مواد ڏانھن هلو

ليٽويا

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ريپبلڪ آف ليٽويا

ليٽويا
جھنڊو
نسبتي نشان
جھنڊو نِسبتي نشان
ترانو: خدا ليٽويا کي محفوظ رکي!
مڪانيت  ليٽويا     (تيز سائي رنگ ۾ ڏيکاريل)– يورپ ۾     (سائي رنگ سان ڏيکاريل & تيز خاڪي رنگ وارو)– in يورپي يونين     (سائي رنگ سان ڏيکاريل)  –  [Legend]
مڪانيت  ليٽويا     (تيز سائي رنگ ۾ ڏيکاريل)

– يورپ ۾     (سائي رنگ سان ڏيکاريل & تيز خاڪي رنگ وارو)
– in يورپي يونين     (سائي رنگ سان ڏيکاريل)  –  [Legend]

گادي جو هنڌريگا
56°57′N 24°6′E / 56.950°N 24.100°E / 56.950; 24.100
سڀ کان وڏو شهرريگا
دفتري ٻوليونليٽويائي a
نسلي گروھ (2019[1])
مذهب
مقامي آباديليٽويائي
حڪومتوحداني پارلياماني آئيني ريپبلڪ
• صدر
ايگلس ليوٽس
ارترس ڪرشيانس ڪرينج
مقننه سائما
آزادي روس کان
• آزادي جو اعلان
18 نومبر 1918
• تسليم ڪيو ويو
26 جنوري 1921
• آئين جو نفاذ
7 نومبر 1922
• آزاد رياست جي بحالي
21 آگسٽ 1991
• يورپي يونين ۾ شموليت
پھرين مئي 2004
پکيڙ
• جملي
64,589 km2 (24,938 sq mi) (122nd)
• پاڻي (%)
1.57% (1,014 km2)
آبادي
• 2020 اندازو
1,907,675 [2] (147th)
• 2011 مردم شماري
2,070,371[3]
•  گھاٽائي
29.6/km2 (76.7/sq mi) (147th)
جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد )2020 لڳ ڀڳ
• ڪل
$63.490 ارب ڊالر [4]
• في سيڪڙو
$32,986[4]
جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ )2020 لڳ ڀڳ
• ڪل
$36.771 ارب ڊالر [4]
• في سيڪڙو
$19,105[4]
جِينِي (2019)Positive decrease 35.2[5]
وچولو
ايڇ ڊي آء (2018)Increase 0.854[6]
انتهائي اعلیٰ · 39th
ڪرنسييورو (€) (EUR)
معياري وقتEET (متناسق عالمي وقت+2)
EEST (متناسق عالمي وقت +3)
ڊرائيونگ جو پاسوساڄو پاسو
ڊائلنگ ڪوڊ+371
انٽرنيٽ ڊومين.lvc
ویب سائيٽ
www.latvija.lv

لٽويا (انگريزي: Latvia )، سرڪاري نالو جمھوريه ليٽويا، اتر يورپ جي بالٽڪ ريجن ۾ واقع هڪ ملڪ آهي. [7][8][9] ان جي اتر ۾ اسٽونيا،ڏکڻ ۾ لٿوينيا، اوڀر ۾ روس، ڏکڻ اوڀر ۾ بيلاروس ۽ اولھ ۾ بالٽڪ سمنڊ ذريعي ان جون سامونڊي حدون سويڊن جي سامونڊي حدن سان ملن ٿيون. ھن جي آبادي 19,57,200 [10] ۽ پکيڙ 64,589 چورس ڪلوميٽر آهي.[11] ان جو گاديءَ جو هنڌ ريگا شھر آھي جيڪو ملڪ جو سڀ کان وڏو شھر آھي. ملڪ جا ٻيا مشھور شھر دوگاوپلز، ليپائيا، يلگاوا ۽ يرمالا آھن. ھتان جي موسم ٽيمپريٽ ھوندي آھي. [12]

صدين جي ٽيوٽونڪ، سويڊني، پولش۔لٿوانين ۽ روسي راڄ کان پوءِ، جيڪو بنيادي طور تي مقامي بالٽڪ جرمن اشرافيه جي ذريعي لاڳو ڪيو ويو، لاتويا جي آزاد جمهوريه 18 نومبر 1918ع تي عالمي جنگ جي نتيجي ۾ جرمن سلطنت کان ڌار ٿيڻ بعد قائم ڪئي وئي. سال 1934ع ۾ بغاوت کانپوءِ ڪرليس علمن جي آمريت قائم ٿيڻ کان پوءِ ملڪ تيزي سان خودمختيار ٿي ويو. لاتويا جي حقيقي آزادي ٻي عالمي جنگ جي شروعات ۾ مداخلت ڪئي وئي، جنهن جي شروعات لاتويا جي سوويت يونين ۾ زبردستي شامل ٿيڻ سان ٿي، بعد ۾ 1941ع ۾ نازي جرمني پاران حملي ۽ قبضي ۽ 1944ع ۾ سوويت پاران ٻيهر قبضو، جنهن ۾ لاتويا ٺاهي وئي. ايندڙ 45 سالن لاءِ سوويت یونین جي قبضي دوران وسيع اميگريشن جي نتيجي ۾، نسلي روسي ملڪ ۾ سڀ کان نمايان اقليت بڻجي ويا. پرامن ڳائڻ وارو انقلاب 1987ع ۾ بالٽڪ سوويت جمهوريتن جي وچ ۾ شروع ٿيو ۽ 21 آگسٽ 1991ع تي اصل ۽ سرڪاري طور تي آزاديءَ جي بحاليءَ سان ختم ٿيو.

ھن کان وٺي، لاتويا هڪ جمهوري اتحادي پارلياماني جمهوريه آهي. لاتويا هڪ ترقي يافته ملڪ آهي جنهن ۾ اعليٰ آمدني، ترقي يافته معيشت انساني ترقي جي انڊيڪس ۾ 39هين نمبر تي آهي. اهو يورپي يونين، يوروزون، نيٽو، ڪائونسل آف يورپ، گڏيل قومن، ڪائونسل آف دي بالٽڪ سمنڊ رياستن، بين الاقوامي پئسي فنڊ، نورڊڪ-بالٽڪ ايٽ، نورڊڪ انويسٽمينٽ بئنڪ، آرگنائيزيشن فار اڪنامڪ تعاون ۽ ترقي، يورپ ۾ سيڪيورٽي ۽ تعاون جي تنظيم، ۽ ورلڊ ٽريڊ آرگنائيزيشن جو ميمبر آهي.

ملڪ جو نالو

[سنواريو]

ليٽويا لفظ پروٽو انڊين يورپي بالٽ نسل جي ليٽگال قبيلي جي نالي مان نڪتل آهي[13] ليٽويا جي ھينري ان قبيلي جي نالي تان ان سرزمين کي " ليٽيگيليا " ۽ ليٿيا جا نالا ڏنا جيڪو بعد ۾ رمانس ٻولين ۽ جرمن ٻولي جي اثر هيٺ تبديل ٿيندي ليٽويا ٿي ويو[14].

تاريخ

[سنواريو]

ھن ملڪ جي حدن ۾ انساني آبادي جي شروعات 3000 سال ق م ۾ ٿي جڏھن بالٽڪ سمنڊ اوڀرندي جي ڪناري تي پروٽو بالٽڪ قبيلن رھائش اختيار ڪئي [15] انھن مقامي عنبر جي عيوض قيمتي ڌاتو حاصل ڪرڻ لاءِ روم ۽ بازنطيم سان واپاري رستا قائم ڪيا[16] 900 عيسويءَ تائين اتي چار بالٽڪ قبيلن : ڪروني، ليٽيگالي، سيلوني ۽ سيميگالي سان گڏوگڏ فن نسل جو فن ٻولي ڳالهائيندڙ قبيلو لووني آباد ٿي چڪا ھئا.

ٽيرا ماريانا، وچولي دؤر جو ليوونيا


جيتوڻيڪ مقامي ماڻھن صدين کان ٻاھرين دنيا سان تعلق ۾ رھيا پر پوء به ٻارھين صدي ۾ انھن پاڻ کي يورپ جي سماجي ۽ سياسي نظام سان ڳنڍي رکيو [17] ان صدي جي آخر ۾ پوپ عيسائيت ۾ داخل ٿيڻ جي دعوت لاء تبليغي جماعت دائوگاوا ندي ذريعي موڪلي ھئي[18] پر مقامي ماڻھو، چرچ جي اميدن جي ابتڙ، عيسائيت قبول نه ڪئي [18]. سينٽ مائنھارڊ ماڻھن کي بت پرست عقيدن مان ڦيرائي عيسائيت ۾ آڻڻ لاء ڪيٿولڪ تبليغي جماعت سان 1184ع ۾ زيگبرگ (Segeberg) کان روزانو ٿي اڪشچل (Ikšķile) پھتو. پوپ سيلسٽائين ٽئين 1193ع ۾ اتر يورپ جي بت پرست عقيدن سان تعلق رکندڙن جي خلاف جھادين (crusaders) کي موڪليو تہ جئين طاقت جي زور تي کين عيسائيت ۾ آڻجي. پرامن طريقي ۾ ناڪامي ملڻ بعد سينٽ مائنھارڊ پڻ لووني قبيلي وارن کي طاقت ذريعي عيسائي بڻائڻ جي رٿ ڪئي[19].

تورائدا ڪاسل جيڪو ريگا جي البرٽ 1214ع ۾ سگولدا لڳ تعمير ڪرايو

13 صدي عيسويءَ جي ابتدا ۾ موجوده ليٽويا جو وڏو حصو ۽ ڏکڻ اسٽونيا جرمن ماڻھن جي ڪنٽرول ۾ ھيا جرمنن انھن سڀني کي ملائي لائيوونيا واري ڪروسيڊر رياست (جھادي رياست) قائم ڪئي جيڪا پوء ٽيرا ماريانا جي نالي سان مشهور ٿي. 1282ع ۾ ريگا۽ بعد ۾ سئيسس،ليمبزي،ڪوڪنيس،والميئرا شھر ھينزيئٽڪ ليگ جو حصو ٿيندا ويا [18] اوڀر ۽ اولھ طرف واپار لاء ريگا ھڪ مرڪز بڻجي ويو [18] ۽ ان اوڀر يورپ سان ويجھڙا ثقافتي لاڳاپا قائم ڪيا [20] ھن ملڪ ۾ پھريان جرمن آبادڪار نائيٽ ھيا جيڪي اتر جرمني جا رھاڪو ھيا جن جرمن ٻولي ھتي آندي جنھن جا کوڙ لفظ ليٽويائي ٻولي ۾ شامل ٿي ويا[21].

سويڊش ايمپائر (1560–1815).
ريگا سوئيڊش ليوونيا جو گادي جو هنڌ ۽ سوئيڊش ايمپائر جو سڀ کان وڏو شھر ھيو

ليوونيا واري جنگ (1558–1583) کان پوءِ, ليوونيا تي پولش لٿوينيائي دولت مشترڪه جو قبضو ٿي ويو[18]اسٽونيا جو ڏاکڻو حصو ۽ ليٽويا جو اتريون حصو لٿوينيا جي گرينڊ ڊچي جو حصو بڻجي ليوونيا جي ڊچي ٿي ويا [22]. اھا ڊچي جيتوڻيڪ پولينڊ کي خراج ڏيندڙ رياست ھئي پر پوء به ان کي وڏي پيماني تي خودمختياري مليل ھئي ۽ سن سورھين صدي ۾ پنھنجو سونھري دؤر ڏٺو[23]. سترھين ۽ ارڙهين صدي عيسويءَ ۾ سويڊش ايمپائر، روسي ايمپائر ۽ پولش لٿوينيائي دولت مشترڪه وچ ۾ اوڀر بالٽڪ ريجن ۾ ھڪٻئي تي برتريءَ لاء سرگرم رھيا. پولش سويڊش جنگ (1600–1611) جي نتيجي ۾ اتر ليوونيا سويڊن جي ڪنٽرول ۾ آيو. ريگا سوئيڊش ليوونيا جو گادي جو هنڌ ٿيو [24]. 1629 ۾ الٽمارڪ واري صلح ٿيڻ تائين انھن جي وچ ۾ وقتن فوقتن جنگ جاري رھي. ليٽويا ۾ سويڊش دؤر کي سٺو دؤر سمجھيو ويندو آھي جنھن ۾ غلامي ۾ نرمي آندي وئي ۽ ھارين لاء اسڪولن جو ڄار وڇايو ويو، ۽ جرمن بالٽڪ نوابن جو اثر رسوخ گھٽيو[25][26]. ان دؤر ۾ کوڙ وڏيون ثقافتي تبديليون پڻ واقع ٿيون. سويڊش ۽ گھڻي ڀاڱي جرمن حاڪميت دوران ليٽويا ۾ لوٿرازم مذھب اختيار ٿي چُڪو ھو. موجوده ليٽويا جو حدون ان وقت ورھايل ھيون ان ڪري پولينڊ جي ڪنٽرول وارن علائقن ۾ رومن ڪيٿولڪ مذھب اختيار ٿي چُڪو ھو ۽ ليٽويائي ٻولي ۾ اتي پولش ۽ روسي ٻولين جي لفظن جو وڏو ذخيرو پڻ شامل ٿي ويو [27]. 1710ع ۾ اسٽونيا ۽ ليوونيا جي روس آڏو پيش پوڻ بعد نيسٽاڊ واري معاھدي ذريعي اتر واريون عظيم جنگون پڄاڻي تي پھتيون. انھن جنگن ۽ پليگ جي وبا جي ڪري ليٽويا جي 40 سيڪڙو آبادي ناس ٿي چڪي هئي[28]. ريگا شھر جي اڌ آبادي مري چڪي ھئي[29]. 1721ع ۾ وِڊزَيمَي روس کي مليو. ان کي ريگا جي گورنريٽ جو حصو بڻايو ويو. ليٽگال وارو علائقو 1772 تائين پولش-لٿوينيائي دولت مشترڪه جو حصو رھيو جنھن بعد اھو روس ۾ شامل ڪيو ويو. 1795ع ۾ ڪورلينڊ ۽ سيميگاليا واري ڊچي روس جي خودمختيار گورنريٽ بڻائي وئي جنھن جو نالو ڪورلينڊ گورنريٽ رکيو ويو. اھڙي طرح موجوده ليٽويا سمورو روسي ايمپائر جي تسلط ھيٺ اچي ويو. بالٽڪ جي ٽنھي صوبن ۾ مقامي قانونن کي برقرار رکيو ويو ۽ انھن جي سرڪاري ٻولي جرمن رھي ۽ انھن کي پنھنجي علحده لنسٽاگ (Landtag) جي نالي سان پارليامينٽ ھئي. 1817ع ۾ ڪورلينڊ جي زرعي غلامن کي آزادي ڏني وئي. اوڻويھين ۽ ويھين صدي ۾ ليٽويا ۾ زرو سان معاشي ۽ تعميراتي واڌارو آيو ۽ ريگا جي بندرگاھ روسي ايمپائر جي سڀ کان وڏي بندرگاھ بڻجي وئي. اتي ريلوي لائينون وڇي ويون ، فيڪٽريون لڳي ويون، بئنڪون ۽ يونيورسٽي قائم ٿي.

ڪارلس المنش (1877–1942), ليٽويا جو ھڪ مطلق العنان صدر


روس کان آزادي آزادي

[سنواريو]

پھرين جنگ عظيم ھن ملڪ واري علائقيکي تباھ ڪري ڇڏيو. ان وقت خودمختياري جا مطالبا اٿي رھيا ھئا پر آڪٽوبر 1917ع واري روسي انقلاب اچڻ سان آزادي جو مطالبو ڪيو ويو ۽ 18 نومبر 1918ع تي ليٽويا جي عوامي ڪائونسل ليٽويا جي آزادي جو اعلان ڪيو ۽ ڪارلس المنش ملڪ جي عبوري حڪومت جو صدر ٿيو پر ان آزادي جي اعلان سان گھرو ويڙھ ۽ سرحدي جنگ جي شروعات ٿي وئي. 1919 جي بھار جي موسم تائين درحقيقت ليٽويا جون ٽي حڪومتون دعويدار ھيون جن مان ھڪ ڪارلس المنش جي عبوري حڪومت جنھن کي ٽائوٽس پَدُووَم (عوامي ڪائونسل) جي ۽ مليٽري انٽر الائيڊ ڪميشن آف ڪنٽرول جي حمايت حاصل ھئي. ٻين حڪومت ليٽويائي سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ جي ھئي جنھن جو اڳواڻ پيترس اسٽوشڪا ھيو جنھن جي حامي سرخ فوج ھئي. ٽين آندري نائيدرا جي عبوري حڪومت ھئي جنھن کي بالتيشي لنڊسويئر ۽ جرمن فرائيڪور يونٽ جي حمايت حاصل هئي. اسٽونيا ۽ ليٽويا جي فوجن جرمني کي جون 1919ع ۾ سئيسس واري جنگ ۾ شڪست ڏني[30] ۽ 1920 جي شروعات ۾ ئي ليٽويا ۽ پولينڊ جي فوجن اوڀر ليٽويا مان سرخ فوج کي ٻاھر ڪڍڻ ۾ ڪامياب ٿي ويون. پھرين مئي 1920ع تي چونڊيل آئين ساز اسيمبلي وجود ۾آئي جنھن ملڪ جو آئين ٺاهي فيبروري 1922ع ۾ لاڳو ڪيو [31] 1934ع م فوجي انقلاب کان پوءِ ڪارلس المنش آئين کي جزوي طور تي معطل ڪري ڇڏيو پر ان کي ٻيھر 1990ع ۾ بحال ڪيو ويو ۽ ترميمن سميت اھو اڄ تائين نافذ العمل آهي[32].

سرخ فوج جا جٿا 1940ع ۾ ريگا ۾ داخل ٿيندي

24 آگسٽ 1939ع تي سويت يونين ۽ نازي جرمني پاڻ ۾ ڏھن سالن تائين ھڪٻئي سان اڳرائي نہ ڪرڻ جو معاھدو ڪيو جيڪو مولوٽوف- ربنٽراپ پيڪٽ جي نالي سان مشھور ٿيو. ان بعد ليٽويا جي صدر ڪارلس المنش ۽ نازي جرمنيءَ وچ ۾ معاھدي تحت ليٽويا مان بالٽڪ جرمن ماڻھن جي ليٽويا مان جرمني طرف منتقلي عمل ۾ آئي. ڊسمبر 1939ع تائين 50000 جرمن ليٽويا ڇڏي چڪا ھئا ۽ 1600 ان وقت پنھنجا ڌنڌا ختم ڪري لڏڻ جي تياري ۾ ھئا [33]. باقي 13000 جرمن واپس نہ ويا ۽ ليٽويا ۾ رھڻ جي چونڊ ڪئي[33] انھن منتقل ٿيندڙن مان اڪثر کي پولينڊ ۾ آباد ڪيو ويو[34] 5 آڪٽوبر 1939ع ۾ ليٽويا کي سويت يونين باھمي مدد جي معاھدي لاء زبردستي مجبور ڪيو جنھن تحت سويت يونين کي ليٽويا ۾ 25000 کان 30000 فوجي رکڻ جي اجازت ڏني وئي [35] رياستي عملدارن کي ھٽائي سوويت ڪيڊر جي عملدارن کي مقرر ڪيو ويو [36] چونڊن ۾ سوويت حامي اميدوارن کي بيھاريو ويو جن پيپلز اسيمبلي ۾ سويت يونين ۾ شامل ٿيڻ جي حمايت ڪئي. ليٽويا ۾ آگسٽس ڪرھينشٽيئنس جي حڪومت قائم ٿي[37].

سوويت يونين ۾

[سنواريو]

5 آگسٽ 1940ع ۾ سويت يونين ليٽويا کي بطور ليٽويائي سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ جي سوويت يونين ۾ شامل ڪري ڇڏيو.

جولاء 1941ع ۾ جرمن فوجي ريگا ۾ داخل ٿيندي

سوويت پنھنجي مخالفت ڪندڙن کي سختي سان چٿيو ۽ بارباروسا واري آپريشن کان اڳ ھڪ سال جي اندر 34250 ماڻھن کي قتل يا سائيبيريا نيڪال ڪيو ويو[38] سائيبيريا بدر ٿيلن مان 40 سيڪڙو مري ويا. ليٽويائي فوجي آفيسرن کي گوليون هڻي ماريو ويو [39]. جنوري 1941ع تي جرمن فوج آپريشن بارباروسا ڪندي سوويت فوج تي حملو ڪيو. ان وقت ليٽويائي ماڻھن جي سرخ فوج سان مزاحمت پڻ شروع ٿي جنھن جرمن فوج کي فائدو پھچايو 29 جون تي ريگا ۾ سرخ فوج شڪست کاڌي ۽ جولاء جي شروعات ۾ اھو جرمني جي مڪمل قبضي ۾ اچي ويو [39] نازي جرمن فوج ۽ پوليس ليٽويا ۾ 1941ع جي سرء جي موسم دوران 30000 يھودين جو قتل عام ڪيو [39] نومبر ۽ ڊسمبر ۾ ٻيا 30000 يھودي ريگا جي گھيتو مان ڪڍي رمبلا ٻيلي ۾ ماري ڇڏيا. جنوري 1944ع ۾ لينن گراڊ واري جنگ جي خاتمي بعد سوويت يونين جي سرخ فوج پيشقدمي شروع ڪئي ۽ جولاء جي مھيني ۾ ليٽويا ۾ داخل ٿي. ان وقت ٻنھي ڌرين ۾ ڇتي ويڙھ ٿي ھئي جنھن ۾ نازي جرمن کي شڪست آئي. 13 آڪٽوبر 1944ع تي سرخ فوج ريگا جو قبضو واپس ورتو [39] ٻي جنگ عظيم ۾ ٻہ لک کان وڌيڪ ليٽويائي شھري مارجي وي جن ۾ 75000 يھودي ھئا جيڪي نازي جرمن تسلط دوران قتل ڪيا ويا[40]. ليٽويائي فوجي ٻنھي ڌرين جي پاسن کان وڙھيا زياده تر جرمن پاسي کان وڙھيا[41] سوويت فوج 1944ع ۾ ليٽويا جي فوجين مان 308ين رائيفل ڊويزن، (سوويت يونين) تيار ڪئي.

