مواد ڏانھن هلو

ارجنٽائن

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ارجنٽائن جمهوريه

República Argentina  (Script error: The function "name_from_code" does not exist.)
Flag of ارجنٽائن
{{{coat_alt}}}
جھنڊو نِسبتي نشان
شُعار: 'En unión y libertad
"اتحاد ۽ آزاديءَ ۾"
ترانو: Himno Nacional Argentino
"ارجنٽائن جو قومي ترانو"
Sol de Mayo [1]
"مئي جو سج"
  ارجنٽائن جو مقام
  دعويٰ ڪيل پر قبضي ۾ نه آيل علائقو
گادي جو هنڌبيونس آئرس
34°36′S 58°23′W / 34.600°S 58.383°W / -34.600; -58.383
سڀ کان وڏو شهرگاديءَ جو هنڌ
قومي ٻولياسپينش[lower-alpha 1]
علائقائي ٻوليون
مذهب (2019)
  • 1.3% ٻيا مذهب
  • 0.3% غير واضع
مقامي آباديارجنٽائنين
حڪومتوفاقي صدارتي جمهوريه
• صدر
خاوير ميلئي
وڪٽوريا ويلاروئيل
مانويل اڊورني
مارٽن مينيم
هوراشيو روزاٽي
مقننه نيشنل ڪانگريس
سينيٽ
چيمبر آف ڊپٽيز
آزادي اسپين کان
25 مئي 1810
9 جولاءِ 1816
1 مئي 1853
پکيڙ
• جملي
2,780,085[5][6] km2 (1,073,397 sq mi)[upper-alpha 1] (8th)
• پاڻي (%)
1.57
آبادي
• 2025 اندازو
Neutral increase 46,735,004[7] (33rd)
• 2022 مردم شماري
Neutral increase 46,044,703[8] (32nd)
•  گھاٽائي
16.8/km2 (43.5/sq mi) (214th)
جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد )2026 لڳ ڀڳ
• ڪل
 $1.577 ٽريلين[9] (28th)
• في سيڪڙو
 $32,818[9] (68th)
جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ )2026 لڳ ڀڳ
• ڪل
کم $667.922 بلين[9] (23rd)
• في سيڪڙو
کم $13,895[9] (66th)
جِينِي (2022)positive decrease 40.7[10]
وچولو
ايڇ ڊي آء (2023) 0.865[11]
انتهائي اعلیٰ · 47th
ڪرنسيارجنٽائن پيسو ($) (ARS)
معياري وقتART (متناسق عالمي وقت– 03:00)
تاریخ جو نمونوdd/mm/yyyy
ڊرائيونگ جو پاسوساڄي
ڊائلنگ ڪوڊ+54
انٽرنيٽ ڊومين.ar
  1. ↑ Crow 1992, p. 457: "In the meantime, while the crowd assembled in the plaza continued to shout its demands at the cabildo, the sun suddenly broke through the overhanging clouds and clothed the scene in brilliant light. The people looked upward with one accord and took it as a favorable omen for their cause. This was the origin of the "sun of May" which has appeared in the center of the Argentine flag and on the Argentine coat of arms ever since."; Kopka 2011, p. 5: "The sun's features are those of Inti, the Incan sun god. The sun commemorates the appearance of the sun through cloudy skies on 25 May 1810, during the first mass demonstration in favor of independence."
  2. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Corrientes-5598
  3. ↑ (es-AR ۾) La educación intercultural bilingüe en Santiago del Estero, ¿mito o realidad?. Cámara de Diputados de la Nación. p. 1. http://usuarios.arnet.com.ar/yanasu/Ley5409.html. Retrieved 30 May 2020. "Declárase de interés oficial la preservación, difusión, estímulo, estudio y práctica de la lengua Quíchua en todo el territory de la provincia [..]" آرڪائيو ڪيا ويا 7 August 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  4. ↑ (es ۾) Enseñanza y desarrollo continuo del idioma galés en la provincia del Chubut. Expresión de beneplácito. Menna, Quetglas y Austin.. Cámara de Diputados de la Nación. p. 1. https://www4.hcdn.gob.ar/dependencias/dcomisiones/periodo-136/136-1732.pdf. Retrieved 17 December 2019. "Declarar de interés de la Honorable Cámara de Diputados de la Nación la enseñanza y desarrollo continuo del idioma galés en la provincia del Chubut..." آرڪائيو ڪيا ويا 11 May 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  5. 1 2 "3.1. Datos Nacionales (2020): Total (3,669,710.7 km2); Argentina Continental (2,780,084.6 km2); Islas del Atlántico Sur (15,907.7 km2); Antártida Argentina (873,718.4 km2) [pg.23]" (PDF). www.ign.gob.ar (in هسپانوي). es:Instituto Geográfico Nacional (Argentina) – IGN. 2022. Archived (PDF) from the original on 6 December 2023. Retrieved 9 February 2025.
  6. 1 2 "Superficie total del país: Total (3,669,710.9 km2); Parte continental americana (2,780,084.8 km2); Islas del Atlántico Sur (15,907.7 km2); Sector antártico argentino (873,718.4 km2)" (XLS). www.indec.gob.ar (in هسپانوي). Census 2022. INDEC. 2024. Retrieved 9 February 2025.{{cite web}}: CS1 maint: others (link)
  7. ↑ "Sistema Estadístico de Población: Estructura de la población identificada con residencia en Argentina". RENAPER - Dirección Nacional de Población. https://estadisticas.renaper.gob.ar/app_poblacion/.
  8. ↑ "El INDEC difundió los resultados provisionales Censo 2022". Página/12. https://www.pagina12.com.ar/520102-censo-2022-4-datos-clave-sobre-la-poblacion-argentina. "La población argentina tiene actualmente 46.044.703 habitantes."
  9. 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, October 2025 Edition. (Argentina)". www.imf.org. International Monetary Fund. 14 October 2025. Retrieved 25 March 2026.
  10. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named gini
  11. ↑ "Human Development Report 2025" (PDF) (in انگريزي). United Nations Development Programme. 6 May 2025. Archived (PDF) from the original on 6 May 2025. Retrieved 6 May 2025.

ارجنٽائن، باضابطه طور تي ارجنٽائن جمهوريه، ڏکڻ آمريڪا جي ڏاکڻي حصي (Southern Cone) ۾ واقع هڪ ملڪ آهي. اهو 2,780,085 km2 (1,073,397 mi2) جي رقبي تي پکڙيل آهي، جيڪو کيس برازيل کان پوءِ ڏکڻ آمريڪا جو ٻيو نمبر وڏو ملڪ، پوري آمريڪا کنڊ جو چوٿون نمبر وڏو ۽ دنيا جو اٺون نمبر وڏو ملڪ بڻائي ٿو. ارجنٽائن جي اولهه ۾ چلي، اتر ۾ بوليويا ۽ پيراگوئي، اتر-اوڀر ۾ برازيل، اوڀر ۾ يوروگوئي ۽ ائٽلانٽڪ سمنڊ واقع آهن. ارجنٽائن هڪ وفاقي رياست آهي جيڪا ٽيويھ صوبن ۽ هڪ خودمختيار شهر، بيونس آئرس تي مشتمل آهي، جيڪو ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي.

ارجنٽائن ۾ انساني موجودگيءَ جا قديم ترين آثار قديم پٿر واري دور (Paleolithic) سان ملي اچن ٿا.[1][2] ڪولمبس کان اڳ واري دور ۾ ملڪ جي اتر-اولهه واري حصي ۾ انڪا سلطنت (Inca Empire) جو قبضو هو. جديد ارجنٽائن جون پاڙون 16 هين صدي ۾ اسپيني نوآبادياتي نظام ۾ آهن.[3] ارجنٽائن "وائسرائلٽي آف دي ريو ڊي لا پليٽا" جي جانشين رياست طور اڀريو. 9 جولاءِ 1816 تي ارجنٽائن جي آزاديءَ جو اعلان ٿيو ۽ اسپين کان آزاديءَ جي جنگ (1810-1825) کانپوءِ ملڪ ۾ هڪ ڊگهي عرصي تائين گهريلو ويڙهه جاري رهي، جيڪا 1880 ۾ ملڪ جي وفاق طور ٻيهر تنظيم سازي تي ختم ٿي. ان کان پوءِ ملڪ ۾ امن امان قائم ٿيو ۽ يورپي ملڪن، خاص ڪري اٽلي ۽ اسپين کان وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ٿي، جنهن هتان جي ثقافت ۽ آباديءَ تي گهرا اثر ڇڏيا.

