مواد ڏانھن هلو

البرٽ ڪاميو

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
(البرٽ ڪيميو کان چوريل)
البرٽ ڪاميو
نيو يارڪ ورلڊ-ٽيليگرام اينڊ دي سن جي تصويري مجموعي مان تصوير، 1957ع
پيدائش7 نومبر 1913(1913-11-07)
مونڊووي، فرانسيسي الجزائر
وفات4 جنوري 1960(1960-01-04) (عمر 46 سال)
ويلبلوين، فرانس
مادر علميالجزائر يونيورسٽي
مشھور ڪماجنبي / ٻاهريون ماڻهو
سيسيفس جو ڏندڪٿائي قصو
باغي
وبا
اعزازادب جو نوبل انعام (1957ع)
علائقومغربي فلسفو
مڪتبه فڪر
شعبه عمل
اخلاقيات، انساني فطرت، انصاف، سياست، خودڪشيءَ جو فلسفو
اهم نظريا
عبثيت
ھٿ اکر
البرٽ ڪاميو جي صحيح

البرٽ ڪاميو (/kæˈmuː/ KAM-oo;[2] fr؛ 7 نومبر 1913ع – 4 جنوري 1960ع) هڪ فرانسيسي فلسفي، ناول نگار، مصنف، ناٽڪ نگار، صحافي، عالمي وفاقيت پسند،[3] ۽ سياسي ڪارڪن هو. کيس 44 سالن جي عمر ۾ 1957ع جو ادب جو نوبل انعام مليو؛ ان وقت هو تاريخ ۾ اهو انعام حاصل ڪندڙ ٻيو سڀ کان ننڍي عمر وارو شخص ۽ آفريڪا ۾ ڄاول پهريون ادبي نوبل انعام يافته هو. سندس لکڻين ۾ اجنبي، وبا، سيسيفس جو ڏندڪٿائي قصو، زوال ۽ باغي شامل آهن.

ڪاميو فرانسيسي الجزائر ۾ پيئي-نوار ماءُ پيءُ جي گهر ۾ ڄائو. هن پنهنجو ننڍپڻ هڪ غريب پاڙي ۾ گذاريو ۽ پوءِ الجزائر يونيورسٽي ۾ فلسفي جي تعليم حاصل ڪئي. 1940ع ۾ ٻي عالمي جنگ دوران جڏهن جرمنن فرانس تي حملو ڪيو، تڏهن هو پيرس ۾ هو. ڪاميو فرار ٿيڻ جي ڪوشش ڪئي، پر نيٺ فرانسيسي مزاحمتي تحريڪ ۾ شامل ٿيو، جتي هن غيرقانوني قرار ڏنل اخبار ڪومبا جي چيف ايڊيٽر طور خدمتون سرانجام ڏنيون. جنگ کان پوءِ هو هڪ مشهور شخصيت بڻجي ويو ۽ سڄي دنيا ۾ ڪيترائي ليڪچر ڏنائين. هن ٻه ڀيرا شادي ڪئي، پر شاديءَ کان ٻاهر پڻ سندس ڪيترائي لاڳاپا رهيا. ڪاميو سياسي طور سرگرم هو؛ هو اسٽالن مخالف کاٻي ڌر جو حصو هو، جنهن جوزف اسٽالن ۽ سوويت يونين جي مطلق العنانيت سبب مخالفت ڪئي. ڪاميو هڪ اخلاقيت پسند هو ۽ انارڪو-سنڊيڪلزم ڏانهن مائل هو. هو يورپي انضمام لاءِ ڪوشش ڪندڙ ڪيترين ئي تنظيمن جو حصو رهيو. الجزائر جي جنگ (1954ع–1962ع) دوران هن غيرجانبدار موقف اختيار ڪيو ۽ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثرتيت پسند الجزائر جي حمايت ڪئي، پر سندس اهو موقف گهڻين ڌرين رد ڪري ڇڏيو.

فلسفي جي لحاظ کان ڪاميو جي نظرين، عبثيت جي نالي سان سڃاتي ويندڙ فلسفي جي عروج ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. ڪجهه ماڻهو ڪاميو جي لکڻين جي بنياد تي کيس وجوديت پسند سمجهن ٿا، جيتوڻيڪ هن پاڻ سڄي ڄمار ان اصطلاح کي سختيءَ سان رد ڪيو.

هن جا والدين اسپيني هئا. سندس پرورش اتر آفريڪا ۾ ٿي ۽ هن ڪيترون ئي نوڪريون ڪيون. تنهن کان پوءِ هو فرانس جي راڄڌانيءَ ۾ آيو ۽ صحافت جو پيشو اختيار ڪيائين. سال 1942ع ۾ هن ”ڌاريو“ (out sider) ناول لکي. هو جرمن والار خلاف مزاحمتي تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو ۽ "لڙائي اخبار" (جيڪا لک ڇپ ۾ نڪرندي هئي) جو ايڊيٽر هو.


البرٽ ڪامئو (Albert Camus) فرانس جو مشهور ناول نگار هو، البرٽ الجزائر ۾ 1913ع ڌاري پيدا ٿيو. هن جا والدين اسپينش هئا. سندس پرورش اتر آفريڪا ۾ ٿي ۽ هن ڪيترون ئي نوڪريون ڪيون. تنهن کان پوءِ هو فرانس جي راڄڌانيءَ ۾ آيو ۽ صحافت جو پيشو اختيار ڪيائين. 1942ع ۾ هن ”ڌاريو“ (out sider) ناول لکي، مڃتا ماڻي. هو جرمن والار خلاف مزاحمتي تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو ۽ ”لڙائي“ اخبار (جيڪا لک ڇپ ۾ نڪرندي هئي) جو ايڊيٽر هو. جنگ جي خاتمي کان اڳ ۾ هن هڪ ناٽڪ ڪَئلي گلا (رومن شهنشاهه) 1939ع ۾ لکيو ۽ جنگ دوران ناول ”اجنبي“، ”ٻاهريون ماڻهو“ ۽ ڪجهه دانشوراڻا مضمون ”سسيفس جي ڏند ڪٿا“ جي نالي سان لکيا. ان کان پوءِ هن سياست ترڪ ڪري ڇڏي ۽ سڄو وقت صحافت کي ڏيڻ لڳو ۽ هن کي بين الاقوامي مڃتا ناول ”پليگ“ ۽ ڪتاب ”باغي“، ”بغاوت، مزاحمت ۽ موت“ ۽ ڊراما ”قابوءَ سبب ملي. هن کي جنوري 1957ع ۾ کيس نوبل پرائيز به مليو. فرانس ۾ جيڪي وڏا اديب ٿيا آهن، تن ۾ آندري مالرو، (جيڪو ڊيگال جو ڪلچر منسٽر به هو ۽ جنهن اسپين جي جنگ آزادي ۾ هيمنگوي ۽ ٻين سان گڏ انٽرنيشنل برگيڊ ۾ حصو ورتو هو، وجوديت جي فلسفي تي ڪيترا ڪتاب لکندڙ ناول نويس سارتر، هن جي محبوبا سميون دي بيوار ۽ ڪامئو اچي وڃن ٿا. ڪامئو جو مشهور ناول ”پليگ“ فرانس جي باري ۾ هڪ تشبيهه هئي. ”سسيفس جي ڏند ڪٿا“ واري مضمون ۾ ڪامؤ ڏيکاريو آهي ته هن ڪائنات ۾ خوشي تڏهن ممڪن ٿي سگھي ٿي، جڏهن انسان هڪ ڀيرو اهو مڃي ته زندگيءَ کي ٻي معنيٰ نه آهي سواءِ ان جي ، جا هو ان کي ڏئي ٿو. ڪامئو ڪنهن هنڌ سارتر جي وجوديت کي به مڃيندو نظر اچي ٿو. جيتوڻيڪ هن وجوديت تي تنقيد ڪندي لکيو هو ته ”اها انهيءَ مابعد الطبيعياتي سمجھاڻيءَ جي جاءِ والاري ٿي، جيڪا هوءَ الٽ پلٽ ڪري چڪي آهي.“ ڪامو ۽ سارتر سياسي اختلاف به ڪافي رکندا هئا، ڇو ته ڪاموءَ هڪ مضمون ۾ لکيو ته: ”سياسي ۽ سماجي ترقي ڏاڪي به ڏاڪي ٿيندي ۽ مڪمل انقلاب سان نه ٿيندي، جيئن سارتر ۽ مارڪسٽ چوندا هئا.“ ڪاموءَ جي ناولن ۾ انسان ذات ۾ اعتبار واضح آهي. ڪامئو 1960ع ۾ رستي تي ڪار جي حادثي ۾ مري ويو. هن جي ناول “Outsider” جو ترجمو نامور سنڌي اديب ولي رام ولڀ ”ڌاريو“ عنوان هيٺ ڪيو آهي، جيڪو روشني پبلڪيشن ڪنڊياري پاران ڇپجي چڪو آهي.[4]

سوانح عمري

[سنواريو]

شروعاتي سال ۽ تعليم

[سنواريو]
الجزائر يونيورسٽي ڏيکاريندڙ پوسٽ ڪارڊ
الجزائر يونيورسٽي جو 20هين صديءَ جو پوسٽ ڪارڊ