فائل:Liepaja December 1941 massacres 01.jpeg
ليٽويائي يھودين جي عورتن ۽ ٻارن جون تصويرون جيڪي ڊسمبر 1941ع ۾ ليئپايا شھر ۾ انھن جي قتل عام کان اڳ ڪڍيون ويون

سوويت يونين جلد ئي سوويت نظام کي ليٽويا ۾ بحال ڪيو. ليٽويا جي قومپرستن جرمني سان گڏ وڙھندڙ ليٽويائي فوجين سان گڏجي جلد ئي سوويت فوج يا سرخ فوج جي خلاف مزاحمت شروع ڪئي[42]. لڳ ڀڳ 120000 کان 300000 لک ماڻھن ليٽويا ڇڏي جرمني ۽ سويڊن ۾ پناھ ورتي[43] سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ ٿيڻ بعد ليٽويا م سوشلزم وارو معاشي نظام قائم ڪيو ويو. ٻھراڙيءَ ۾ گڏيل ڪاشت وارو نظام متعارف ٿيو[44] An روسي ٻولي ۽ ليٽويائي ٻولي کي سرڪاري ٻولي قرار ڏئي انھن ٻولين کانسواءِ باقي سڀني ٻولين ۾ تعليم واري سرشتي کي ختم ڪيو ويو [45] An 1959ع تائين چار لک روسي ماڻھو اتي آباد ڪرايا ويا. ڌاري آبادڪاري ڪري ليٽويا جي ڊيمو گرافي گھٽجي 62 سيڪڙو ٿي وئي. [46] ليٽويا سوويت نظام ۾ بھترين انفراسٽرڪچر ٺاھي ورتو. ماسڪو بھترين مينيوفيڪچرنگ جي لاء ليٽويا جي چونڊ ڪئي ۽ اتي نئين صنعتن کي قائم ڪيو جن ۾ ييلگاوا ۾ ريگا آٽوبس فيڪٽري، ريگا ۾ اليڪٽرو ٽيڪنيڪل فيڪٽريون، دوگاوپلز ۾ ڪيميڪل فيڪٽريون، والميئرا ۽ اولائين ۾ کاڌي ۽ تيل جون فيڪٽريون قائم ڪيون ويون[47]. ليٽويا ٽرينون، پاڻي جا جھاز، مني بسون، ٽيليفون، اسڪوٽر، ريڊيو، ۽ ھاء فاء سسٽم، اليڪٽريڪل ۽ ڊيزل انجڻون، ڪپڙو، فرنيچر، بوٽ، پيتيون ۽ ٿيلھا، ميوزڪ وارا اوزار، گھرو اليڪٽرانڪ سامان، واچون، ھوائي ۽ زرعي پرزا وغيره ٺاھڻ شروع ڪيا[48] ليٽويا سويت يونين کان 1991ع ۾ آزادي حاصل ڪئي[49]

سوويت يونين کان آزادي

[سنواريو]

1980 واري ڏھاڪي ۾ ميخائيل گورباچوف سوويت يونين ۾ سياسي ۽ معاشي سڌارا گلاسنوسٽ ۽ پرسٽرائڪا جي نالن سان متعارف ڪرايا. 1987ع جي اونھاري ۾ ريگا ۾ پھريون ڀيرو وڏي پيماني تي ليٽويا جي آزادي لاء مظاھرا ڪيا ويا. 1988 ۾ ٻي جنگ عظيم کان اڳ وارو ليٽويا جو جھنڊو ھوا ۾ ڦڙڪايو ويو جيڪو 1990ع ۾ سوويت ليٽويائي جھنڊي جي جاء تي سرڪاري جھنڊو قرار ڏنو ويو [50][51] 1989ع ۾سوويت يونين جي سپريم سوويت ھڪ قرارداد منظور ڪئي جنھن ۾ قرار ڏنو ويو تہ سوويت يونين جو بالٽڪ رياستن تي تسلط قانون مطابق ناھي ۽ اھو اتان جي ماڻھن جي مرضيءَ خلاف آهي. پاپولر فرنٽ نالي پارٽي ليٽويا جي آزادي جي حق ۾ ھئي جنھن کي 1990 جي چونڊن ۾ ليٽويا جي سپريم ڪائونسل م ٻہ ڀاڱي ٽي جي اڪثريت حاصل ٿي. 4 مئي 1990 تي ليٽويا جي سپريم ڪائونسل ليٽويا جي آزادي جو اعلان ڪري ڇڏيو ۽ ليٽويائي سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ جو نالو بدلائي ريپبلڪ آف ليٽويا رکيو ويو [52] پر ماسڪو جي مرڪزي حڪومت ان کي ليٽويائي سويت سوشلسٽ ريپبلڪ قرار ڏئي رھي ھئي. جنوري 1991 ۾ سويت سياسي ۽ فوجي قوتن ليٽويائي حڪومت جو تختو اونڌو ڪرڻ لاء ريگا جي مرڪزي پبلشنگ هائوس تي قبضو ڪري قومي نجات جي ڪاميٽي جوڙي سرڪاري ونھوار پنھنجي ھٿ ۾ سنڀالڻ جي ڪوشش ڪئي. 3 مارچ 1991ع ۾ ريفرنڊم ڪرايو ويو جنھن م 73 سيڪڙو ماڻھن آزادي جي حق ۾ ووٽ ڏنو. 21 آگسٽ 1991 تي ريپبلڪ آف ليٽويا سوويت فوجي. بغاوت جي. ناڪام ٿيڻ بعد مڪمل آزادي جو اعلان ڪري ڇڏي [53]

ريپبلڪ آف ليٽويا

[سنواريو]
ليٽويا 2004 ۾ يورپي يونين جو ميمبر ٿيو ۽ 2007 ۾ لزبن واري معاھدي تي صحيح ڪئي

1993 ۾ ليٽويا جي پارليامينٽ سائما جون چونڊون ٿيون. 1994ع تائين روس جون فوجون اتان واپس نڪري آيون. ھن ملڪ 2004 ۾ يورپي يونين سان گڏوگڏ نيٽو ۾ پڻ ۾ شموليت ڪئي. 2006ع ۾ نيٽو جي سمٽ ريگا ۾ ٿي [54] نئين رياست سوويت تسلط دوران آيل آبادڪار ۽ انھن جي اولاد کي شھريت نہ ڏني پر ريپبلڪ آف ليٽويا ۾ پيدا ٿيندڙ انھن جي ٻارن کي شھريت جو حق ڏنو[55] نئين رياست ڊي نيشنلائيزيشن جي پاليسي کي فروغ ڏنو. 2014 ۾ ريگا کي يورپ جو ثقافتي گادي جو هنڌ قرار ڏنو ويو. يورو کي ملڪ جي ڪرنسي بڻايو ويو.

جاگرافي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا جي جاگرافي
لٽويا اتر يورپ ۾ بالٽڪ سمنڊ جي اوڀرندي ڪناري تي واقع آهي.

لٽويا اتر يورپ ۾، بالٽڪ سمنڊ جي اوڀرندي ڪناري ۽ اوڀر يورپي ڪريٽون (EEC) جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي. هي ملڪ 55° ۽ 58° اتر ويڪرائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن تہ ملڪ جو هڪ ننڍڙو حصو 58° اتر کان بہ مٿي آهي؛ ان سان گڏ اهو 21° ۽ 29° اوڀر ڊگهائي ڦاڪ جي وچ ۾ پکڙيل آهي، جڏهن تہ هڪ ننڍڙو علائقو 21° اوڀر کان اولهه طرف واقع آهي.

لٽويا جي ڪل ايراضي 64,559 km2 (24,926 sq mi) آهي، جنهن مان 62,157 km2 (23,999 sq mi) خشڪي، 18,159 km2 (7,011 sq mi) زرعي زمين،[56] 34,964 km2 (13,500 sq mi) ٻيلن واري زمين[57] ۽ 2,402 km2 (927 sq mi) اندريون پاڻي شامل آهي.[58]

لٽويا جي سرحدن جي ڪل ڊيگهه 1,866 km (1,159 mi) آهي. ان جي زميني سرحد جي ڪل ڊيگهه 1,368 km (850 mi) آهي، جنهن مان اتر ۾ ايسٽونيا سان 343 km (213 mi)، اوڀر ۾ روسي وفاق سان 276 km (171 mi)، ڏکڻ-اوڀر ۾ بيلاروس سان 161 km (100 mi) ۽ ڏکڻ ۾ لٿوينيا سان 588 km (365 mi) سرحد ملي ٿي. ان جي سامونڊي سرحد جي ڪل ڊيگهه 498 km (309 mi) آهي، جيڪا ايسٽونيا، سويڊن ۽ لٿوينيا سان گڏيل آهي. ملڪ اتر کان ڏکڻ تائين تقريباً 210 km (130 mi) ۽ اولهه کان اوڀر تائين 450 km (280 mi) پکڙيل آهي.[58]

لٽويا جي اڪثر ايراضي سمنڊ جي سطح کان 100 m (330 ft) کان بہ گهٽ اوچائيءَ تي واقع آهي. ملڪ جي سڀ کان وڏي ڍنڍ لوبانس جي ايراضي 80.7 km2 (31.2 sq mi) آهي، جڏهن تہ سڀ کان اونهي ڍنڍ ڊريڊزس جي وڌ ۾ وڌ اونهائي 65.1 m (214 ft) آهي. مڪمل طور لٽويا جي حدن اندر وهندڙ سڀ کان ڊگهو درياهه گائوجا آهي، جنهن جي ڊيگهه 452 km (281 mi) آهي. لٽويا مان وهندڙ سڀ کان ڊگهو درياهه دائوگاوا آهي، جنهن جي ڪل ڊيگهه 1,005 km (624 mi) آهي؛ ان مان 352 km (219 mi) لٽويا جي حدن اندر وهي ٿو. ملڪ جو سڀ کان اوچو هنڌ گائيزينڪالنس آهي، جنهن جي اوچائي 311.6 m (1,022 ft) آهي. لٽويا جي بالٽڪ سامونڊي ڪناري جي ڊيگهه 494 km (307 mi) آهي. بالٽڪ سمنڊ جو نسبتاً اٿلو حصو ريگا نار ملڪ جي اتر-اولهه ۾ واقع آهي.[59]

آبهوا

[سنواريو]
  گهميل براعظمي آبهوا، گرم اونهاري وارو ذيلي قسم
  سامونڊي آبهوا

لٽويا جي آبهوا معتدل آهي، جنهن کي مختلف ذريعن ۾ يا تہ گهميل براعظمي آبهوا (ڪوپن Dfb) يا سامونڊي آبهوا (ڪوپن Cfb) طور بيان ڪيو ويو آهي.[60][61][62]

سامونڊي علائقن، خاص ڪري ڪورلينڊ اپٻيٽ جي اولهندي ڪناري، تي آبهوا وڌيڪ سامونڊي نوعيت جي آهي، جتي اونهارا نسبتاً ٿڌا ۽ سيارا نرم ٿين ٿا. ان جي ابتڙ ملڪ جي اوڀرندي حصن ۾ آبهوا وڌيڪ براعظمي نوعيت اختيار ڪري ٿي، جتي اونهارا وڌيڪ گرم ۽ سيارا وڌيڪ سخت ٿين ٿا.[60] تنهن هوندي بہ، لٽويا جي ايراضي نسبتاً ننڍي هجڻ سبب ملڪ اندر گرمي پد جا علائقائي فرق تمام وڏا ناهن.[63] ان کان سواءِ لٽويا جي زميني بناوت گهڻي ڀاڱي هموار آهي ۽ اوچائي 350 ميٽر کان وڌيڪ نٿي ٿئي، تنهنڪري اوچائيءَ جي بنياد تي آبهوا ۾ نمايان فرق پيدا نٿو ٿئي.[63]

لٽويا ۾ لڳ ڀڳ هڪجهڙي مدي وارا چار واضح موسم ٿين ٿا. سيارو ڊسمبر جي وچ ڌاري شروع ٿي مارچ جي وچ تائين جاري رهي ٿو. سياري ۾ سراسري گرمي پد لڳ ڀڳ −6 °C (21 °F) هوندو آهي ۽ مستقل برفاني تهه، روشن سج وارا ڏينهن ۽ ڏينهن جي مختصر مدت ان جون خاصيتون آهن. سخت سياري دوران ٿڌيون هوائون، لڳ ڀڳ −30 °C (−22 °F) تائين انتهائي گهٽ گرمي پد ۽ ڳري برفباري ٿي سگهي ٿي. اونهارو جون کان آگسٽ تائين رهي ٿو ۽ عام طور گرم ۽ اُس وارو هوندو آهي، جڏهن تہ شامون ۽ راتيون نسبتاً ٿڌيون ٿين ٿيون. اونهاري جو سراسري گرمي پد لڳ ڀڳ 19 °C (66 °F) آهي، جڏهن تہ انتهائي گرمي پد 35 °C (95 °F) تائين پهچي سگهي ٿو. بهار ۽ سرءُ ۾ موسم عام طور نسبتاً نرم رهي ٿي.[64]

لٽويا جا موسمي رڪارڊ[65]
موسمي رڪارڊقدرهنڌتاريخ
سڀ کان وڌيڪ گرمي پد37.8 °C (100 °F)وينٽسپلس4 آگسٽ 2014ع
سڀ کان گهٽ گرمي پد−43.2 °C (−46 °F)دائوگاوپلس8 فيبروري 1956ع
بهار جي سڀ کان دير سان آيل پالو–ملڪ جا وڏا حصا24 جون 1982ع
سرءُ جو سڀ کان اڳ آيل پالو–سيناس پيرش15 آگسٽ 1975ع
سڀ کان وڌيڪ سالياني وسڪارو1,007 mm (39.6 in)پريڪولي پيرش1928ع
سڀ کان گهٽ سالياني وسڪارو384 mm (15.1 in)آئنازي1939ع
سڀ کان وڌيڪ روزاني وسڪارو160 mm (6.3 in)وينٽسپلس9 جولاءِ 1973ع
سڀ کان وڌيڪ ماهوار وسڪارو330 mm (13.0 in)نيڪا پيرشآگسٽ 1972ع
سڀ کان گهٽ ماهوار وسڪارو0 mm (0 in)ملڪ جا وڏا حصامئي 1938ع ۽ مئي 1941ع
سڀ کان ٿلهو برفاني تهه126 cm (49.6 in)گائيزينڪالنسمارچ 1931ع
برفاني طوفان وارن سڀ کان وڌيڪ ڏينهن وارو مهينو19 ڏينهنليپايافيبروري 1956ع
هڪ سال ۾ ڌنڌ وارا سڀ کان وڌيڪ ڏينهن143 ڏينهنگائيزينڪالنس وارو علائقو1946ع
سڀ کان ڊگهو جاري رهندڙ ڌنڌ93 ڪلاڪالُوڪسني1958ع
سڀ کان وڌيڪ فضائي دٻاءُ31.5 inHg (1,066.7 mb)ليپاياجنوري 1907ع
سڀ کان گهٽ فضائي دٻاءُ27.5 inHg (931.3 mb)وِدزيمي مٿانهون علائقو13 فيبروري 1962ع
هڪ سال ۾ گجگوڙ وارن طوفانن جا سڀ کان وڌيڪ ڏينهن52 ڏينهنوِدزيمي مٿانهون علائقو1954ع
سڀ کان تيز هوا34 m/s، جهونڪا 48 m/s تائينڄاڻايل ناهي2 نومبر 1969ع

2019ع لٽويا ۾ موسمي مشاهدن جي تاريخ جو سڀ کان گرم سال هو، جنهن دوران سراسري گرمي پد +8.1 °C رهيو.[66]

ماحول

[سنواريو]
يورپي يونين ۾ لٽويا ٻيلن سان ڍڪيل زمين جي تناسب جي لحاظ کان پنجين نمبر تي آهي.

ملڪ جو گهڻو حصو زرخيز هيٺاهين ميدانن ۽ هلڪين ٽڪرين تي مشتمل آهي. لٽويا جي عام قدرتي منظرنامي ۾ وسيع ٻيلن جا ٽڪرا پوکن، زرعي وسندين ۽ چراگاهن سان واري واري ترتيب ۾ نظر اچن ٿا. پوکي لائق زمين جي وچ ۾ برچ جا جهنگ ۽ ننڍا ٻيلائي ٽڪرا به موجود آهن، جيڪي ڪيترن ئي ٻوٽن ۽ جانورن لاءِ رهائشگاهه فراهم ڪن ٿا. لٽويا وٽ سوين ڪلوميٽر ڊگهو نسبتاً اڻترقي يافته سامونڊي ڪنارو آهي، جنهن سان گڏ پائن جا ٻيلا، وارياسا ٽڪر ۽ لڳاتار اڇي واريءَ وارا سمنڊ ڪنارا موجود آهن.[59][67]

يورپي يونين ۾ سويڊن، فنلينڊ، ايسٽونيا ۽ سلووينيا کان پوءِ لٽويا وٽ ٻيلن سان ڍڪيل زمين جو پنجون سڀ کان وڏو تناسب آهي.[68] ٻيلا 3,497,000 ha (8,640,000 ايڪڙ) ايراضيءَ تي پکڙيل آهن، جيڪا ملڪ جي ڪل زميني ايراضيءَ جو 56٪ آهي.[57]

لٽويا ۾ 12,500 کان وڌيڪ درياهه آهن، جن جي گڏيل ڊيگهه 38,000 km (24,000 mi) آهي. اهم درياهن ۾ دائوگاوا، ليلوپي، گائوجا، وينتا ۽ سالاسا شامل آهن؛ سالاسا اوڀر بالٽڪ رياستن ۾ سالمن جي وڏي افزائشگاهه طور سڃاتو وڃي ٿو. ملڪ ۾ 1 ha (2.5 ايڪڙ) کان وڏي ايراضيءَ واريون 2,256 ڍنڍون آهن، جن جي گڏيل ايراضي 1,000 km2 (390 sq mi) آهي. دلدل ۽ ٻيا آبي-زميني علائقا لٽويا جي 9.9٪ ايراضيءَ تي پکڙيل آهن. انهن مان 42٪ اوچا پيٽ وارا دلدل، 49٪ هيٺاهين گاهه دلدل ۽ 9٪ عبوري دلدل آهن. لڳ ڀڳ 70٪ دلدلي علائقا انساني مداخلت کان گهڻو محفوظ آهن ۽ ڪيترن ناياب ٻوٽن ۽ جانورن لاءِ پناهگاهه فراهم ڪن ٿا.[67]

زرعي علائقا 1,815,900 ha (4,487,000 ايڪڙ) يا ملڪ جي ڪل زميني ايراضيءَ جو 29٪ آهن.[56] گڏيل زرعي فارمن جي خاتمي کان پوءِ پوک لاءِ استعمال ٿيندڙ زمين جي ايراضي نمايان طور گهٽجي وئي، ۽ هاڻي گهڻا فارم نسبتاً ننڍا آهن. لڳ ڀڳ 200 فارم، جيڪي مجموعي طور 2,750 ha (6,800 ايڪڙ) ايراضي والارين ٿا، ماحول دوست زراعت سان لاڳاپيل آهن ۽ مصنوعي ڀاڻ يا جراثيم ڪش دوائون استعمال نٿا ڪن.[67]

لٽويا جا قومي پارڪ آهن: گائوجا قومي پارڪ، جيڪو وِدزيمي ۾ 1973ع کان قائم آهي،[69] ڪيميري قومي پارڪ زيمگالي ۾ (1997ع)، سليتيري قومي پارڪ ڪورزيمي ۾ (1999ع)، ۽ رازنا قومي پارڪ لاتگالي ۾ (2007ع).[70]

لٽويا ۾ قدرتي وسيلن جي تحفظ جي ڊگهي روايت موجود آهي. ان سلسلي جا پهريان قانون ۽ ضابطا 16هين ۽ 17هين صديءَ ۾ جاري ڪيا ويا هئا.[67] ملڪ ۾ رياستي سطح تي خاص تحفظ هيٺ 706 قدرتي علائقا آهن، جن ۾ چار قومي پارڪ، هڪ حياتياتي ڪُرو ذخيرو، 42 قدرتي پارڪ، محفوظ منظرنامن جا نو علائقا، 260 قدرتي ذخيرا، چار سخت تحفظ وارا قدرتي ذخيرا، 355 قدرتي يادگار، ست محفوظ سامونڊي علائقا ۽ 24 ننڍا تحفظاتي ذخيرا شامل آهن.[71] قومي سطح تي محفوظ علائقا 12,790 km2 (4,940 sq mi)، يعني لٽويا جي ڪل زميني ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ 20٪ آهن.[58]