1880 کان 1916 تائين ارجنٽائن جي سياست تي نيشنل آٽونومسٽ پارٽي جو غلبو رهيو. وڏي معاشي مدي (Great Depression) کانپوءِ 1930 ۾ جنرل خوسيه فيلڪس اوريبورو جي قيادت ۾ پهرين فوجي بغاوت ٿي، جنهن سان "بدنام ڏهاڪي" (Infamous Decade) جي شروعات ٿي. 1974 ۾ صدر خوان پيرون جي وفات کانپوءِ هن جي بيواهه ازابيل پيرون صدارت سنڀالي، جنهن کي 1976 ۾ هڪ ٻي فوجي بغاوت ذريعي هٽايو ويو.

نالي جو بنياد (Etymology)

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ارجنٽائن جي نالي جو بنياد

علائقي لاءِ لفظ Argentina (ارجنٽائن) جو استعمال 1536ع ۾ هڪ وينيسي نقشي ۾ مليو آهي.[4]

انگريزيءَ ۾، نالو Argentina اسپيني ٻولي مان آيو آهي؛ پر، اهو نالو پاڻ اسپيني نه، بلڪه اطالوي آهي. Argentina (مذڪر argentino) جو اطالوي ۾ مطلب آهي 'चांदी مان ٺهيل يا چاندي جھڙي رنگ جو'، جيڪو لاطيني لفظ argentum (چاندي) مان نڪتل آهي. اطالوي ۾، صفت يا خاص اسم کي اڪثر اسم طور استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ان کي l'Argentina چيو ويندو آهي.[حوالو گهربل]

نالو Argentina ممڪن طور تي پهرين وينيسي ۽ جينوئيز ملاحن، جهڙوڪ جيواني ڪابوٽو (Giovanni Caboto) ڏنو هو. اسپيني ۽ پرتگالي ۾ 'چاندي' لاءِ لفظ ترتيب وار plata ۽ prata آهن، ۽ 'چاندي مان ٺهيل' لاءِ plateado ۽ prateado استعمال ٿين ٿا، جيتوڻيڪ اسپيني ۾ چاندي لاءِ argento لفظ به موجود آهي. Argentina پهريون ڀيرو چاندي جي جبلن جي ڏند ڪٿا سان منسوب ڪيو ويو، جيڪا لا پليٽا بيسن جي شروعاتي يورپي ڳولا ڪندڙن ۾ مشهور هئي.[5]

اسپيني ۾ هن نالي جو پهريون لکيل استعمال 1602ع جي هڪ نظم La Argentina ۾ ملي ٿو، جيڪو مارٽن ڊيل بارڪو سينٽينيرا جو لکيل آهي.[6] جيتوڻيڪ 18هين صدي تائين "Argentina" عام استعمال ۾ اچي چڪو هو، پر سرڪاري طور تي هن ملڪ کي اسپيني سلطنت پاران "ريو ڊي لا پليٽا جي وائسرايلٽي" ۽ آزاديءَ کان پوءِ "ريو ڊي لا پليٽا جون گڏيل رياستون" سڏيو ويندو هو.

1826ع جي آئين ۾ پهريون ڀيرو قانوني دستاويزن ۾ "ارجنٽائن جي جمهوريه" (Argentine Republic) جو نالو استعمال ڪيو ويو.[7] "ارجنٽائن ڪنفڊريشن" جو نالو پڻ عام هو ۽ ان کي 1853ع جي آئين ۾ سرڪاري حيثيت ڏني وئي.[8] 1860ع ۾ هڪ صدارتي فرمان ذريعي ملڪ جو نالو "ارجنٽائن جي جمهوريه" مقرر ڪيو ويو.[9]

تاريخ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ارجنٽائن جي تاريخ

قبل از ڪولمبيا دور

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ارجنٽائن جا قديم مقامي ماڻهو
سانتا ڪروز صوبي ۾ موجود هٿن جي غار (Cueva de las Manos)

ثبوتن مان معلوم ٿئي ٿو ته ارجنٽائن واري علائقي ۾ انسان 21,000 سال اڳ آباد هئا. 2015ع ۾، بيونس آئرس ويجهو هڪ قديم جانور Neosclerocalyptus جا فوسل مليا، جن تي پٿر جي اوزارن جا نشان هئا، جيڪي آخري گليشيئل ميڪسيمم دوران انساني سرگرمين جو ثبوت آهن.[10] ڏکڻ ۾، سانتا ڪروز ۾ پيڊرا ميوزيو سائيٽ تان 11,000 سال پراڻا انساني باقيات مليا آهن.[11] هڪ ٻي اهم جاءِ هٿن جي غار (Cueva de las Manos) آهي، جنهن ۾ 7,300 ق.م ۽ 700ع جي وچ ۾ ٺهيل هٿن جا نشان ۽ شڪار جا منظر موجود آهن.

يورپي نوآبادياتي دور تائين، ارجنٽائن ۾ مختلف ثقافتن جا ماڻهو رهندا هئا، جن کي ٽن مکيه گروپن ۾ ورڇي سگهجي ٿو.[12] پهريون گروهه شڪاري ۽ کاڌو گڏ ڪندڙ هو جن وٽ مٽيءَ جا ٿانو (pottery) نه هئا، جهڙوڪ ڏکڻ جا سيلڪنام۔ ٻيو گروهه ترقي يافته شڪاري هو، جن ۾ ٽيهوئلچي شامل هئا. ٽيون گروهه هاري هئا جيڪي مٽيءَ جا ٿانو ٺاهيندا هئا، جهڙوڪ گواراني ۽ ڊيگيويٽا ثقافت، جيڪي بعد ۾ انڪا سلطنت جي اثر هيٺ آيا.[13]

نوآبادياتي دور

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو نوآبادياتي ارجنٽائن
فائل:La Reconquista de Buenos Aires.jpg
ريو ڊي لا پليٽا تي برطانوي حملن دوران برطانوي فوج جو سينٽياگو ڊي لينيئرز آڏو هٿيار ڦٽا ڪرڻ جو منظر۔

يورپي ماڻهو پهرين ڀيرو 1502ع ۾ آمريگو وسپوچي جي سفر دوران هن علائقي ۾ پهتا. اسپيني ملاحن جوان ڊياز ڊي سوليس ۽ سيبسٽين ڪيبوٽ ترتيب وار 1516ع ۽ 1526ع ۾ هتي جو دورو ڪيو.[3] 1536ع ۾ پيڊرو ڊي مينڊوزا بيونس آئرس جو بنياد رکيو، پر 1541ع ۾ ان کي خالي ڪيو ويو.[14]

اسپيني سلطنت ارجنٽائن جي علائقي کي پيرو ۽ بوليويا جي چاندي ۽ سون جي کاڻين جي دولت لاءِ استعمال ڪيو. 1776ع ۾ ريو ڊي لا پليٽا جي وائسرايلٽي قائم ڪئي وئي جنهن جو گاديءَ جو هنڌ بيونس آئرس بڻيو.[15] 1806ع ۽ 1807ع ۾ بيونس آئرس برطانوي حملن کي ناڪام بڻائي ڇڏيو.[16]

آزادي ۽ گهرو ويڙهه

[سنواريو]
جنرل جوزي ڊي سان مارٽن، ارجنٽائن، چلي ۽ پيرو جو آزادي ڏياريندڙ (Libertador)

1810ع جي مئي انقلاب سان هڪ عمل شروع ٿيو جنهن جي نتيجي ۾ ارجنٽائن وائسرايلٽي جي جانشين رياست طور اڀريو.[17] 9 جولائي 1816ع تي، ٽوڪومن ڪانگريس سرڪاري طور تي آزاديءَ جو اعلان ڪيو.[18] جنرل جوزي ڊي سان مارٽن انڊيز جبلن کي پار ڪري چلي ۽ پيرو جي آزاديءَ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.

آزاديءَ کان پوءِ، ملڪ ٻن گروپن جي وچ ۾ ورهايل رهيو: مرڪزيت پسند (Centralists) ۽ وفاقي پسند (Federalists)، جنهن جي ڪري ڪيتريون ئي گهرو ويڙهيون ٿيون.[19] 1831ع ۾ جوان ميوئل ڊي روساس جي قيادت ۾ "ارجنٽائن ڪنفڊريشن" قائم ٿي. 1853ع ۾ هڪ وفاقي آئين منظور ڪيو ويو.

