آواران ضلعو
آواران ضلعو پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ڏاکڻي حصي ۾ واقع هڪ ضلعو آهي، جنهن جو صدر مقام آواران شهر آهي. ضلعو هن وقت لسٻيلو ڊويزن جو حصو آهي. آواران پکيڙ جي لحاظ کان بلوچستان جي وڏن، پر آباديءَ جي لحاظ کان گهٽ گهاٽائي وارن ضلعن مان هڪ آهي. ضلعي جي ايراضي 29,510 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان جي 2023ع واري آدمشماري موجب ان جي آبادي 178,958 هئي.[2]
آواران کي 11 نومبر 1992ع تي الڳ ضلعو بڻايو ويو؛ ان کان اڳ هي علائقو خضدار ضلعي جي هڪ سب ڊويزن هو.[1] تاريخي طور هن علائقي لاءِ ڪولوا نالو پڻ استعمال ٿيندو رهيو آهي.[3]
جاگرافي
[سنواريو]آواران ضلعو بلوچستان جي ڏاکڻي ۽ وچ-ڏاکڻي حصي ۾ واقع هڪ وسيع، خشڪ، جبلائي ۽ گهٽ آباديءَ وارو علائقو آهي. ان جي ڪل پکيڙ 29,510 چورس ڪلوميٽر آهي.[2]
ضلعي جي ڏکڻ طرف گوادر، اوڀر طرف لسٻيلو، اولهه طرف ڪيچ ۽ پنجگور، اتر اوڀر طرف خضدار ۽ اتر اولهه طرف واشڪ واقع آهن.[4]
اتر طرف سياهان جبلن جو سلسلو آواران ۽ پنجگور جي وچ واري قدرتي حد جو حصو بڻجي ٿو.[4] ضلعي جي زميني بناوت ۾ خشڪ جبل، پٿريلا ميدان، ماٿريون ۽ برساتي نالا شامل آهن. مستقل پاڻيءَ جي محدود دستيابي انساني آبادڪاري ۽ زراعت تي اثرانداز ٿيندڙ اهم قدرتي عنصر آهي.
آبهوا
[سنواريو]آواران جي آبهوا گهڻي ڀاڱي خشڪ کان نيم خشڪ آهي. اونهاري ۾ موسم گرم، جڏهن تہ سياري ۾ نسبتاً معتدل کان ٿڌي رهي ٿي. برسات گهٽ ۽ غيريقيني هجڻ سبب مقامي زراعت پاڻيءَ جي دستيابي، برساتي پاڻي ۽ مقامي آبپاشيءَ جي ذريعن تي گهڻو دارومدار رکي ٿي.[4]
تاريخ
[سنواريو]آواران جو علائقو تاريخي طور ڏکڻ بلوچستان جي مختلف سياسي ۽ قبائلي علائقن جي وچ ۾ واقع رهيو آهي. موجوده ضلعي جي قيام کان اڳ آواران خضدار ضلعي جو حصو هو.
بلوچستان هاءِ ڪورٽ جي ضلعي تاريخ موجب هن علائقي لاءِ ڪولوا نالو استعمال ٿيندو هو.[3] 11 نومبر 1992ع تي آواران کي خضدار کان الڳ ڪري نئون ضلعو قائم ڪيو ويو.[1] آواران شهر کي نئين ضلعي جو انتظامي صدر مقام بڻايو ويو.
ضلعي جي قيام جو مقصد هن وسيع، گهٽ آباديءَ واري ۽ ڏورانهين خطي لاءِ الڳ ضلعي انتظاميا قائم ڪرڻ هو. انتظامي حدن ۽ تعلقن جي جوڙجڪ ۾ پوءِ وقت سان تبديليون پڻ آيون آهن.