لٽويا جي ريڊ بُڪ، يعني خطري هيٺ آيل نسلن جي فهرست، 1977ع ۾ قائم ڪئي وئي ۽ ان ۾ 112 ٻوٽن جا نسل ۽ 119 جانورن جا نسل شامل آهن. لٽويا واشنگٽن، برن ۽ رامسر ڪنوينشنن جي توثيق ڪئي آهي.[67]

2012ع جي ماحولياتي ڪارڪردگيءَ جو اشاريه ۾ لٽويا کي ملڪي ماحولياتي پاليسين جي ڪارڪردگيءَ جي بنياد تي سويٽزرلينڊ کان پوءِ ٻيو نمبر ڏنو ويو.[72]

لٽويا ۾ في ماڻهو حياتي گنجائش تائين رسائي دنيا جي سراسري سطح کان گهڻو وڌيڪ آهي. 2016ع ۾ ملڪ اندر في ماڻهو 8.5 عالمي هيڪٽر حياتياتي گنجائش موجود هئي،[73] جڏهن تہ عالمي سراسري 1.6 عالمي هيڪٽر في ماڻهو هئي.[74] ساڳئي سال لٽويا في ماڻهو 6.4 عالمي هيڪٽر حياتياتي گنجائش استعمال ڪئي، جيڪا ان جي واپرائڻ واري ماحولياتي پيرنشان جي برابر هئي. ان جو مطلب آهي تہ ملڪ پنهنجي موجود حياتياتي گنجائش کان گهٽ استعمال ڪري ٿو، تنهنڪري لٽويا وٽ حياتياتي گنجائش جو ذخيرو موجود آهي.[73]

حياتياتي تنوع

[سنواريو]
اڇي پڇ واري چڙي لٽويا جو قومي پکي آهي.[75]

لٽويا ۾ نباتات ۽ حيوانات جا لڳ ڀڳ 30,000 نسل درج ڪيا ويا آهن.[76] ملڪ ۾ وڏن ٿڻائتن جهنگلي جانورن ۾ رو هرڻ، جهنگلي سوئر، موس، لنڪس، ڀورو رڇ، ڳاڙهو لومڙ، يوروشيائي بيور ۽ ڀورو بگهڙ شامل آهن.[77] غير سامونڊي مولسڪن جا 170 نسل ملڪ ۾ مليا آهن.[78]

اهي نسل، جيڪي يورپ جي ٻين ڪيترن ملڪن ۾ خطري هيٺ آهن پر لٽويا ۾ نسبتاً عام آهن، انهن ۾ ڪارو سارَس (Ciconia nigra), ڪارن ڪريڪ (Crex crex), گهٽ چٽ وارو عقاب (Aquila pomarina), اڇي پٺ وارو ڪاٺ ٺوڪيندڙ (Picoides leucotos), يوروشيائي ڪرين (Grus grus), يوروشيائي بيور (Castor fiber), يوروشيائي اوٽر (Lutra lutra), يورپي بگهڙ (Canis lupus) ۽ يورپي لنڪس (Felis lynx) شامل آهن.[67]

نباتاتي جاگرافي جي لحاظ کان لٽويا بوريئل سلطنت جي سرڪمبوريئل علائقي جي وچ يورپي ۽ اتر يورپي صوبن جي وچ ۾ واقع آهي. WWF موجب لٽويا جو علائقو سارمٽڪ مخلوط ٻيلن واري ماحولياتي علائقي ۾ شامل آهي. لٽويا جي 56٪ ايراضي[57] ٻيلن سان ڍڪيل آهي، جن ۾ گهڻو ڪري اسڪاٽس پائن، برچ ۽ ناروي اسپروس شامل آهن.[79] 2019ع جي Forest Landscape Integrity Index ۾ لٽويا جو سراسري اسڪور 2.09/10 هو، جنهن سان اهو 172 ملڪن مان عالمي سطح تي 159هين نمبر تي رهيو.[80]

ڪيترائي ٻوٽا ۽ جانور لٽويا جا قومي نشان پڻ سمجهيا وڃن ٿا. اوڪ (Quercus robur، Latvian: ozols) ۽ لنڊن (Tilia cordata، Latvian: liepa) لٽويا جا قومي وڻ آهن، جڏهن تہ ڊيزي (Leucanthemum vulgare، Latvian: pīpene) قومي گل آهي. اڇي پڇ واري چڙي (Motacilla alba، Latvian: baltā cielava) قومي پکي ۽ ٻن چٽن واري ليڊي برڊ (Adalia bipunctata، Latvian: divpunktu mārīte) قومي جيت آهي. عنبر، جيڪو وڻن جي قديم سخت ٿيل رال آهي، لٽويا جي اهم ثقافتي نشانين مان هڪ آهي. قديم دور ۾ بالٽڪ سمنڊ جي ڪناري تان ملندڙ عنبر وائڪنگن سان گڏ قديم مصر، قديم يونان ۽ رومي سلطنت جي واپارين ۾ به گهڻي گهرج رکندو هو، جنهن سبب عنبر وارو واپاري رستو وجود ۾ آيو.[81]

ڪيترائي قدرتي ذخيرا نسبتاً اڻڇهيل منظرنامن ۽ وڏن جهنگلي جانورن جي تحفظ لاءِ قائم ڪيا ويا آهن. پاپي قدرتي ذخيرو ۾ يورپي بائسن، جهنگلي گهوڙا ۽ ٻيهر تيار ڪيل اوروڪس جهڙا ڍور ٻيهر متعارف ڪرايا ويا آهن؛ نتيجي طور هتي تقريباً مڪمل هولوسين دور واري ميگافائونا جو مجموعو موجود آهي، جنهن ۾ موس، هرڻ ۽ بگهڙ به شامل آهن.[82]

انتظامي ورهاست

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا جي انتظامي ورهاست
تاريخي خطا: نارنگي: ڪورلينڊ، سائو سيميگاليا، پيلو ودزيمي، نيرو ليٽگل، ناسي سيلونيا
ليٽويا جي انتظامي ورهاست

ليٽويا ھڪ وحداني رياست آھي جيڪا 110 برابر سطح جي ميونسپلٽين ۽ 9 ريپلڪ جي شھرن تي مشتمل آهي جن ۾ ھر ڪنھن جون پنھنجيون شھري ڪائونسلون ۽ انتظامي ادارا آهن. انھن شھرن جا نالا آھن: دوگاوپلز، يئڪبپلس، ييلگاوا، يرمالا،ليئپايا، ريزڪني، ريگا،والميئرا، وينٽسپلس. ليٽويا چئن ثقافتي خطن ۾ ورھايل آھي: ڪورلينڊ، ليٽگل، ودزيمي ۽ زيمگل جن کي آئين اندر تسليم ڪيو ويو آهي. سيلونيا زيمگل جو حصو آهي پر ان کي الڳ خطو پڻ سڏين ٿا پر اھو باقاعده ورھاست جو حصو ناھي.

تاريخي علائقا:
  ڪورلينڊ
  سيميگاليا
  وِدزيمي
  لاتگالي
  سيلونيا
لٽويا جي انتظامي ورهاست

لٽويا هڪ وحداني رياست آهي، جيڪا هن وقت 43 مقامي حڪومتي يونٽن ۾ ورهايل آهي. انهن ۾ 36 ميونسپلٽيون (Latvian: novadi) ۽ 7 رياستي شهر (Latvian: valstspilsētas) شامل آهن، جن وٽ پنهنجا شهري ڪائونسل ۽ انتظاميا آهن: دائوگاوپلس، يلگاوا، يورمالا، ليپايا، ريزيڪني، ريگا ۽ وينٽسپلس.

لٽويا ۾ چار بنيادي تاريخي ۽ ثقافتي علائقا آهن: ڪورلينڊ، لاتگالي، وِدزيمي ۽ زيمگالي؛ انهن کي آئين ۾ پڻ تسليم ڪيو ويو آهي. سيلونيا، جيڪا زيمگالي جو حصو آهي، ڪڏهن ڪڏهن الڳ ثقافتي علائقو سمجهي ويندي آهي، پر اها ڪنهن رسمي انتظامي ورهاست جو حصو ناهي. تاريخي ۽ ثقافتي علائقن جون حدون عام طور واضح قانوني انداز ۾ مقرر ناهن ۽ مختلف ذريعن ۾ ڪجهه فرق سان بيان ٿي سگهن ٿيون.

رسمي علائقائي ورهاستن ۾ ريگا وارو علائقو، جنهن ۾ گاديءَ جو هنڌ ۽ ان سان ويجها لاڳاپا رکندڙ ٻين علائقن جا حصا شامل آهن، پڻ اڪثر جدا علائقي طور شامل ڪيو ويندو آهي. مثال طور، لٽويا ۾ پنج منصوبابندي علائقا (Latvian: plānošanas reģioni) آهن، جيڪي 2009ع ۾ سڀني علائقن جي متوازن ترقيءَ کي هٿي ڏيڻ لاءِ قائم ڪيا ويا. هن ورهاست تحت ريگا علائقي ۾ اهي وڏا حصا شامل آهن، جيڪي روايتي طور وِدزيمي، ڪورلينڊ ۽ زيمگالي جو حصو سمجهيا وڃن ٿا. لٽويا جا شمارياتي علائقا، جيڪي يورپي يونين جي شمارياتي علائقائي يونٽن جي درجابندي مطابق قائم ڪيا ويا آهن، وڏي حد تائين ساڳئي ورهاست جي پيروي ڪن ٿا.[83]

لٽويا جو سڀ کان وڏو شهر ريگا، ٻيو وڏو شهر دائوگاوپلس ۽ ٽيون وڏو شهر ليپايا آهي.

حڪومت ۽ سياست

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو لٽويا جي سياست ۽ لٽويا جي حڪومت
ايڊگارس رِنڪيوِچس
صدر		 اينڊرس ڪُلبيرگس
وزيراعظم

لٽويا جي سياست لٽويا جي آئين ۾ مقرر ڪيل ڍانچي تحت هلندي آهي.[lower-alpha 1]

حڪومت

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو لٽويا جي پارليامينٽ ۽ لٽويا جي ڪابينا
عمارت، جنهن ۾ لٽويا جي پارليامينٽ سائيما جو اجلاس ٿيندو آهي، ريگا

لٽويا جي جمهوريه جي قانون ساز اداري جو نالو سائيما آهي، جيڪا هڪ هڪ ايواني پارليامينٽ آهي.[85] سائيما رياستي بجيٽ منظور ڪرڻ، رياستي حسابن جي توثيق ڪرڻ، حڪومت جي مقرري ۽ ان تي نگراني ڪرڻ، ۽ بين الاقوامي سهڪار ۾ حصو وٺڻ جي ذميوار آهي. قانوني بل حڪومت يا پارليامينٽ جي ميمبرن طرفان پيش ڪري سگهجن ٿا.

لٽويا هڪ نمائنداڻي جمهوريت آهي، جتي عام چونڊ حق لاڳو آهي. سائيما جون سيٽون سياسي پارٽين کي تناسبِي نمائندگي جي بنياد تي ملن ٿيون، جڏهن تہ چونڊن لاءِ 5٪ جي حد مقرر آهي. لٽويا ۾ سائيما جا 100 ميمبر چونڊيا وڃن ٿا. پارلياماني چونڊون گهٽ ۾ گهٽ هر چار سال بعد ٿين ٿيون، پر وزيراعظم کي اهو اختيار حاصل آهي تہ هو صدر کان مدت پوري ٿيڻ کان اڳ چونڊون ڪرائڻ جي درخواست ڪري. عدم اعتماد جي تحريڪ ذريعي سائيما ڪنهن هڪ وزير يا سموري حڪومت کي استعيفيٰ ڏيڻ تي مجبور ڪري سگهي ٿي.[lower-alpha 2]

لٽويا جي حڪومت ڪابينا حڪومت جي صورت ۾ ڪم ڪري ٿي، جتي انتظامي اختيار وزيراعظم ۽ ٻين ڪابينا وزيرن وٽ هوندو آهي، جيڪي مختلف وزارتن جي سربراهي ڪندا آهن. انتظامي شاخ طور ڪابينا قانوني بل ۽ بجيٽ پيش ڪرڻ، قانونن تي عملدرآمد ڪرائڻ، ۽ لٽويا جي پرڏيهي ۽ اندروني پاليسين جي هدايت ڪرڻ جي ذميوار آهي. وزيراعظم جو عهدو عام طور ان شخص کي ڏنو ويندو آهي جيڪو سائيما ۾ اڪثريت جو اعتماد حاصل ڪرڻ جي قابل هجي؛ اهو اڪثر وڏي سياسي پارٽي جو اڳواڻ هوندو آهي، يا وڌيڪ عام طور پارٽين جي اتحاد ذريعي حڪومت ٺهي ٿي. هڪ پارٽي اڪثر اڪيلي سر ڪابينا ٺاهڻ لاءِ ڪافي سيٽون حاصل نه ڪندي آهي؛ تنهنڪري سائيما ۾ اتحادي حڪومتون عام رهيون آهن، ۽ انهن مان ڪيترين کي غيرحڪومتي پارٽين جي سهڪار جي ضرورت پوندي آهي.

صدر کي سائيما جدا چونڊ ذريعي چونڊيندي آهي، جيڪا پڻ هر چار سال بعد ٿيندي آهي. صدر وزيراعظم مقرر ڪري ٿو، جيڪو پنهنجي ڪابينا سان گڏ انتظامي شاخ ٺاهي ٿو، ۽ ان حڪومت کي سائيما مان اعتماد جو ووٽ حاصل ڪرڻ ضروري هوندو آهي. اهڙو نظام ٻي عالمي جنگ کان اڳ پڻ موجود هو.[87] سڀ کان اعليٰ سطحي سرڪاري عملدارن ۾ تيرهن رياستي سيڪريٽري شامل آهن.[88]

آڪٽوبر 2022ع جي پارلياماني چونڊن کان پوءِ وزيراعظم ڪريشجانِس ڪارينش ڊسمبر 2022ع ۾ ڪارينش جي ٻي ڪابينا ٺاهي، جيڪا نيو يونٽي، نيشنل الائنس ۽ يونائيٽيڊ لسٽ تي مشتمل اتحادي حڪومت هئي.[89] 14 آگسٽ 2023ع تي ڪارينش استعيفيٰ ڏني؛ هن ان جو سبب نيشنل الائنس جي ان مخالفت کي قرار ڏنو، جنهن تحت اتحاد ۾ دي پروگريسوز ۽ يونين آف گرينز اينڊ فارمرز کي شامل ڪرڻ جي مخالفت ڪئي وئي هئي.[90] سلينا ڪابينا، جيڪا نيو يونٽي، يونين آف گرينز اينڊ فارمرز ۽ دي پروگريسوز تي مشتمل آهي، 15 سيپٽمبر 2023ع تي حلف کنيو.[91]

انٽرنيشنل IDEA جي گلوبل اسٽيٽ آف ڊيموڪريسي اشاريَن ۽ ڊيموڪريسي ٽريڪر موجب، لٽويا مجموعي جمهوري ڪارڪردگيءَ ۾ اعليٰ درجي ۾ اچي ٿو، جڏهن تہ جامع چونڊ حق، چونڊن ۾ شرڪت ۽ شهري شموليت ۾ ڪجهه ڪمزوريون موجود آهن.[92][93][94]

سياسي ثقافت

[سنواريو]

2010ع جي پارلياماني چونڊن ۾ حڪمران وچ ساڄي ڌر واري اتحاد 100 مان 63 پارلياماني سيٽون حاصل ڪيون. کاٻي ڌر جي مخالف جماعت هارموني سينٽر، جنهن کي لٽويا جي روسي ٻولي ڳالهائيندڙ اقليت جي وڏي حمايت حاصل هئي، 29 سيٽون حاصل ڪيون.[95] نومبر 2013ع ۾، 2009ع کان وزيراعظم جي عهدي تي رهندڙ والدِس ڊومبرووسڪس ريگا ۾ هڪ سپرمارڪيٽ جي ڇت ڪرڻ واري حادثي کان پوءِ استعيفيٰ ڏني، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ 54 ماڻهو مارجي ويا ۽ ڪيترائي زخمي ٿيا.[96]

2014ع جي پارلياماني چونڊن ۾ وري به حڪمران وچ ساڄي ڌر واري اتحاد ڪاميابي حاصل ڪئي، جيڪو يونٽي، نيشنل الائنس ۽ يونين آف گرينز اينڊ فارمرز تي مشتمل هو. اتحاد 61 سيٽون حاصل ڪيون، جڏهن تہ هارموني 24 سيٽون حاصل ڪيون.[97] ڊسمبر 2015ع ۾ ملڪ جي پهرين عورت وزيراعظم لائمدوتا اسٽرايوما، جيڪا جنوري 2014ع کان عهدي تي هئي، استعيفيٰ ڏني.[98] فيبروري 2016ع ۾ نئين وزيراعظم مارِس ڪوچنسڪِس جي اڳواڻيءَ ۾ يونين آف گرينز اينڊ فارمرز، يونٽي ۽ نيشنل الائنس تي مشتمل نئون اتحادي حڪومت ٺهي.[99]

2018ع جي پارلياماني چونڊن ۾ روس نواز هارموني ٻيهر سڀ کان وڏي پارٽي بڻجي، 100 مان 23 سيٽون حاصل ڪيون. ٻئي ۽ ٽئين نمبر تي نيون عوام پسند جماعتون KPV LV ۽ نيو ڪنزرويٽو پارٽي رهيون. ان وقت جي حڪمران اتحاد، جنهن ۾ يونين آف گرينز اينڊ فارمرز، نيشنل الائنس ۽ يونٽي شامل هئا، پنهنجي اڪثريت وڃائي ويٺو.[100] جنوري 2019ع ۾ وچ ساڄي ڌر واري نيو يونٽي جي ڪريشجانِس ڪارينش جي اڳواڻيءَ ۾ نئين حڪومت ٺهي. ڪارينش جو اتحاد پارليامينٽ جي ستن مان پنجن پارٽين تي مشتمل هو؛ روس نواز هارموني ۽ يونين آف گرينز اينڊ فارمرز اتحاد کان ٻاهر رهيا.[101]

15 سيپٽمبر 2023ع تي ايويڪا سلينا لٽويا جي نئين وزيراعظم بڻجي، جنهن کان هڪ مهينو اڳ اڳوڻي وزيراعظم ڪريشجانِس ڪارينش استعيفيٰ ڏئي چڪو هو. سلينا جي حڪومت ٽن پارٽين تي مشتمل اتحادي حڪومت آهي، جنهن ۾ سندس پنهنجي نيو يونٽي (JV)، يونين آف گرينز اينڊ فارمرز (ZZS) ۽ سماجي جمهوري دي پروگريسوز (PRO) شامل آهن. انهن ٽنهي پارٽين وٽ گڏيل طور پارليامينٽ جي 100 مان 52 سيٽون آهن.[102]

پرڏيهي لاڳاپا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا جا پرڏيهي لاڳاپا
ريگا ۾ پرڏيهي معاملن واري وزارت جي عمارت

لٽويا گڏيل قومن، يورپي يونين، يورپ جي ڪائونسل، نيٽو، OECD، OSCE، IMF ۽ WTO جو ميمبر آهي. اهو بالٽڪ سمنڊ جي رياستن جي ڪائونسل ۽ نورڊڪ انويسٽمينٽ بئنڪ جو پڻ ميمبر آهي. لٽويا 1921ع کان 1946ع تائين قومن جي جماعت جو ميمبر رهيو. لٽويا شينگن علائقي جو حصو آهي[103] ۽ 1 جنوري 2014ع تي يورو زون ۾ شامل ٿيو.[104]

لٽويا 158 ملڪن سان سفارتي لاڳاپا قائم ڪيا آهن. ان وٽ 44 سفارتي ۽ قونصلر مشن آهن، جڏهن تہ پرڏيهه ۾ 34 سفارتخانا ۽ 9 مستقل نمائندگيون قائم آهن. لٽويا جي گاديءَ واري شهر ريگا ۾ 37 پرڏيهي سفارتخانا ۽ 11 بين الاقوامي تنظيمون موجود آهن. لٽويا ۾ يورپي يونين جو هڪ ادارو، اليڪٽرانڪ ڪميونيڪيشنز جي يورپي ريگيوليٽرن جو ادارو (BEREC)، پڻ قائم آهي.[105]

لٽويا جي پرڏيهي پاليسيءَ جي اهم ترجيحن ۾ بالٽڪ سمنڊ واري علائقي ۾ سهڪار، يورپي انضمام، بين الاقوامي تنظيمن ۾ سرگرم شرڪت، يورپي ۽ ائٽلانٽڪ پار سلامتي ۽ دفاعي ڍانچن ۾ حصو وٺڻ، بين الاقوامي شهري ۽ فوجي امن قائم رکڻ وارين ڪارروائين ۾ شرڪت، ۽ ترقياتي سهڪار شامل آهن. ان سلسلي ۾ خاص ڌيان يورپي يونين جي اوڀر ڀائيواري وارن ملڪن ۾ استحڪام ۽ جمهوريت کي مضبوط ڪرڻ تي ڏنو وڃي ٿو.[106][107][108]