جديد قوم جو اڀرڻ

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ارجنٽائن جي صدرن جي فهرست ۽ 80 جي نسل
بيونس آئرس پهچندڙ اطالوي مهاجر، ارجنٽائن ڏانهن يورپي لڏپلاڻ جي وڏي لهر دوران۔

1861ع جي پاوون جي جنگ کان پوءِ بارٽولومي ميٽري متحد ملڪ جو پهريون صدر چونڊيو ويو. ان کان پوءِ ڊومينگو فاسٽينو سارميينٽو ۽ نڪولس اويليناڊا جي صدارت دوران جديد ارجنٽائن رياست جا بنياد رکيا ويا.[20] 1880ع کان يورپي مهاجرن جي وڏي لهر ارجنٽائن پهچڻ شروع ٿي، جنهن ملڪ جي ثقافت ۽ معيشت کي مڪمل طور تي تبديل ڪري ڇڏيو.

1861ع جي پاوون جي جنگ ۾ ارڪوئيزا (Urquiza) کي شڪست ڏيڻ کان پوءِ، بارٽولومي ميٽري بيونس آئرس جي برتري کي محفوظ ڪيو ۽ ٻيهر متحد ٿيل ملڪ جو پهريون صدر چونڊيو ويو. ان کان پوءِ ڊومينگو فاسٽينو سارميينٽو ۽ نڪولس اويليناڊا صدر بڻيا؛ انهن ٽنهي صدرن جديد ارجنٽائن رياست جو بنياد وڌو.[20]

1880ع ۾ جوليو ارجنٽينو روڪا کان شروع ٿيندڙ ڏهن لاڳيتو وفاقي حڪومتن آزاد خيال معاشي پاليسين تي زور ڏنو. انهن جي حوصلا افزائي سان يورپي مهاجرن جي وڏي لهر (جيڪا آمريڪا کان پوءِ ٻئي نمبر تي هئي) ارجنٽائن جي سماج ۽ معيشت کي نئين سر تعمير ڪيو. 1908ع تائين ارجنٽائن دنيا جي ستين امير ترين[21] ترقي يافته قوم[22] بڻجي ويو. لڏپلاڻ جي هن لهر ۽ موت جي شرح ۾ گهٽتائي سبب ارجنٽائن جي آبادي پنجوڻي ۽ معيشت 15 گنا وڌي وئي:[23] 1870ع کان 1910ع تائين، ارجنٽائن جي ڪڻڪ جي برآمدات 1,00,000 مان وڌي 25,00,000 ٽن ساليانو ٿي وئي، جڏهن ته منجمد گوشت جي برآمدات 25,000 مان وڌي 3,65,000 ٽن ساليانو تائين پهچي وئي،[24] جنهن ارجنٽائن کي دنيا جي مٿين پنجن برآمد ڪندڙ ملڪن ۾ شامل ڪري ڇڏيو.[25] ريلوي لائنن جو ڄار 503 ڪلوميٽرن مان وڌي 31,104 ڪلوميٽرن تائين پکڙجي ويو.[26] عوامي، لازمي، مفت ۽ لاديني تعليم جي نئين نظام سبب، خواندگي جي شرح 22 سيڪڙو مان وڌي تيزيءَ سان 65 سيڪڙو ٿي وئي.[25]

ريگستان جي فتح، خوان ميوئل بلينس پاران (ان ۾ جوليو ارجنٽينو روڪا کي اڳيان ڏيکاريو ويو آهي، جيڪو 80 جي نسل جو اهم اڳواڻ هو)

1878ع ۽ 1884ع جي وچ ۾، "ريگستان جي فتح" (Conquest of the Desert) جو عمل ٿيو، جنهن جو مقصد مقامي قبيلن کان علائقا کسي ارجنٽائن جي ايراضيءَ کي ٽي گنا وڌائڻ هو.[27] ارجنٽائن جي حڪومت ان وقت مقامي ماڻهن کي گهٽ تر سمجهندي هئي ۽ کين اهي حق حاصل نه هئا جيڪي يورپي مهاجرن کي حاصل هئا. [28]

1912ع ۾ صدر روڪي سينز پينا مردن لاءِ عالمي ۽ ڳجهي ووٽ جو قانون لاڳو ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ هپوليٽو يريگوين (Hipólito Yrigoyen) 1916ع جون چونڊون کٽي ورتيون. هن سماجي ۽ معاشي سڌارا آندا. ارجنٽائن پهرين عالمي جنگ دوران غير جانبدار رهيو. پر يريگوين جي ٻي دور ۾ عظيم معاشي گهٽتائي (Great Depression) سبب ملڪ مالي بحران جو شڪار ٿي ويو.[29]

1930ع جي ارجنٽائن فوجي بغاوت دوران ارجنٽائن جي نيشنل ڪانگريس ٻاهران ماڻهن جو هجوم

1930ع ۾ يريگوين کي جوزي فيلڪس اوريبورو جي قيادت ۾ فوجي بغاوت ذريعي اقتدار تان هٽايو ويو. هي فوجي بغاوت ارجنٽائن جي لڳاتار معاشي ۽ سماجي زوال جي شروعات هئي، جنهن ملڪ کي ٻيهر ترقي پذير ملڪن جي قطار ۾ آڻي بيهاريو.[30]

ٻي عالمي جنگ دوران ارجنٽائن شروع ۾ غير جانبدار رهيو، پر آمريڪا جي دٻاءُ هيٺ اچي جنگ جي خاتمي کان ڪجهه مهينا اڳ (27 مارچ 1945ع تي) محور طاقتن (Axis Powers) خلاف جنگ جو اعلان ڪيو. ان دوران هڪ فوجي آفيسر خوان پيرون (Juan Perón) تيزيءَ سان سياست ۾ اڀريو ۽ 1946ع جي چونڊن ۾ وڏي اڪثريت سان صدر چونڊيو ويو.

پيرونسٽ سال

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو پيرونزم
خوان پيرون ۽ سندس گهرواري ايوا پيرون، 1947ع

ليبر پارٽي (جنهن جو نالو بعد ۾ جسٽسلسٽ پارٽي رکيو ويو) خوان پيرون جي صدارت سان اقتدار ۾ آئي. هن اهم صنعتن کي سرڪاري تحويل ۾ ورتو، پگهارون وڌايون، ۽ 1947ع ۾ عورتن کي ووٽ جو حق ڏياريو.[31] پر 1950ع کان معاشي حالت خراب ٿيڻ لڳي. پيرون سياسي مخالفن کي دٻائڻ جي پاليسي پڻ اختيار ڪئي.

1955ع ۾ بحري فوج بيونس آئرس جي پلازا ڊي مايو تي بمباري ڪئي، ۽ ڪجهه مهينن کان پوءِ هڪ فوجي بغاوت ذريعي پيرون کي اقتدار تان هٽايو ويو، جنهن کان پوءِ هو اسپين هلي ويو.[32]

انقلاب آزادي (Revolución Libertadora)

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Revolución Libertadora

نئين فوجي حڪومت پيرونزم تي پابندي مڙهي ڇڏي. 1958ع ۾ آرٽورو فرونڊيزي صدر چونڊيو ويو، پر هن کي به فوجي بغاوت ذريعي هٽايو ويو. سياسي بي چينيءَ جي هن دور ۾ ڪيتريون ئي حڪومتون آيون ۽ ويون. 1966ع ۾ جنرل خوان ڪارلوس اونگانيا اقتدار تي قبضو ڪيو.[33]

پيرون جي واپسي ۽ وفات

[سنواريو]

وڌندڙ سياسي دٻاءُ سبب 1973ع ۾ ٻيهر چونڊون ڪرايون ويون. پيرون جو ساٿي هيڪٽر ڪيمپورا صدر بڻيو، پر جلد ئي استعيفيٰ ڏنائين ته جيئن پيرون پاڻ چونڊ وڙهي سگهي. پيرون ٽيون ڀيرو صدر چونڊيو ويو ۽ سندس گهرواري ايزابيل پيرون نائب صدر بڻي. پر 1 جولائي 1974ع تي پيرون جي وفات ٿي وئي ۽ ايزابيل پيرون صدر بڻي. سندس دور سياسي انتشار، کاٻي ڌر جي گوريلا حملن ۽ معاشي بدحاليءَ جو شڪار رهيو، جنهن 1976ع جي فوجي بغاوت لاءِ رستو هموار ڪيو.