انتظامي ورهاست
[سنواريو]آواران ضلعي جو صدر مقام آواران آهي. موجوده آدمشماريءَ جي انتظامي ورهاست موجب ضلعو پنجن تحصيلن ۾ ورهايل آهي.[5]
| # | تحصيل | ايراضي چورس ڪلوميٽر |
آبادي | گهاٽائي ماڻهو في چورس ڪلوميٽر |
خواندگي |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | آواران تحصيل | 13,075 | 45,774 | 3.50 | 42.90٪ |
| 2 | گشڪور تحصيل | 4,578 | 31,462 | 6.87 | 36.34٪ |
| 3 | جھل جھائو تحصيل | 6,381 | 28,132 | 4.41 | 26.62٪ |
| 4 | ڪوراڪ جھائو تحصيل | 3,058 | 27,652 | 9.04 | 26.71٪ |
| 5 | مشڪي تحصيل | 2,418 | 45,938 | 19.00 | 41.21٪ |
| ڪل | 29,510 | 178,958 | 6.06 | 36.34٪ | |
پراڻن انتظامي رڪارڊن ۾ ضلعي جي ورهاست مختلف نموني ڏنل آهي. اڳوڻي ضلعي حڪومت واري نظام هيٺ آواران، جهائو ۽ مشڪي اهم انتظامي علائقا هئا، جڏهن تہ اٺ يونين ڪائونسلن جو ذڪر پڻ ملي ٿو.[6] موجوده تعلقن جي حدن کي پراڻي يونين ڪائونسلن واري جوڙجڪ سان سڌيءَ طرح هڪجهڙو نه سمجهڻ گهرجي.
آبادي
[سنواريو]پاڪستان جي 2023ع واري آدمشماري موجب آواران ضلعي ۾ 27,796 گهراڻا ۽ ڪل 178,958 ماڻهو هئا. ضلعي ۾ هر 100 عورتن جي مقابلي ۾ لڳ ڀڳ 104.93 مرد هئا.[2]
2023ع ۾ ضلعي جي 132,122 آبادي ٻهراڙيءَ ۽ 46,836 آبادي شهري علائقن ۾ رهندي هئي. ان حساب سان لڳ ڀڳ 73.83 سيڪڙو آبادي ٻهراڙيءَ ۽ 26.17 سيڪڙو شهري هئي.[2]
| Year | Pop. | ±% p.a. |
|---|---|---|
| ... | — | |
| 31893 | — | |
| 110353 | — | |
| 121680 | — | |
| 178958 | — | |
| ذريعا: پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس.[7][2] | ||
| آباديءَ جو قسم | آبادي | سيڪڙو |
|---|---|---|
| ٻهراڙي | 132,122 | 73.83٪ |
| شهري | 46,836 | 26.17٪ |
| ڪل | 178,958 | 100٪ |
29,510 چورس ڪلوميٽر ايراضيءَ جي مقابلي ۾ 2023ع ۾ ضلعي جي آباديءَ جي گهاٽائي لڳ ڀڳ 6.06 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر هئي، جيڪا ملڪ جي گهڻن آباد ضلعن جي ڀيٽ ۾ تمام گهٽ آهي.[2]
عمر جي جوڙجڪ
[سنواريو]2023ع جي آدمشماريءَ ۾ ضلعي جي 62,549 رهواسين جي عمر ڏهن سالن کان گهٽ هئي، جيڪا سروي ڪيل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 34.95 سيڪڙو حصو هئي.[8]
ٻوليون
[سنواريو]
پاڪستان جي 2023ع واري آدمشماري موجب آواران ضلعي جي 98.58 سيڪڙو آباديءَ جي مادري ٻولي بلوچي هئي، جڏهن تہ 1.17 سيڪڙو آبادي براهوي کي مادري ٻولي طور ڄاڻايو.[9]
1998ع جي آدمشماريءَ ۾ پڻ بلوچي ضلعي جي لڳ ڀڳ 99.72 سيڪڙو آباديءَ جي مادري ٻولي هئي.[10]
مذهب
[سنواريو]آواران ضلعي جي وڏي اڪثريت اسلام جي پيروڪار آهي. 2023ع جي آدمشماريءَ موجب ضلعي ۾ مذهبي اقليتن سان تعلق رکندڙ 1,785 ماڻهو هئا، جيڪي ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو هئا.[11]
علائقي ۾ ذڪري برادريءَ جي آبادي پڻ موجود آهي ۽ هندو سميت ٻين مذهبي برادرين جون ننڍيون آباديون رهن ٿيون.