2011ع ۾ هلسنڪي ۾ نورڊڪ ۽ بالٽڪ ملڪن جا پرڏيهي وزير

1990ع واري ڏهاڪي جي شروعات کان لٽويا پنهنجي پاڙيسري ملڪن ايسٽونيا ۽ لٿوينيا سان بالٽڪ رياستن جي ٽه ڌري سهڪار ۾ سرگرم رهيو آهي، ۽ نورڊڪ ملڪن سان نورڊڪ-بالٽڪ سهڪار ۾ پڻ حصو وٺي ٿو. لٽويا بين الپارلياماني بالٽڪ اسيمبلي، بين الحڪومتي بالٽڪ وزيرن جي ڪائونسل ۽ بالٽڪ سمنڊ جي رياستن جي ڪائونسل جو ميمبر آهي.[109]

نورڊڪ-بالٽڪ اَٺ (NB-8) ڊينمارڪ، ايسٽونيا، فنلينڊ، آئس لينڊ، لٽويا، لٿوينيا، ناروي ۽ سويڊن جي حڪومتن جي گڏيل سهڪار جو هڪ ڍانچو آهي.[110] نورڊڪ-بالٽڪ ڇهه (NB-6) انهن نورڊڪ ۽ بالٽڪ ملڪن تي مشتمل آهي، جيڪي يورپي يونين جا ميمبر آهن، ۽ يورپي يونين سان لاڳاپيل معاملن تي گڏجاڻين لاءِ هڪ سهڪاري ڍانچو مهيا ڪري ٿو. بالٽڪ اسيمبلي ۽ نورڊڪ ڪائونسل جي وچ ۾ بين الپارلياماني سهڪار بابت معاهدو 1992ع ۾ ٿيو، ۽ 2006ع کان سالياني گڏجاڻين سان گڏ مختلف سطحن تي باقاعده ملاقاتون پڻ ٿين ٿيون.[110]

گڏيل نورڊڪ-بالٽڪ سهڪاري قدمن ۾ تعليمي پروگرام NordPlus[111] ۽ سرڪاري انتظاميا،[112] ڪاروبار ۽ صنعت،[113] ۽ ثقافت[114] لاءِ نقل و حرڪت جا پروگرام شامل آهن. نورڊڪ وزيرن جي ڪائونسل جي هڪ آفيس ريگا ۾ موجود آهي.[115]

لٽويا اترُئين بُعد ۽ بالٽڪ سمنڊ علائقائي پروگرام ۾ پڻ حصو وٺي ٿو، جيڪي بالٽڪ سمنڊ واري علائقي ۽ اتر يورپ ۾ سرحد پار سهڪار کي هٿي ڏيڻ لاءِ يورپي يونين جون شروعاتون آهن. اترئين بُعد جي ثقافتي ڀائيواري (NDPC) جو سيڪريٽريٽ ريگا ۾ قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ويو.[116] 2013ع ۾ ريگا سالياني ناردرن فيوچر فورم جي ميزباني ڪئي، جيڪو نورڊڪ-بالٽڪ ملڪن ۽ برطانيا جي وزيراعظمن جي ٻن ڏينهن واري غير رسمي گڏجاڻي هئي.[117] اتر يورپ ۾ واڌايل ڀائيواري يا e-PINE آمريڪي پرڏيهي کاتي جو نورڊڪ-بالٽڪ ملڪن سان سهڪار لاءِ سفارتي ڍانچو آهي.[118]

لٽويا 2006ع جي نيٽو سربراهه اجلاس جي ميزباني ڪئي، ۽ ان کان پوءِ سالياني ريگا ڪانفرنس اتر يورپ ۾ پرڏيهي ۽ سلامتي پاليسيءَ جي اهم فورمن مان هڪ بڻجي وئي.[119] لٽويا 2015ع جي پهرين اڌ دوران يورپي يونين جي ڪائونسل جي صدارت سنڀالي.[120]

فيبروري 2022ع کان پوءِ لٽويا ۽ روس جا لاڳاپا نمايان طور خراب ٿيا. جنوري 2023ع ۾ لٽويا روس مان پنهنجو سفير واپس گهرايو ۽ روس جي سفير کي لٽويا ڇڏڻ جو حڪم ڏنو.[121]

فوج

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا جي فوج
لٽويا جي بحري فوج جو بارودي سرنگون ڳولڻ وارو جهاز Imanta
لٽويا جي زميني فوج جي خدمت ۾ CVR(T) Scimitar ۽ M109 هاوٽزر

لٽويا جون قومي هٿياربند فوجون (لٽوِيائي: Nacionālie bruņotie spēki (NAF)) زميني فوجن، بحري فوجن، هوائي فوج، نيشنل گارڊ، اسپيشل ٽاسڪس يونٽ، فوجي پوليس، NAF اسٽاف بٽالين، تربيت ۽ نظرياتي ڪمانڊ، ۽ لاجسٽڪ ڪمانڊ تي مشتمل آهن. لٽويا جو دفاعي تصور سويڊش-فنلينڊي نموني تي ٻڌل آهي، جنهن ۾ تيز ردعمل واري فوج کي متحرڪ ڪرڻ لاءِ هڪ وسيع بنياد ۽ پيشيور فوجين جو نسبتاً ننڍو مستقل دستو شامل آهي. 1 جنوري 2007ع کان لٽويا مڪمل طور پيشيور ۽ معاهدي تي ٻڌل فوجي نظام اختيار ڪيو.[122]

لٽويا بين الاقوامي امن قائم رکڻ ۽ سلامتي وارين ڪارروائين ۾ حصو وٺندو رهيو آهي. لٽويا جي هٿياربند فوجن نيٽو ۽ يورپي يونين جي فوجي ڪارروائين ۾ بوسنيا ۽ هرزيگووينا (1996–2009)، البانيا (1999)، ڪوسوو (2000–2009)، مقدونيا (2003)، عراق (2005–2006)، افغانستان (2003 کان)، صوماليا (2011 کان) ۽ مالي (2013 کان) ۾ حصو ورتو.[123][124][125]

لٽويا عراق ۾ آمريڪا جي اڳواڻيءَ واري گهڻ قومي فوج جي ڪارروائي (2003–2008) ۾ پڻ حصو ورتو،[126] ۽ OSCE جي جارجيا، ڪوسوو ۽ مقدونيا وارن مشنن ۾ پڻ شرڪت ڪئي.[127]

يورپي يونين جي گڏيل سلامتي ۽ دفاعي پاليسي (CSDP) تحت لٽويا جي هٿياربند فوجن 2013ع ۾ برطانيا جي اڳواڻيءَ واري جنگي گروپ ۽ 2015ع ۾ نورڊڪ جنگي گروپ ۾ حصو ورتو.[128] لٽويا افغانستان ڏانهن فضائي ۽ ريل رستي غير جنگي ISAF سامان جي ترسيل لاءِ اتر ورڇ واري نيٽ ورڪ جي هم آهنگيءَ ۾ اڳواڻ ملڪ طور ڪم ڪيو.[129][130][131] اهو نورڊڪ ٽرانزيشن سپورٽ يونٽ (NTSU) جو پڻ حصو هو، جيڪو 2014ع ۾ نورڊڪ ۽ بالٽڪ ISAF فوجن جي واپسيءَ کان اڳ افغان سلامتي ڍانچن جي مدد لاءِ گڏيل فوجي تعاون فراهم ڪندو هو.[132]

1996ع کان 3,600 کان وڌيڪ لٽوِيائي فوجي اهلڪار بين الاقوامي ڪارروائين ۾ حصو وٺي چڪا آهن،[124] جن مان ست فوجي مارجي ويا.[133] في ماڻهوءَ جي حساب سان لٽويا بين الاقوامي فوجي ڪارروائين ۾ نمايان حصو وٺندڙ ملڪن مان رهيو آهي.[134]

لٽوِيائي شهري ماهرن پڻ يورپي يونين جي شهري مشنن ۾ حصو ورتو آهي، جن ۾ مالدووا ۽ يوڪرين لاءِ سرحدي مدد وارو مشن (2005–2009)، عراق ۾ قانون جي حڪمرانيءَ وارا مشن (2006 ۽ 2007)، ڪوسوو ۾ مشن (2008 کان)، افغانستان ۾ پوليس مشن (2007 کان) ۽ جارجيا ۾ نگراني وارو مشن (2008 کان) شامل آهن.[123]

مارچ 2004ع کان، جڏهن بالٽڪ رياستون نيٽو ۾ شامل ٿيون، تڏهن کان نيٽو ميمبر ملڪن جا جنگي جهاز بالٽڪ فضائي نگراني واري مشن تحت شياولياي هوائي اڏي، لٿوينيا تي واري واري بنياد تي مقرر ڪيا ويندا رهيا آهن، جيئن بالٽڪ ملڪن جي فضائي حدن جي نگراني ڪري سگهجي. لٽويا ڪيترن نيٽو سينٽرز آف ايڪسيلنس ۾ حصو وٺي ٿو، جن ۾ نيدرلينڊز ۾ شهري-فوجي سهڪار، ايسٽونيا ۾ سائبر دفاعي سهڪار ۽ لٿوينيا ۾ توانائي سلامتي شامل آهن. ريگا ۾ نيٽو جو اسٽريٽيجڪ ڪميونيڪيشنز سينٽر آف ايڪسيلنس قائم ڪرڻ جو پڻ منصوبو ٺاهيو ويو.[135]

لٽويا ايسٽونيا ۽ لٿوينيا سان ڪيترن ٽه ڌري بالٽڪ دفاعي سهڪاري منصوبن ۾ حصو وٺي ٿو:

  • بالٽڪ بٽالين (BALTBAT) — بين الاقوامي امن مدد وارين ڪارروائين ۾ حصو وٺڻ لاءِ پيادل فوجي بٽالين، جنهن جو هيڊڪوارٽر ريگا، لٽويا جي ويجهو آهي؛
  • بالٽڪ بحري اسڪواڊرن (BALTRON) — بارودي سرنگن خلاف ڪارروائيءَ جي صلاحيت رکندڙ بحري فوج، جنهن جو هيڊڪوارٽر ٽالن، ايسٽونيا جي ويجهو آهي؛
  • بالٽڪ بحري اسڪواڊرن (BALTRON) — بارودي سرنگن خلاف ڪارروائيءَ جي صلاحيت رکندڙ بحري دستو، جنهن جو هيڊڪوارٽر ٽالن، ايسٽونيا جي ويجهو آهي؛
  • بالٽڪ فضائي نگراني نيٽ ورڪ (BALTNET) — فضائي نگرانيءَ جو معلوماتي نظام، جنهن جو هيڊڪوارٽر ڪائوناس، لٿوينيا جي ويجهو آهي؛
  • گڏيل فوجي تعليمي ادارن ۾ بالٽڪ ڊفينس ڪاليج تارتو، ايسٽونيا ۾، بالٽڪ ڊائيونگ ٽريننگ سينٽر ليپايا، لٽويا ۾، ۽ بالٽڪ نيول ڪميونيڪيشنز ٽريننگ سينٽر ٽالن، ايسٽونيا ۾ شامل آهن.[136]

مستقبل جي دفاعي سهڪار ۾ تربيت لاءِ قومي ڍانچن جو گڏيل استعمال، تربيت وارن علائقن جي تخصص (BALTTRAIN)، ۽ نيٽو جي تيز ردعمل واري فوج لاءِ بٽالين جي ماپ جا گڏيل فوجي دستا تيار ڪرڻ شامل هئا.[137] جنوري 2011ع ۾ بالٽڪ رياستن کي نورڊڪ دفاعي سهڪار ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني وئي، جيڪو نورڊڪ ملڪن جو گڏيل دفاعي سهڪاري ڍانچو آهي.[138] نومبر 2012ع ۾ ٽنهي بالٽڪ ملڪن 2013ع ۾ گڏيل فوجي اسٽاف قائم ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.[139]

21 اپريل 2022ع تي لٽويا جي سائيما دفاع واري وزارت طرفان تيار ڪيل قومي دفاع جي مالي مدد بابت قانون ۾ ترميمن کي منظور ڪيو. انهن ترميمن تحت دفاعي بجيٽ کي ايندڙ ٽن سالن دوران مرحليوار وڌائي ملڪ جي مجموعي گهريلو پيداوار جي 2.5٪ تائين آڻڻ جي رٿا ڪئي وئي.[140]

انساني حق

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا ۾ انساني حق
ريگا ۾ يوروپرائيڊ 2015ع

فريڊم هائوس ۽ آمريڪي پرڏيهي کاتي جي رپورٽن موجب، لٽويا ۾ انساني حقن جو عام طور حڪومت طرفان احترام ڪيو وڃي ٿو.[141][142] جمهوريت،[143] پريس جي آزادي،[144] رازداري[145] ۽ انساني ترقي[146] جي حوالي سان لٽويا دنيا جي خودمختيار رياستن جي سراسري سطح کان مٿي شمار ڪيو ويو آهي.

لٽويا ۾ اڳواڻيءَ وارن عهدن مان 56٪ کان وڌيڪ عورتن وٽ آهن، جنهن ڪري اهو يورپ ۾ پهرين نمبر تي اچي ٿو؛ عالمي بئنڪ موجب عورتن جي قانوني حقن جي حوالي سان پڻ لٽويا دنيا ۾ پهرين درجي تي آهي ۽ پنجن ٻين يورپي ملڪن سان اها پوزيشن گڏ رکي ٿو.[147]

ملڪ ۾ روسي نسل جي هڪ وڏي آبادي موجود آهي، جنهن کي آئين ۽ لٽويا جي حڪومت طرفان منظور ڪيل بين الاقوامي انساني حقن جي قانونن تحت بنيادي حقن جي ضمانت ڏني وئي آهي.[141][148]

لڳ ڀڳ 206,000 غير شهري،[149] جن ۾ بي رياست ماڻهو پڻ شامل آهن، ڪجهه سياسي حقن تائين محدود رسائي رکن ٿا. صرف شهري پارلياماني يا ميونسپل چونڊن ۾ ووٽ ڏئي سگهن ٿا، جڏهن تہ سياسي پارٽين يا ٻين سياسي تنظيمن ۾ شامل ٿيڻ تي ڪا عام پابندي ناهي.[150][151] 2011ع ۾ OSCE جي قومي اقليتن بابت اعليٰ ڪمشنر لٽويا تي زور ڀريو تہ غير شهرين کي ميونسپل چونڊن ۾ ووٽ ڏيڻ جي اجازت ڏني وڃي.[152]

انساني حقن بابت رپورٽن ۾ پوليس طرفان حراست ۾ ورتل ماڻهن ۽ گرفتار ٿيلن سان بدسلوڪي، جيلن جون خراب حالتون ۽ گنجائش کان وڌيڪ قيدي، عدالتي بدعنواني، نسلي اقليتن خلاف تشدد جا واقعا، ۽ هم جنس پرستن خلاف سماجي تشدد ۽ سرڪاري امتيازي سلوڪ بابت خدشا پڻ ظاهر ڪيا ويا آهن.[141][153][154]

هم جنس شادي لٽويا ۾ آئيني طور منع ٿيل آهي، جڏهن تہ هم جنس شهري يونينن کي قانوني سڃاڻپ حاصل آهي.[155][156]

معيشت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليٽويا جي معيشت
لٽويا يورپي واحد منڊي ۽ يورو زون جو حصو آهي؛ اهو شينگن علائقي ۾ پڻ شامل آهي (نقشي ۾ ڏيکاريل ناهي).
ايسٽونيا، لٽويا ۽ لٿوينيا ۾ حقيقي في ماڻهو مجموعي گهريلو پيداوار جي واڌ

لٽويا 1999ع کان عالمي واپاري تنظيم ۽ 2004ع کان يورپي يونين جو ميمبر آهي. 1 جنوري 2014ع تي يورو ملڪ جي سرڪاري ڪرنسي بڻيو ۽ ان اڳ استعمال ٿيندڙ لاتس جي جاءِ ورتائين. 2013ع جي آخر ۾ ڪيل انگن اکرن موجب 45 سيڪڙو آبادي يورو اختيار ڪرڻ جي حمايت ڪئي، جڏهن تہ 52 سيڪڙو ان جي مخالفت ڪئي.[157] يورو لاڳو ٿيڻ کان پوءِ، جنوري 2014ع جي يوروبيروميٽر سروي موجب يورو جي حمايت لڳ ڀڳ 53 سيڪڙو تائين پهتي، جيڪا يورپي سراسري جي ويجهو هئي.[158]

2000ع کان پوءِ لٽويا يورپ ۾ مجموعي گهريلو پيداوار جي تيز ترين واڌ وارن ملڪن مان هڪ رهيو.[159] تنهن هوندي بہ، ملڪ جي معاشي واڌ جو وڏو حصو گهريلو واهپي تي دارومدار رکندڙ هو. 2008ع جي آخر ۽ 2009ع جي شروعات ۾ عالمي مالياتي بحران، قرض جي کوٽ ۽ پاريڪس بئنڪ کي بچائڻ لاءِ وڏي مالي امداد جي ضرورت سبب لٽويا جي معيشت شديد بحران جو شڪار ٿي.[160] 2009ع جي پهرين ٽن مهينن دوران لٽويا جي معيشت ۾ 18 سيڪڙو گهٽتائي ٿي، جيڪا ان وقت يورپي يونين ۾ سڀ کان وڏي معاشي گهٽتائي هئي.[161][162]

2009ع جي معاشي بحران انهن اڳين خدشن کي هٿي ڏني تہ ملڪ جي تيز معاشي واڌ معاشي بلبلَي جي صورت اختيار ڪري رهي هئي. اها واڌ وڏي حد تائين گهريلو واپرائڻ تي ٻڌل هئي، جنهن جي مالي مدد خانگي قرض ۾ وڏي واڌ ذريعي ٿي رهي هئي، جڏهن تہ پرڏيهي واپاري توازن پڻ منفي هو. 2004ع کان 2006ع تائين جائداد جي قيمتن ۾ لڳ ڀڳ 150 سيڪڙو واڌ معاشي بلبلَي جي اهم سببن مان هڪ هئي.[163]

لٽويا ۾ نجڪاري جو عمل تقريباً مڪمل ٿي چڪو آهي. اڳوڻين سرڪاري ملڪيت هيٺ هلندڙ لڳ ڀڳ سڀ ننڍيون ۽ وچولي درجي جون ڪمپنيون نجي ملڪيت ۾ منتقل ڪيون ويون آهن، جڏهن تہ سياسي طور حساس چند وڏيون سرڪاري ڪمپنيون اڃا سرڪاري ملڪيت هيٺ آهن. 2006ع ۾ نجي شعبي جو ملڪ جي مجموعي گهريلو پيداوار ۾ حصو 70 سيڪڙو هو.[164]

اتر-مرڪزي يورپ جي ملڪن جي ڀيٽ ۾ لٽويا ۾ پرڏيهي سيڙپڪاري تاريخي طور نسبتاً محدود رهي آهي. 1997ع ۾ اهڙو قانون منظور ڪيو ويو، جنهن زمين جي وڪري، پرڏيهي شهرين کي وڪري سميت، جو دائرو وسيع ڪيو. 1999ع ۾ آمريڪي ڪمپنين 127 ملين آمريڪي ڊالرن جي سيڙپڪاري ڪئي، جيڪا لٽويا جي مجموعي پرڏيهي سڌي سيڙپڪاري جو 10.2 سيڪڙو هئي. ساڳئي سال آمريڪا لٽويا ڏانهن 58.2 ملين ڊالرن جون شيون ۽ خدمتون برآمد ڪيون، جڏهن تہ لٽويا کان 87.9 ملين ڊالرن جون شيون ۽ خدمتون درآمد ڪيون. مغربي معاشي ادارن، جهڙوڪ عالمي واپاري تنظيم، اقتصادي سهڪار ۽ ترقيءَ جي تنظيم ۽ يورپي يونين، سان انضمام جي ڪوششن جي سلسلي ۾ لٽويا 1995ع ۾ يورپي يونين سان يورپ معاهدو ڪيو، جنهن ۾ چار سالن جو عبوري مدو رکيو ويو هو. لٽويا ۽ آمريڪا سيڙپڪاري، واپار، دانشورانه ملڪيت جي تحفظ ۽ ٻيڻي ٽيڪس کان بچاءَ بابت پڻ معاهدا ڪيا آهن.[165][166]

2010ع ۾ لٽويا پرڏيهي سيڙپڪارن کي راغب ڪرڻ ۽ مقامي معيشت ۾ سيڙپڪاري وڌائڻ لاءِ سيڙپڪاري ذريعي رهائش جو پروگرام شروع ڪيو، جنهن کي عام طور گولڊن ويزا پڻ چيو وڃي ٿو. هن پروگرام تحت مخصوص شرطن تي جائداد يا ڪاروبار ۾ سيڙپڪاري ڪندڙ پرڏيهي سيڙپڪار لٽويا ۾ رهائش جو اجازت نامو حاصل ڪري سگهن ٿا.[حوالو گهربل]

2008ع–2012ع جو معاشي بحران ۽ بحالي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو 2008–2010 ليٽويا جو مالي گھوٽالو
ايئر بالٽڪ جو بوئنگ 757−200WL ريگا بين الاقوامي هوائي اڏي تان اڏام ڪندي.