قومي تنظيم جو عمل (National Reorganization Process)

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو قومي تنظيم جو عمل ۽ ڊرٽي وار
هڪ "فوجي جنتا" – ايڊمرل ايميليو ايڊوارڊو ميسيرا، ليفٽيننٽ جنرل جورجي رافائيل ويڊيلا ۽ برگيڊيئر جنرل اورلينڊو رامون آگوسٽي (کاٻي کان ساڄي) – 9 جولائي 1978ع تي آزاديءَ جي ڏينهن جي پريڊ جو مشاهدو ڪندي۔

"ڊرٽي وار" (Guerra Sucia) آپريشن ڪانڊور جو حصو هو، جنهن ۾ ڏکڻ آمريڪا جي ٻين ساڄي ڌر جي آمريت پسند حڪومتن پڻ شرڪت ڪئي هئي. هن دور ۾ ارجنٽائن جي رياستي دهشتگردي سياسي مخالفن، کاٻي ڌر جي گوريلا گروپن، ۽ هر ان شخص خلاف هئي جيڪو سوشلزم سان وابسته يا حڪومت جي نيو لبرل معاشي پاليسين جو مخالف سمجهيو ويندو هو.[34] رڳو ارجنٽائن ۾ هن تشدد جي شڪار ٿيندڙن جو اندازو 15,000 کان 30,000 تائين لڳايو ويو آهي، جن ۾ سياسي ڪارڪن، مزدور اڳواڻ، شاگرد، صحافي ۽ مارڪس وادي شامل هئا."Argentina's Dirty War". Archived from the original on 29 January 2017. ان جي مقابلي ۾ گوريلا گروپن جي ڪاررواين ۾ تقريبن 500 کان 540 فوجي ۽ پوليس اهلڪار"Militares Muertos Durante la Guerra Sucia". ۽ اٽڪل 230 شهري مارجي ويا. ارجنٽائن کي هن دور ۾ آمريڪا جي مختلف انتظاميا پاران فني ۽ فوجي مدد پڻ حاصل رهي.

هن جبر جي صحيح شروعاتي تاريخ تي اڃا تائين بحث جاري آهي، پر سياسي جنگ جي پاڙون 1969ع کان ملن ٿيون. 1955ع ۾ پلازا ڊي مايو جي بمباري، 1972ع جو ٽريليو قتل عام (Trelew massacre) ۽ 1973ع ۾ "ارجنٽائن اينٽي ڪميونسٽ الائنس" جون ڪارروايون ان ڏس ۾ اهم واقعا آهن.

1982ع ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان پوءِ ارجنٽائن جا جنگي قيدي

مارچ 1982ع ۾، ارجنٽائن جي فوج برطانوي علائقي ڏکڻ جارجيا جو ڪنٽرول سنڀاليو ۽ 2 اپريل تي ارجنٽائن فاڪ لينڊ ٻيٽ تي حملو ڪري قبضو ڪيو. جواب ۾ برطانيه ٻيٽن جو قبضو واپس وٺڻ لاءِ پنهنجي فوج موڪلي. 14 جون تي ارجنٽائن هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ سندن فوج واپس موڪلي وئي. هن شرمناڪ شڪست کان پوءِ بيونس آئرس جي رستن تي هنگاما ٿيا ۽ فوجي قيادت کي استعيفيٰ ڏيڻي پئي.Meislin, Richard J. (16 June 1982). "THOUSANDS IN BUENOS AIRES ASSAIL JUNTA FOR SURRENDERING TO BRITAIN". The New York Times. https://www.nytimes.com/1982/06/16/world/thousands-in-buenos-aires-assail-junta-for-surrendering-to-britain.html.  رينالڊو بيگنون (Reynaldo Bignone) گالٽيئري جي جاءِ ورتي ۽ ملڪ کي جمهوريت ڏانهن منتقل ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو.[35]

جمهوريت جي واپسي

[سنواريو]
مينيم (کاٻي) فرنينڊو ڊي لا روا سان گڏ، 10 ڊسمبر 1999ع تي جڏهن ڊي لا روا صدر بڻيو۔

رائول الفونسن 1983ع جون چونڊون کٽيون. هن پنهنجي مهم دوران "قومي تنظيم جي عمل" (Proceso) دوران انساني حقن جي خلاف ورزي ڪندڙن تي ڪيس هلائڻ جو واعدو ڪيو هو. جنهن جي نتيجي ۾ فوجي جنتا جي اڳواڻن کي سزا ڏني وئي. پر فوجي دٻاءُ سبب هن ڪجهه اهڙا قانون پڻ پاس ڪيا جنهن سان هيٺين سطح جي آفيسرن تي ڪيس هلائڻ روڪيو ويو.[36] وڌندڙ معاشي بحران ۽ ماهوار وڌندڙ مهانگائي (hyperinflation) سبب سندس مقبوليت گهٽجي وئي ۽ 1989ع ۾ پيرونسٽ اڳواڻ ڪارلوس مينيم صدر چونڊجي ويو.

ڊسمبر 2001ع جي هنگامن دوران پلازا ڊي مايو تي عوامي احتجاج، جنهن ڊي لا روا کي استعيفيٰ ڏيڻ تي مجبور ڪيو۔

مينيم نيو لبرل پاليسيون اختيار ڪيون، جن ۾ خانگيڪاري (privatization) ۽ ڪاروباري پابندين جو خاتمو شامل هو. 1994ع جي آئيني ترميم ذريعي هو ٻيو ڀيرو به صدر بڻيو. پر 1995ع کان معيشت ٻيهر زوال جو شڪار ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ 1999ع ۾ فرنينڊو ڊي لا روا صدر چونڊجي ويو.[37] ڊي لا روا جي دور ۾ مالي بحران ايترو وڌي ويو جو بئنڪ اڪائونٽس منجمد ڪيا ويا، جنهن تي سڄي ملڪ ۾ وڏا هنگاما ٿيا ۽ کيس استعيفيٰ ڏيڻي پئي.

2003ع ۾ نيسٽر ڪرشنر صدر بڻيو. هن معاشي بحران کي ختم ڪرڻ لاءِ اهم قدم کنيا ۽ ارجنٽائن جي قرضن جي نئين سر ترتيب ڪئي.[38] هن انساني حقن جي خلاف ورزي ڪندڙ فوجي آفيسرن تي ٻيهر ڪيس هلائڻ جي اجازت ڏني. هن کان پوءِ سندس گهرواري ڪرسٽينا فرنينڊز ڊي ڪرشنر 2007ع ۽ 2011ع جون چونڊون کٽي صدر بڻي.[39]

نيسٽر ڪرشنر ۽ سندس گهرواري ڪرسٽينا ڪرشنر 10 ڊسمبر 2007ع تي۔

22 نومبر 2015ع تي مائوريسيو ماڪري چونڊون کٽي ملڪ جو صدر بڻيو. هو 1916ع کان پوءِ پهريون غير پيرونسٽ صدر هو جنهن پنهنجو مدو پورو ڪيو."Mauricio Macri, el primer presidente desde 1916 que no es peronista ni radical". Los Andes. پر سندس دور ۾ به معيشت ۾ گهڻي سڌار نه آيو ۽ غربت ۾ اضافو ٿيو. 2019ع ۾ البرٽو فرنينڊز صدر چونڊجي ويو، جنهن جي نائب صدر ڪرسٽينا ڪرشنر هئي.