قبائلي جوڙجڪ
[سنواريو]ضلعي جي سماجي جوڙجڪ بلوچ قبائلي روايتن سان ويجهڙائيءَ سان ڳنڍيل آهي. 1998ع واري ضلعي آدمشماري رپورٽ ۾ علائقي سان لاڳاپيل قبيلن ۾ بزنجو، محمد حسني، ساجدي، سياپاد، ميرواڻي، رخشاني، سمالاڻي، قمبراڻي ۽ زهري سميت مختلف بلوچ قبيلن جو ذڪر ملي ٿو.[12]
تعليم
[سنواريو]2023ع جي آدمشماريءَ موجب آواران ضلعي جي مجموعي خواندگيءَ جي شرح 36.34 سيڪڙو هئي. مردن ۾ اها شرح 44.28 سيڪڙو ۽ عورتن ۾ 27.95 سيڪڙو هئي.[13]
| آبادي | خواندگي |
|---|---|
| مرد | 44.28٪ |
| عورتون | 27.95٪ |
| مجموعي | 36.34٪ |
ضلعي جي وسيع ايراضي، آبادين جي وچ ۾ وڏا فاصلا، گهٽ آباديءَ جي گهاٽائي ۽ آمدرفت جون مشڪلاتون تعليم ۽ ٻين بنيادي خدمتن جي فراهميءَ لاءِ اهم چئلينج آهن.
معيشت
[سنواريو]آواران جي معيشت جو وڏو حصو زراعت، باغباني، چوپايو مال پالڻ ۽ مقامي واپار تي ٻڌل آهي. خشڪ آبهوا ۽ پاڻيءَ جي کوٽ سبب زراعت خاص طور انهن ماٿرين ۽ آبادين ۾ مرڪوز آهي، جتي زميني، برساتي يا آبپاشيءَ جو پاڻي دستياب آهي.[4]
آواران تاريخي طور کجور جي پيداوار لاءِ پڻ سڃاتو وڃي ٿو. پراڻن ضلعي پروفائيلن موجب کجور ۽ بصر اهم زرعي پيداوار ۾ شامل رهيا آهن. ڪڻڪ ۽ جَوَ اهم سياري وارا فصل آهن، جڏهن تہ مختلف داليون ۽ ميوا پڻ پوکيا وڃن ٿا.[4]
ٻهراڙيءَ جي معيشت ۾ ٻڪريون، رڍون ۽ ٻيو چوپايو مال پالڻ پڻ ڪيترن گهراڻن لاءِ آمدني ۽ گذر سفر جو اهم ذريعو آهي.
آمدرفت
[سنواريو]آواران بلوچستان جي ڏورانهن ۽ گهٽ آباديءَ وارن ضلعن مان هڪ آهي. جبلائي جاگرافي، آبادين جي وچ ۾ وڏا فاصلا ۽ محدود مواصلاتي ڍانچو ضلعي اندر سفر کي ڏکيو بڻائين ٿا.
روڊ رستا آواران کي خضدار، ٻيلو، ڪيچ ۽ بلوچستان جي ٻين حصن سان ڳنڍين ٿا. آواران، مشڪي، جهائو ۽ گشڪور ضلعي جا اهم آبادي ۽ مواصلاتي مرڪز آهن.
2013ع جو آواران زلزلو
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو 2013ع آواران زلزلو
24 سيپٽمبر 2013ع تي آواران ۽ ڀرپاسي جي بلوچستان وارن علائقن ۾ 7.7 شدت جو طاقتور زلزلو آيو. آمريڪي جيولوجيڪل سروي موجب زلزلي جو مرڪز آواران کان لڳ ڀڳ 69 ڪلوميٽر اتر طرف هو.[14]
28 سيپٽمبر 2013ع تي علائقي ۾ هڪ ٻيو وڏو زلزلو آيو. زلزلن سبب آواران، مشڪي ۽ جهائو جا علائقا سخت متاثر ٿيا.[15]
صوبائي قدرتي آفتن جي انتظام واري اداري جي انگن موجب متاثر علائقن ۾ مجموعي طور 399 ماڻهو مارجي ويا ۽ لڳ ڀڳ 599 ماڻهو زخمي ٿيا.[15] وڏي تعداد ۾ ڪچي مٽي ۽ پٿر سان ٺهيل گهر تباهه يا سخت متاثر ٿيا. ضلعي جي ڏورانهين جاگرافي ۽ محدود مواصلاتي سهولتن سبب امدادي ڪاررواين ۾ پڻ مشڪلاتون پيش آيون.