2008ع جي ٻئي اڌ ۾ لٽويا جي معيشت مالي ڇڪتاڻ واري مرحلي ۾ داخل ٿي. ان کان اڳ ملڪ ۾ قرض تي ٻڌل قياس آرائي ۽ جائداد جي قيمتن ۾ غير حقيقي واڌ جو ڊگهو دور هليو هو. مثال طور، 2007ع ۾ ملڪ جو جاري کاتي جو خسارو مجموعي گهريلو پيداوار جي 22 سيڪڙو کان وڌيڪ هو، جڏهن تہ مهانگائي جي شرح لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو هئي.[167]

ان عرصي دوران لٽويا ۾ بيروزگاري تيزيءَ سان وڌي؛ نومبر 2007ع ۾ 5.4 سيڪڙو جي گهٽ سطح کان وڌي 22 سيڪڙو کان مٿي پهتي.[168] اپريل 2010ع ۾ لٽويا جي بيروزگاري جي شرح 22.5 سيڪڙو هئي، جيڪا ان وقت يورپي يونين ۾ سڀ کان وڌيڪ هئي؛ اسپين 19.7 سيڪڙو سان ٻئي نمبر تي هو.[169]

2008ع جي نوبل انعام يافته معاشيات دان پال ڪرگمن 15 ڊسمبر 2008ع تي دي نيو يارڪ ٽائمز ۾ يورپي معاشي بحران تي لکندي لٽويا جي صورتحال کي انتهائي سنگين قرار ڏنو ۽ ان کي ارجنٽينا جي اڳوڻن مالي بحرانن سان ڀيٽيو.[170]

2010ع تائين معاشي مبصرن لٽويا جي معيشت ۾ استحڪام جا آثار ڏسڻ شروع ڪيا.[171][172] اسٽينڊرڊ اينڊ پوئرز لٽويا جي قرض بابت پنهنجي درجابنديءَ جو امڪاني رخ منفي مان بدلائي مستحڪم ڪيو.[171] ملڪ جو جاري کاتو، جيڪو 2006ع جي آخر ۾ مجموعي گهريلو پيداوار جي لڳ ڀڳ 27 سيڪڙو خساري ۾ هو، فيبروري 2010ع تائين واڌو ۾ اچي ويو.[171] موڊيز انويسٽرز سروس جي سينيئر تجزيه نگار ڪينيٿ آرچرڊ موجب علائقائي معيشت جي مضبوطي لٽويا جي پيداوار ۽ برآمدن کي سهارو ڏنو، جڏهن تہ جاري کاتي ۾ وڏي تبديلي ملڪ جي اندروني قدر گهٽائڻ واري پاليسيءَ جي اثرائتي هجڻ ڏانهن اشارو ڪيو.[173]

بين الاقوامي مالياتي فنڊ جولاءِ 2012ع ۾ لٽويا بابت پهرين پروگرام-پڄاڻان نگراني واري جائزي ۾ چيو تہ 2008ع–2009ع جي شديد زوال کان پوءِ 2010ع کان ملڪ جي معيشت مضبوط بحالي ڏيکاري رهي هئي. 2011ع ۾ حقيقي مجموعي گهريلو پيداوار 5.5 سيڪڙو وڌي، جنهن ۾ برآمدن جي واڌ ۽ گهريلو طلب جي بحالي اهم ڪردار ادا ڪيو. ٻاهرين معاشي حالتن جي خراب ٿيڻ باوجود 2012ع ۽ 2013ع ۾ واڌ جو سلسلو جاري رهيو ۽ 2014ع لاءِ 4.1 سيڪڙو واڌ جي اڳڪٿي ڪئي وئي. بيروزگاري، جيڪا 2010ع ۾ 20 سيڪڙو کان وڌيڪ پنهنجي بلند ترين سطح تي پهتي هئي، 2014ع تائين گهٽجي لڳ ڀڳ 9.3 سيڪڙو ٿي وئي.[174]

معاشي بحالي

[سنواريو]

موجوده قيمتن تي لٽويا جي مجموعي گهريلو پيداوار 2014ع ۾ 23.7 ارب يورو مان وڌي 2019ع ۾ 30.5 ارب يورو ٿي وئي. ساڳئي عرصي دوران روزگار جي شرح 59.1 سيڪڙو مان وڌي 65 سيڪڙو ٿي، جڏهن تہ بيروزگاري جي شرح 10.8 سيڪڙو مان گهٽجي 6.5 سيڪڙو تي پهتي.[175]

بنيادي ڍانچو

[سنواريو]

ٽرانسپورٽ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا ۾ ٽرانسپورٽ
وينٽسپلس جو آزاد بندرگاهه بالٽڪ رياستن جي مصروف ترين بندرگاهن مان هڪ آهي.

ٽرانسپورٽ جو شعبو لٽويا جي مجموعي گهريلو پيداوار جو لڳ ڀڳ 14 سيڪڙو بڻجي ٿو. روس، بيلاروس، قزاقستان ۽ ٻين ايشيائي ملڪن کان اولهه ڏانهن ويندڙ ٽرانزٽ واپار تاريخي طور لٽويا جي ٽرانسپورٽ شعبي ۾ اهم حيثيت رکندو رهيو آهي.[176]

لٽويا جا چار وڏا بندرگاهه ريگا، وينٽسپلس، ليپايا ۽ اسڪُلٽي ۾ واقع آهن. ٽرانزٽ مال برداريءَ جو وڏو حصو انهن بندرگاهن وسيلي ٿيندو رهيو آهي، ۽ مال جو لڳ ڀڳ اڌ حصو خام تيل ۽ پيٽروليم شين تي مشتمل هوندو هو.[176] وينٽسپلس جو آزاد بندرگاهه بالٽڪ رياستن جي مصروف ترين بندرگاهن مان هڪ آهي. روڊ ۽ ريلوي رابطن کان سواءِ، وينٽسپلس تيل جي پيداوار وارن علائقن سان پڻ ڳنڍيل رهيو آهي، ۽ 2022ع کان اڳ بيلاروس جي پولاتسڪ کان ايندڙ ٻن پائيپ لائينن جي نظام وسيلي روسي فيڊريشن جي ٽرانسپورٽ رستن سان پڻ ڳنڍيل هو.[حوالو گهربل]

ريگا بين الاقوامي هوائي اڏو بالٽڪ رياستن جو مصروف ترين هوائي اڏو آهي؛ 2019ع ۾ هتان 7.8 ملين مسافرن سفر ڪيو. هوائي اڏي تان 30 کان وڌيڪ ملڪن جي 80 کان وڌيڪ منزلن ڏانهن سڌيون اڏامون هلن ٿيون. باقاعده تجارتي اڏامن وارو ٻيو هوائي اڏو ليپايا بين الاقوامي هوائي اڏو آهي. ايئر بالٽڪ لٽويا جي قومي هوائي ڪمپني ۽ گهٽ خرچ واري هوائي ڪمپني آهي، جنهن جا مرڪز ٽنهي بالٽڪ رياستن ۾ آهن، جڏهن تہ ان جو بنيادي مرڪز ريگا، لٽويا ۾ آهي.[177]

لٽويا ريلوي جي مکيه ريلوي نيٽ ورڪ جي ڊيگهه 1,860 ڪلوميٽر آهي، جنهن مان 1,826 ڪلوميٽر ريلوي 1,520 ملي ميٽر روسي گيج تي ٻڌل آهي. ان مان 251 ڪلوميٽر ريلوي برقي آهي، جنهن ڪري اهو بالٽڪ رياستن ۾ سڀ کان ڊگهو ريلوي نيٽ ورڪ بڻجي ٿو. لٽويا جو موجوده ريلوي نيٽ ورڪ يورپي معياري گيج واري ريلوي نظام سان سڌي ريت هم آهنگ ناهي.[178] تنهن هوندي بہ، ريل بالٽيڪا منصوبي تحت هلسنڪي–ٽالن–ريگا–ڪائوناس–وارسا کي ڳنڍيندڙ معياري گيج ريلوي تعمير هيٺ آهي.[179]

لٽويا جي قومي روڊ نيٽ ورڪ ۾ 1,675 ڪلوميٽر مکيه رستا، 5,473 ڪلوميٽر علائقائي رستا ۽ 13,064 ڪلوميٽر مقامي رستا شامل آهن. ان کان سواءِ ميونسپل ادارن جي انتظام هيٺ 30,439 ڪلوميٽر روڊ ۽ 8,039 ڪلوميٽر گهٽيون آهن.[180] مشهور شاهراهن ۾ A1 (يورپي رستو E67) شامل آهي، جيڪو وارسا کي ٽالن سان ڳنڍي ٿو، ۽ يورپي رستو E22، جيڪو وينٽسپلس کي تيريهووا سان ڳنڍي ٿو. 2017ع ۾ لٽويا ۾ مجموعي طور 803,546 رجسٽرڊ موٽر گاڏيون هيون.[181]

توانائي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا ۾ توانائي

لٽويا ۾ ٽي وڏا پن بجلي گهر آهن: پلاوينيو HES، جنهن جي گنجائش 908 ميگاواٽ آهي؛ ريگا HES، 402 ميگاواٽ؛ ۽ ڪيگُما HES-2، 248 ميگاواٽ.[182] تازن سالن ۾ لٽويا ۾ مختلف پيماني جا ڪيترائي هوائي توانائي جا فارم ۽ بايوگيس يا بائيوماس تي هلندڙ بجلي گهر تعمير ڪيا ويا آهن.[183] 2022ع ۾ لٽويا جي وزيراعظم نون هوائي فارمن ۾ لڳ ڀڳ هڪ ارب يورو جي سيڙپڪاريءَ جو اعلان ڪيو؛ منصوبي جي مڪمل ٿيڻ کان پوءِ لڳ ڀڳ 800 ميگاواٽ اضافي پيداواري گنجائش حاصل ٿيڻ جي اميد ظاهر ڪئي وئي.[184]

لٽويا انچوڪالنس زيرزميني گئس ذخيرو هلائي ٿو، جيڪو يورپ جي وڏن زيرزميني قدرتي گئس ذخيرن مان هڪ ۽ بالٽڪ رياستن ۾ پنهنجي نوعيت جو واحد وڏو ذخيرو آهي. انچوڪالنس ۽ لٽويا جي ٻين هنڌن جون مخصوص ارضياتي حالتون زيرزميني قدرتي گئس جي ذخيري لاءِ خاص طور موزون آهن.[185]

آبادي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا جي آبادي

<div class="thumb tnone" style="margin-left:auto; margin-right:auto; width:99%; max-width:اظھاري چُڪَ: اڻڄاتل لفظ px.px;">

ريگا، لٽويا جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر


لٽويا جا رهواسي نسلي سڃاڻپ موجب (2025)[1]
لٽوِيائي
 
 63.7%
روسي
 
 23.4%
بيلاروسي
 
 2.9%
يوڪريني
 
 2.8%
پولش
 
 1.9%
لٿوينِيائي
 
 1.1%
ٻيا
 
 1.3%
اڻڄاتل
 
 2.9%
1920ع کان 2014ع تائين لٽويا جي آبادي (ملينن ۾)

2023ع ۾ ڪل زرخيزي شرح (TFR) جو اندازو في عورت 1.36 ٻار هو، جيڪو آباديءَ جي متبادل سطح 2.1 کان گهٽ آهي. 2012ع ۾ ڪل ڄمڻن مان 45.0٪ ٻار غير شادي شده عورتن مان پيدا ٿيا.[186] 2013ع ۾ اوسط زندگيءَ جي اميد 73.2 سال هئي؛ مردن لاءِ 68.1 سال ۽ عورتن لاءِ 78.5 سال.[167] 2015ع جي اندازن موجب لٽويا ۾ مردن ۽ عورتن جو تناسب دنيا جي گهٽ ترين تناسبن مان هڪ هو، يعني هر هڪ عورت جي مقابلي ۾ 0.85 مرد.[187] 2017ع ۾ لٽويا ۾ 1,054,433 عورتون ۽ 895,683 مرد رهندا هئا. هر سال ڇوڪرن جو ڄمڻ ڇوڪرين کان وڌيڪ هوندو آهي. 39 سالن جي عمر تائين مردن جو انگ عورتن کان وڌيڪ آهي، جڏهن تہ 70 سالن کان مٿي عمر ۾ عورتن جو انگ مردن کان لڳ ڀڳ 2.3 ڀيرا وڌيڪ آهي.

نسلي گروهه

[سنواريو]

2025ع ۾ لٽوِيائي آبادي جو لڳ ڀڳ 65.5٪ هئا، جڏهن تہ روسي 24.1٪، بيلاروسي 2.9٪، يوڪريني 2.9٪، پولش 1.9٪، لٿوينِيائي 1.1٪ ۽ ٻيا نسلي گروهه 1.6٪ هئا.[lower-alpha 3][188]

ڪجهه شهرن، جن ۾ دائوگاوپلس ۽ ريزيڪني شامل آهن، ۾ نسلي لٽوِيائي ڪل آباديءَ جي اڪثريت ۾ ناهن. هڪ ڏهاڪي کان وڌيڪ عرصي تائين نسلي لٽوِيائين جي تناسب ۾ لڳاتار واڌ باوجود، گاديءَ واري شهر ريگا ۾ پڻ انهن جو حصو آباديءَ جي اڌ کان ٿورو گهٽ رهيو آهي.[حوالو گهربل]

نسلي لٽوِيائين جو حصو 1935ع ۾ 77٪ (1,467,035) مان گهٽجي 1989ع ۾ 52٪ (1,387,757) ٿي ويو.[189] مجموعي آباديءَ ۾ گهٽتائيءَ جي پسمنظر ۾، 2011ع ۾ لٽوِيائين جو انگ 1989ع جي ڀيٽ ۾ گهٽ هو، پر ڪل آباديءَ ۾ سندن تناسب وڌيڪ هو؛ 2011ع ۾ 1,285,136 لٽوِيائي هئا، جيڪي ڪل آباديءَ جو 62.1٪ بڻيا.[190]

لٽويا جي آباديءَ جي اڪثريت لٽوِيائين تي مشتمل آهي، جيڪي بالٽڪ نسلي گروهه سان تعلق رکن ٿا. ملڪ ۾ هڪ نمايان روسي اقليت پڻ موجود آهي، جڏهن تہ يوڪريني، بيلاروسي ۽ ٻين سلاوي قومن جون ننڍيون آباديون پڻ رهن ٿيون. انهن نسلي گروهن جي موجودگيءَ تي روسي سلطنت ۽ سوويت دور جي ڊگهي سياسي ۽ آباديءَ واري اثر جو نمايان حصو رهيو آهي.

لٽويا جي نسلي تنوع جا ڪيترائي تاريخي سبب آهن، جن ۾ ڊگهي عرصي تائين پرڏيهي حڪمراني، بالٽڪ سمنڊ جي واپاري رستن تي ملڪ جي جاگرافيائي حيثيت، ۽ ٻين سلاوي علائقن سان ويجهڙائي شامل آهن. روسي سلطنت 18هين صديءَ ۾ لٽويا جي علائقن تي قبضو ڪيو ۽ ٻن صدين کان وڌيڪ عرصي تائين انهن تي حڪمراني ڪئي. ان دور ۾ روسي اختيارين لٽويا ۾ روسي آبادڪاريءَ کي هٿي ڏني. 1918ع ۾ روسي سلطنت جي خاتمي کان پوءِ لٽويا آزاد رياست بڻيو، پر 1940ع ۾ سوويت يونين ان تي قبضو ڪيو ۽ ملڪ 1991ع تائين سوويت حڪمراني هيٺ رهيو. سوويت دور ۾ ڪجهه آبادي گروهن کي جلاوطن ڪيو ويو ۽ ٻين کي لٽويا ۾ آباد ڪيو ويو، جن ۾ خاص طور روسي شامل هئا. 1991ع کان پوءِ اڳ ۾ جلاوطن ڪيل ماڻهن مان ڪيترائي واپس لٽويا موٽي آيا.[191]

ٻولي

[سنواريو]

لٽويا جي واحد سرڪاري ٻولي لٽوِيائي آهي، جيڪا هند-يورپي ٻولي خاندان جي بالٽو-سلاوي شاخ جي بالٽڪ ٻولين واري ذيلي گروهه سان تعلق رکي ٿي. لٽويا جي هڪ ٻي اهم ٻولي لڳ ڀڳ ناپيد ٿي ويل ليوونيائي ٻولي آهي، جيڪا يورالي ٻولي خاندان جي فني شاخ سان تعلق رکي ٿي ۽ قانوني تحفظ حاصل اٿس. لٽگاليائي کي لٽوِيائي ٻوليءَ جي هڪ لهجي طور، لٽوِيائي ٻوليءَ جي تاريخي صورت جي حيثيت سان قانوني تحفظ حاصل آهي. روسي، جيڪا سوويت دور ۾ وڏي پيماني تي ڳالهائي ويندي هئي، اڃا تائين ملڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ اقليتي ٻولي آهي؛ 2023ع ۾ 37.7٪ ماڻهن ان کي پنهنجي مادري ٻولي ڄاڻايو، جڏهن تہ 34.6٪ ماڻهو گهر ۾ روسي ڳالهائيندا هئا، جن ۾ نسلي طور غير روسي ماڻهو پڻ شامل هئا.[192] لٽوِيائي کان سواءِ اسڪولن جي نصاب ۾ انگريزي، جرمن، فرانسيسي، روسي ۽ ٻيون ٻوليون پڻ شامل آهن. لٽويا ۾ واپار ۽ سياحت جي شعبن ۾ انگريزي ٻولي پڻ وڏي پيماني تي استعمال ۽ سمجهي وڃي ٿي. 2014ع مطابق اقليتن لاءِ 109 اسڪول اهڙا هئا، جن ۾ روسي تعليم جي ٻولي طور استعمال ٿيندي هئي؛ انهن اسڪولن ۾ ملڪ جي ڪل شاگردن جو 27٪ پڙهندو هو ۽ 40٪ مضمون روسيءَ ۾، جڏهن تہ باقي 60٪ مضمون لٽوِيائيءَ ۾ پڙهايا ويندا هئا.

2019ع کان لٽويا جي خانگي ڪاليجن ۽ خانگي يونيورسٽين ۾ روسي ٻوليءَ ۾ تعليم کي مرحليوار ختم ڪرڻ شروع ڪيو ويو، ۽ لٽويا جي سرڪاري ثانوي اسڪولن ۾ پڻ عام تدريس لاءِ روسي ٻوليءَ جو استعمال مرحليوار بند ڪيو ويو،[193][194] سواءِ انهن مضمونن جي، جيڪي روسي اقليت جي ثقافت ۽ تاريخ سان لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ روسي ٻولي ۽ ادب جا مضمون.[195] 2023ع ۾ جيڪي اسڪول، اڳ-پرائمري تعليمي ادارن سميت، اڃا تائين روسي ٻوليءَ کي تدريس لاءِ استعمال ڪري رهيا هئا، تن کي ٽن سالن اندر لٽوِيائي کي واحد تدريسي ٻولي طور اختيار ڪرڻو هو.[196] سيپٽمبر 2025ع تائين اهو منتقلي وارو عمل مڪمل ٿي ويو.[197]

18 فيبروري 2012ع تي لٽويا ۾ آئيني ريفرنڊم ڪرايو ويو، جنهن ۾ روسي ٻوليءَ کي ملڪ جي ٻي سرڪاري ٻولي بڻائڻ بابت ووٽ ورتو ويو.[198] لٽويا جي مرڪزي چونڊ ڪميشن موجب، 74.8٪ ووٽرن تجويز جي مخالفت ۾ ۽ 24.9٪ ان جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جڏهن تہ ووٽرن جي شرڪت 71.1٪ رهي.[199]

روس جي يوڪرين تي حملي جي پسمنظر ۾ لٽويا جي حڪومت قومي سلامتيءَ جي سببن جي بنياد تي روسي شهرين لاءِ رهائشي اجازت نامن جون گهرجون تبديل ڪيون. انهن ترميمن تحت اهي روسي شهري، جن اڳ ۾ پنهنجي لٽوِيائي شهريت يا غير شهري واري حيثيت تان دستبرداري اختيار ڪئي هئي، تن لاءِ رهائشي اجازت نامي جي تجديد واسطي لٽوِيائي ٻوليءَ جو A2 سطح جو امتحان پاس ڪرڻ لازمي قرار ڏنو ويو.[200] جيڪي ماڻهو 2023ع ۾ امتحان پاس نه ڪري سگهيا، تن کي ٻن سالن جي مهلت ڏني وئي؛ تنهن هوندي بہ 2025ع ۾ 841 روسي شهرين، جن ٻوليءَ جي مقرر گهرج پوري نه ڪئي هئي، کي لٽويا ڇڏڻ جا حڪم جاري ڪيا ويا.[201]

مذهب

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا ۾ مذهب
لٽويا ۾ مذهب (2011)[202]
لوٿراڻيت
 
 34.2%
ڪيٿولڪيت
 
 24.1%
مشرقي آرٿوڊوڪسيت
 
 17.8%
پراڻا عقيدي وارا
 
 1.6%
ٻيا عيسائي
 
 1.2%
ٻيا يا ڪو به مذهب نه
 
 21.1%

لٽويا ۾ سڀ کان وڏو مذهب عيسائيت آهي، جنهن سان لڳ ڀڳ 79٪ آبادي وابسته آهي.[167][202] 2011ع جي مطابق، سڀ کان وڏا مذهبي گروهه هي هئا:

ريگا گرجاگهر

2010ع جي يورو بئرو ميٽر سروي ۾ 38٪ لٽوِيائي شهرين چيو تہ ”هو خدا جي وجود تي يقين رکن ٿا“، جڏهن تہ 48٪ چيو تہ ”هو ڪنهن قسم جي روح يا حياتيءَ جي قوت جي وجود تي يقين رکن ٿا“ ۽ 11٪ چيو تہ ”هو ڪنهن به قسم جي روح، خدا يا حياتيءَ جي قوت جي وجود تي يقين نٿا رکن.“