جويئر ملي 10 ڊسمبر 2023ع تي البرٽو فرنينڊز کان صدارت جو چارج وٺندي۔

نومبر 2023ع جي چونڊن ۾ هڪ لبرٽيرين اڳواڻ جويئر ملي (Javier Milei) 55.7 سيڪڙو ووٽ کڻي تاريخي فتح حاصل ڪئي. هن 10 ڊسمبر 2023ع تي عهدو سنڀاليو. مارچ 2026ع تائين، صدر مليءَ جي حڪومت ملڪ ۾ سخت معاشي سڌارا ۽ خرچن ۾ ڪٽوتي واري پاليسي جاري رکي آهي. آڪٽوبر 2025ع جي وچ واري چونڊن (midterm elections) ۾ سندس پارٽي "لا لبرٽيڊ اوانزا" وڏي ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن سان کيس پنهنجا سڌارا لاڳو ڪرڻ ۾ وڌيڪ آساني ٿي وئي آهي.[40]

جاگرافيائي بيھڪ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Geography of Argentina
ارجنٽائن جو طبعي نقشو

2,780,400 km2 (1,073,518 sq mi) جي مکيه زميني مٿاڇري سان،[upper-alpha 1] ارجنٽائن ڏکڻ مخروط (Southern Cone) يعني ڏکڻ آمريڪا جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. ان جون زميني حدون اولهه ۾ انڊيز جبلن جي قطار پار ڪري چلي سان؛ اتر ۾ بوليويا ۽ پيراگوئي سان؛ اتر-اوڀر ۾ برازيل، يوراگوئي ۽ اوڀر ۾ ڏکڻ ائٽلانٽڪ سمنڊ سان ملن ٿيون؛[41] ۽ ڏکڻ ۾ ڊريڪ پيسيج (Drake Passage) اٿس؛[42] جنهن جي ڪل زميني سرحد جي ڊيگهه 9,376 km (5,826 mi) آهي. ان جي ساحلي سرحد ريو ڊي لا پلاٽا ۽ ڏکڻ ائٽلانٽڪ سمنڊ تي 5,117 km (3,180 mi) ڊگهي آهي.[41] ارجنٽائن جو سڀ کان اوچو هنڌ مينڊوزا صوبي ۾ اڪونڪاگوا (Aconcagua) آهي (جيڪو سمنڊ جي سطح کان 6,959 m (22,831 ft) اوچو آهي)،[43] هي ڏکڻ ۽ مغربي اڌ گول جو پڻ بلند ترين مقام آهي.[44] سڀ کان هيٺانهون هنڌ سانتا ڪروز صوبي جي 'سان جوليان گريٽ ڊيپريشن' ۾ لاگونا ڊيل ڪاربون (Laguna del Carbón) آهي (جيڪو سمنڊ جي سطح کان −105 m (−344 ft) هيٺ آهي،[43] جيڪو ڏکڻ ۽ مغربي اڌ گول جو سڀ کان هيٺانهون ۽ زمين تي ستون نمبر هيٺانهون هنڌ آهي).[45]

اترين نقطو جوجوئي صوبي ۾ ريو گرانڊي ڊي سان جوان ۽ موجينيٽ نديءَ جي سنگم تي آهي؛ ڏکڻ وارو نقطو ٽيئرا ڊيل فيوگو صوبي ۾ ڪيپ سان پيو (Cape San Pío) آهي؛ اوڀر وارو نقطو برنارڊو ڊي ايريگوين جي اتر-اوڀر ۾ آهي ۽ اولهه وارو نقطو سانتا ڪروز صوبي ۾ لاس گليشيئرس نيشنل پارڪ جي اندر واقع آهي.[41] اتر کان ڏکڻ تائين وڌ ۾ وڌ مفاصلو 3,694 km (2,295 mi) آهي، جڏهن ته اوڀر کان اولهه تائين وڌ ۾ وڌ مفاصلو 1,423 km (884 mi) آهي.[41]

اهم ندين ۾ پرانا، يوراگوئي—جيڪي ملي ريو ڊي لا پلاٽا ٺاهين ٿيون، پيراگوئي، سالاڊو، نيگرو، سانتا ڪروز، پيلڪومايو، برميٽو ۽ ڪولوراڊو شامل آهن.[46] هي نديون ارجنٽائن سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪن ٿيون، جيڪو پيٽاگونين شيلف تي ائٽلانٽڪ سمنڊ جو گهٽ اونهو علائقو آهي.[47] هتان جي پاڻيءَ تي ٻن وڏن سامونڊي وهڪرن جو اثر هوندو آهي: گرم برازيل ڪرنٽ ۽ ٿڌو فاڪ لينڊ ڪرنٽ.[48]

حياتياتي تنوع

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Environment of Argentina
جبلن جون چوٽيون بادلن سان گڏ ڏيکاريل آهن.
اڪونڪاگوا ايشيا کان ٻاهر بلند ترين جبل آهي، جيڪو 6,960.8 metres (22,837 ft) تي آهي، ۽ ڏکڻ اڌ گول جو بلند ترين مقام آهي.[49]
لاس ڪارڊونس نيشنل پارڪ
سيبو جو گل (Erythrina crista-galli) ڊڪري نمبر 13,847/42 تحت ارجنٽائن جو قومي گل ۽ وڻ آهي[50]

ارجنٽائن دنيا جي سڀ کان وڌيڪ حياتياتي تنوع رکندڙ ملڪن مان هڪ آهي،[51] جتي دنيا جي عظيم ترين ماحولياتي سرشتن (Ecosystem) جي تنوع موجود آهي: 15 کنڊاتي زون، 2 سامونڊي زون، ۽ انٽارڪٽڪ علائقو سڀ هن جي علائقي ۾ موجود آهن. هن وڏي ماحولياتي تنوع جي ڪري حياتياتي ورهاست دنيا جي وڏين ورهاستن مان هڪ بڻجي وئي آهي: 9,372 قلمبند ٿيل رڳدار ٻوٽن جون جنسون (24 هون نمبر)؛ 1,038 پکين جون جنسون (14 هون نمبر)؛ 375 ٿڻائورن جون جنسون (12 هون نمبر)؛ 338 رڙهندڙ جانورن جون جنسون (16 هون نمبر)؛ ۽ 162 جل ٿلين جون جنسون (19 هون نمبر) شامل آهن.

ارجنٽائن ۾ ٻيلن جو علائقو ڪل زميني حصي جو لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو آهي. 2020 ۾ ٻيلن جو رقبو 28,573,000 هيڪٽر هو، جيڪو 1990 ۾ 35,204,000 هيڪٽر هو. 2020 تائين، قدرتي طور ٻيهر پيدا ٿيندڙ ٻيلن 27,137,000 هيڪٽر ۽ پوکيل ٻيلن 1,436,000 هيڪٽرن کي ڍڪي ورتو هو. ٻيلن جي ڪل علائقي جو لڳ ڀڳ 7 سيڪڙو محفوظ علائقن ۾ مليو.[52][53] اصل پامپا (Pampa) جي ميدانن ۾ عملي طور ڪي به وڻ نه هئا؛ ڪجهه ٻاهريون جنسون جهڙوڪ آمريڪي سيڪامور يا يوڪلپٽس هاڻي رستن يا شهرن ۾ موجود آهن. پامپا جو واحد مقامي وڻ جهڙو ٻوٽو سدابهار اومبو (Ombú) آهي. پامپا جي مٿاڇري واري مٽي گهري ڪاري رنگ جي آهي، جنهن کي عام طور تي 'هيومس' (Humus) چيو وڃي ٿو. هي خطو دنيا جي سڀ کان وڌيڪ زرعي پيداوار وارن علائقن مان هڪ آهي. اولهه واري پامپا ۾ گهٽ برسات پوي ٿي، جنهن کي 'سڪل پامپا' چيو وڃي ٿو. ارجنٽائن جا قومي پارڪ 35 پارڪن جي نيٽ ورڪ تي ٻڌل آهن. ارجنٽائن جي قومي پارڪن جي انتظاميه (Administración de Parques Nacionales) انهن پارڪن جي حفاظت ۽ انتظام ڪري ٿي. 2018 ۾ ارجنٽائن جو فاريسٽ لينڊ اسڪيپ انٽيگرٽي انڊيڪس اسڪور 7.21/10 هو، جيڪو عالمي سطح تي 172 ملڪن ۾ 47 هين نمبر تي هو.

آب هوا

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو Climate of Argentina ۽ Climatic regions of Argentina
ارجنٽائن ۾ ڪوپن آب هوا جي درجه بندي
ارجنٽائن ۾ اهڙا گليشيئر به آهن، جن کي پيريٽو مورينا گليشيئر چيو وڃي ٿو.