قدرتي خطرا
[سنواريو]
زلزلا آواران ضلعي لاءِ اهم قدرتي خطرن مان هڪ آهن. ڏاکڻي بلوچستان جي ارضياتي بناوت عربي پليٽ، هندستاني پليٽ ۽ يوريشيائي پليٽ جي پيچيده ٽيڪٽانڪي حرڪتن کان متاثر ٿئي ٿي. 2013ع وارو زلزلو هن خطي جي فعال ارضياتي نظام سان لاڳاپيل هو.[14]
خشڪ آبهوا جي باوجود تيز برساتن دوران اوچتي ٻوڏ ۽ برساتي نالن ۾ پاڻيءَ جي تيز وهڪري جو خطرو پڻ موجود آهي، جيڪو ڳوٺاڻين آبادين، رستن ۽ زرعي زمين کي نقصان پهچائي سگهي ٿو.
اهم انگ اکر
[سنواريو]| انگ اکر | مقدار |
|---|---|
| قيام | 11 نومبر 1992ع |
| صدر مقام | آواران |
| ايراضي | 29,510 چورس ڪلوميٽر |
| ڪل آبادي | 178,958 |
| ٻهراڙي آبادي | 132,122 |
| شهري آبادي | 46,836 |
| آباديءَ جي گهاٽائي | 6.06 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر |
| خواندگي | 36.34٪ |
| مکيه مادري ٻولي | بلوچي (98.58٪) |
| تعلقا | 5 |
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 "Awaran District - A District Profile". United Nations and Balochistan Bureau of Statistics. اصل نسخو مان 31 August 2011 تي محفوظ ڪيل.
- 1 2 3 4 5 6 "Area, Population by Sex, Sex Ratio, Population Density, Urban Population, Household Size and Annual Growth Rate, Census-2023, Balochistan" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. 18 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "History of District Awaran". High Court of Balochistan. 18 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 4 5 "District Profile Awaran" (PDF). Pakistan Poverty Alleviation Fund. 18 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Area, Population by Sex, Sex Ratio, Population Density, Urban Population, Household Size and Annual Growth Rate, Census-2023, Balochistan" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. 18 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Tehsils & Unions in the District of Awaran". National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan.
{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو) - ↑ "Population by Administrative Units 1951–1998" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics.
- ↑ "7th Population and Housing Census 2023 – Population by Age Group" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics.
- ↑ "Population by Mother Tongue, Sex and Rural/Urban, Census-2023" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics.
- ↑ 1998 Census report, p. 16.
- ↑ "Population by Religion, Sex and Rural/Urban, Census-2023". Pakistan Bureau of Statistics. 18 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ 1998 Census report, p. 5.
- ↑ "Literacy Rate, Enrolment and Out of School Population by Sex and Rural/Urban, Census-2023, Balochistan" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. 18 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 Tectonic Summaries of Magnitude 7 and Greater Earthquakes from 2000 to 2015 (PDF) (Report). United States Geological Survey. 18 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "Earthquake Awaran 2013". Provincial Disaster Management Authority, Government of Balochistan. 18 September 2026 تي حاصل ڪيل.
ڪتابيات
[سنواريو]- 1981 District Census Report of Khuzdar. Census publication. جلد 12. اسلام آباد: Population Census Organization, Statistics Division, Government of Pakistan. 1983.
- 1998 District Census Report of Awaran. Census publication. جلد 89. اسلام آباد: Population Census Organization, Statistics Division, Government of Pakistan. 2000.
وڌيڪ پڙهڻ
[سنواريو]- "District Profile Awaran" (PDF). Pakistan Poverty Alleviation Fund.
- "Earthquake Awaran 2013". Provincial Disaster Management Authority, Government of Balochistan.
 |
وڪيميڊيا العام ۾ سان لاڳاپيل ميڊيا Awaran District. |
- مضمون with short description
- Short description is different from Wikidata
- Pages using gadget WikiMiniAtlas
- Pages using infobox settlement with bad settlement type
- Coordinates on Wikidata
- CS1 maint: deprecated archival service
- Commons link is locally defined
- Commons category wi local airtin different than on Wikidata
- آواران ضلعو
- بلوچستان جا ضلعا
- لسٻيلو ڊويزن
- 1992ع ۾ قائم ٿيل انتظامي ورهاستون