سوويت قبضي کان اڳ لٽويا ۾ لوٿراڻيت وڌيڪ نمايان هئي ۽ لڳ ڀڳ 60٪ آبادي ان سان وابسته هئي. اها صورتحال ملڪ جي نارڊڪ ملڪن سان مضبوط تاريخي لاڳاپن، خاص طور هانزا ۽ عام طور جرمنيءَ جي اثر جي عڪاسي ڪندي هئي. ان کان پوءِ ٽنهي بالٽڪ رياستن ۾ لوٿراڻيت ۾ ڪيٿولڪيت جي ڀيٽ ۾ ٿوري وڌيڪ گهٽتائي آئي. انجيلي لوٿراڻي چرچ، جنهن جا 1956ع ۾ اندازاً 600,000 رڪن هئا، خاص طور سخت متاثر ٿيو. ڪميونسٽ حڪمرانيءَ جي آخري دور ۾ 18 مارچ 1987ع جي هڪ اندروني دستاويز موجب لٽويا ۾ چرچ جي سرگرم رڪنيت گهٽجي رڳو 25,000 رهجي وئي هئي، پر ان کان پوءِ هن مذهبي روايت ۾ ٻيهر واڌ ڏٺي وئي.[203]

ملڪ جا آرٿوڊوڪس عيسائي لٽوِيائي آرٿوڊوڪس چرچ سان تعلق رکن ٿا، جيڪو تاريخي طور روسي آرٿوڊوڪس چرچ جي اندر هڪ نيم خودمختيار مذهبي ادارو رهيو آهي. 2011ع ۾ لٽويا ۾ 416 مذهبي طور وابسته يهودي ۽ 319 مسلمان هئا.[202] 2004ع تائين ملڪ ۾ 600 کان وڌيڪ لٽوِيائي جديد بت پرست، يعني ديوتوري، موجود هئا، جن جو مذهب لٽوِيائي ڏند ڪٿائن ۽ روايتي عقيدن تي ٻڌل آهي.[204][205] ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 21٪ ڪنهن مخصوص مذهب سان وابسته نه آهي.[202]

لٽويا ڪيترن سالن کان لٽوِيائي آرٿوڊوڪس چرچ کي ماسڪو جي اثر کان الڳ ڪرڻ لاءِ قدم کڻندو رهيو، ڇاڪاڻ تہ حڪومت موجب روس سان ان جا ڊگهي عرصي وارا تنظيمي لاڳاپا ”قومي سلامتيءَ جا خدشا“ پيدا ڪندا هئا.[206] سيپٽمبر 2022ع ۾ هڪ قانون منظور ڪيو ويو، جنهن جو مقصد لٽوِيائي آرٿوڊوڪس چرچ تي لٽويا کان ٻاهر جي مذهبي اختيارين جو اثر يا اختيار ختم ڪرڻ هو؛ ان ۾ ماسڪو جي پيٽريارڪ جو اختيار پڻ شامل هو.[207]

تعليم ۽ سائنس

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا ۾ تعليم
لٽويا يونيورسٽي

لٽويا يونيورسٽي ۽ ريگا ٽيڪنيڪل يونيورسٽي ملڪ جون ٻه اهم يونيورسٽيون آهن؛ ٻئي ريگا پولي ٽيڪنيڪل انسٽيٽيوٽ جون جانشين اداريون آهن ۽ ريگا ۾ واقع آهن.[208] ٻيون اهم يونيورسٽيون، جيڪي اڳوڻي لٽويا جي رياستي يونيورسٽيءَ جي شعبن جي بنياد تي قائم ڪيون ويون، انهن ۾ لٽويا يونيورسٽي آف لائيف سائنسز اينڊ ٽيڪنالاجيز شامل آهي، جيڪا 1939ع ۾ زرعي فيڪلٽيءَ جي بنياد تي قائم ٿي، ۽ ريگا اسٽراڊنش يونيورسٽي، جيڪا 1950ع ۾ طب جي فيڪلٽيءَ جي بنياد تي قائم ڪئي وئي. اڄ اهي ٻئي يونيورسٽيون ڪيترن ئي مختلف علمي شعبن ۾ تعليم ۽ تحقيق فراهم ڪن ٿيون. دائوگاوپلس يونيورسٽي پڻ ملڪ جو هڪ اهم تعليمي مرڪز آهي.

2006ع کان 2010ع جي وچ ۾ لٽويا 131 اسڪول بند ڪيا، جيڪا 12.9٪ گهٽتائي هئي. ساڳئي عرصي دوران تعليمي ادارن ۾ داخلائن جو انگ 54,000 کان وڌيڪ گهٽيو، جيڪا 10.3٪ گهٽتائي جي برابر هئي.[209]

لٽويا جي سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ بابت پاليسيءَ جو ڊگهي مدي وارو مقصد محنت تي گهڻو ڀاڙيندڙ معيشت مان علم تي ٻڌل معيشت ڏانهن منتقلي آهي.[210] 2020ع تائين حڪومت جو مقصد تحقيق ۽ ترقيءَ تي مجموعي گهريلو پيداوار جو 1.5٪ خرچ ڪرڻ هو، جنهن مان اڌ سيڙپڪاري نجي شعبي مان اچڻ جي اميد هئي. لٽويا پنهنجي سائنسي صلاحيت جي ترقيءَ کي موجود سائنسي روايتن تي ٻڌل رکڻ جو ارادو رکي ٿو، خاص طور نامياتي ڪيميا، دوائن واري ڪيميا، جينيٽڪ انجنيئرنگ، طبيعيات، مواد جي سائنس ۽ معلوماتي ٽيڪنالاجي ۾.[211] ملڪ اندر ۽ پرڏيهه ۾ سڀ کان وڌيڪ پيٽنٽ دوائن واري ڪيميا جي شعبي ۾ داخل ڪيا ويا آهن.[212]

2025ع ۾ لٽويا گلوبل انوويشن انڊيڪس ۾ 41هين نمبر تي رهيو.[213][214]

تعليم ۽ سائنس

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا ۾ تعليم
لٽويا يونيورسٽي

لٽويا يونيورسٽي ۽ ريگا ٽيڪنيڪل يونيورسٽي ملڪ جون ٻه اهم يونيورسٽيون آهن؛ ٻئي ريگا پولي ٽيڪنيڪل انسٽيٽيوٽ جون جانشين اداريون آهن ۽ ريگا ۾ واقع آهن.[215] ٻيون اهم يونيورسٽيون، جيڪي اڳوڻي لٽويا جي رياستي يونيورسٽيءَ جي شعبن جي بنياد تي قائم ڪيون ويون، انهن ۾ لٽويا يونيورسٽي آف لائيف سائنسز اينڊ ٽيڪنالاجيز شامل آهي، جيڪا 1939ع ۾ زرعي فيڪلٽيءَ جي بنياد تي قائم ٿي، ۽ ريگا اسٽراڊنش يونيورسٽي، جيڪا 1950ع ۾ طب جي فيڪلٽيءَ جي بنياد تي قائم ڪئي وئي. اڄ اهي ٻئي يونيورسٽيون ڪيترن ئي مختلف علمي شعبن ۾ تعليم ۽ تحقيق فراهم ڪن ٿيون. دائوگاوپلس يونيورسٽي پڻ ملڪ جو هڪ اهم تعليمي مرڪز آهي.

2006ع کان 2010ع جي وچ ۾ لٽويا 131 اسڪول بند ڪيا، جيڪا 12.9٪ گهٽتائي هئي. ساڳئي عرصي دوران تعليمي ادارن ۾ داخلائن جو انگ 54,000 کان وڌيڪ گهٽيو، جيڪا 10.3٪ گهٽتائي جي برابر هئي.[216]

لٽويا جي سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ بابت پاليسيءَ جو ڊگهي مدي وارو مقصد محنت تي گهڻو ڀاڙيندڙ معيشت مان علم تي ٻڌل معيشت ڏانهن منتقلي آهي.[217] 2020ع تائين حڪومت جو مقصد تحقيق ۽ ترقيءَ تي مجموعي گهريلو پيداوار جو 1.5٪ خرچ ڪرڻ هو، جنهن مان اڌ سيڙپڪاري نجي شعبي مان اچڻ جي اميد هئي. لٽويا پنهنجي سائنسي صلاحيت جي ترقيءَ کي موجود سائنسي روايتن تي ٻڌل رکڻ جو ارادو رکي ٿو، خاص طور نامياتي ڪيميا، دوائن واري ڪيميا، جينيٽڪ انجنيئرنگ، طبيعيات، مواد جي سائنس ۽ معلوماتي ٽيڪنالاجي ۾.[218] ملڪ اندر ۽ پرڏيهه ۾ سڀ کان وڌيڪ پيٽنٽ دوائن واري ڪيميا جي شعبي ۾ داخل ڪيا ويا آهن.[219]

2025ع ۾ لٽويا گلوبل انوويشن انڊيڪس ۾ 41هين نمبر تي رهيو.[220][221]

صحت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا ۾ صحت

لٽويا جو صحت جي سارسنڀال وارو نظام عالمگير صحت جي سارسنڀال جو نظام آهي، جنهن جي مالي سهائتا گهڻي ڀاڱي سرڪاري محصولن وسيلي ڪئي وڃي ٿي.[222] علاج لاءِ تمام گهڻي انتظار واري وقت، جديد دوائن تائين اڻپوري پهچ ۽ ٻين سببن جي ڪري لٽويا جو صحت جي سارسنڀال وارو نظام يورپ جي گهٽ درجي وارن صحت جي نظامن مان هڪ رهيو آهي.[223]

2009ع ۾ لٽويا ۾ 59 اسپتالون هيون، جڏهن ته 2007ع ۾ انهن جو انگ 94 ۽ 2006ع ۾ 121 هو.[224][225][226]

ثقافت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا جي ثقافت
ريگا جو تاريخي مرڪز 1997ع ۾ يونيسڪو طرفان عالمي ورثو ماڳ قرار ڏنو ويو.

لٽويا جي روايتي لوڪ ادب، خاص طور لوڪ گيتن سان لاڳاپيل ناچن جي روايت، هڪ هزار سالن کان به وڌيڪ پراڻي آهي. لوڪ گيتن جا 12 لک کان وڌيڪ متن ۽ 30,000 ڌنون سڃاتيون ويون آهن.[227]

19هين صديءَ ۾ لٽويا جون قومپرست تحريڪون اُڀريون. انهن لٽويا جي ثقافت کي هٿي ڏني ۽ لٽويا جي ماڻهن کي ثقافتي سرگرمين ۾ حصو وٺڻ لاءِ همٿايو. 19هين صدي ۽ 20هين صديءَ جي شروعات کي لٽويا جا ماڻهو اڪثر لٽويا جي ثقافت جو ڪلاسيڪي دور سمجهن ٿا. ان دور جي پوسٽرن ۾ ٻين يورپي ثقافتن جو اثر ڏسڻ ۾ اچي ٿو، مثال طور بالٽڪ-جرمن فنڪار برنهارڊ بورشرٽ ۽ فرانسيسي فنڪار رائول ڊوفي جهڙن فنڪارن جي ڪمن جو اثر.[228] ٻي عالمي جنگ شروع ٿيڻ سان لٽويا جا ڪيترائي فنڪار ۽ ثقافتي اشرافيه جا ٻيا فرد ملڪ ڇڏي ويا، تنهن هوندي به هنن پنهنجو تخليقي ڪم جاري رکيو، جيڪو گهڻي ڀاڱي پرڏيهه ۾ رهندڙ لٽويا جي ماڻهن لاءِ تيار ڪيو ويندو هو.[229]

2018ع ۾ لٽويا جي گيت ۽ ناچ ميلي جا شرڪت ڪندڙ

لٽويا جو گيت ۽ ناچ ميلو لٽويا جي ثقافت ۽ سماجي زندگيءَ جو هڪ اهم ميڙو آهي. اهو 1873ع کان منعقد ٿيندو اچي ٿو ۽ عام طور تي هر پنجن سالن کان پوءِ منعقد ڪيو ويندو آهي. هن ميلي ۾ مجموعي طور لڳ ڀڳ 30,000 فنڪار حصو وٺندا آهن.[230] ان ۾ لوڪ گيت ۽ ڪلاسيڪي سنگيت منڊليءَ جا گيت ڳايا وڃن ٿا، جن ۾ بنا سازن جي ڳائڻ تي خاص زور ڏنو ويندو آهي، جيتوڻيڪ هاڻوڪي دور ۾ جديد مقبول گيت پڻ ميلي جي گيتن جي ذخيري ۾ شامل ڪيا ويا آهن.[231]

سوويت يونين ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ لٽويا جي فنڪارن ۽ ليکڪن کي فن جي سوشلسٽ حقيقت نگاري واري طرز جي پيروي ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويو. سوويت دور دوران موسيقيءَ جي مقبوليت وڌندي وئي، جنهن ۾ 1980ع واري ڏهاڪي جا گيت سڀ کان وڌيڪ مقبول ٿيا. ان دور ۾ گيتن ۾ اڪثر سوويت زندگيءَ جي خاصيتن تي طنز ڪيو ويندو هو ۽ لٽويا جي قومي سڃاڻپ کي محفوظ رکڻ بابت ڳڻتيءَ جو اظهار ڪيو ويندو هو. ان صورتحال سوويت يونين خلاف عوامي احتجاجن کي اُڀاريو ۽ شاعريءَ جي مقبوليت ۾ پڻ واڌ آندي. آزاديءَ کان پوءِ ناٽڪ، منظرنگاري، سنگيت منڊليءَ جي موسيقي ۽ ڪلاسيڪي موسيقي لٽويا جي ثقافت جون سڀ کان نمايان شاخون بڻجي ويون آهن.[232]

جولاءِ 2014ع ۾ ريگا اٺين عالمي سنگيت منڊلي راندين جي ميزباني ڪئي، جنهن ۾ 70 کان وڌيڪ ملڪن جي 450 کان وڌيڪ سنگيت منڊلين جي نمائندگي ڪندڙ 27,000 کان وڌيڪ ڳائڻن شرڪت ڪئي. هي ميلو پنهنجي نوعيت جو دنيا جو سڀ کان وڏو ميلو آهي ۽ هر ٻن سالن کان پوءِ ڪنهن مختلف ميزبان شهر ۾ منعقد ڪيو ويندو آهي.[233]

2019ع کان لٽويا ۾ ريگا-يورمالا موسيقي ميلو آرڪائيو ڪيا ويا 2 July 2021 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. منعقد ٿيڻ شروع ٿيو، جيڪو هڪ نئون ميلو هو، جنهن ۾ دنيا جون مشهور آرڪيسٽرائون ۽ موسيقيءَ جا هدايتڪار اونهاري دوران چئن هفتن جي پڇاڙين تي پنهنجي فن جو مظاهرو ڪندا هئا. هي ميلو لٽويا جي قومي اوپيرا، گريٽ گلڊ ۽ ڊزنٽاري ڪنسرٽ هال جي وڏي ۽ ننڍي هال ۾ منعقد ٿيندو هو. ان سال جي پروگرام ۾ باويرين ريڊيو سمفني آرڪيسٽرا، اسرائيل فلهارمونڪ آرڪيسٽرا، لنڊن سمفني آرڪيسٽرا ۽ روسي نيشنل آرڪيسٽرا شامل هئا.[234]

کاڌا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا جا کاڌا

لٽويا جا روايتي کاڌا عام طور تي زرعي پيداوار تي ٻڌل آهن، جڏهن تہ اڪثر مکيه کاڌن ۾ گوشت شامل هوندو آهي. لٽويا جي بالٽڪ سمنڊ جي ڪناري تي واقع هجڻ سبب مڇي پڻ عام طور کاڌي ويندي آهي. لٽويا جي کاڌن تي پاڙيسري ملڪن جي کاڌن جو اثر رهيو آهي. لٽويا جي کاڌن ۾ عام طور استعمال ٿيندڙ شيون مقامي طور دستياب آهن، جن ۾ پٽاٽا، ڪڻڪ، جَوَ، گوبي، بصر، آنا ۽ سوئر جو گوشت شامل آهن. لٽويا جا کاڌا عام طور تي ڪافي چرٻيءَ وارا هوندا آهن ۽ انهن ۾ مصالحن جو استعمال گهٽ ٿيندو آهي.[235]

چرٻيءَ واري سوئر جي گوشت سان ڀورا مٽر لٽويا جي ماڻهن جو عام بنيادي کاڌو سمجهيا وڃن ٿا. لٽويا جا ماڻهو سوريل جو سوپ (skābeņu zupa) پڻ واپرائيندا آهن.[236] رائي جي ماني کي ملڪ جو قومي بنيادي کاڌو سمجهيو وڃي ٿو.[237]

رانديون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لٽويا ۾ رانديون
2006ع جي آءِ آءِ ايڇ ايف عالمي چيمپيئن شپ دوران ارينا ريگا

برفاني هاڪي کي عام طور لٽويا جي سڀ کان وڌيڪ مقبول راند سمجهيو وڃي ٿو. لٽويا ڪيترائي مشهور هاڪي رانديگر پيدا ڪيا آهن، جن ۾ هيلمٽس بالڊيرس، آرٽورس اربي، ڪارلس اسڪراسٽنش ۽ سانڊس اوزولنش شامل آهن، جڏهن تہ هاڻوڪي دور ۾ زيمگس گرگنسونس پڻ نمايان رهيو آهي. لٽويا جي ماڻهن عالمي ۽ اين ايڇ ايل مقابلن ۾ گرگنسونس جي ڀرپور حمايت ڪئي، جنهن جو هڪ مثال اين ايڇ ايل آل اسٽار ووٽنگ ۾ وڏي پيماني تي ووٽ ڏئي کيس پهرين نمبر تي آڻڻ هو.[238] ڊينامو ريگا ملڪ جي مضبوط هاڪي ڪلبن مان هڪ آهي، جڏهن تہ قومي مقابلو لٽويا هاڪي هائير ليگ آهي، جيڪو 1931ع کان منعقد ٿيندو اچي ٿو. 2006 آءِ آءِ ايڇ ايف عالمي چيمپيئن شپ ريگا ۾ منعقد ٿي.

ڪرسٽاپس پورزنگس

ٻئي نمبر تي سڀ کان وڌيڪ مقبول راند باسڪيٽ بال آهي. لٽويا ۾ باسڪيٽ بال جي ڊگهي روايت آهي. لٽويا جي مردن جي قومي باسڪيٽ بال ٽيم پهرين يورو باسڪيٽ مقابلي، يعني 1935ع جي يورو باسڪيٽ، ۾ چيمپيئن بڻي، جڏهن تہ 1939ع ۾ لٿوينيا کان آخري مقابلو هڪ پوائنٽ تان هارائڻ کان پوءِ چانديءَ جو تمغو حاصل ڪيائين. لٽويا ڪيترائي مشهور يورپي باسڪيٽ بال رانديگر پيدا ڪيا آهن، جن ۾ يانس ڪرومنش، مائيگونس والڊمانس، والڊس موئژنيڪس، والڊس والٽرس ۽ ايگورس مگلينيڪس شامل آهن. گنڊارس ويترا اين بي اي ۾ کيڏندڙ پهريون لٽويا جو رانديگر هو. اينڊرس بيڊرنش لٽويا جي مشهور باسڪيٽ بال رانديگرن مان هڪ آهي، جنهن اين بي اي ۾ گولڊن اسٽيٽ واريئرز ۽ يوٽا جاز لاءِ کيڏيو.

موجوده اين بي اي رانديگرن ۾ ڪرسٽاپس پورزنگس، جيڪو بوسٽن سيلٽڪس لاءِ کيڏي ٿو، ڊاوس برٽانس، جيڪو اوڪلاهوما سٽي ٿنڊر لاءِ کيڏي ٿو، ۽ روڊيونس ڪوروڪس، جيڪو آخري ڀيرو ملواڪي بڪس لاءِ کيڏيو، شامل آهن. اڳوڻي لٽويا باسڪيٽ بال ڪلب ريگا اي ايس ڪي بند ٿيڻ کان اڳ يورو ليگ جو مقابلو لڳاتار ٽي ڀيرا کٽيو. هن وقت وي اي ايف ريگا، جيڪو يورو ڪپ ۾ حصو وٺي ٿو، لٽويا جي مضبوط ترين پيشاور باسڪيٽ بال ڪلبن مان هڪ آهي. بي ڪي وينٽسپلس، جيڪو يورو چيلينج ۾ حصو وٺي ٿو، پڻ ملڪ جي اهم باسڪيٽ بال ڪلبن مان هڪ آهي؛ اهو اڳ ايل بي ايل اٺ ڀيرا ۽ 2013ع ۾ بي بي ايل کٽي چڪو آهي.[حوالو گهربل] لٽويا يورو باسڪيٽ 2015 جي ميزبان ملڪن مان هڪ هو ۽ 2025ع ۾ ٻيهر ميزبانن مان هڪ بڻيو.