عام طور تي، ارجنٽائن ۾ چار مکيه آب هوا جا قسم آهن: گرم هم ٻاراني گهميل، معتدل هم ٻاراني گهميل، خوشڪ، ۽ ٿڌي، جيڪي سڀ ويڪرائي ڦاڪ (Latitude) ۽ اوچائيءَ جي فرق سان طئي ٿين ٿا.[54] جيتوڻيڪ سڀ کان وڌيڪ آباد علائقا عام طور تي معتدل آهن، پر ارجنٽائن ۾ آب هوا جي غير معمولي تنوع موجود آهي، جيڪا اتر ۾ سب ٽراپيڪل کان وٺي ڏکڻ ۾ قطبي (Polar) تائين پکڙيل آهي.[55] سالياني اوسط برسات پيٽاگونيا جي خشڪ حصن ۾ 150 millimetres (6 in) کان وٺي اتر اوڀر حصن ۾ 2,000 millimetres (79 in) کان وڌيڪ ٿئي ٿي. سراسري سالياني گرمي پد ڏکڻ ۾ 5 °C (41 °F) کان وٺي اتر ۾ 25 °C (77 °F) تائين هجي ٿو.

مکيه هوائي وهڪرن ۾ 'پامپيرو' (Pampero) شامل آهي جيڪا پيٽاگونيا ۽ پامپا جي ميدانن ۾ هلندڙ ٿڌي هوا آهي؛ سياري جي آخر ۾ اتر کان گرم وهڪرا هلندا آهن.

سوديسٽاڊا (Sudestada) عام طور تي ٿڌي گرمي پد کي معتدل بڻائي ٿي پر وڏي برسات، سامونڊي لهرن ۽ ساحلي ٻوڏ جو سبب بڻجي ٿي.

زونڊا (Zonda) هڪ گرم ۽ خشڪ هوا آهي جيڪا سيويو (Cuyo) ۽ مرڪزي پامپا تي اثرانداز ٿئي ٿي. جون ۽ نومبر جي وچ ۾ جڏهن زونڊا هلندي آهي ته مٿانهن علائقن ۾ برفاني طوفان اچن ٿا.[56]

ارجنٽائن ۾ موسمي تبديلي جي ڪري زندگيءَ جي حالتن تي اهم اثر پوڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي.[57] ملڪ جي اوڀر وارن حصن ۾ برساتن ۾ اضافو ٿيو آهي، جنهن سان اترين حصن ۾ سال به سال برسات جي تبديلي وڌي وئي آهي ۽ وڏي خشڪ سالي (Droughts) جا خطرن ۾ پڻ اضافو ٿيو آهي.

حڪومت ۽ سياست

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Politics of Argentina

20 هين صديءَ ۾، ارجنٽائن وڏي سياسي هڻ هٻان ۽ جمهوري ناڪامين جو تجربو ڪيو.[58][59] 1930ع ۽ 1976ع جي وچ ۾، هٿياربند فوجن ارجنٽائن جي ڇهن حڪومتن جو تختو اونڌو ڪيو؛[59] ۽ ملڪ ۾ جمهوريت (1912-1930، 1946-1955، ۽ 1973-1976) ۽ فوجي راڄ جا دور مٽجندا رهيا.[58] 1983ع ۾ شروع ٿيندڙ جمهوريت ڏانهن منتقلي کان پوءِ،[60] ارجنٽائن ۾ مڪمل جمهوريت بحال ڪئي وئي.[58][59] ارجنٽائن جي جمهوريت 2001-02 جي بحران مان گذري اڄ تائين قائم آهي؛ ان کي 1983ع کان اڳ واري دور ۽ لاطيني آمريڪا جي ٻين جمهوريتن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوط سمجهيو وڃي ٿو.[59] عالمي اسٽيٽ آف ڊيموڪريسي (GSoD) جي انڊيڪس مطابق، ارجنٽائن مذهبي آزادي، ووٽ جو حق، ۽ شهري شموليت ۾ بهترين ڪارڪردگي ڏيکاري ٿو.[61] ان کان علاوه، 2023 ۾ V-Dem ڊيموڪريسي انڊيڪس مطابق، ارجنٽائن لاطيني آمريڪا ۾ ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ جمهوري ملڪ هو.[62]

حڪومت

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو Government of Argentina ۽ Ministries of the Argentine Republic
بيونس آئرس ۾ ڪاسا روساڊا (Casa Rosada)، جيڪا ارجنٽائن جي صدر جي ڪم جي جڳهه آهي.
ارجنٽائن جي نيشنل ڪانگريس سينٽ ۽ چيمبر آف ڊيپيوٽيز تي مشتمل آهي.[63]

ارجنٽائن هڪ وفاقي دستوري جمهوريه ۽ نمائنده جمهوريت آهي.[64] حڪومتي نظام آئين جي تحت "اختيارن جي ورهاست" (Checks and balances) جي بنياد تي هلي ٿو. حڪومت جو مرڪز بيونس آئرس شهر آهي، جيڪو ڪانگريس پاران نامزد ڪيو ويو آهي.[65] ووٽ جو حق عالمي، برابر، خفيه ۽ لازمي آهي.[66][upper-alpha 2] وفاقي حڪومت ٽن شاخن تي مشتمل آهي:

  • مقننہ (Legislative): هي ٻن ايوانن واري ڪانگريس آهي، جنهن ۾ سينيٽ ۽ چيمبر آف ڊيپيوٽيز شامل آهن. ڪانگريس وفاقي قانون ٺاهڻ، جنگ جو اعلان ڪرڻ ۽ معاهدن جي منظوري ڏيڻ جو اختيار رکي ٿي.[68]
  • انتظاميہ (Executive): ملڪ جو صدر هٿياربند فوجن جو ڪمانڊر ان چيف هوندو آهي. صدر وفاقي قانونن ۽ پاليسين کي لاڳو ڪرڻ لاءِ ڪابينا جي ميمبرن کي مقرر ڪندو آهي.[69] صدر جو مدو چار سال هوندو آهي ۽ هو لڳاتار ٻه ڀيرا چونڊجي سگهي ٿو.[70]
  • عدليہ (Judicial): هن ۾ سپريم ڪورٽ ۽ ماتحت وفاقي عدالتون شامل آهن، جيڪي قانونن جي تشريح ڪن ٿيون.[71] عدليه انتظاميه ۽ مقننه کان آزاد آهي.

صوبا

[سنواريو]

سانچو:Argentina imagemap with province names

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Provinces of Argentina

ارجنٽائن ٽيويهه (23) صوبن ۽ هڪ خودمختيار شهر، بيونس آئرس، جو وفاق آهي. صوبا انتظامي مقصدن لاءِ "ڊپارٽمينٽن" ۽ ميونسپالٽين ۾ ورهايل آهن. بيونس آئرس شهر "ڪميونن" (Communes) ۾ ورهايل آهي. صوبن وٽ اهي سڀ اختيار آهن جيڪي انهن وفاقي حڪومت کي نه ڏنا آهن؛[72] اهي مڪمل طور تي خودمختيار آهن: اهي پنهنجو آئين ٺاهين ٿا،[73] پنهنجي مقامي حڪومتن کي منظم ڪن ٿا،[74] ۽ پنهنجي قدرتي ۽ مالي وسيلن جو انتظام ڪن ٿا.[75]

ارجنٽائن انٽارڪٽيڪا جي هڪ حصي تي پڻ دعويٰ ڪري ٿو، جيڪو برطانيه ۽ چلي جي دعوائن سان گڏوگڏ آهي. ان کان علاوه، ارجنٽائن جو برطانيه سان فاڪ لينڊ ٻيٽ (Falkland Islands) ۽ ڏکڻ جارجيا تي سياسي تڪرار آهي.[76]

پرڏيھي لاڳاپا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Foreign relations of Argentina
ڪرسٽينا ڪرشنر 2014 ۾ برڪس (BRICS) جي ميمبرن سان گڏ

پرڏيهي پاليسي جو معاملو پرڏيهي معاملن جي وزارت سنڀاليندي آهي. ارجنٽائن دنيا جي G-20 معيشتن مان هڪ آهي ۽ گڏيل قومن (UN)، عالمي بينڪ (WBG) ۽ عالمي واپاري تنظيم (WTO) جو باني ميمبر آهي. ارجنٽائن کي هڪ "وچولي طاقت" (Middle power) طور سڃاتو وڃي ٿو.[77] ارجنٽائن مرڪوسور (Mercosur) بلاڪ جو باني ميمبر آهي، جنهن ۾ برازيل، پيراگوئي، يوراگوئي ۽ وينزويلا شامل آهن. 2002ع کان وٺي، ملڪ لاطيني آمريڪي اتحاد ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيو آهي.[78] ارجنٽائن 1998ع کان وٺي "غير نيٽو (NATO) ميمبر وڏو اتحادي" آهي.[79]

فوج

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Armed Forces of the Argentine Republic
ارجنٽائن جي هوائي فوج جو هڪ جهاز

صدر ارجنٽائن جي هٿياربند فوجن جو ڪمانڊر ان چيف هوندو آهي. وفاقي حڪومت قومي دفاع جي ذميوار آهي، جيڪا دفاع جي وزارت جي نگراني هيٺ ارجنٽائن جي فوج (Army)، بحريه (Navy) ۽ فضائيه (Air Force) تي مشتمل آهي.[80]

ارجنٽائن جي دفاعي صنعت پڻ ملڪي دفاعي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ ڪردار ادا ڪري ٿي.