البرٽ ڪاميو 7 نومبر 1913ع تي فرانسيسي الجزائر جي مونڊووي (هاڻوڪي دريان) جي هڪ پورهيت طبقي واري پاڙي ۾ ڄائو. سندس ماءُ، ڪيٿرين هيلين ڪاميو (سانچو:Née)، بالئيرڪ اسپيني نسل واري فرانسيسي عورت هئي. هوءَ ٻوڙي ۽ اڻ پڙهيل هئي.[5] هن پنهنجي پيءُ، لوسيان ڪاميو، کي ڪڏهن به نه سڃاتو؛ هو هڪ غريب فرانسيسي زرعي مزدور هو، جيڪو پهرين عالمي جنگ دوران آڪٽوبر 1914ع ۾ زواو رجمينٽ ۾ خدمت ڪندي جنگ ۾ مارجي ويو. ڪاميو، سندس ماءُ ۽ ٻيا مائٽ سندس ننڍپڻ دوران الجزائر جي بيلڪورٽ واري علائقي ۾ بنيادي مادي سهولتن کان محروم زندگي گذاريندا هئا. ڪاميو الجزائر ۾ فرانسيسي آباديءَ جو ٻيو نسل هو؛ الجزائر 1830ع کان 1962ع تائين فرانسيسي علائقو هو. سندس پيءُ جو ڏاڏو، پنهنجي نسل جي ٻين ڪيترن ماڻهن سان گڏ، 19هين صديءَ جي پهرين ڏهاڪن ۾ بهتر زندگيءَ لاءِ الجزائر لڏي آيو هو. تنهنڪري کيس پيئي-نوار سڏيو ويندو هو—اهو الجزائر ۾ ڄاول فرانسيسي ۽ ٻين يورپي نسل وارن ماڻهن لاءِ عام ٻوليءَ جو اصطلاح هو. سندس سڃاڻپ ۽ غريب پس منظر سندس پوءِ واري زندگيءَ تي گهرو اثر وڌو.[6] تنهن هوندي به، ڪاميو فرانسيسي شهري هو ۽ انديجينا تحت عرب ۽ بربر الجزائرين کان وڌيڪ حق ماڻيندو هو.[7] ننڍپڻ دوران هن کي فٽبال ۽ ترڻ سان محبت پيدا ٿي.[8]

پنهنجي استاد لوئي جرمان جي اثر هيٺ، ڪاميو 1924ع ۾ اسڪالرشپ حاصل ڪئي ته جيئن الجزائر ويجهو هڪ نامور ليسي (ثانوي اسڪول) ۾ پنهنجي پڙهائي جاري رکي سگهي.[9] جرمان فوري طور سندس تيز ذهانت ۽ سکڻ جي خواهش کي محسوس ڪيو. مڊل اسڪول ۾ هن ڪاميو کي 1924ع واري اسڪالرشپ مقابلي لاءِ تيار ڪرڻ واسطي مفت سبق ڏنا—جيتوڻيڪ سندس نانيءَ جو منصوبو هو ته هو هٿ جو پورهيو ڪندڙ بڻجي، ته جيئن هو فوراً خاندان جي گذر سفر ۾ حصو وجهي سگهي. ڪاميو سڄي زندگي لوئي جرمان لاءِ گهڻي شڪرگذاري ۽ محبت رکندو رهيو ۽ هن نوبل انعام قبول ڪرڻ واري پنهنجي تقرير جرمان لاءِ وقف ڪئي. انعام ملڻ جي خبر ٻڌڻ کان پوءِ هن لکيو:

پر جڏهن مون اها خبر ٻڌي، ته منهنجي ماءُ کان پوءِ منهنجو پهريون خيال اوهان ڏانهن ويو. اوهان کان سواءِ، ان شفقت ڀري هٿ کان سواءِ، جيڪو اوهان مون جهڙي ننڍڙي غريب ٻار ڏانهن وڌايو، اوهان جي تعليم ۽ مثال کان سواءِ، هي سڀ ڪجهه ڪڏهن به نه ٿئي ها.[10]

30 اپريل 1959ع جي هڪ خط ۾ جرمان به پنهنجي اڳوڻي شاگرد لاءِ محبت ڀريا احساس موٽايا ۽ کيس ”منهنجو ننڍڙو ڪاميو“ سڏيو.[11][12]

ڪاميو 1928ع کان 1930ع تائين Racing Universitaire d'Alger جي جونيئر ٽيم لاءِ گول ڪيپر طور کيڏيو.[13] ٽيم جي روح، ڀائپي ۽ گڏيل مقصد جي احساس کيس بيحد متاثر ڪيو.[14] ميچ رپورٽن ۾ اڪثر سندس جوش ۽ جرئت سان کيڏڻ جي ساراهه ٿيندي هئي. تنهن هوندي به، جڏهن کيس ٽيوبرڪلوسس لڳي، ته سندس فٽبال بابت سمورا ارمان ختم ٿي ويا.[13] ڪاميو پوءِ فٽبال، انساني وجود، اخلاقيات ۽ ذاتي سڃاڻپ جي وچ ۾ مشابهتون ڪڍيون. سندس لاءِ فٽبال جي سادي اخلاقيات، رياست ۽ چرچ جهڙن اختيارن طرفان مڙهيل پيچيده اخلاقيات جي ابتڙ هئي.[13]

1930ع ۾، 17 ورهين جي عمر ۾، ڪاميو ۾ ٽيوبرڪلوسس جي سڃاڻپ ٿي.[8] ڇاڪاڻ ته اها پکڙجندڙ بيماري آهي، تنهنڪري هو گهر ڇڏي پنهنجي چاچي گستاو اڪولٽ، جيڪو قصاب هو، وٽ رهڻ لڳو؛ هن نوجوان ڪاميو تي اثر وڌو. ان وقت هو پنهنجي فلسفي جي استاد ژان گرينيئر جي رهنمائيءَ سان فلسفي ڏانهن متوجه ٿيو. هو قديم يوناني فلسفين ۽ فريڊرڪ نٽشي کان متاثر ٿيو.[8] ان عرصي دوران هو رڳو جزوي وقت پڙهي سگهندو هو. پئسا ڪمائڻ لاءِ هن مختلف ننڍا ڪم ڪيا، جن ۾ خانگي استاد، گاڏين جي پرزن جو ڪلارڪ، ۽ موسمياتي اداري ۾ مددگار طور ڪم ڪرڻ شامل هئا.[15]

1933ع ۾ ڪاميو الجزائر يونيورسٽي ۾ داخلا ورتي ۽ 1936ع ۾ پلوٽينس بابت پنهنجو مقالو پيش ڪرڻ کان پوءِ licence de philosophie (بي اي) مڪمل ڪئي.[16] ڪاميو کي شروعاتي عيسائي فلسفين ۾ دلچسپي پيدا ٿي، پر نٽشي ۽ آرٿر شوپنهاور قنوطيت ۽ الحاد ڏانهن رستو هموار ڪري چڪا هئا. ڪاميو اسٽينڊال، هرمن ميلويل، فيودور دوستووسڪي ۽ فرانز ڪافڪا جهڙن ناول نگار-فلسفين جو پڻ مطالعو ڪيو.[17] ساڳئي سال هو سيمون هيئي سان مليو، جيڪا ان وقت ڪاميو جي دوست جي ساٿي هئي، ۽ پوءِ سندس پهرين زال بڻجي وئي.[15]

تشڪيلي سال

[سنواريو]

1934ع ۾ ڪاميو سيمون هيئي سان لاڳاپي ۾ هو.[18] سيمون کي مورفين جي عادت هئي، جيڪا هوءَ پنهنجي حيض جي سور کي گهٽائڻ لاءِ استعمال ڪندي هئي. سندس چاچي گستاو کي اهو لاڳاپو پسند نه هو، پر ڪاميو هيئي سان شادي ڪئي ته جيئن هوءَ لت سان وڙهي سگهي. پوءِ هن معلوم ڪيو ته هوءَ ساڳئي وقت پنهنجي ڊاڪٽر سان به لاڳاپي ۾ هئي، ۽ جوڙي پوءِ طلاق ورتي.[15]

ڪاميو 1935ع جي شروعات ۾ فرانسيسي ڪميونسٽ پارٽي (PCF) ۾ شامل ٿيو. هن ان کي ”الجزائر ۾ يورپين ۽ ’مقامي ماڻهن‘ جي وچ ۾ اڻبرابرين خلاف وڙهڻ“ جو طريقو سمجهيو، جيتوڻيڪ هو مارڪسسٽ نه هو. هن وضاحت ڪئي: ”اسان ڪميونزم کي هڪ اوزار ۽ رياضت طور ڏسي سگهون ٿا، جيڪا وڌيڪ روحاني سرگرمين لاءِ ميدان تيار ڪري ٿي.“ ڪاميو هڪ سال بعد PCF ڇڏي ڏنو.[19] 1936ع ۾ آزادي پسند الجزائري ڪميونسٽ پارٽي (PCA) قائم ٿي، ۽ ڪاميو پنهنجي استاد گرينيئر جي صلاح کان پوءِ ان ۾ شامل ٿيو. PCA ۾ ڪاميو جو مکيه ڪردار Théâtre du Travail (”مزدورن جو ٿيٽر“) کي منظم ڪرڻ هو. ڪاميو Parti du Peuple Algérien (الجزائري عوامي پارٽي [PPA]) سان به ويجهو هو، جيڪا هڪ معتدل نوآباديات مخالف/قومپرست پارٽي هئي. جيئن ٻن جنگين جي وچ واري دور ۾ ڇڪتاڻ وڌي، اسٽالنسٽ PCA ۽ PPA جا رستا جدا ٿي ويا. ڪاميو کي پارٽيءَ جي لڪير تي هلڻ کان انڪار ڪرڻ سبب PCA مان ڪڍيو ويو. انهن واقعن جي سلسلي سندس انساني وقار ۾ ايمان کي وڌيڪ تيز ڪيو. ڪاميو جو انهن بيوروڪريسين تي بي اعتمادي وڌي، جيڪي انصاف بدران ڪارڪردگيءَ کي مقصد بڻائينديون هيون. هن ٿيٽر سان پنهنجو لاڳاپو جاري رکيو ۽ پنهنجي گروهه جو نالو بدلائي Théâtre de l'Equipe (”ٽيم جو ٿيٽر“) رکيو. سندس ڪجهه اسڪرپٽس سندس پوءِ وارن ناولن جو بنياد بڻيا.[20]

