سوويت-افغان جنگ

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
Jump to navigation ڳولا ڏانهن هلو
افغانستان ۾ سوويت يونين جي جنگ
سلسلو افغان جنگ ۽ سرد جنگ
حدون
1987 ۾ مجاهدين افغاني ڪنڙ صوبو ۾
تاريخڊسمبر 24, 1979 – فيبروري15, 1989
(9 سالَ, 1 مهينو, 3 هفتوَ and 1 ڏينهن)
مقامافغانستان
نتيجو

فوجي شڪستگي

شريڪ جنگ

سوويت يونين سوويت يونين

افغانستان پيپلز ريپبلڪ آف افغانستان

سُني مجاهدين:

افغانستان جي ڪنڙ صوبي ۾ مجاهد جنگجو۔ ويڙهاڪ 1987 جي هِڪ تصوير

افغانستان ۾ سوويت ويڙهه (انگريزي ٻولي: Soviet–Afghan War) يا روسي ويڙهه 9 سال تائين وِڙهي وئي. ان جي شروعات ڊسمبر 1979۾ ٿي جڏهن تہ ان جي پُڄاڻي فيبروري 1989 ۾ ٿي هُئي. اِن لڙائيءَ ۾ هڪ پاسي ته افغان فوج جي نالي تي روسي فوج وِڙهي رهيئ هئي ته ٻئي پاسي وري سموري دُنيا جا مجاهدين روس جي خلاف جنگ جي ميدان تي لَٿل هيا. آمريڪا ۽ روس جي وچ۾ سرد جنگ جي ڪارَڻِ امريڪا اِن جنگِ ۾ سامهون ٿي ڪُڏي نه پئي پوڻ چاهيو هيو پَرامريڪي سي آءِ اي ۽ پاڪستاني آءِ ايس آءِ کُليل طور مجاهدين جي تربيت ۽ هر طرح سان سهائتا ڪئي. برطانيا، آمريڪا، سعودي عرب ،پاڪستان ۽ ٻين ملڪن روس جي خلاف اربين ڊالر جي سيڙپڪاري ڪئي ۽ اهي ڏوڪڙ مجاهدين ۽ انهن جي سرپرستي ڪندڙن کي ڏنا ويا. پاڪستان پڻ اُن جنگ ۾ حصو ورتو ۽ پاڪستان منجهان هزارين مجاهدين روس جي خلاف وِڙهڻ لاءِ افغانستان ويا هيا.

پس منظر[سنواريو]

1885 ۾  روسي فوج آمو درياهه جي ڏکڻ ۾ تڪراري نخلستان پنج دہ جو قبضو طاقت جي ڏاڍ تي افغان فوج کان حاصل ڪري ورتو هيو.  پنج دہ واقعي کانپوءِ 1885-87 ۾ انگريزي، روسي ۽ افغان نمائندن تي ٻَڌل هڪ گڏيل سرحدي  ڪميشن اتفاق راءِ سان افغانستان ۽ روس جي وچ۾ سرحد جي حدبندي ڪئي. افغان علائقي ۾ روس جو اثر ۽ سگهه سوويت دور ۾ جاري رهي. 1955 کان 1978 جي دوران سوويت يونين پاران افغانستان کي اربين روپين جي معاشي ۽ فوجي سهائتا ڏِني وئي.

1978 جي ثور انقلاب کانپوءِ 27اپريل  1978 ۾ عوامي جمهوريا افغانستان جو قيام عمل ۾ آندو وِيو. انقلابي حڪومت پاران افغانستان ۾ هڪ غريب دوست ۽ هاري دوست  سوشلسٽ معاشي ايجنڊا متعارف ڪرائي.  ان حڪومت جا سوويت يونين سان ويجها لاڳاپا هيا.  5 ڊسمبر 1978 تي سوويت يونين ۽ افغانستان جي وچ۾ دوستي جو هڪ ٺاهہ (معاهدي) تي دستخط ڪيا ويا.