معيشت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ارجنٽائن جي معيشت
بيونس آئرس جي مرڪزي ڪاروباري ضلعي ۾ Puerto Madero بزنس ڪمپليڪس

ڀرپور قدرتي وسيلن، هڪ اعليٰ پڙهيل لکيل آبادي، متنوع صنعتي بنياد، ۽ برآمد تي ٻڌل زرعي شعبي مان فائدو وٺندي، ارجنٽائن جي معيشت لاطيني آمريڪا جي ٽيون نمبر وڏي،[81] ۽ ڏکڻ آمريڪا ۾ ٻي نمبر وڏي معيشت آهي.[82] 1913 ۾، ارجنٽائن في ڪس جي ڊي پي (GDP per capita) جي لحاظ کان دنيا جي امير ترين ملڪن مان هڪ هو.[83] هن جو انساني ترقي جي اشاريي تي "تمام اعليٰ" درجو آهي[84] ۽ نامزد في ڪس جي ڊي پي جي لحاظ کان 66 هين نمبر تي آهي،[85] جنهن ۾ هڪ وڏي اندروني مارڪيٽ ۽ هائي ٽيڪ شعبي جو وڌندڙ حصو شامل آهي. هڪ وچولي اڀرندڙ معيشت ۽ دنيا جي اعليٰ ترقي پذير قومن مان هڪ هجڻ جي ناتي، هي G-20 وڏين معيشتن جو رڪن آهي.[86][upper-alpha 3]

مينڊوزا ۾ هڪ انگورن جو باغ. ارجنٽائن شراب جي پيداوار ۾ دنيا جو ڇهون نمبر وڏو ملڪ آهي.[87]

ارجنٽائن دنيا ۾ yerba mate جو سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ آهي (جيڪو مقامي سطح تي ميٽي جي وڏي استعمال جي ڪري آهي)، سويابين، جوار (maize)، سج مکي جا ٻج، ليمون ۽ ناشپاتي جي دنيا جي پنجن وڏن پيدا ڪندڙن مان هڪ آهي؛ جو (barley)، انگور، artichoke، تنباکو ۽ ڪپهه جي ڏهن وڏن پيدا ڪندڙن مان هڪ آهي؛ ۽ ڪڻڪ، ऊस (sugarcane)، سورغم ۽ گريپ فروٽ جي 15 وڏن پيدا ڪندڙن مان هڪ آهي. هي ڏکڻ آمريڪا ۾ ڪڻڪ، سج مکي، جو، ليمون ۽ ناشپاتي جو سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ آهي.[88][89] شراب جي معاملي ۾، ارجنٽائن عام طور تي دنيا جي ڏهن وڏن پيدا ڪندڙن ۾ شامل هوندو آهي.[90] ارجنٽائن گوشت جو هڪ روايتي برآمد ڪندڙ ملڪ آهي، جيڪو 2019 ۾ 3 ملين ٽن پيداوار سان بيف (beef) جو چوٿون عالمي پيدا ڪندڙ هو (رڳو آمريڪا، برازيل ۽ چين کان پويان)، ماکي جو چوٿون ۽ ان کان علاوه ٻين لاڳاپيل پيداوارن ۾ دنيا جو ڏهون نمبر وڏو اُڻ (wool) پيدا ڪندڙ ملڪ هو.[91][92]

Veladero mine سان خوان صوبي ۾ سون جي هڪ کاڻ آهي.
ڪورڊوبا، ارجنٽائن ۾ فياٽ (Fiat) فيڪٽري

ارجنٽائن جي کاڻين جي صنعت (mining industry) ٻين ملڪن جي مقابلي ۾ گهٽ نمايان آهي پر هي ليٿيم جو چوٿون نمبر وڏو،[93] چاندي جو 11 هين،[94] ۽ سون جو دنيا ۾ 17 هين نمبر وڏو پيدا ڪندڙ آهي.[95] ارجنٽائن قدرتي گئس جي پيداوار ۾ پڻ اڳڀرو آهي، جيڪو ڏکڻ آمريڪا ۾ سڀ کان وڏو ۽ عالمي سطح تي 18 هين نمبر تي آهي. ارجنٽائن روزانو اوسطاً 5,00,000 بيرل پيٽروليم پيدا ڪري ٿو، جيتوڻيڪ مالي ۽ فني رڪاوٽن جي ڪري Vaca Muerta فيلڊ مان وسيلن جي مڪمل استعمال ۾ ڪمي آهي.[96][97]

2012 تائين، صنعتي پيداوار جي ڊي پي جو 20.3 سيڪڙو هئي—جيڪو ارجنٽائن جي معيشت جو سڀ کان وڏو شعبو هو.[98] ارجنٽائن جي زراعت سان چڱي طرح جڙيل هجڻ ڪري، صنعتي برآمدات جو اڌ حصو ٻهراڙيءَ مان ملي ٿو.[98] 2011 ۾ 6.5 سيڪڙو پيداواري واڌ جي شرح سان، متنوع پيداواري شعبو صنعتي پارڪن جي مسلسل وڌندڙ نيٽ ورڪ تي ٻڌل آهي، جيڪي 2013 ۾ 314 هئا.[99][100] 2012 ۾، حجم جي لحاظ کان مکيه شعبا هي هئا: خوراڪ جي پروسيسنگ، مشروبات ۽ تمباکو جون شيون؛ موٽر گاڏيون ۽ آٽو پارٽس؛ ڪپڙا (textiles) ۽ چمڙو؛ ريفائنري جون شيون ۽ بائيو ڊيزل؛ ڪيميائي ۽ فارماسيوٽيڪلز؛ اسٽيل، ايلومينيم ۽ لوهه؛ صنعتي ۽ فارم مشينري؛ گهريلو سامان ۽ فرنيچر؛ پلاسٽڪ ۽ ٽائر؛ شيشو ۽ سيمينٽ؛ ۽ رڪارڊنگ ۽ پرنٽ ميڊيا.[98] ارجنٽائن هڪ عرصي کان دنيا جي پنجن وڏن شراب پيدا ڪندڙ ملڪن مان هڪ رهيو آهي.[98]

ارجنٽائن Transparency International جي 2017 جي ڪرپشن پرسپشن انڊيڪس ۾ 180 ملڪن مان 85 هين نمبر تي آهي،[101] جيڪو 2014 جي درجابندي جي مقابلي ۾ 22 پوزيشنن جي بهتري آهي.[102] ارجنٽائن 2016 ۾ Mauricio Macri جي چونڊ کانپوءِ نام نهاد vulture funds سان پنهنجو ڊگھو قرضن جو بحران حل ڪيو، جنهن ارجنٽائن کي هڪ ڏهاڪي ۾ پهريون ڀيرو ڪيپيٽل مارڪيٽن ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني.[103] ارجنٽائن جي حڪومت مئي 2020 ۾ پنهنجي قرض ڏيندڙن کي مقرر تاريخ تائين 500 ملين ڊالر ادا ڪرڻ ۾ ناڪام ٿيڻ تي ڊيفالٽ ڪري وئي. پنهنجي 66 بلين ڊالر جي قرض جي بحاليءَ لاءِ ڳالهيون جاري آهن.[104]