1938ع ۾ ڪاميو کاٻي ڌر جي اخبار Alger républicain ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو، جيڪا پاسڪل پيا قائم ڪئي هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ هن ۾ فاشزم مخالف مضبوط احساس هئا ۽ يورپ ۾ فاشسٽ حڪومتن جو اُڀار کيس پريشان ڪري رهيو هو. ان وقت تائين ڪاميو ۾ اختيار پرست نوآباديات خلاف به سخت احساس پيدا ٿي چڪا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ هن فرانسيسي اختيارين پاران عربن ۽ بربرن سان سخت ورتاءُ ڏٺو. Alger républicain تي 1940ع ۾ پابندي وڌي وئي ۽ ڪاميو Paris-Soir ۾ لي آئوٽ ايڊيٽر طور نئين نوڪري وٺڻ لاءِ پيرس روانو ٿيو. پيرس ۾ هن پنهنجو ”پهريون چڪر“ تقريباً مڪمل ڪيو، جيڪو عبث ۽ بي معنويت بابت لکڻين تي ٻڌل هو: ناول L'Étranger (The Outsider [برطانيا] يا The Stranger [آمريڪا])، فلسفياڻو مضمون Le Mythe de Sisyphe (سيسيفس جو ڏندڪٿائي قصو)، ۽ ناٽڪ ڪاليگولا. هر چڪر هڪ ناول، هڪ مضمون ۽ هڪ ناٽڪ تي مشتمل هو.[21]

ٻي عالمي جنگ، مزاحمت ۽ ڪومبا

[سنواريو]

ڪاميو جي پيرس منتقل ٿيڻ کان ٿوري ئي دير پوءِ، ٻي عالمي جنگ جي شروعات فرانس تي اثرانداز ٿيڻ لڳي. ڪاميو فوج ۾ شامل ٿيڻ لاءِ رضاڪار ٿيو، پر کيس قبول نه ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس اڳ ٽيوبرڪلوسس ٿي چڪي هئي. جڏهن جرمن پيرس ڏانهن وڌي رهيا هئا، تڏهن ڪاميو فرار ٿي ويو. کيس Paris-Soir مان برطرف ڪيو ويو ۽ آخرڪار ليون پهتو، جتي هن 3 ڊسمبر 1940ع تي پيانو وڄائيندڙ ۽ رياضي دان فرانسين فور سان شادي ڪئي.[22] ڪاميو ۽ فور واپس الجزائر (اوران) منتقل ٿيا، جتي هن پرائمري اسڪولن ۾ پڙهايو.[23] ٽيوبرڪلوسس سبب، طبي صلاح تي هو فرانسيسي الپس ڏانهن منتقل ٿيو. اتي هن پنهنجي تصنيفن جو ٻيو چڪر لکڻ شروع ڪيو، جيڪو هن ڀيري بغاوت بابت هو—هڪ ناول، La Peste (وبا)، ۽ هڪ ناٽڪ، Le Malentendu (غلط فهمي). 1943ع تائين هو پنهنجي اڳوڻي ڪم سبب مشهور ٿي چڪو هو. هو پيرس واپس آيو، جتي ژان پال سارتر سان مليو ۽ سندس دوست بڻيو. هو دانشورن جي هڪ حلقي جو حصو پڻ بڻيو، جنهن ۾ سيمون دي بيوار ۽ آندري بريتون شامل هئا. انهن ۾ اداڪارا ماريا ڪاساريس به هئي، جنهن سان پوءِ ڪاميو جو لاڳاپو ٿيو.[24]

ڪاميو فرانسيسي قبضي دوران جرمنن خلاف زير زمين مزاحمتي تحريڪ ۾ سرگرم ڪردار ادا ڪيو. پيرس پهچڻ تي هن پابندي مڙهيل اخبار ڪومبا ۾ صحافي ۽ ايڊيٽر طور ڪم شروع ڪيو. ڪاميو پنهنجي ڪومبا وارن مضمونن لاءِ فرضي نالو استعمال ڪندو هو ۽ گرفتار ٿيڻ کان بچڻ لاءِ جعلي سڃاڻپ ڪارڊ پڻ استعمال ڪندو هو. هن فرانس جي آزاديءَ کان پوءِ به اخبار لاءِ لکڻ جاري رکيو،[25] ۽ پنهنجي حقيقي نالي سان لڳ ڀڳ روزانو ايڊيٽوريل لکندو هو.[26] انهيءَ عرصي دوران هن چار Lettres à un Ami Allemand (”هڪ جرمن دوست ڏانهن خط“) لکيون، جن ۾ هن وضاحت ڪئي ته مزاحمت ڇو ضروري هئي.[27]

ٻي عالمي جنگ کان پوءِ

[سنواريو]
خارجي ربط تي وڊيو
Presentation by Olivier Todd on Albert Camus: A Life, 15 December 1997, C-SPAN

جنگ کان پوءِ ڪاميو پيرس ۾ فور سان گڏ رهيو، جنهن 1945ع ۾ جاڙا ٻار، ڪيٿرين ۽ ژان، ڄڻيا.[28] ڪاميو هاڻي مزاحمت ۾ پنهنجي ڪردار سبب مشهور ليکڪ بڻجي چڪو هو. هن ٻه الڳ سفر ڪري آمريڪا ۽ لاطيني آمريڪا جي مختلف يونيورسٽين ۾ ليڪچر ڏنا. هن الجزائر جو به هڪ ڀيرو ٻيهر دورو ڪيو، پر مسلسل جابرانه نوآبادياتي پاليسين سبب مايوس ٿي واپس موٽي آيو، جن بابت هو اڳ ئي ڪيترائي ڀيرا خبردار ڪري چڪو هو. هن عرصي دوران هن پنهنجي ڪم جو ٻيو چڪر، ڪتاب L'Homme révolté (باغي) سان مڪمل ڪيو. ڪاميو مطلق العنان ڪميونزم تي حملو ڪيو، جڏهن ته آزادي پسند سوشلزم ۽ انارڪو-سنڊيڪلزم جي حمايت ڪئي.[29] ڪميونزم کي رد ڪرڻ سبب فرانس ۾ سندس ڪيترائي ساٿي ۽ همعصر ناراض ٿيا، ۽ اهو ڪتاب ڪاميو ۽ سارتر جي آخري جدائيءَ جو سبب بڻيو. الجزائر جي جنگ دوران مارڪسي کاٻي ڌر سان سندس لاڳاپا وڌيڪ خراب ٿي ويا.[30]

ڪاميو يورپي انضمام جو مضبوط حامي هو ۽ ان مقصد لاءِ ڪم ڪندڙ مختلف ننڍين تنظيمن ۾ سرگرم رهيو.[31] 1944ع ۾ هن Comité français pour la féderation européenne (”يورپي وفاق لاءِ فرانسيسي ڪاميٽي“ [CFFE]) قائم ڪئي، اعلان ڪندي ته يورپ ”رڳو معاشي ترقي، جمهوريت ۽ امن جي رستي تي تڏهن اڳتي وڌي سگهي ٿو، جڏهن قومي رياستون هڪ وفاق بڻجن“.[31] 1947ع–48ع ۾ هن Groupes de Liaison Internationale (GLI) قائم ڪئي، جيڪا انقلابي سنڊيڪلزم (syndicalisme révolutionnaire) جي پس منظر ۾ هڪ ٽريڊ يونين تحريڪ هئي.[32] سندس مکيه مقصد سرئلزم ۽ وجوديت جي مثبت پاسي کي ظاهر ڪرڻ هو، جڏهن ته آندري بريتون جي ناڪاريت ۽ نهيليزم کي رد ڪرڻ هو. ڪاميو هنگري تي سوويت چڙهائي ۽ اسپين ۾ فرانڪو جي حڪومت جي مطلق العنان رجحانن خلاف به آواز اٿاريو.[31]

ڪاميو جا ڪيترائي لاڳاپا رهيا، خاص طور اسپيني ڄائي اداڪارا ماريا ڪاساريس سان هڪ بي قاعده ۽ آخرڪار عوامي لاڳاپو، جنهن سان هن وسيع خط و ڪتابت ڪئي.[33] فور هن لاڳاپي کي آسان نه ورتو. 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ کيس ذهني ٽٽڻ جو شڪار ٿي اسپتال داخل ٿيڻ جي ضرورت پئي. ڪاميو، جيڪو ڏوهه جو احساس ڪندو هو، عوامي زندگيءَ کان پاسو ڪرڻ لڳو ۽ ڪجهه عرصي لاءِ ٿورو اداس رهيو.[34]

1957ع ۾ ڪاميو کي خبر ملي ته کيس ادب جو نوبل انعام ڏنو پيو وڃي. اها ڳالهه هن لاءِ حيرت جو سبب بڻي؛ هن توقع ڪئي هئي ته آندري مالرو اهو انعام کٽيندو. 44 سالن جي عمر ۾، هو رڊيارڊ ڪپلنگ کان پوءِ اهو انعام حاصل ڪندڙ ٻيو سڀ کان ننڍي عمر وارو شخص هو؛ ڪپلنگ 41 سالن جو هو. ان کان پوءِ هن پنهنجي آتم ڪٿا Le Premier Homme (پهريون ماڻهو) تي ڪم شروع ڪيو، ته جيئن ”اخلاقي سکيا“ جو جائزو وٺي سگهي. هو ٻيهر ٿيٽر ڏانهن به موٽيو.[35] نوبل انعام مان مليل رقم سان هن دوستووسڪي جي ناول ڀوت کي اسٽيج لاءِ اقتباس ڪيو ۽ هدايت ڏني. اهو ناٽڪ جنوري 1959ع ۾ پيرس جي انتوان ٿيٽر ۾ پيش ٿيو ۽ تنقيدي طور ڪامياب رهيو.[36]

انهن سالن ۾ هن فلسفي سيمون وئيل جون تصنيفون مرڻ کان پوءِ ”Espoir“ (”اميد“) نالي سلسلي ۾ شايع ڪيون، جيڪو هن ايڊيشن گاليمار لاءِ قائم ڪيو هو. وئيل جو سندس فلسفي تي وڏو اثر هو،[37][38] ڇاڪاڻ⁠تہ هو سندس لکڻين کي نهيليزم جي ”ترياق“ طور ڏسندو هو.[39][40] ڪاميو هن کي ”اسان جي دور جو واحد عظيم روح“ قرار ڏنو.[41]

وفات

[سنواريو]
ڪاميو جي قبر جي تصوير
البرٽ ڪاميو جي قبر
فرانس جي شهر ويلبلوين ۾ ڪاميو جي يادگار تي لڳل ٽامي جي تختي. ان تي لکيل آهي: ”يون ڊپارٽمينٽ جي جنرل ڪائونسل طرفان، ليکڪ البرٽ ڪاميو کي خراج عقيدت، جنهن جو لاش 4 کان 5 جنوري 1960ع جي رات ويلبلوين جي ٽائون هال ۾ آخري ديدار لاءِ رکيو ويو.“
ويلبلوين ۾ ٺهيل ڪاميو جي يادگار جي تصوير.
ويلبلوين ۾ ٺهيل ڪاميو جي يادگار، جتي هو 4 جنوري 1960ع تي ڪار حادثي ۾ فوت ٿيو.

