↑ "Speed limits". GOV.UK. Government of the United Kingdom. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  192. ↑ "Reported road casualties Great Britain, annual report: 2024". GOV.UK. Department for Transport. 25 September 2025. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  193. 1 2 "Rail Trends 2025". GOV.UK. Department for Transport. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  194. ↑ "Rail infrastructure and assets". Office of Rail and Road. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  195. ↑ "Great British Railways and the public ownership programme". GOV.UK. Department for Transport. 25 May 2025. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  196. ↑ "Railways Bill". GOV.UK. Department for Transport. 5 November 2025. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  197. 1 2 3 "Transport Statistics Great Britain: 2024 International Travel". GOV.UK. Department for Transport. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  198. ↑ "Annual airport data 2024". UK Civil Aviation Authority. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  199. ↑ "Sea passenger statistics: international sea passengers 2024". GOV.UK. Department for Transport. 30 July 2025. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  200. ↑ "Sea passenger statistics: overview 2024". GOV.UK. Department for Transport. 30 July 2025. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  201. ↑ "Transport Statistics Great Britain: 2024 Summary". GOV.UK. Department for Transport. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  202. 1 2 "Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2024". Office for National Statistics. 26 September 2025. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  203. 1 2 3 "Long-term international migration, provisional: year ending December 2024". Office for National Statistics. 22 May 2025. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  204. ↑ "Age groups". Ethnicity facts and figures. 31 March 2023. 16 August 2026 تي حاصل ڪيل.
  205. ↑ Costello, Ray (2001). Black Liverpool: The Early History of Britain's Oldest Black Community 1730–1918. Picton Press. ISBN 978-1-873245-07-1.
  206. ↑ "Ethnic group, England and Wales: Census 2021". Office for National Statistics. 29 November 2022. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  207. ↑ "Welsh language in Wales (Census 2021)". Welsh Government. 6 December 2022. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  208. ↑ "Census 2021 main statistics language tables". Northern Ireland Statistics and Research Agency. 22 September 2022. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  209. ↑ "Actions to improve Gaelic and Scots language skills". Scottish Government. 20 January 2026. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  210. ↑ "The British Sign Language (BSL) report 2022". UK Government. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  211. ↑ "Religion, England and Wales: Census 2021". Office for National Statistics. 29 November 2022. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  212. ↑ "Scotland's Census – religion, ethnic group, language and national identity results". National Records of Scotland. 21 May 2024. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  213. ↑ "Equality Harmonisation – Census 2021". Northern Ireland Statistics and Research Agency. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  214. ↑ "PISA 2022 Results – United Kingdom". OECD. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  215. ↑ "The foundation of the NHS". The National Archives. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  216. ↑ "Healthcare expenditure, UK Health Accounts: 2024 and 2025". Office for National Statistics. 29 April 2026. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  1. ↑ "God Save the King" is the National Anthem by custom, not statute, and there is no authorised version. Only the first verse is usually sung.[1] The words King, he, him, his, used at present, are replaced by Queen, she, her when the monarch is female.
  2. ↑ Scots, Ulster Scots, Welsh, Cornish, Scottish Gaelic and Irish are classed as regional or minority languages under the Council of Europe's European Charter for Regional or Minority Languages.[2] These include defined obligations to promote those languages.[3] See also Languages of the United Kingdom. Welsh has limited officially official status in Wales, as well as in the provision of national government services provided for Wales.
  3. ↑ Although the United Kingdom has traditionally been seen as a unitary state, an alternative description of the UK as a "union state", put forward by, among others, Vernon Bogdanor,[4] has become increasingly influential since the adoption of devolution in the 1990s.[5] A union state is considered to differ from a unitary state in that while it maintains a central authority it also recognises the authority of historic rights and infrastructures of its component parts.[6]
  4. ↑ ONS Standard Area Measurement, 'area to mean high water'. Excludes the Crown Dependencies and British Overseas Territories.
  5. ↑ ONS Standard Area Measurement, 'area to mean high water excluding inland water'. Excludes the Crown Dependencies and British Overseas Territories.
  6. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Census2021/22".
  7. ↑ Some of the devolved countries, Crown Dependencies and British Overseas Territories issue their own sterling banknotes or currencies, or use another nation's currency. See List of British currencies.
  8. ↑ Also observed by the Crown Dependencies. For further information, see Time in the United Kingdom.
  9. ↑ The UK Government uses the ISO 8601 format, yyyy-mm-dd for machine-readable dates and times.[15] See Date and time notation in the United Kingdom.
  10. ↑ Except two overseas territories: Gibraltar and the British Indian Ocean Territory
  11. ↑ Excludes most overseas territories
  12. ↑ The .gb domain is also reserved for the UK, but has been little used.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=گڏيل_بادشاھت&oldid=414945" تان ورتل