ٻين مقبول راندين ۾ فٽبال، فلوربال، ٽينس، والي بال، سائيڪلنگ، بوبسلي ۽ اسڪيليٽن شامل آهن. لٽويا جي قومي فٽبال ٽيم جي ڪنهن وڏي بين الاقوامي فٽبال مقابلي ۾ واحد شرڪت 2004ع جي يوئيفا يورپي چيمپيئن شپ ۾ رهي آهي.[239]

لٽويا سياري ۽ اونهاري جي اولمپڪ راندين ٻنهي ۾ ڪاميابيءَ سان حصو ورتو آهي. آزاد لٽويا جي تاريخ جو سڀ کان ڪامياب اولمپڪ رانديگر مارس شٽرومبرگس رهيو آهي، جيڪو مردن جي بي ايم ايڪس مقابلي ۾ 2008ع ۽ 2012ع ۾ ٻه ڀيرا اولمپڪ چيمپيئن بڻيو.[240]

باڪسنگ ۾ مائرس بريڊس لٽويا جو پهريون ۽ هن وقت تائين واحد باڪسر آهي، جنهن عالمي باڪسنگ اعزاز حاصل ڪيو آهي. هن 2017ع کان 2018ع تائين ڊبليو بي سي ڪروزر ويٽ، 2019ع ۾ ڊبليو بي او ڪروزر ويٽ، ۽ 2020ع ۾ آءِ بي ايف ۽ دي رنگ رسالي جا ڪروزر ويٽ عالمي اعزاز حاصل ڪيا.

2017ع ۾ لٽويا جي ٽينس رانديگرياڻي يلينا اوستاپينڪو 2017ع فرينچ اوپن عورتن جو سنگلز اعزاز کٽيو ۽ اوپن دور ۾ بنا سيڊنگ جي هي اعزاز کٽيندڙ پهرين رانديگرياڻي بڻي.

فوٽسال ۾ لٽويا، لٿوينيا سان گڏ يوئيفا فوٽسال يورو 2026 جي ميزباني ڪندو، جتي لٽويا جي قومي ٽيم گڏيل ميزبان جي حيثيت سان پهريون ڀيرو هن مقابلي ۾ حصو وٺندي.