ڪاميو 4 جنوري 1960ع تي 46 ورهين جي عمر ۾ سانس ويجهو، لي گران فوسار ۾، ويلبلوين نالي ننڍڙي شهر ۾ ڪار حادثي ۾ فوت ٿيو. هن 1960ع جي نئين سال جون موڪلون پنهنجي خاندان ۽ پنهنجي ناشر ميشيل گاليمار، ايڊيشن گاليمار، سان گڏ لورمارن، ووڪلوز ۾ پنهنجي گهر ۾ گذاريون هيون؛ گڏوگڏ گاليمار جي زال جانين ۽ ڌيءَ آن پڻ هيون. ڪاميو جي زال ۽ ٻار 2 جنوري تي ٽرين وسيلي پيرس موٽي ويا، پر ڪاميو گاليمار جي شاندار فاسيل ويگا ايف وي 2 ۾ واپس وڃڻ جو فيصلو ڪيو. ڪار روٽ ناسونال 5 (هاڻي آر اين 6 يا ڊي 606) جي ڊگهي سڌي حصي تي هڪ چنار جي وڻ سان ٽڪرائجي وئي. ڪاميو، جيڪو مسافر سيٽ تي ويٺل هو، فوراً فوت ٿي ويو، جڏهن ته گاليمار پنج ڏينهن پوءِ فوت ٿيو. جانين ۽ آن گاليمار زخمي نه ٿيون.[42]

2011ع ۾ اطالوي ليکڪ جيوواني ڪيٽيلي دليل ڏنو ته ڪاميو کي شايد ڪي جي بي سوويت يونين تي تنقيد ڪرڻ سبب قتل ڪيو هو.[43] 2013ع ۾ ڪيٽيلي ان موضوع تي هڪ ڪتاب شايع ڪيو.[44][45] ان جو انگريزي ترجمو 2020ع ۾ شايع ٿيو.[46][47]

هٿ سان لکيل 144 صفحن جو مسودو، جنهن جو عنوان لي پريميئر اوم هو (انگريزي ترجمي ۾ پهريون ماڻهو طور شايع ٿيو)،[48] حادثي واري گاڏيءَ جي ملبے مان مليو. ڪاميو اڳڪٿي ڪئي هئي ته الجزائر ۾ سندس ننڍپڻ تي ٻڌل هي اڻپورو ناول سندس بهترين ڪم هوندو.[28] ڪاميو کي فرانس جي لورمارن قبرستان، ووڪلوز ۾ دفن ڪيو ويو، جتي هو رهندو هو.[49] ژان پال سارتر تعزيتي لکڻي پڙهي، جنهن ۾ ڪاميو جي بهادر ”ضدي انسانيت پسندي“ کي خراج پيش ڪيو ويو.[50] وليم فاڪنر سندس تعزيتي نوٽ لکيو، جنهن ۾ چيو: ”جڏهن هن لاءِ دروازو بند ٿيو، تڏهن هو ان جي هن پاسي اڳ ئي اهو لکي چڪو هو، جيڪو هر فنڪار، جيڪو زندگيءَ ۾ موت جي اڳواٽ ڄاڻ ۽ نفرت پاڻ سان گڏ کڻي هلندو آهي، ڪرڻ جي اميد رکندو آهي: آءٌ هتي هئس.“[51]

ادبي پيشو

[سنواريو]
نوبل انعام حاصل ڪرڻ کان پوءِ ڪاميو، اسٽاڪهوم جي لوسيا کي تاج پارائيندي.
ادب جو نوبل انعام قبول ڪرڻ کان ٽي ڏينهن پوءِ، 13 ڊسمبر 1957ع تي ڪاميو، اسٽاڪهوم جي لوسيا کي تاج پارائيندي

ڪاميو جي پهرين شايع ٿيل تصنيف آستورياس ۾ بغاوت (Revolt in Asturias) نالي هڪ ناٽڪ هو، جيڪو هن مئي 1936ع ۾ ٽن دوستن سان گڏ لکيو. ان جو موضوع 1934ع ۾ اسپيني کنين جي مزدورن جي بغاوت هو، جنهن کي اسپيني حڪومت بي رحميءَ سان دٻايو، جنهن جي نتيجي ۾ 1,500 کان 2,000 ماڻهو مارجي ويا. مئي 1937ع ۾ هن پنهنجو پهريون ڪتاب L'Envers et l'Endroit (وچ ۾، جنهن جو ترجمو The Wrong Side and the Right Side به ڪيو ويو آهي) لکيو. ٻئي ڪتاب ايڊمون شارلو جي ننڍڙي اشاعتي اداري طرفان شايع ٿيا.[52]

ڪاميو پنهنجي ڪم کي ٽن چڪرن ۾ ورهايو. هر چڪر هڪ ناول، هڪ مضمون ۽ هڪ ناٽڪ تي مشتمل هو. پهريون عبث جو چڪر هو، جنهن ۾ L'Étranger، Le Mythe de Sisyphe ۽ Caligula شامل هئا. ٻيو بغاوت جو چڪر هو، جنهن ۾ La Peste (وبا), L'Homme révolté (باغي) ۽ Les Justes (منصف قاتل) شامل هئا. ٽيون، محبت جو چڪر، Nemesis تي مشتمل هو. هر چڪر هڪ موضوع جو جائزو هو، جنهن ۾ بت پرست ڏندڪٿا جو استعمال ڪيو ويو ۽ بائبلي اشارا شامل ڪيا ويا.[53]

پهرئين چڪر جا ڪتاب 1942ع کان 1944ع جي وچ ۾ شايع ٿيا، پر موضوع اڳ ئي تصور ڪيو ويو هو، گهٽ ۾ گهٽ 1936ع تائين.[54] هن چڪر وسيلي ڪاميو جو مقصد انساني حالت بابت سوال اٿارڻ، دنيا کي هڪ عبث جاءِ طور بحث هيٺ آڻڻ، ۽ انسانيت کي مطلق العنانيت جي نتيجن کان خبردار ڪرڻ هو.[55]

ڪاميو ٻئي چڪر تي ڪم تڏهن شروع ڪيو، جڏهن هو 1942ع جي آخري مهينن ۾ الجزائر ۾ هو، ۽ جرمن فوجون اتر آفريڪا تائين پهچي رهيون هيون.[56] ٻئي چڪر ۾ ڪاميو پروميٿيس کي، جنهن کي انقلابي انسانيت پسند طور پيش ڪيو ويو آهي، انقلاب ۽ بغاوت جي وچ واري بارڪ فرق کي اجاگر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو. هو بغاوت جي مختلف پاسن، ان جي مابعدالطبيعات، ۽ سياست سان ان جي لاڳاپي جو تجزيو ڪري ٿو، ۽ پوءِ ان کي جديديت، تاريخيت ۽ خدا جي عدم موجودگيءَ جي نظر سان پرکي ٿو.[57]

نوبل انعام حاصل ڪرڻ کان پوءِ، ڪاميو پنهنجا امن پسند لاڙا رکندڙ خيال Actuelles III: Chronique algérienne 1939–1958 (الجزائري تاريخون) ۾ گڏ ڪري، واضح ڪري ۽ شايع ڪيا. پوءِ هن الجزائر جي جنگ کان پاڻ کي پري رکڻ جو فيصلو ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن ذهني بار کي تمام ڳرو محسوس ڪيو. هو ٿيٽر ۽ ٽئين چڪر ڏانهن موٽيو، جيڪو محبت ۽ نيميسس، انتقام جي يوناني ۽ رومي ديوي، بابت هو.[35]

ڪاميو جون ٻه تصنيفون سندس وفات کان پوءِ شايع ٿيون. پهرين La mort heureuse (خوشگوار موت) (1971ع) نالي ناول هو، جيڪو 1936ع کان 1938ع جي وچ ۾ لکيو ويو. ان ۾ پيٽريس مرسو نالي هڪ ڪردار آهي، جيڪو اجنبي جي مرسو سان ملندڙ جلندڙ آهي. ٻنهي ڪتابن جي لاڳاپي بابت عالمن ۾ بحث موجود آهي. ٻي اڻپوري ناول Le Premier homme (پهريون ماڻهو، 1994ع ۾ شايع ٿيل) هئي، جيڪا ڪاميو پنهنجي وفات کان اڳ لکي رهيو هو. اها الجزائر ۾ سندس ننڍپڻ بابت آتم ڪٿائي تصنيف هئي ۽ 1994ع ۾ ان جي اشاعت ڪاميو جي مبينا غيرتائب نوآباديات پسندي بابت وسيع نئين جائزي جو سبب بڻي.[58]

ڪاميو جون صنف ۽ چڪر موجب تصنيفون، ميٿيو شارپ موجب[59]
سال بت پرست ڏندڪٿا بائبلي اشارو ناول ناٽڪ
1937ع–42عسيسيفسبيگانگي، جلاوطنياجنبي (L'Étranger)ڪاليگولا،
غلط فهمي (Le Malentendu)
1943ع–52عپروميٿيسبغاوتوبا (La Peste)گهيري جي حالت (L'État de siège)
منصف (Les Justes)
1952ع–58عڏوهه، زوال؛ جلاوطني ۽ بادشاهت؛
يوحنا بپتسما ڏيندڙ، مسيح		زوال (La Chute)The Possessed (دوستووسڪي) جا اقتباس؛
فاڪنر جو Requiem for a Nun
1958ع–نيميسسبادشاهتپهريون ماڻهو (Le Premier Homme)

سياسي موقف

[سنواريو]