سوشلزم جي وَڌندڙ قدمن سان امريڪي سامراج کي خطرو هُيو. سي آءِ اي جي تاريخ جو سڀ کان مهانگو آپريشن سائيڪلون شروع ڪري دهشت گردن جي تربيت ڪئي وئي. پاڪستان جي جرنيل شاهي آمريڪي ڊالر وَٺي دهشت گردن کي تيار ڪرڻ ۾ معاون جو ڪردار ادا ڪندي رهي. جولاءِ ۾ آپريشن سائيڪلون جو آغاز ڪيو ويو ۽ دهشت گردي جو آغاز ڪيو ويو، جنهن جو جواب ڏيڻ جي لاءِ ڊسمبر ۾ افغان حڪومت جي دعوت تي روس کي وچ ۾ پوڻو پيو. امريڪي صدر ٽرمپ هڪ تازو بيان جاري ڪيو هيو،جنهن ۾ سندس موقف هيو تہ افغانستان ۾ روس جي مُداخلت درست هُئي ڇو تہ دهشت گرد يو ايس ايس آر جي سرحدن کي پارِ ڪري رهيا هيا.

بين الاقوامي رد عمل[سنواريو]

اسلامي دنيا جو رد عمل[سنواريو]

دنيا جي ڪيترن ئي مُلڪن سوويت يونين جي افغانستان تي چڙهائيءَ جي مخالفت ڪئي. خاص طور سموري اسلامي ملڪن انهيءَ جي سخت مخالفت ڪئي ۽ 34 اسلامي ملڪن باقاعدي قراردادون پاس ڪيون ۽ سوويت يونين جي هڪ اسلامي ملڪ (افغانستان) تي چڙهائي (حملو) جي مخالفت ڪئي ان سميت اسلامي ملڪن گُهرَ (ڊيمانڊ) پڻ ڪئي تہ سوويت يونين جيترو تُرت ٿي سگهي افغانستان کان فوجون واپس ڪڍي انکانسواءِ جيسيتائين سوويت اتحادي جون فوجون افغانستان ۾ رهيون انهن جي خلاف وِڙهڻ جي لاءِ ڪيترن ئي اسلامي مُلڪن افغان مجاهدين جي امداد ڪئي.

گڏيل قومن جو رد عمل[سنواريو]

گڏيل قومن پڻ پنهنجو رد عمل ڏيکاريو.

واقعا[سنواريو]

سوويت يونين (سوويت اتحاد) جي هار، آڻ مڃڻ (شڪست) ۽ افغانستان کان سوويتي فوجن جو نيڪال[سنواريو]

وچ ايشيا تي اثرَ ۽ جنگ کانپوءِ جون حالتون[سنواريو]

درشن خانو[سنواريو]

وڌيڪ ڏسو[سنواريو]

حوالا[سنواريو]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 Goodson, P. L. Afghanistan's Endless War: State Failure, Regional Politics, and the Rise of .... pp. 147, 165. [1]
  2. حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Oily
  3. 3.0 3.1 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Brzezinski
  4. 4.0 4.1 4.2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Wilson
  5. ""Reagan Doctrine, 1985," United States State Department". State.gov. وقت 24 ڊسمبر 2018 تي اصل کان آرڪائيو ٿيل. حاصل ڪيل 2011-02-20.  Check date values in: |archive-date= (مدد)[ڳنڍڻو نه لڌو]
  6. Interview with Dr. Zbigniew Brzezinski – (June 13, 1997). Part 2. Episode 17. Good Guys, Bad Guys. June 13, 1997.
  7. Corera, Gordon (2011). MI6: Life and Death in the British Secret Service. London: Phoenix. ISBN 978-0-7538-2833-5. 
  8. Shichor. pp157–158. http://books.google.co.il/books?id=GXj4a3gss8wC&pg=PA157&redir_esc=y#v=onepage&q&f=true. Retrieved October 2, 2014. 
  9. Crile, George (2003). Charlie Wilson's War: The Extraordinary Story of the Largest Covert Operation in History. Atlantic Monthly Press. ISBN 0-87113-854-9. 
  10. "Saudi Arabia and the Future of Afghanistan". Council on Foreign Relations. وقت 24 ڊسمبر 2018 تي اصل کان آرڪائيو ٿيل. حاصل ڪيل October 2, 2014.  Check date values in: |archive-date= (مدد)
  11. Borer, Douglas A. (1999). Superpowers defeated: Vietnam and Afghanistan compared. London: Cass. p. 216. ISBN 0-7146-4851-5. 

سانچو:سرد جنگ سانچو:ضياءَ الحق حڪومت سانچو:پشتون اشتراڪيت يا سماجواد ڪميونزم