گيلري

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. 1 2 Social Statistics Department of Latvia. "Pastāvīgo iedzīvotāju etniskais sastāvs reģionos un republikas pilsētās gada sākumā". Social Statistics Department of Latvia. اصل نسخو مان 13 June 2020 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ https://www.csb.gov.lv/en/statistics/statistics-by-theme/population/number-and-change/key-indicator/population-number-its-changes-and-density. {{cite web}}: Missing or empty |title= (مدد)
  3. ↑ "Population Census 2011 – Key Indicators". Central Statistical Bureau of Latvia. 2 April 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 June 2012 تي محفوظ ڪيل. 2 June 2012 تي حاصل ڪيل.
  4. 1 2 3 4 "Latvia". IMF.
  5. ↑ "Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey". ec.europa.eu. Eurostat. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2020 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "Human Development Report 2019" (PDF) (انگريزي ۾). United Nations Development Programme. 10 December 2019. اصل نسخو (PDF) مان 22 March 2017 تي محفوظ ڪيل. 10 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ "Composition of macro geographical (continental) regions, geographical sub-regions, and selected economic and other groupings". United Nations. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 9 November 2008 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ آرڪائيو ڪاپي, اصل نسخو مان 2021-02-24 تي محفوظ ڪيل, 2020-09-24 تي حاصل ڪيل {{citation}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (مدد)
  9. ↑ https://www.kyivpost.com/world/un-classifies-latvia-lithuania-estonia-northern-europe.html
  10. ↑ "Archived copy". اصل نسخو مان 28 June 2013 تي محفوظ ڪيل. 14 June 2013 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (ڳنڍڻو)
  11. ↑ "Latvia in Brief". Latvian Institute. 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 October 2011 تي محفوظ ڪيل. 5 November 2011 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ "Weather information in Latvia". www.travelsignposts.com. 14 March 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 14 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "Latvia in Brief" (PDF). Latvian Institute. 2012. اصل نسخو (PDF) مان 8 November 2012 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2011 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ "Baltic Online". The University of Texas at Austin. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 August 2011 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2011 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ "Data: 3000 BC to 1500 BC". The European Ethnohistory Database. The Ethnohistory Project. اصل نسخو مان 22 June 2006 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2006 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ A History of Rome, M Cary and HH Scullard, p455-457, Macmillan Press, ISBN 0-333-27830-5
  17. ↑ "Data: Latvia". Kingdoms of Northern Europe – Latvia. The History Files. اصل نسخو مان 2 February 2010 تي محفوظ ڪيل. 25 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  18. 1 2 3 4 5 "Latvian History, Lonely Planet". Lonelyplanet.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 April 2010 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2010 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ "The Crusaders". City Paper. 22 March 2006. اصل نسخو مان 22 December 2010 تي محفوظ ڪيل. 28 July 2007 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "History of Latvia - Lonely Planet Travel Information". www.lonelyplanet.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 March 2020 تي محفوظ ڪيل. 2019-12-23 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ Johann Sehwers (1918). Die deutschen Lehnwörter im Lettischen: Inaugural-Dissertation zur Erlangung der Doktorwürde der hohen philosophischen Fakultät I der Universität Zürich (جرمن ۾). Berichthaus.
  22. ↑ Ceaser, Ray A. (June 2001). "Duchy of Courland". University of Washington. اصل نسخو مان 2 March 2003 تي محفوظ ڪيل. 11 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ O'Connor, Kevin (3 October 2006). Culture and Customs of the Baltic States. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-33125-1 – Google Books وسيلي.
  24. ↑ Kasekamp, p. 47
  25. ↑ H. Strods, "'Dobrye Shvedskie Vremena' v Istoriografii Latvii (Konets XVIII V. – 70-E Gg. XX V.). ["'The good Swedish times' in Latvian historiography: from the late 18th century to the 1970s"] Skandinavskiy Sbornik, 1985, Vol. 29, pp. 188–199
  26. ↑ J. T. Kotilaine (1999). "Riga's Trade With its Muscovite Hinterland in the Seventeenth Century". Journal of Baltic Studies 30 (2): 129–161. doi:10.1080/01629779900000031. https://archive.org/details/sim_journal-of-baltic-studies_summer-1999_30_2/page/129.
  27. ↑ V. Stanley Vardys (1987). "The Role of the Churches in the Maintenance of Regional and National Identity in the Baltic Republics". Journal of Baltic Studies 18 (3): 287–300. doi:10.1080/01629778700000141. https://archive.org/details/sim_journal-of-baltic-studies_fall-1987_18_3/page/287.
  28. ↑ Kevin O'Connor (1 January 2003). The History of the Baltic States. Greenwood Publishing Group. ص. 29–. ISBN 978-0-313-32355-3. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "Collector Coin Dedicated to 18th Century Riga". اصل نسخي مان 19 July 2010 تي محفوظ ڪيل. 19 July 2010 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ڳنڍڻو). Bank of Latvia.
  30. ↑ "Cēsis, Battle of | International Encyclopedia of the First World War (WW1)". اصل نسخو مان 23 February 2019 تي محفوظ ڪيل. 15 November 2018 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ Bleiere, p. 155
  32. ↑ Bleiere, p. 195
  33. 1 2 Lumans, pp. 71–74
  34. ↑ Lumans pp. 110–111
  35. ↑ Lumans, p. 79
  36. ↑ Wettig, Gerhard, Stalin and the Cold War in Europe, Rowman & Littlefield, Landham, Md, 2008, ISBN 0-7425-5542-9, pp. 20–21
  37. ↑ Lumans, pp. 98–99
  38. ↑ Simon Sebag Montefiore. Stalin: The Court of the Red Tsar. ص. 334.
  39. 1 2 3 4 Buttar, Prit (21 May 2013). Between Giants. ISBN 978-1-78096-163-7.
  40. ↑ "Timeline: Latvia". BBC News. 20 January 2010. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 April 2010 تي محفوظ ڪيل. 5 February 2010 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ "Patriots or Nazi collaborators? Latvians march to commemorate SS veterans آرڪائيو ڪيا ويا 21 July 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.". The Guardian. 16 March 2010
  42. ↑ Lumans, pp. 395–396
  43. ↑ Lumans, p. 349
  44. ↑ Bleiere, p. 384
  45. ↑ Bleiere, p. 411
  46. ↑ Bleiere, p. 418
  47. ↑ Bleiere, p. 379
  48. ↑ Lumans, p. 400
  49. ↑ contributor, Vladimir Kara-Murza DemocracyPost. "Opinion | Latvia opens its KGB archives — while Russia continues to whitewash its past". Washington Post. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 January 2019 تي محفوظ ڪيل. 9 January 2019 تي حاصل ڪيل. {{cite web}}: |last= has generic name (مدد)
  50. ↑ Graphic layout at https://flaglog.com/1991
  51. ↑ More-detailed discussion in Daina Stukuls Eglitis, Imagining the Nation: History, Modernity, and Revolution in Latvia State College PA: Pennsylvania State Press, 2010), 41-46. ISBN 9780271045627
  52. ↑ Eglitis, Daina Stukuls (1 November 2010). Imagining the Nation: History, Modernity, and Revolution in Latvia (انگريزي ۾). Penn State Press. ISBN 978-0-271-04562-7.
  53. ↑ "History". Embassy of Finland, Riga. 9 July 2008. اصل نسخو مان 11 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2010 تي حاصل ڪيل. Latvia declared independence on 21 August 1991...The decision to restore diplomatic relations took effect on 29 August 1991
  54. ↑ "NATO Press Release". www.nato.int. اصل نسخو مان 12 March 2014 تي محفوظ ڪيل. 16 January 2017 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ Commercio Michele E (2003). "Emotion and Blame in Collective Action: Russian Voice in Kyrgyzstan and Latvia". Political Science Quarterly 124 (3): 489–512. doi:10.1002/j.1538-165X.2009.tb00657.x. https://semanticscholar.org/paper/ee1f2d71192747cf47e7c9f820c25cc774b5c5bc.
  56. 1 2 "Agriculture – Key Indicators". Central Statistical Bureau Republic of Latvia. 28 April 2012. اصل نسخو مان 27 April 2012 تي محفوظ ڪيل. 17 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  57. 1 2 3 "Forestry – Key Indicators". Central Statistical Bureau Republic of Latvia. 18 August 2011. اصل نسخو مان 12 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 17 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  58. 1 2 3 "Geographical Data – Key Indicators". Central Statistical Bureau Republic of Latvia. 5 October 2011. اصل نسخو مان 2 June 2012 تي محفوظ ڪيل. 17 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  59. 1 2 "Latvia in brief". Latvian Institute. اصل نسخو مان 23 September 2012 تي محفوظ ڪيل. 17 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  60. 1 2 "Latvia in crosscut". Liepājas Universitāte. اصل نسخو مان 27 February 2013 تي محفوظ ڪيل.
  61. ↑ "Latvia". Global Water Partnership. اصل نسخو مان 1 November 2012 تي محفوظ ڪيل.
  62. ↑ "Latvia in brief". RPIVA. اصل نسخو مان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2012 تي حاصل ڪيل.
  63. 1 2 "Climate and weather in Latvia". OnLatvia.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 3 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  64. ↑ "The climate and weather conditions". Latvia.travel. اصل نسخو مان 8 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 17 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  65. ↑ Latvijas ģeogrāfijas atlants. Rīga: Jāņa sēta. 2004. ص. 13. ISBN 9984073637.
  66. ↑ "2019 the warmest year". www.lvportals. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 February 2020 تي محفوظ ڪيل. 6 February 2020 تي حاصل ڪيل.
  67. 1 2 3 4 5 6 "Nature and Environment". Latvian Institute. 2002. اصل نسخو مان 27 September 2012 تي محفوظ ڪيل. 17 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ "Land Use/Cover Area frame Survey 2012 Buildings, roads and other artificial areas cover 5% of the EU …and forests 40%". Eurostat Commission. 25 October 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 3 January 2014 تي حاصل ڪيل.
  69. ↑ Planet, Lonely. "Gauja National Park travel – Lonely Planet". Lonely Planet (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 10 October 2017 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ "Rāzna National Park | Latvia Travel". www.latvia.travel. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 February 2019 تي محفوظ ڪيل. 22 February 2019 تي حاصل ڪيل.
  71. ↑ "Protected areas". Nature Conservation Agency Republic of Latvia. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 April 2012 تي محفوظ ڪيل. 17 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  72. ↑ "2012 Environmental Performance Index (EPI)". Yale University and Columbia University in collaboration with The World Economic Forum and European Commission. 17 May 2012 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  73. 1 2 "Country Trends". Global Footprint Network. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 4 June 2020 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ Lin, David; Hanscom, Laurel; Murthy, Adeline; Galli, Alessandro; Evans, Mikel; Neill, Evan; Mancini, MariaSerena; Martindill, Jon et al. (2018). "Ecological Footprint Accounting for Countries: Updates and Results of the National Footprint Accounts, 2012–2018" (en ۾). Resources 7 (3): 58. doi:10.3390/resources7030058. Bibcode: 2018Resou...7...58L.
  75. ↑ "Латвийская более или менее официальная символика". rianova.narod.ru. اصل نسخو مان 11 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 26 May 2015 تي حاصل ڪيل.
  76. ↑ Latvijas enciklopēdija (لاتوين ۾). جلد 3rd volume. Riga, Latvia: Valērija Belokoņa izdevniecība. 2005. ص. 695. ISBN 9984-9482-3-4.
  77. ↑ "List of species". Nature of Latvia. اصل نسخو مان 7 February 2006 تي محفوظ ڪيل. 7 March 2007 تي حاصل ڪيل.
  78. ↑ Rudzīte; Boikova2; Dreijers; Jakubāne; Parele; Pilāte; Rudzītis (2018). "The New Red List of the molluscs of Latvia" (PDF). Faculty of Biology, University of Latvia. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 29 February 2024 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2024 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: numeric names: authors list (ڳنڍڻو)
  79. ↑ "Top 20 Most Common Trees in Latvia". PictureThis (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 June 2024 تي محفوظ ڪيل. 2024-06-06 تي حاصل ڪيل.
  80. ↑ Grantham, H. S.; Duncan, A.; Evans, T. D.; Jones, K. R.; Beyer, H. L.; Schuster, R.; Walston, J.; Ray, J. C. et al. (2020). "Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material". Nature Communications 11 (1): 5978. doi:10.1038/s41467-020-19493-3. ISSN 2041-1723. PMID 33293507. Bibcode: 2020NatCo..11.5978G.
  81. ↑ "National Symbols of Latvia". Latvian Institute. اصل نسخو مان 26 September 2012 تي محفوظ ڪيل. 17 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ "Lake Pape – Latvia". اصل نسخو مان 4 June 2015 تي محفوظ ڪيل.
  83. ↑ "Par Latvijas Republikas statistiskajiem reģioniem un tajos ietilpstošajām administratīvajām vienībām" (لاتوين ۾). Latvijas Vēstnesis. 9 December 2024 تي حاصل ڪيل.
  84. ↑ Tschentscher, Axel. "The Constitution of Latvia – Articles 76–79". Servat.unibe.ch. 13 December 2024 تي حاصل ڪيل.
  85. ↑ "The Parliament of Latvia". Latvijas Republikas Saeima. 10 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ "The Constitution of Latvia – Article 59".
  87. ↑ (in Latvian) Constitution of the Republic of Latvia with amendments and revisions آرڪائيو ڪيا ويا 25 October 2007 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (Official English translation) آرڪائيو ڪيا ويا 5 December 2013 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (Retrieved on 18 November 2011)
  88. ↑ "Politics". [Latvia.eu] (انگريزي ۾). 9 January 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 31 January 2017 تي حاصل ڪيل.
  89. ↑ "Three Latvian parties sign coalition deal to form government". AP News (انگريزي ۾). 2022-12-14. 2024-11-20 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ "Kariņš paziņo par demisiju". www.delfi.lv (لاتوين ۾). 2023-08-14 تي حاصل ڪيل.
  91. ↑ ""Jaunā Vienotība", ZZS un "Progresīvie" paraksta koalīcijas līgumu un valdības deklarāciju". www.lsm.lv (لاتوين ۾). 2023-09-15 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ "Latvia | The Global State of Democracy". www.idea.int (انگريزي ۾). 2025-10-16 تي حاصل ڪيل.
  93. ↑ "Home | The Global State of Democracy". www.idea.int. 2025-10-16 تي حاصل ڪيل.
  94. ↑ "Global State of Democracy Indices | The Global State of Democracy". www.idea.int. 2025-10-16 تي حاصل ڪيل.
  95. ↑ "Latvia's ruling centre-right coalition wins elections". BBC News. 3 October 2010. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 29 March 2021 تي حاصل ڪيل.
  96. ↑ "Latvia's prime minister resigns over deadly supermarket collapse". Los Angeles Times. 27 November 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 29 March 2021 تي حاصل ڪيل.
  97. ↑ "Latvia election: Coalition keeps strong Russian party out". BBC News. 6 October 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 29 March 2021 تي حاصل ڪيل.
  98. ↑ Kaža, Juris (5 December 2015). "Latvia's Prime Minister Laimdota Straujuma Steps Down". Wall Street Journal. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 29 March 2021 تي حاصل ڪيل – www.wsj.com وسيلي.
  99. ↑ "Latvia parliament approves PM Maris Kucinskis new government". Reuters (انگريزي ۾). 11 February 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 29 March 2021 تي حاصل ڪيل.
  100. ↑ "Pro-Russia party wins Latvia election but tough talks loom". BBC News. 8 October 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 29 March 2021 تي حاصل ڪيل.
  101. ↑ "Latvia's Karins confirmed as PM, ending lengthy political deadlock". Reuters (انگريزي ۾). 23 January 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 29 March 2021 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ "Evika Siliņa is Latvia's new prime minister". POLITICO (انگريزي ۾). 15 September 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 16 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  103. ↑ "Latvia – EU member country profile | European Union". european-union.europa.eu (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 19 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  104. ↑ Bank, European Central (31 January 2023). Latvia (since 1 January 2014). https://www.ecb.europa.eu/euro/changeover/latvia/html/index.en.html. Retrieved 19 September 2023.
  105. ↑ "Diplomatic and Consular Representations". Ministry of Foreign Affairs Republic of Latvia. اصل نسخو مان 1 December 2013 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  106. ↑ "Foreign policy". Ministry of Foreign Affairs Republic of Latvia. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 April 2012 تي محفوظ ڪيل. 13 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  107. ↑ "A foreign policy based on co-operation and constructive engagement". Latvian Institute. 13 May 2012 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  108. ↑ "Background Note: Latvia". U.S. Department of State. 18 November 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 13 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ "Estonian Chairmanship of the Baltic Council of Ministers in 2011". Estonian Ministry of Foreign Affairs. اصل نسخو مان 13 November 2013 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  110. 1 2 "Co-operation of Baltic and Nordic States". Ministry of Foreign Affairs Republic of Latvia. اصل نسخو مان 5 April 2012 تي محفوظ ڪيل. 13 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  111. ↑ "About Nordplus". Nordic Council of Ministers. اصل نسخو مان 13 November 2013 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  112. ↑ "Nordic-Baltic mobility programme for public administration". Nordic Council of Ministers' Office in Estonia. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 November 2013 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  113. ↑ "Nordic-Baltic Mobility and Network Programme for Business and Industry". Nordic Council of Ministers' Office in Latvia. اصل نسخو مان 18 November 2013 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  114. ↑ "Nordic Culture Point". Nordic Council of Ministers. اصل نسخو مان 18 November 2013 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ "Nordic Council of Ministers' Office in Latvia". Nordic Council of Ministers' Office in Latvia. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 December 2013 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  116. ↑ "Nordic Council of Ministers is looking for a Senior Adviser to run the Secretariat of Northern Dimension Partnership on Culture". Northern Dimension Partnership on Culture (NDPC). 6 November 2013. اصل نسخو مان 6 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  117. ↑ "Northern Future Forum". State Chancellery, Republic of Latvia. اصل نسخو مان 1 March 2013 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  118. ↑ "Enhanced Partnership in Northern Europe (e-PINE)". U.S. Department of State. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 October 2022 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  119. ↑ "About Rīga Conference". Rīga Conference. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 November 2013 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  120. ↑ "Latvia". europa.eu. European Union. 5 July 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 9 June 2018 تي حاصل ڪيل.
  121. ↑ "Estonia and Latvia remove Russian ambassadors as tensions rise". 23 January 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 25 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  122. ↑ "Aizsardzības ministrija". mod.gov.lv. اصل نسخو مان 27 April 2018 تي محفوظ ڪيل. 6 December 2018 تي حاصل ڪيل.
  123. 1 2 "Participation in International operations". Ministry of Foreign Affairs Republic of Latvia. اصل نسخو مان 8 February 2013 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  124. 1 2 "Previous operations" (لاتوين ۾). Latvian National Armed Forces. اصل نسخو مان 24 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  125. ↑ "Latvia and NATO". Ministry of National Defence Republic of Latvia. 2011. اصل نسخو مان 9 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  126. ↑ "US-led coalition forces operation in OIF (Operation Iraqi Freedom)" (لاتوين ۾). Latvian National Armed Forces. 12 May 2012 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  127. ↑ "Other operations" (لاتوين ۾). Latvian National Armed Forces. 12 May 2012 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  128. ↑ "EU Battlegroup Offers and Commitments" (PDF). Council of the European Union. 26 September 2012. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 22 September 2013 تي محفوظ ڪيل. 25 November 2012 تي حاصل ڪيل.
  129. ↑ "Dombrovskis and US Ambassador Garber visit Riga Airport to inspect cargo plane to Afghanistan". The Baltic Course. 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 July 2012 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  130. ↑ "One year on: ISAF's trans-European supply routes are a success". NATO. 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  131. ↑ "NATO opens new communication lines to Afghanistan". NATO. 2010. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  132. ↑ Gerard O'Dwyer (13 September 2012). "Nordic Military Alliance With Latvia in Afghanistan". DefenseNews. 25 November 2012 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  133. ↑ "Fallen soldiers" (لاتوين ۾). Latvian National Armed Forces. اصل نسخو مان 24 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  134. ↑ "Background Note: Latvia". U.S. Department of State. 18 November 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  135. ↑ "V.Dombrovskis: Latvia sees the opportunity to strengthen NATO's strategic communication capability". The Cabinet of Ministers of the Republic of Latvia. 6 November 2013. اصل نسخو مان 19 December 2013 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  136. ↑ "Baltic Defence Co-operation". Estonian Ministry of Foreign Affairs. 2002. اصل نسخو مان 5 August 2011 تي محفوظ ڪيل. 28 April 2012 تي حاصل ڪيل.
  137. ↑ "Baltic Defence Ministers announced new defence cooperation initiatives". Ministry of National Defence Republic of Lithuania. 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 July 2012 تي محفوظ ڪيل. 28 April 2012 تي حاصل ڪيل.
  138. ↑ "Nordic Countries Invite Baltics to Join Defence Co-operation Framework". Estonian Ministry of Foreign Affairs. 21 January 2011. اصل نسخو مان 8 June 2012 تي محفوظ ڪيل. 28 April 2012 تي حاصل ڪيل.
  139. ↑ "Joint Baltic Military Staff to Be Established". Estonian Public Broadcasting. 9 November 2012. اصل نسخو مان 11 November 2012 تي محفوظ ڪيل. 25 November 2012 تي حاصل ڪيل.
  140. ↑ "Latvian parliament approves of increasing defence budget". Baltic News Network – News from Latvia, Lithuania, Estonia (آمريڪي انگريزي ۾). 22 April 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  141. 1 2 3 "2008 Human Rights Report: Latvia". United States Department of State. 25 February 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 April 2020 تي محفوظ ڪيل. 9 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  142. ↑ "Freedom in the World – Latvia (2008)". Freedom House. 2008. 6 June 2009 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  143. ↑ "The Economist Intelligence Unit's Index of Democracy 2008" (PDF). The Economist. 2008. اصل نسخو (PDF) مان 14 December 2008 تي محفوظ ڪيل. 5 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  144. ↑ "Press Freedom Index 2010". Reporters Without Borders. 2010. اصل نسخو مان 24 November 2010 تي محفوظ ڪيل. 3 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  145. ↑ "The 2007 International Privacy Ranking". Privacy International. 2007. اصل نسخو مان 2 March 2011 تي محفوظ ڪيل. 5 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  146. ↑ "Statistics of the Human Development Report". United Nations Development Programme. 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 January 2013 تي محفوظ ڪيل. 5 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  147. ↑ Women, Business and the Law 2019: A Decade of Reform. World Bank (Report). 27 February 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 October 2019 تي محفوظ ڪيل. 15 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  148. ↑ "Country Report 2008 Edition". Freedom House. 2008. اصل نسخو مان 24 June 2011 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  149. ↑ "Datubāze – izvēlēties tabulu". data1.csb.gov.lv. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 19 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  150. ↑ Concluding observations of the Human Rights Committee: Latvia. CCPR/CO/79/LVA, 1 December 2003 آرڪائيو ڪيا ويا 29 January 2012 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. See Paras. 16, 18
  151. ↑ ECRI Third Report on Latvia آرڪائيو ڪيا ويا 9 May 2009 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., CRI(2008)2. See paras. 118, 132
  152. ↑ "A new kind of citizenship accepted by EU? Latvian non-citizens and the citizenship debates". University of Twente Student Theses. 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 August 2014 تي محفوظ ڪيل. 18 August 2014 تي حاصل ڪيل.
  153. ↑ "Amnesty International Report 2009". ايمنسٽي انٽرنيشنل. 2009. اصل نسخو مان 10 June 2009 تي محفوظ ڪيل. 8 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  154. ↑ "Latvia: Investigate Attacks on Gay Activists". هيومن رائيٽس واچ. 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 June 2009 تي محفوظ ڪيل. 8 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  155. ↑ "Same-sex spouses have EU residence rights, top court rules". BBC News. 5 June 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 30 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  156. ↑ Sheeter, Laura (16 June 2006). "Latvia defies EU over gay rights". BBC News. اصل نسخو مان June 18, 2006 تي محفوظ ڪيل. June 11, 2023 تي حاصل ڪيل.
  157. ↑ Apollo, redakcija@apollo.lv (2 December 2013). "Turpina pieaugt iedzīvotāju atbalsts eiro ieviešanai". Apollo.lv. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 April 2014 تي محفوظ ڪيل. 23 April 2014 تي حاصل ڪيل.
  158. ↑ "New currency, new leader". The Economist. 14 January 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 10 January 2014 تي حاصل ڪيل.
  159. ↑ "Growth rate of real GDP per capita". Eurostat. اصل نسخو مان 12 October 2007 تي محفوظ ڪيل. 28 July 2007 تي حاصل ڪيل.
  160. ↑ "Rimsevics: Failing to bail out Parex banka would result in closing down of four banks in Latvia". The Baltic Course. اصل نسخو مان 12 December 2013 تي محفوظ ڪيل. 8 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  161. ↑ Aaron Eglitis (11 May 2009). "Latvian GDP Shrank 18% in First Quarter, EU's Biggest Fall –". Bloomberg L.P. اصل نسخو مان 2 December 2010 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2010 تي حاصل ڪيل.
  162. ↑ "Latvian economy in rapid decline". BBC News. 11 May 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 September 2009 تي محفوظ ڪيل. 4 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  163. ↑ "A bubble burst: the downfall of Latvian real estate". baltictimes.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  164. ↑ Commercio, Michele E. (1 March 2008). "Systems of Partial Control: Ethnic Dynamics in Post-Soviet Estonia and Latvia" (en ۾). Studies in Comparative International Development 43 (1): 81–100. doi:10.1007/s12116-007-9013-5. ISSN 1936-6167. https://archive.org/details/sim_studies-in-comparative-international-development_spring-2008_43_1/page/81.
  165. ↑ "TAX CONVENTION WITH LATVIA" (PDF). Internal Revenue Service. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 5 May 2017 تي محفوظ ڪيل. 19 May 2018 تي حاصل ڪيل.
  166. ↑ "Agreement between the United States of America and the Republic of Latvia on Trade Relations and Intellectual Property Rights Protection". World Intellectual Property Organization. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 May 2018 تي محفوظ ڪيل. 19 May 2018 تي حاصل ڪيل.
  167. 1 2 3 "Latvia". CIA. اصل نسخو مان 2 July 2021 تي محفوظ ڪيل. 15 December 2008 تي حاصل ڪيل.
  168. ↑ "Statistical Office of the European Commission (Eurostat), Monthly Bulletin: Table in chapter 09, section 01". Europa (web portal). 1 October 2010. اصل نسخو مان 20 July 2011 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2010 تي حاصل ڪيل.
  169. ↑ "Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table". European Commission. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 November 2014 تي محفوظ ڪيل. 12 August 2010 تي حاصل ڪيل.
  170. ↑ Paul Krugman (15 December 2008). "European Crass Warfare". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 April 2019 تي محفوظ ڪيل. 15 December 2008 تي حاصل ڪيل.
  171. 1 2 3 "Baltic Thaw, Aegean freeze", The Economist, 27 February 2010, p59
  172. ↑ Patrick Lannin and Aija Braslina "UPDATE 2-IMF hails Latvia effort but sees risks ahead" آرڪائيو ڪيا ويا 11 January 2012 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Reuters, 15 March 2010. Retrieved 31 July 2010
  173. ↑ Toomas Hõbemägi. "Baltic Business News, 8 February 2010". Bbn.ee. اصل نسخو مان 6 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2010 تي حاصل ڪيل.
  174. ↑ Public Information Notice (PIN) No. 12/76 by IMF. "IMF Executive Board Concludes First Post-Program Monitoring Discussions with the Republic of Latvia, July 16, 2012". imf.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 August 2012 تي محفوظ ڪيل. 18 July 2012 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: numeric names: authors list (ڳنڍڻو)
  175. ↑ "MACROECONOMIC REVIEW OF LATVIA". April 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 26 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  176. 1 2 "Latvia". اصل نسخو مان 8 September 2008 تي محفوظ ڪيل. 8 September 2008 تي حاصل ڪيل., World Bank
  177. ↑ "Basic company information | airBaltic". www.airbaltic.com (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 2 December 2020 تي حاصل ڪيل.
  178. ↑ "Satiksmes ceļu garums gada beigās (kilometros)". Centrālais Statistikas Birojs. اصل نسخو مان 22 October 2022 تي محفوظ ڪيل. 7 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  179. ↑ "About Rail Baltica". Rail Baltica. اصل نسخو مان 12 March 2018 تي محفوظ ڪيل. 7 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  180. ↑ "Ceļu klasifikācija". Latvijas Valsts ceļi. اصل نسخو مان 26 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 7 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  181. ↑ "Reģistrēto automobiļu skaits ceturkšņa beigās". Centrālais Statistikas Birojs. اصل نسخو مان 9 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 7 March 2021 تي حاصل ڪيل.
  182. ↑ "Daugava hydropower plants". Latvenergo.lv. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 9 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  183. ↑ "Development of wind parks is possible in whole Latvia's territory – LVM". The Baltic Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 9 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  184. ↑ "Prime Minister: investment in wind farms to reach one billion euros". Baltic News Network. 8 August 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 9 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  185. ↑ "The Outlook of Latvian Potential Underground Gas Storages and Prospects of Utilization of this Potential for Securing of Reliable Gas Supply to Europe" (PDF). UNECE. 24 January 2007. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 21 September 2013 تي محفوظ ڪيل. 5 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  186. ↑ "Live births outside marriage". Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table. 17 October 2013. اصل نسخو مان 6 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 3 January 2014 تي حاصل ڪيل.
  187. ↑ "Country Comparison to the World". Central Intelligence Agency. اصل نسخو مان 16 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 1 August 2016 تي حاصل ڪيل.
  188. ↑ "Population by ethnicity at the beginning of year 1935 – 2025". Oficiālās statistikas portāls (انگريزي ۾). 2025-06-04 تي حاصل ڪيل.
  189. ↑ "About Latvia". Latvian Academy of Culture. اصل نسخو مان 29 June 2007 تي محفوظ ڪيل. 28 July 2007 تي حاصل ڪيل.
  190. ↑ "TSG11-06. Resident population on March 1, 2011 by ethnicity, sex and age group". Central Statistical Bureau of Latvia. اصل نسخو مان 22 October 2022 تي محفوظ ڪيل. 27 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  191. ↑ James Minahan, Miniature Empires (1998) p. 216.
  192. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "eng.lsm.lv".
  193. ↑ "Latvia pushes majority language in schools, leaving parents miffed". Deutsche Welle. 8 September 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 January 2019 تي محفوظ ڪيل. 23 January 2019 تي حاصل ڪيل.
  194. ↑ "Moscow threatens sanctions against Latvia over removal of Russian from secondary schools". The Daily Telegraph. 3 April 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 23 January 2019 تي حاصل ڪيل.
  195. ↑ "Government okays transition to Latvian as sole language at schools in 2019". Public Broadcasting of Latvia. 23 January 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 23 January 2019 تي حاصل ڪيل.
  196. ↑ "Are Russian schools in Latvia ready to teach in official language?". 2 May 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 25 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  197. ↑ Ņikulkins, Mihails (29 December 2025). "Pāreja uz mācībām valsts valodā noslēgusies; lai sasniegtu tās mērķus – vēl jāstrādā". Latvijas Sabiedriskais medijs. 12 April 2026 تي حاصل ڪيل.
  198. ↑ "Referendum on the Draft Law 'Amendments to the Constitution of the Republic of Latvia'". Central Election Commission of Latvia. 2012. اصل نسخو مان 2 May 2012 تي محفوظ ڪيل. 2 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  199. ↑ "Results of the referendum on the Draft Law 'Amendments to the Constitution of the Republic of Latvia'" (لاتوين ۾). Central Election Commission of Latvia. 2012. اصل نسخو مان 15 April 2012 تي محفوظ ڪيل. 2 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  200. ↑ "Current information on the implementation of amendments to the Immigration Law | Ārlietu ministrija". www.mfa.gov.lv (انگريزي ۾). 2026-04-12 تي حاصل ڪيل.
  201. ↑ "Latvia gives ultimatum to 841 ethnic Russians: You have until 13 October to leave". eualive.net (آمريڪي انگريزي ۾). 2026-04-12 تي حاصل ڪيل.
  202. 1 2 3 4 5 6 7 "Tieslietu ministrijā iesniegtie reliģisko organizāciju pārskati par darbību 2011. gadā" (لاتوين ۾). اصل نسخو مان 26 November 2012 تي محفوظ ڪيل. 25 July 2012 تي حاصل ڪيل.
  203. ↑ "Latvia – SOCIETY". Mongabay.com. 18 March 1987. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 September 2010 تي محفوظ ڪيل. 12 August 2010 تي حاصل ڪيل.
  204. ↑ "Statistics of approved parishes in Latvia". Reliģiju Enciklopēdija (لاتوين ۾). The Latvian Bible Society. 1 January 2004. اصل نسخو مان 5 February 2007 تي محفوظ ڪيل. 7 March 2007 تي حاصل ڪيل.
  205. ↑ Žemaitis, Augustinas. "Dievturība (neo-paganism)". OnLatvia.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 May 2022 تي محفوظ ڪيل. 21 March 2022 تي حاصل ڪيل.
  206. ↑ "Latvia persists in granting independence to its Orthodox Church". 26 September 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 November 2023 تي محفوظ ڪيل. 25 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  207. ↑ "Orthodox Church of Latvia seceded from Moscow – It was a matter of national security, says the President". 10 September 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 25 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  208. ↑ "Riga Polytechnical Institute Home Page". Rtu.lv. اصل نسخو مان 20 October 2010 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2010 تي حاصل ڪيل.
  209. ↑ "Latvijas Statistika". Csb.gov.lv. 17 May 2010. 6 June 2010 تي حاصل ڪيل.[مئل ڳنڍڻو]
  210. ↑ "Science". Izglītības un zinātnes ministrija. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 January 2019 تي محفوظ ڪيل. 3 October 2019 تي حاصل ڪيل.
  211. ↑ "Latvijas Zinātņu Akadēmija". www.lza.lv. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 August 2019 تي محفوظ ڪيل. 3 October 2019 تي حاصل ڪيل.
  212. ↑ "latvian". inventions.lza.lv. اصل نسخو مان 14 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 29 April 2016 تي حاصل ڪيل.
  213. ↑ "GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025". WIPO. 2025-10-16 تي حاصل ڪيل.
  214. ↑ Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno (2025). Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads (انگريزي ۾). World Intellectual Property Organization. ص. 19. doi:10.34667/tind.58864. ISBN 978-92-805-3797-0. 2025-10-17 تي حاصل ڪيل.
  215. ↑ "Riga Polytechnical Institute Home Page". Rtu.lv. اصل نسخو مان 20 October 2010 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2010 تي حاصل ڪيل.
  216. ↑ "Latvijas Statistika". Csb.gov.lv. 17 May 2010. 6 June 2010 تي حاصل ڪيل.[مئل ڳنڍڻو]
  217. ↑ "Science". Izglītības un zinātnes ministrija. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 January 2019 تي محفوظ ڪيل. 3 October 2019 تي حاصل ڪيل.
  218. ↑ "Latvijas Zinātņu Akadēmija". www.lza.lv. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 August 2019 تي محفوظ ڪيل. 3 October 2019 تي حاصل ڪيل.
  219. ↑ "latvian". inventions.lza.lv. اصل نسخو مان 14 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 29 April 2016 تي حاصل ڪيل.
  220. ↑ "GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025". WIPO. 2025-10-16 تي حاصل ڪيل.
  221. ↑ Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno (2025). Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads (انگريزي ۾). World Intellectual Property Organization. ص. 19. doi:10.34667/tind.58864. ISBN 978-92-805-3797-0. 2025-10-17 تي حاصل ڪيل.
  222. ↑ "Latvia's Healthcare System is Funded by General Taxation and All Latvians and Foreign Residents Are Guaranteed Medical Care | Find Articles at BNET". Findarticles.com. 18 November 2005. اصل نسخي مان 1 December 2007 تي محفوظ ڪيل. 5 February 2010 تي حاصل ڪيل.
  223. ↑ "Latvia has worst health care system in Europe". The Baltic Course. 14 November 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 5 February 2010 تي حاصل ڪيل.
  224. ↑ David Jolly (18 June 2009). "Latvian Health Official Resigns Over Cuts". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 4 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  225. ↑ "The basic indicators of health care, at the end of the year". Csb.gov.lv. 22 January 2010. اصل نسخو مان 16 December 2007 تي محفوظ ڪيل. 5 February 2010 تي حاصل ڪيل.
  226. ↑ "The Baltic States and their health systems – From Soviet to EU". Healthcare-in-Europea. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 5 February 2010 تي حاصل ڪيل.
  227. ↑ "Welcome to Latvia – Folk Songs". Li.lv. 1 May 2006. اصل نسخو مان 15 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2010 تي حاصل ڪيل.
  228. ↑ "Latvia". IEPL Career (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-03-06 تي حاصل ڪيل.
  229. ↑ "Historical Background". Global Society for Latvian Art. اصل نسخي مان 29 October 2009 تي محفوظ ڪيل.
  230. ↑ 23rd All Latvian Song Festival آرڪائيو ڪيا ويا 22 September 2013 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Retrieved 7 March 2007
  231. ↑ "Music". Latvian Song & Dance Festival. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 April 2020 تي محفوظ ڪيل. 8 April 2020 تي حاصل ڪيل.
  232. ↑ Smith Graham, ed. The Baltic States: The National Self-Determination of Estonia, Latvia and Lithuania. Basingstoke: Macmillan, 1994. Latvia has artistically-diverse curricula and, thus, more-diverse public arts compared to the other Baltic countries; Latvia and the UK are among the European countries where there are requirements for a musically diverse curriculum. Richard Letts et al., The Protection and Promotion of Musical Diversity (UNESCO: International Music Council, 2006), 95. Online at http://www.imc-cim.org/programmes/imc_diversity_report.pdf آرڪائيو ڪيا ويا 29 April 2019 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  233. ↑ "World Choir Games Riga 2014". اصل نسخو مان 5 February 2014 تي محفوظ ڪيل.
  234. ↑ "About Festival". Riga-Jurmala. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 July 2019 تي محفوظ ڪيل. 8 April 2020 تي حاصل ڪيل.
  235. ↑ Pīgozne-Brinkmane, Leva (2004). The Cuisine of Latvia. Latvian Institute. ISBN 9984-736-27-X.
  236. ↑ Ošiņa, Sandra; Ošiņš, Valdis (2014). Traditional and modern Latvian foods and beverages (PDF). The Association of Latvian Rural Tourism. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 31 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 7 August 2021 تي حاصل ڪيل.
  237. ↑ Gross, Daina (10 June 2016). "Rye Bread". Latvian Culture Canon. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 September 2019 تي محفوظ ڪيل. 20 August 2019 تي حاصل ڪيل.
  238. ↑ "Sabres' Girgensons expands lead as top vote-getter in 2015 NHL All-Star Fan Vote presented by SiriusXM". nhl.com. اصل نسخو مان 11 December 2014 تي محفوظ ڪيل. 12 December 2014 تي حاصل ڪيل.
  239. ↑ "Latvia team profile". Uefa.com. 6 January 2014. اصل نسخو مان 5 February 2016 تي محفوظ ڪيل. 3 November 2015 تي حاصل ڪيل.
  240. ↑ "Pajon, Strombergs win Olympic BMX Finals". ESPN.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 17 November 2017 تي حاصل ڪيل.
  1. ↑ لٽويا وٽ لکيل آئين موجود آهي. ان ۾ تبديلي لاءِ ٻن ڀاڱن مان ٽي اڪثريت گهربل آهي.[84]
  2. ↑ "59. In order to fulfil their duties, the Prime Minister and other Ministers must have the confidence of the Saeima and they shall be accountable to the Saeima for their actions. If the Saeima expresses no confidence in the Prime Minister, the entire Cabinet shall resign. If there is an expression of no confidence in an individual Minister, then the Minister shall resign and another person shall be invited to replace them by the Prime Minister."[86]
  3. ↑ انهن ماڻهن کي شامل نه ڪيو ويو آهي جن جي نسلي سڃاڻپ اڻڄاتل آهي.

ڪتابيات

[سنواريو]

لٽويا

[سنواريو]

بالٽڪ رياستون

[سنواريو]

روس سان لاڳاپا

[سنواريو]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو
Latvia
بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
وڪي لغت ۾ ڳوليو وصفون وڪي لغت تان
وڪيميڊيا العام ۾ ڳوليو ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
وڪي خبرون ۾ ڳوليو خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
وڪي قول ۾ ڳوليو قول وڪي قول تان
وڪي ماخذ ۾ ڳوليو ماخذي متن وڪي ماخذ تان
وڪي بُڪس ۾ ڳوليو درسي ڪتاب وڪي بُڪس تان
وڪي سفر ۾ ڳوليو سفر بابت رهنمائي وڪي سفر تان
وڪيورسٽي ۾ ڳوليو سکيا جا وسيلا وڪيورسٽي تان


حڪومت
عام معلومات
ثقافت
سياحت
نقشا

سانچو:Latvia topics

57°N 25°E / 57°N 25°E / 57; 25

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ليٽويا&oldid=407203" تان ورتل