ڪاميو هڪ اخلاقيت پسند هو؛ سندس خيال هو ته سياست جي رهنمائي اخلاق کي ڪرڻ گهرجي. جيتوڻيڪ هن ان ڳالهه کان انڪار نه ڪيو ته اخلاقي قدر وقت سان گڏ بدلجن ٿا، پر هن ڪلاسيڪي مارڪسي نظريي کي رد ڪيو، جنهن موجب تاريخي مادي لاڳاپا اخلاق جو تعين ڪن ٿا.[60]

ڪاميو مارڪسزم–ليننزم جو پڻ سخت نقاد هو، جنهن کي هو، خاص طور سوويت يونين جي صورت ۾، مطلق العنان سمجهندو هو. ڪاميو سوويت نموني جي همدردن ۽ سندن ”مڪمل غلاميءَ کي آزادي سڏڻ واري فيصلي“ جي مذمت ڪئي.[61] آزادي پسند سوشلزم جي حامي طور هن چيو ته سوويت يونين سوشلسٽ نه هو ۽ آمريڪا آزاد خيال نه هو.[62] سوويت يونين تي سندس تنقيد سبب سياسي کاٻي ڌر جي ٻين ماڻهن سان سندس ٽڪراءُ ٿيو، خاص طور سندس وقت بوقت دوست رهندڙ ژان پال سارتر سان.[60]

ٻي عالمي جنگ دوران فرانس تي نازي قبضي خلاف فرانسيسي مزاحمتي تحريڪ ۾ سرگرم ڪاميو مزاحمتي رسالي ڪومبا لاءِ لکندو ۽ ان جي ادارت ڪندو هو. جرمن قابضن سان فرانسيسي سهڪار بابت هن لکيو: ”هاڻي واحد اخلاقي قدر جرئت آهي، جيڪا هتي انهن ڪٺ پتلين ۽ لٻاڙين جو فيصلو ڪرڻ لاءِ ڪارائتي آهي، جيڪي عوام جي نالي ۾ ڳالهائڻ جي دعويٰ ڪن ٿا.“[63] فرانس جي آزاديءَ کان پوءِ ڪاميو چيو: ”هن ملڪ کي ٽاليران جي نه، پر سينٽ-جسٽ جي ضرورت آهي.“[64] جنگ کان پوءِ جي عدالتن جي حقيقت جلد ئي سندس راءِ بدلائي ڇڏي: ڪاميو کليل نموني پنهنجو موقف تبديل ڪيو ۽ سڄي حياتي موت جي سزا جو مخالف رهيو.[64]

ڪاميو کي انارڪسٽ خيالن سان همدردي هئي، جيڪا 1950ع واري ڏهاڪي ۾ وڌيڪ مضبوط ٿي، جڏهن هن سمجهڻ شروع ڪيو ته سوويت نمونو اخلاقي طور ڏيوالو نڪري چڪو آهي.[65] ڪاميو هر قسم جي استحصال، اختيار يا ملڪيت، ۽ گڏوگڏ رياست ۽ مرڪزيت جي سخت خلاف هو.[66] تنهن هوندي به، هو انقلاب جو مخالف هو؛ هن باغي ۽ انقلابي ۾ فرق ڪيو ۽ سندس خيال هو ته ”مطلق سچ“ تي ايمان، جيڪو گهڻو ڪري تاريخ يا عقل جو روپ اختيار ڪري ٿو، انقلابي کي اتساهي ٿو ۽ المناڪ نتيجن ڏانهن وٺي وڃي ٿو.[67] سندس خيال هو ته بغاوت دنيا ۾ ماورائي معنويت جي کوٽ خلاف اسان جي ڪاوڙ مان جنم وٺي ٿي، جڏهن ته سياسي بغاوت فرد جي وقار ۽ خودمختياريءَ تي حملن خلاف اسان جو ردعمل آهي.[67] ڪاميو سياسي تشدد جو مخالف هو ۽ ان کي رڳو نادر ۽ انتهائي محدود حالتن ۾ برداشت جوڳو سمجهندو هو؛ هو انقلابي دهشتگردي جو پڻ مخالف هو، جنهن تي هن تاريخ جي قربانگاهه تي بيگناهه زندگيون قربان ڪرڻ جو الزام هنيو.[68]

ڊيوڊ شرمين ڪاميو کي انارڪو-سنڊيڪلسٽ سمجهي ٿو.[69] گريم نڪلسن ڪاميو کي وجوديت پسند انارڪسٽ سمجهي ٿو.[70]

انارڪسٽ آندري پروڌومو پهريون ڀيرو 1948ع ۾ Cercle des Étudiants Anarchistes (انارڪسٽ شاگردن جو حلقو) جي هڪ گڏجاڻيءَ ۾ کيس انارڪسٽ فڪر کان واقف همدرد طور متعارف ڪرايو. ڪاميو انارڪسٽ رسالن جهڙوڪ لي ليبرٽير (آزادي پسند)، لا ريوولوسيون پروليتيرين (مزدور انقلاب) ۽ سوليداريداد اوبريرا (مزدورن جي يڪجهتي) لاءِ لکيو؛ آخري رسالو انارڪو-سنڊيڪلسٽ نيشنل ڪنفيڊريشن آف ليبر (سي اين ٽي، مزدورن جي قومي ڪنفيڊريشن) جو ترجمان هو.[71]

ڪاميو الجزائري انقلاب (1954ع–1962ع) دوران غيرجانبدار موقف اختيار ڪيو. جيتوڻيڪ هو قومي آزادي محاذ (ايف ايل اين) جي تشدد جو مخالف هو، پر هن نوآبادياتي فرانس طرفان ڪيل ناانصافين ۽ ظلمن کي تسليم ڪيو. هن پيئر مينڊيس فرانس جي گڏيل سوشلسٽ پارٽي (پي ايس يو) ۽ بحران بابت ان جي طريقي جي حمايت ڪئي؛ مينڊيس فرانس ٺاهه جو حامي هو. ڪاميو ساڳي سوچ رکندڙ الجزائري ڪارڪن عزيز ڪيسوس جي پڻ حمايت ڪئي. ڪاميو ٻنهي ويڙهاڪ ڌرين وچ ۾ جنگبنديءَ لاءِ ڳالهين ڪرڻ خاطر الجزائر ويو، پر سڀني ڌرين کيس شڪ جي نظر سان ڏٺو.[72] هڪ اڪثر غلط نموني نقل ڪيل واقعي ۾، ڪاميو 1957ع ۾ اسٽاڪهوم ۾ نوبل انعام قبول ڪرڻ وقت هڪ الجزائري نقاد کي جواب ڏيندي انصاف کي انقلابي دهشتگرديءَ جي برابر سمجهڻ واري غلط تصور کي رد ڪيو: ”هاڻي ماڻهو الجزائر شهر جي ٽرامن ۾ بم رکي رهيا آهن. انهن مان ڪنهن هڪ ٽرام ۾ منهنجي ماءُ به ٿي سگهي ٿي. جيڪڏهن اهو انصاف آهي، ته پوءِ مان پنهنجي ماءُ کي ترجيح ڏيان ٿو.“[73][74] نقادن هن جواب کي رجعت پسندانه ۽ نوآبادياتي روَيي جو نتيجو قرار ڏنو آهي.[75]

ڪاميو ايٽمي هٿيارن جي پکيڙ ۽ هيروشيما ۽ ناگاساڪي تي ايٽمي بمباري جو سخت نقاد هو.[76] 1950ع واري ڏهاڪي ۾ ڪاميو پنهنجون ڪوششون انساني حقن لاءِ وقف ڪيون. 1952ع ۾ هن يونيسڪو ۾ پنهنجي عهدي تان استعيفا ڏني، جڏهن گڏيل قومن ڪائوديلو جنرل فرانسسڪو فرانڪو جي اڳواڻيءَ هيٺ اسپين کي ميمبر طور قبول ڪيو.[34] ڪاميو پنهنجي امن پسنديءَ تي قائم رهيو ۽ دنيا ۾ هر هنڌ موت جي سزا جي مخالفت ڪئي. هن ليکڪ، دانشور ۽ موت جي سزا خلاف ليگ جي باني آرٿر ڪوسلر سان گڏ موت جي سزا خلاف موت جي سزا بابت ويچار نالي مضمون لکيو، جيڪو ڪالمان-ليوي 1957ع ۾ شايع ڪيو.[77]

البرٽ آئنسٽائن سان گڏ ڪاميو عوام جي عالمي ڪنوينشن (پي ڊبليو سي)، جنهن کي عوام جي عالمي آئين ساز اسيمبلي (پي ڊبليو سي اي) پڻ سڏيو ويندو هو، جي سرپرستن مان هڪ هو. اها گڏجاڻي 1950ع کان 1951ع جي وچ ۾ سوئٽزرلينڊ جي جنيوا شهر ۾ پيليس اليڪٽورل ۾ ٿي.[78][79]

الجزائر ۾ ڪردار

[سنواريو]
1905ع کان 1955ع تائين فرانسيسي الجزائر جي انتظامي تنظيم ڏيکاريندڙ نقشو
1905ع کان 1955ع تائين فرانسيسي الجزائر جي انتظامي تنظيم

الجزائر ۾ فرانسيسي والدين جي گهر ڄاول ڪاميو، عربن ۽ بربرن خلاف فرانس جي اداراتي نسل پرستي کان واقف هو، پر هو امير اشرافيه جو حصو نه هو. هن ننڍپڻ انتهائي غريب حالتن ۾ گذاريو، پر هو فرانس جو شهري هو ۽ ان حيثيت سان شهرين جي حقن جو حقدار هو؛ ملڪ جي اڪثريتي عرب ۽ بربر آباديءَ کي اهي حق حاصل نه هئا.[80]

ڪاميو ”نئين ڀونوچ سمنڊ واري ثقافت“ جو زوردار حامي هو. اهو الجزائر جي ماڻهن جي گهڻ نسلي سڃاڻپ کي قبول ڪرڻ بابت سندس تصور هو، جيڪو لاتينيتي جي مخالفت ۾ هو؛ اها الجزائر ۾ ڄاول ٻين پيئي نوار — فرانسيسين يا ٻين يورپين — ۾ مشهور فاشزم نواز ۽ يهود دشمن نظريو هو. ڪاميو لاءِ هن تصور ۾ اها يوناني انسانيت پسندي سمايل هئي، جيڪا ڀونوچ سمنڊ جي چوڌاري عام ماڻهن ۾ زنده رهي هئي.[81] 1938ع ۾ ”نئين ڀونوچ سمنڊ واري ثقافت“ بابت سندس تقرير ان وقت جي سندس خيالن جو سڀ کان منظم اظهار پيش ڪري ٿي. ڪاميو بلوم–ويوليٽ تجويز جي پڻ حمايت ڪئي، جنهن جو مقصد الجزائرين کي مڪمل فرانسيسي شهريت ڏيڻ هو؛ هن هڪ منشور ۾ بنيادي مساوات پسند دليلن جي بنياد تي هن انضمامي تجويز جو دفاع ڪيو.[82] 1939ع ۾ ڪاميو الجي ريپبلڪن لاءِ ڪابائلي جي جابلو علائقن جي رهواسين جي خوفناڪ رهڻي ڪهڻي بابت سخت تنقيدي مضمونن جو هڪ سلسلو لکيو. هن هنگامي ضرورت طور معاشي، تعليمي ۽ سياسي سڌارن جي حمايت ڪئي.[83]

1945ع ۾، فرانسيسي بدسلوڪي خلاف عربن جي بغاوت کان پوءِ ٿيل سطيف ۽ گيلما قتل عام جي پٺيان، ڪاميو انهن ٿورن سرزمين فرانس جي صحافين مان هڪ هو، جن نوآباديءَ جو دورو ڪيو. هن اتان جي حالتن بابت مضمونن جو هڪ سلسلو لکيو ۽ فرانسيسي سڌارن ۽ الجزائر جي ماڻهن جي مطالبن کي مڃڻ لاءِ رعايتن جي حمايت ڪئي.[84]

جڏهن 1954ع ۾ الجزائري جنگ شروع ٿي، تڏهن ڪاميو هڪ اخلاقي مونجهاري کي منهن ڏنو. هن پنهنجي والدين جهڙن پيئي نوار سان سڃاڻپ محسوس ڪئي ۽ بغاوت خلاف فرانسيسي حڪومت جي ڪارروائين جو دفاع ڪيو. سندس دليل هو ته الجزائري بغاوت مصر جي اڳواڻيءَ هيٺ ”نئين عرب سامراجيت“ جو لازمي حصو ۽ روس طرفان ”يورپ کي گهيري ۾ آڻڻ“ ۽ ”آمريڪا کي اڪيلو ڪرڻ“ لاءِ منظم ڪيل ”اولهه مخالف“ جارحيت هئي.[85] جيتوڻيڪ هو الجزائر لاءِ وڌيڪ خودمختياري يا وفاق جو حامي هو، پر مڪمل آزاديءَ جو نه، ۽ سندس خيال هو ته پيئي نوار ۽ عرب گڏجي رهي سگهن ٿا. جنگ دوران هن شهري جنگبنديءَ جي حمايت ڪئي، جنهن تحت عام شهرين کي بچايو وڃي ها. ٻنهي ڌرين ان تجويز کي بيوقوفي سمجهي رد ڪري ڇڏيو. پردي پٺيان هن انهن قيد ٿيل الجزائرين لاءِ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو، جن کي موت جي سزا جو خطرو هو.[86] سندس موقف تي کاٻي ڌر ۽ پوءِ نوآباديات پڄاڻان ادب جي نقادن، جهڙوڪ ايڊورڊ سعيد، سخت تنقيد ڪئي؛ اهي يورپي سامراجيت جا مخالف هئا ۽ الزام هنيو ته ڪاميو جا ناول ۽ مختصر ڪهاڻيون الجزائر جي عرب آباديءَ جي نوآبادياتي عڪاسي — يا شعوري حذف — سان ڀريل آهن.[87] سندن نظر ۾ ڪاميو هاڻي مظلومن جو محافظ نه رهيو هو.[88] ڪاميو هڪ ڀيرو چيو هو ته الجزائر جون مشڪلاتون ”مٿس ائين اثرانداز ٿينديون هيون، جيئن ٻين ماڻهن کي پنهنجي ڦڦڙن ۾ سور محسوس ٿيندو آهي.“[89]

فلسفو

[سنواريو]

وجوديت

[سنواريو]

جيتوڻيڪ ڪاميو جو لاڳاپو گهڻو ڪري عبثيت سان ڳنڍيو وڃي ٿو،[90] پر کيس عام طور وجوديت پسند طور درجي بندي ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته هن پاڻ ڪيترن ئي موقعن تي اهو اصطلاح رد ڪيو هو.[91]

ڪاميو پاڻ چيو هو ته سندس فلسفياڻيون پاڙون قديم يوناني فلسفي، نٽشي ۽ 17هين صديءَ جي اخلاق پسند مفڪرن ۾ هيون، جڏهن ته وجوديت 19هين ۽ 20هين صديءَ جي شروعاتي فلسفي مان اڀري، جنهن ۾ سورين ڪيرڪيگارڊ، ڪارل ياسپرس ۽ مارٽن هائيڊيگر جهڙا مفڪر شامل هئا.[92] هن اهو پڻ چيو ته سندس تصنيف سيسيفس جو ڏندڪٿائي قصو وجوديت جي مختلف پهلوئن تي تنقيد هئي.[93] ڪاميو وجوديت کي هڪ فلسفي طور رد ڪيو، پر سندس تنقيد گهڻو ڪري سارتر واري وجوديت ۽ — نسبتاً گهٽ حد تائين — مذهبي وجوديت تي مرڪوز هئي. سندس خيال هو ته مارڪس ۽ سارتر طرفان تاريخ کي ڏنل اهميت، انساني آزاديءَ بابت سندس عقيدي سان مطابقت نه ٿي رکي.[94] ڊيوڊ شرمين ۽ ٻين عالمن جو اهو پڻ خيال آهي ته سارتر ۽ ڪاميو وچ ۾ رقابت به ڪاميو طرفان وجوديت کي رد ڪرڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.[95] ڊيوڊ سمپسن وڌيڪ دليل ڏئي ٿو ته ڪاميو جي انسانيت پسندي ۽ انساني فطرت ۾ عقيدي کيس ان وجوديت پسند نظريي کان الڳ ڪيو، جنهن موجب وجود ماهيت کان اڳ اچي ٿو.[96]

ٻئي پاسي، ڪاميو پنهنجي فلسفي جو وڏو حصو وجودي سوالن جي چوڌاري مرڪوز رکيو. زندگيءَ جي عبثيت ۽ ان جو لازمي طور موت تي ختم ٿيڻ سندس ڪمن ۾ نمايان آهن. سندس عقيدو هو ته عبث — يعني زندگيءَ جو معنيٰ کان خالي هجڻ، يا جيڪڏهن ڪا معنيٰ موجود به هجي ته انسان جو ان کي ڄاڻڻ کان قاصر هجڻ — اهڙي حقيقت آهي، جنهن کي انسان کي قبول ڪرڻ گهرجي. عيسائيت جي مخالفت ۽ انفرادي اخلاقي آزادي ۽ ذميواريءَ سان سندس وابستگي، ٻين وجوديت پسند ليکڪن سان سندس هڪجهڙائين مان رڳو ڪجهه آهن.[97] ڪاميو وجوديت جي بنيادي سوالن مان هڪ، يعني خودڪشيءَ جي مسئلي کي پڻ بحث هيٺ آندو. هن لکيو: ”حقيقت ۾ رڳو هڪ ئي سنجيده فلسفياڻو سوال آهي، ۽ اهو خودڪشي آهي.“[98] ڪاميو خودڪشيءَ جي سوال کي زندگيءَ جي عبثيت جي هڪ فطري حل طور اڀرندڙ سوال سمجهيو.[60]

بي معنويت/عبثيت

[سنواريو]

ڪيترن ئي وجوديت پسند ليکڪن عبث تي بحث ڪيو آهي ۽ هر هڪ وٽ ان جي ماهيت ۽ اهميت بابت پنهنجي تشريح آهي. ڪيرڪيگارڊ جو خيال آهي ته مذهبي سچائين جي عبثيت ماڻهن کي عقلي طريقي سان خدا تائين پهچڻ کان روڪي ٿي.[99] سارتر انفرادي تجربي جي عبثيت کي تسليم ڪري ٿو. عبث بابت ڪاميو جا خيال سندس ڪتابن جي پهرئين سلسلي ۽ ادبي مضمون سيسيفس جو ڏندڪٿائي قصو کان شروع ٿين ٿا، جيڪو هن موضوع تي سندس اهم تصنيف آهي. 1942ع ۾ هن اجنبي ۾ عبث زندگي گذاريندڙ هڪ شخص جي ڪهاڻي شايع ڪئي. هن رومي شهنشاهه ڪيليگولا بابت هڪ ناٽڪ پڻ لکيو، جنهن ۾ عبث منطق جي پيروي ڏيکاري وئي آهي؛ اهو ناٽڪ 1945ع تائين پيش نه ڪيو ويو. سندس شروعاتي خيال 1937ع ۾ سندس پهرئين مضمونن جي مجموعي وچ ۽ وچ ۾ ۾ ظاهر ٿيا. عبث جا موضوع 1938ع ۾ سندس مضمونن جي ٻئي مجموعي Noces (شاديون) ۾ وڌيڪ پختگيءَ سان پيش ڪيا ويا. انهن مضمونن ۾ ڪاميو عبث جي تجربي تي ويچار ڪري ٿو.[100] عبث جي تصور جا پهلو وبا ۾ پڻ ملي سگهن ٿا.[101]

تيپازا ۾ 1961ع ۾ فرانسيسي مصور لوئي بينيست جو ٺاهيل يادگاري پٿر، جنهن تي شاديون مان هي اقتباس اُڪريل آهي: ”هتي آءٌ عظمت جو تصور سمجهان ٿو: بي حد محبت ڪرڻ جي آزادي.“

ڪاميو عبث جي سارتر واري وصف جي پيروي ڪري ٿو: ”اهو، جنهن جي ڪا معنيٰ نه هجي. اهڙيءَ طرح انسان جو وجود عبث آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس اتفاقي وجود لاءِ ڪو به ٻاهريون جواز موجود ناهي.“[99] عبث تڏهن پيدا ٿئي ٿو، جڏهن هڪ بي شعور ڪائنات ۾ موجود انسان اهو محسوس ڪري ٿو ته انساني قدر ڪنهن مضبوط ٻاهرئين بنياد تي قائم ناهن؛ جيئن ڪاميو پاڻ وضاحت ڪري ٿو، عبث ”انساني ضرورت ۽ دنيا جي بي دليل خاموشيءَ جي ٽڪراءَ“ جو نتيجو آهي.[102] جيتوڻيڪ عبثيت کان بچڻ ممڪن ناهي، پر ڪاميو عدم پسندي ڏانهن نه ٿو وڃي. تنهن هوندي به، عبثيت جي ادراڪ سان اهو سوال پيدا ٿئي ٿو: انسان کي جيئرو ڇو رهڻ گهرجي؟ خودڪشي هڪ اهڙو اختيار آهي، جنهن کي ڪاميو انساني قدرن ۽ آزاديءَ تان هٿ کڻڻ سمجهي سختيءَ سان رد ڪري ٿو. ان جي بدران هو تجويز ڪري ٿو ته اسان عبثيت کي پنهنجي زندگيءَ جو حصو سمجهي قبول ڪريون ۽ ان سان گڏ جيئون.[103]

ڪاميو کي ان ڳالهه تي افسوس هو ته کيس مسلسل ”عبث جو فلسفي“ سڏيو ويندو هو. سيسيفس جو ڏندڪٿائي قصو شايع ڪرڻ کان ٿوري ئي عرصي پوءِ هن عبث ۾ گهٽ دلچسپي ڏيکارڻ شروع ڪئي. سندس خيالن کي ٻين تصورن کان ڌار ڪرڻ لاءِ عالم ڪڏهن ڪڏهن ”ڪاميو جي عبث“ لاءِ ”عبث جو تضاد“ وارو اصطلاح استعمال ڪندا آهن.[104]

بغاوت

[سنواريو]

ڪاميو هر قسم جي جبر، ناانصافي يا انساني حالت جي بي حرمتي ڪندڙ ڪنهن به شيءِ خلاف بغاوت جو دليل پيش ڪيو. تنهن هوندي به، هو ايترو محتاط هو جو بغاوت جون حدون پڻ مقرر ڪيائين.[105] باغي ۾ هن موضوع بابت سندس خيالن جي تفصيلي وضاحت ڏنل آهي. ان ۾ هو سيسيفس جو ڏندڪٿائي قصو ۾ بيان ڪيل عبث جي تصور کي اڳتي وڌائي ٿو. تمهيد ۾، جتي هو بغاوت جي مابعدالطبيعات جو جائزو وٺي ٿو، اتي هو هن جملي تي پهچي ٿو: ”آءٌ بغاوت ڪريان ٿو، تنهنڪري اسين موجود آهيون“، جيڪو گڏيل انساني حالت جي سڃاڻپ ڏانهن اشارو ڪري ٿو.[106] ڪاميو انقلاب ۽ بغاوت وچ ۾ فرق پڻ واضح ڪري ٿو ۽ نشاندهي ڪري ٿو ته تاريخ ڏيکاريو آهي ته باغيءَ جو انقلاب آسانيءَ سان هڪ جابر حڪومت ۾ تبديل ٿي سگهي ٿو؛ تنهنڪري هو انقلاب سان گڏ هلندڙ اخلاقي قدرن کي اهميت ڏئي ٿو.[107] ڪاميو هڪ اهم سوال اٿاري ٿو: ڇا خاموش ڪائنات ۾ انسان لاءِ اخلاقي ۽ بامعنيٰ طريقي سان عمل ڪرڻ ممڪن آهي؟ سندس مطابق جواب ها آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ عبث جو تجربو ۽ شعور اخلاقي قدر پيدا ڪن ٿا ۽ اسان جي عملن جون حدون پڻ مقرر ڪن ٿا.[108] ڪاميو بغاوت جي جديد صورت کي ٻن قسمن ۾ ورهائي ٿو. پهرين مابعدالطبيعاتي بغاوت آهي، جيڪا ”اها تحريڪ آهي، جنهن وسيلي انسان پنهنجي حالت ۽ سموري تخليق خلاف احتجاج ڪري ٿو“. ٻي صورت تاريخي بغاوت آهي، جيڪا مابعدالطبيعاتي بغاوت جي تجريدي روح کي عملي شڪل ڏيڻ ۽ دنيا کي بدلائڻ جي ڪوشش آهي. هن ڪوشش ۾ باغيءَ کي دنيا جي برائي ۽ هر بغاوت ۾ سمايل اندروني برائيءَ وچ ۾ توازن قائم رکڻو پوي ٿو ۽ ڪنهن به ناجائز تڪليف جو سبب نه بڻجڻ گهرجي.[109]

ورثو

[سنواريو]
لا ڪورونيا، گليشيا (اسپين) ۾ البرٽ ڪاميو جي نالي سان منسوب گهٽي.

ڪاميو جا ناول ۽ فلسفياڻا مضمون اڄ به اثرائتا آهن. سندس وفات کان پوءِ ڪاميو ۾ دلچسپي نئين کاٻي ڌر جي عروج — ۽ زوال — سان گڏ وڌندي ۽ گهٽجندي رهي. سوويت يونين جي خاتمي کان پوءِ ڪميونزم ڏانهن سندس متبادل واٽ ۾ دلچسپي ٻيهر اڀري.[110] کيس سندس شڪ پسند انسانيت پسندي ۽ سياسي رواداري، ڳالهه ٻولهه ۽ شهري حقن جي حمايت سبب ياد ڪيو وڃي ٿو.[111]

جيتوڻيڪ ڪاميو کي سوويت مخالف ڪميونزم سان ڳنڍيو ويو آهي، جيڪو انارڪو-سنڊيڪلزم تائين وڃي ٿو، پر ڪجهه نئين لبرل پسندن کيس پنهنجي پاليسين سان ڳنڍڻ جي ڪوشش ڪئي آهي؛ مثال طور، فرانسيسي صدر نڪولا سرڪوزي تجويز ڏني ته سندس باقيات کي پينٿيون منتقل ڪيو وڃي، پر ڪاميو جي زندهه خاندان ان خيال تي تنقيد ڪئي ۽ ان سان کاٻي ڌر جا ڪيترائي ماڻهو ڪاوڙجي پيا.[112]

خراج

[سنواريو]

تيپازا، الجزائر ۾ رومي کنڊرن جي اندر، سمنڊ ۽ جبل شنوا جي سامهون، 1961ع ۾ البرٽ ڪاميو جي اعزاز ۾ هڪ يادگاري پٿر نصب ڪيو ويو، جنهن تي سندس تصنيف Noces à Tipasa مان ورتل هي فرانسيسي جملو اُڪريل آهي: ”هتي آءٌ سمجهان ٿو ته عظمت ڇا کي چئبو آهي: بي حد محبت ڪرڻ جو حق“ (فرانسيسي: Je comprends ici ce qu'on appelle gloire : le droit d'aimer sans mesure).[113]

فرانسيسي ٽپال کاتي 26 جون 1967ع تي سندس تصوير وارو ٽپال ٽڪلي جاري ڪيو.[114]

تصنيفون

[سنواريو]

البرٽ ڪاميو جي تصنيفن ۾ هيٺيون شامل آهن:[115]

ناول

[سنواريو]
  • خوشگوار موت (La Mort heureuse؛ 1936–38ع دوران لکيل، 1971ع ۾ شايع ٿيل)
  • اجنبي (L'Étranger، جنهن جو اڪثر ترجمو ٻاهريون ماڻهو ڪيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ l'étranger جي هڪ ٻي معنيٰ ”پرڏيهي“ پڻ آهي؛ 1942ع)
  • وبا (La Peste، 1947ع)
  • زوال (La Chute، 1956ع)
  • پهريون ماڻهو (Le premier homme؛ اڻپورو، 1994ع ۾ شايع ٿيل)

مختصر ڪهاڻيون

[سنواريو]

علمي مقالا

[سنواريو]

غير افسانوي تصنيفون

[سنواريو]

ناٽڪ

[سنواريو]

مضمون

[سنواريو]
  • انسان جو بحران (ڪولمبيا يونيورسٽي ۾ ليڪچر، 28 مارچ 1946ع)
  • نه مظلوم نه جلاد (ڪومبا ۾ مضمونن جو سلسلو، 1946ع)
  • اسپين ڇو؟ (ناٽڪ L'Etat de Siège لاءِ مضمون، 1948ع)
  • اونهارو (L'Été، 1954ع)[31]
  • گليوٽين بابت ويچار (Réflexions sur la guillotine؛ تفصيلي مضمون، 1957ع)[116]
  • خطري سان تخليق ڪريو (حقيقت نگاري ۽ فني تخليق بابت مضمون؛ سويڊن جي اپسالا يونيورسٽي ۾ ليڪچر، 1957ع)[117]

حوالا

[سنواريو]

حاشيا

[سنواريو]
  1. ↑ Schrift, Alan D. (2010). "French Nietzscheanism" (PDF). ۾ Schrift, Alan D. (مرتب). Poststructuralism and Critical Theory's Second Generation. The History of Continental Philosophy. جلد 6. Durham, UK: Acumen. ص. 19–46. ISBN 978-1-84465-216-7.
  2. ↑ "Camus". ڊڪشنري ڊاٽ ڪام Unabridged. رينڊم ھائوس.
  3. ↑ Leinen, Jo; Bummel, Andreas. "A Democratic World Parliament" (PDF). democracywithoutborders.com. ص. 1, 2. 12 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ البرٽ ڪامئو : (Sindhianaسنڌيانا), اصل نسخو مان 2016-04-09 تي محفوظ ڪيل, 2019-12-14 تي حاصل ڪيل
  5. ↑ Carroll 2013, p. 50.
  6. ↑ Sherman 2009, p. 10; Hayden 2016, p. 7; Lottman 1979, p. 11; Carroll 2007, pp. 2–3.
  7. ↑ Carroll 2007, pp. 2–3.
  8. 1 2 3 Sherman 2009, p. 11.
  9. ↑ Hayden 2016, p. 8.
  10. ↑ Camus, Albert. "Albert Camus Wins the Nobel Prize & Sends a Letter of Gratitude to His Elementary School Teacher (1957)" (انگريزي ۾). 7 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "I embrace you with all my heart – Letters of Note". lettersofnote.com (انگريزي ۾). 7 November 2013. 7 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ "Lettre de Monsieur Germain à Albert Camus" [Letter of Mister Germain to Albert Camus]. compagnieaffable.com (فرانسيسي ۾). 4 October 2015. 9 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  13. 1 2 3 Clarke 2009, p. 488.
  14. ↑ Lattal 1995.
  15. 1 2 3 Hayden 2016, p. 9.
  16. ↑ Sherman 2009, p. 11
  17. ↑ Simpson 2019, Background and Influences.
  18. ↑ Cohn 1986, p. 30; Hayden 2016.
  19. ↑ Todd 2000, pp. 249–250; Sherman 2009, p. 12.
  20. ↑ Hayden 2016, pp. 10–11.
  21. ↑ Hayden 2016, pp. 12-13; Sherman 2009, pp. 12–13.
  22. ↑ Hayden 2016, pp. 13–14.
  23. ↑ Sherman 2009, p. 13.
  24. ↑ Hayden 2016; Sherman 2009, p. 13.
  25. ↑ Hayden 2016; Sherman 2009, p. 23.
  26. ↑ Carroll 2013, p. 278.
  27. ↑ Hayden 2016, p. 15.
  28. 1 2 Willsher 2011.
  29. ↑ Hayden 2016, p. 17.
  30. ↑ Hayden 2016, pp. 16–17.
  31. 1 2 3 4 Hayden 2016, p. 18.
  32. ↑ Todd 2000, pp. 249–250; Schaffner 2006, p. 107.
  33. ↑ Sherman 2009, pp. 14–17; Zaretsky 2018.
  34. 1 2 Sherman 2009, p. 17.
  35. 1 2 Hayden 2016, p. 19.
  36. ↑ Sherman 2009, p. 18.
  37. ↑ Jeanyves GUÉRIN, Guy BASSET (2013). Dictionnaire Albert Camus. Groupe Robert Laffont. ISBN 978-2-221-14017-8.
  38. ↑ Bunn, Philip D. (2 January 2022). "Transcendent Rebellion: The Influence of Simone Weil on Albert Camus' Esthetics". Perspectives on Political Science 51 (1): 35–43. doi:10.1080/10457097.2021.1997529. ISSN 1045-7097. https://doi.org/10.1080/10457097.2021.1997529.
  39. ↑ Skrimshire, Stefan (1 September 2006). "A Political Theology of the Absurd? Albert Camus and Simone Weil on Social Transformation". Literature and Theology 20 (3): 286–300. doi:10.1093/litthe/fri069. https://academic.oup.com/litthe/article-abstract/20/3/286/1021593.
  40. ↑ Nieuwenhove, Rik Van (8 April 2005). "Albert Camus, Simone Weil and the Absurd". Irish Theological Quarterly 70 (4): 343–354. doi:10.1177/002114000507000403. https://www.academia.edu/29937662.
  41. ↑ John Hellman (1983). Simone Weil: An Introduction to Her Thought. Wilfrid Laurier University Press. ص. 1–23. ISBN 978-0-88920-121-7.
  42. ↑ Sherman 2009, p. 19; Simpson 2019, Life.
  43. ↑ "Albert Camus might have been killed by the KGB for criticising the Soviet Union, claims newspaper"
  44. ↑ Catelli, Giovanni (2013). Camus deve morire. Rome: Nutrimenti srl.
  45. ↑ "New book claims Albert Camus was murdered by the KGB"
  46. ↑ Catelli, Giovanni (2020). The Death of Camus. C. Hurst & Co.
  47. ↑ "Crash tests: Was Camus's death an accident?"
  48. ↑ Camus, Albert (1995). The First Man. Alfred A. Knopf. ISBN 0-679-43937-4
  49. ↑ Bloom 2009, p. 52.
  50. ↑ Simpson 2019, Life.
  51. ↑ Jensen, Morten Høi (1 January 2021). "Without God or Reason". Commonweal. 2 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ Hayden 2016, p. 11.
  53. ↑ Sharpe 2015, pp. 41–44.
  54. ↑ Hayden 2016, p. 23.
  55. ↑ Hayden 2016, p. 41.
  56. ↑ Hayden 2016, p. 14.
  57. ↑ Hayden 2016, pp. 45–47.
  58. ↑ Carroll 2007.
  59. ↑ Sharpe 2015, p. 44.
  60. 1 2 3 Aronson 2017, Introduction.
  61. ↑ Foley 2008, pp. 75–76.
  62. ↑ Sherman 2009, pp. 185–87.
  63. ↑ Bernstein 1997.
  64. 1 2 Bronner 2009, p. 74.
  65. ↑ Dunwoodie 1993, p. 86; Marshall 1993, p. 445.
  66. ↑ Dunwoodie 1993, p. 87.
  67. 1 2 Moses, Michael (2022). "Liberty's Claims on Man and Citizen in the Life and Writings of Albert Camus". Institute for Humane Studies (آمريڪي انگريزي ۾). اصل نسخو مان 7 December 2021 تي محفوظ ڪيل.
  68. ↑ Simpson, David. "Albert Camus". Internet Encyclopedia of Philosophy (آمريڪي انگريزي ۾).
  69. ↑ Sherman 2009, p. 185.
  70. ↑ Nicholson 1971, p. 14.
  71. ↑ Dunwoodie 1993, pp. 87-87: See also appendix p 97; Hayden 2016, p. 18.
  72. ↑ Sherman 2009, pp. 17–18 & 188; Cohn 1986, pp. 30 & 38.
  73. ↑ Scialabba, George (April 2013). "Resistance, Rebellion, and Writing". Bookforum (آمريڪي انگريزي ۾). 8 August 2021 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ Sherman 2009, p. 191.
  75. ↑ Sherman 2009, p. 19; Simpson 2019; Marshall 1993, p. 584.
  76. ↑ Hayden 2016, p. 87.
  77. ↑ Hayden 2016, p. 73 & 85.
  78. ↑ Einstein, Albert; Nathan, Otto; Norden, Heinz (1968). Einstein on peace. Internet Archive. New York, Schocken Books. ص. 539, 670, 676.
  79. ↑ "[Carta] 1950 oct. 12, Genève, [Suiza] [a] Gabriela Mistral, Santiago, Chile [manuscrito] Gerry Kraus". BND: Archivo del Escritor. 19 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  80. ↑ Carroll 2007, pp. 3–4.
  81. ↑ Hayden 2016, p. 141–143.
  82. ↑ Hayden 2016, p. 145.
  83. ↑ Sharpe 2015, p. 356.
  84. ↑ Foley 2008, pp. 150–151.
  85. ↑ Sharpe 2015, p. 322.
  86. ↑ Foley 2008, p. 161.
  87. ↑ Amin 2021, pp. 31–32.
  88. ↑ Carroll 2007, pp. 7–8.
  89. ↑ Sharpe 2015, p. 9.
  90. ↑ Sherman 2009, p. 3.
  91. ↑ Sharpe 2015, p. 3; Sherman 2009, p. 3.
  92. ↑ Foley 2008, pp. 1–2; Sharpe 2015, p. 29.
  93. ↑ Foley 2008, pp. 2.
  94. ↑ Foley 2008, p. 3; Sherman 2009, p. 3.
  95. ↑ Sherman 2009, p. 4; Simpson 2019, Existentialism.
  96. ↑ Simpson 2019, Existentialism.
  97. ↑ Sharpe 2015, pp. 5–6; Simpson 2019, Existentialism.
  98. ↑ "”جيڪڏهن اوهان خودڪشيءَ کي رد ڪريو ٿا ته قتل کي منطقي هم آهنگي نه ٿا ڏئي سگهو. عبث جي تصور سان ڀريل ذهن بنا ڪنهن شڪ جي تقدير هٿان ٿيندڙ موت کي قبول ڪري ٿو، پر عقل جي قتل کي قبول نه ٿو ڪري سگهي. ڀيٽ ۾ قتل ۽ خودڪشي هڪ ئي شيءِ آهن، جن ٻنهي کي يا ته گڏ قبول ڪرڻو پوندو يا گڏ رد ڪرڻو پوندو.“" L'Homme revolté [The Rebel] (فرانسيسي ۾). Paris: Gallimard. 1951. ص. 17.
  99. 1 2 Foley 2008, pp. 5–6.
  100. ↑ Sherman 2009, p. 23.
  101. ↑ Sherman 2009, p. 8.
  102. ↑ Foley 2008, p. 6.
  103. ↑ Foley 2008, p. 7-10.
  104. ↑ Curtis 1972, p. 335-348.
  105. ↑ Sharpe 2015, p. 18; Simpson 2019, Revolt.
  106. ↑ Foley 2008, pp. 55–56.
  107. ↑ Foley 2008, pp. 56–58.
  108. ↑ Hayden 2016, pp. 43–44.
  109. ↑ Hayden 2016, pp. 50–55.
  110. ↑ Sherman 2009, pp. 207–208.
  111. ↑ Sharpe 2015, pp. 241–242.
  112. ↑ Zaretsky 2013, pp. 3–4; Sherman 2009, p. 208.
  113. ↑ "Au sujet de la stèle de Camus dans les ruines de Tipaza".
  114. ↑ "La Poste".
  115. ↑ Hughes 2007, p. xvii.
  116. ↑ Hayden 2016, p. 86.
  117. ↑ Sharpe 2015, p. 20.

ماخذ

[سنواريو]

وڌيڪ مطالعو

[سنواريو]

چونڊ سوانح عمريون

[سنواريو]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:ڪاميو

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=البرٽ_ڪاميو&oldid=391878" تان ورتل