اعليٰ مهانگائي (inflation)—جيڪا ڏهاڪن کان ارجنٽائن جي معيشت جي هڪ ڪمزوري رهي آهي—هڪ ڀيرو ٻيهر مصيبت بڻجي وئي آهي،[105] جيڪا تازو 2024 ۾ 220 سيڪڙو تائين پهچي وئي هئي.[106] 2023 ۾ ارجنٽائن جي تقريبن 43 سيڪڙو آبادي غربت جي لڪير کان هيٺ زندگي گذاري رهي هئي.[107] ان کي روڪڻ ۽ پیسو (peso) کي سهارو ڏيڻ لاءِ حڪومت پرڏيهي ڪرنسي ڪنٽرول لاڳو ڪيو.[108] آمدني جي ورڇ، جيڪا 2002 کان بهتر ٿي هئي، "وچولي" طور تي درجه بندي ڪئي وئي آهي، جيتوڻيڪ اها اڃا تائين ڪافي غير مساوي آهي.[109]

10 ڊسمبر 2023 تي، Javier Milei صدر طور تي حلف کنيو. هن قومي معاشي بحران کي گهٽائڻ لاءِ ڊي-ريگيوليشن پاليسيون اختيار ڪيون.[110][111] جنوري 2024 ۾، ارجنٽائن جي غربت جي شرح 57.4 سيڪڙو تائين پهچي وئي، جيڪا 2004 کان پوءِ ملڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ غربت جي شرح هئي.[112] تنهن هوندي به، 2024 جي ٻئي اڌ تائين، غربت جي سطح تيزيءَ سان گهٽجي 38 سيڪڙو ٿي وئي، جيڪا 2022 کان وٺي سڀ کان گهٽ هئي.[113] نومبر 2024 ۾، ارجنٽائن جي ماهوار مهانگائي جي شرح گهٽجي 2.4 سيڪڙو ٿي وئي، جيڪا گذريل چئن سالن ۾ سڀ کان گهٽ هئي. سالياني مهانگائي 2024 جي آخر تائين 100 سيڪڙو جي ويجهو ختم ٿيڻ جي اميد هئي.[114] 2025 ۾ ارجنٽائن جي معيشت ۾ سازگار نتيجن ۽ نارملائيزيشن جي جاري رهڻ جي اميد آهي. سالياني مهانگائي جي شرح 2025 ۾ 30 سيڪڙو کان گهٽ ٿيڻ جي توقع آهي. 2024 جي شروعات ۾ سخت کساد بازاري (recession) کانپوءِ معاشي سرگرميون به بحال ٿيڻ شروع ٿي ويون آهن. اميد آهي ته 2025 ۾ معيشت ۾ 4 سيڪڙو کان وڌيڪ واڌ ٿيندي.[115]

سياحت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ارجنٽائن ۾ سياحت

2013 ۾ ارجنٽائن ۾ 5.57 ملين سياح آيا، جيڪو ڏکڻ آمريڪا ۾ سڀ کان مٿانهون بين الاقوامي سياحتي مقام ۽ ميڪسيڪو کان پوءِ لاطيني آمريڪا ۾ ٻيو نمبر هو.

آباديءَ سان لاڳاپيل انگ اکر

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ارجنٽائن جي آبادي ۽ ارجنٽائني ماڻهو
ارجنٽائن جي آبادي جي گھاٽائي جو نقشو، 2022

سانچو:Census-ar جي آدمشماري مطابق ارجنٽائن جي آبادي 4,60,44,703 هئي، جيڪا 2010 ۾ 4,01,17,096 هئي.[116][117][118] 2024 ۾ تخمينو لڳايو ويو آهي ته آبادي وڌي 4,70,67,441 ٿي وئي آهي.[119] ارجنٽائن ڪل آبادي جي لحاظ کان ڏکڻ آمريڪا ۾ ٽيون، لاطيني آمريڪا ۾ چوٿون ۽ عالمي سطح تي 33 هين نمبر تي آهي. هن جي آبادي جي گھاٽائي 15 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي، جيڪا دنيا جي اوسط 50 ماڻهن کان ڪافي گهٽ آهي. 2010 ۾ آبادي جي واڌ جي شرح لڳ ڀڳ 1.03٪ سالياني هئي، جنهن ۾ پيدائش جي شرح 17.7 (في 1,000 ماڻهو) ۽ موت جي شرح 7.4 (في 1,000 ماڻهو) هئي. 2010 کان وٺي، خالص هجرت جي شرح صفر کان هيٺ کان وٺي چار مهاجر في 1,000 رهاڪن تائين رهي آهي.[120]

ارجنٽائن هن وقت هڪ آبادياتي تبديلي (demographic transition) جي وچ ۾ آهي، جتي آبادي وڌيڪ عمر رسيده ۽ سستي رفتاري سان وڌي رهي آهي. 15 سالن کان گهٽ عمر وارن ماڻهن جو تناسب 25.6٪ آهي (دنيا جي اوسط 28٪ کان گهٽ)، جڏهن ته 65 سال ۽ ان کان وڌيڪ عمر وارن جو تناسب 10.8٪ آهي، جيڪو نسبتاً وڌيڪ آهي. لاطيني آمريڪا ۾، هي انگ اکر رڳو يوراگوئي کان گهٽ آهن ۽ دنيا جي اوسط (7٪) کان مٿي آهن. ارجنٽائن ۾ ٻارن جي موت جي شرح ڪافي گهٽ آهي. 2010 ۾ ارجنٽائن جي پيدائش جي شرح 2.3 ٻار في عورت هئي، جيڪا 1895 جي 7.0 ٻار في عورت واري اعليٰ شرح کان ڪافي گهٽ آهي،[121] پر اڃا به اسپين يا اٽلي جي مقابلي ۾ تقريبن ٻيڻي آهي.[122][123] 2015 ۾، وچولي عمر 31.9 سال هئي ۽ پيدائش وقت زندگي جي اميد (life expectancy) 77.14 سال هئي.[124]

ارجنٽائن ۾ LGBT ماڻهن ڏانهن رويو عام طور تي مثبت آهي.[125] 2010 ۾، ارجنٽائن لاطيني آمريڪا جو پهريون، آمريڪي کنڊ جو ٻيون ۽ دنيا جو ڏهون ملڪ بڻجي ويو جنهن هم جنس پرست شادي کي قانوني حيثيت ڏني.[126][127]

شهري آبادي

[سنواريو]

ارجنٽائن ۾ شهري آبادي جو تناسب تمام گهڻو آهي، جتي 92٪ آبادي شهرن ۾ رهي ٿي:[128] ملڪ جي ڏهن وڏن شهري علائقن ۾ اڌ آبادي رهي ٿي. تقريبن 30 لک ماڻهو بيونس آئرس شهر ۾ رهن ٿا. گريٽر بيونس آئرس جي شهري علائقي جي آبادي تقريبن 1 ڪروڙ 30 لک آهي، جيڪو دنيا جي وڏن شهري علائقن مان هڪ آهي.[129] ڪورڊوبا ۽ روساريو جي ميٽروپوليٽن علائقن ۾ تقريبن 13-13 لک رهاڪو آهن.[129] مينڊوزا، سان ميگوئل ڊي توڪومان، لا پلاٽا، مار ڊيل پلاٽا، سالٽا ۽ سانتا في شهرن ۾ به گهٽ ۾ گهٽ پنج لک ماڻهو رهن ٿا.[129]

آبادي جي ورڇ غير مساوي آهي: تقريبن 60٪ آبادي پامپاس (Pampas) جي علائقي ۾ رهي ٿي (جيڪو ڪل رقبي جو 21٪ آهي)، جنهن ۾ بيونس آئرس صوبي جا 1 ڪروڙ 50 لک ماڻهو شامل آهن. ڪورڊوبا ۽ سانتا في جي صوبن، ۽ بيونس آئرس شهر ۾ تقريبن 30-30 لک ماڻهو آهن. ستن ٻين صوبن ۾ ڏهن لکن کان وڌيڪ آبادي آهي: مينڊوزا، توڪومان، اينٽري ريوس، سالٽا، چاڪو، ڪورينٽس ۽ ميسيونيس. 64.3 inhabitants per square kilometre (167/sq mi) سان توڪومان ارجنٽائن جو واحد صوبو آهي جيڪو دنيا جي اوسط کان وڌيڪ گھاٽي آبادي وارو آهي. ان جي ابتڙ، ڏاکڻي صوبي سانتا ڪروز جي گھاٽائي تقريبن 1.1/km2 (2.8/sq mi) آهي.[130]

نسل نگاري

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ارجنٽائني ماڻهو
ارجنٽائن ۾ يورپي ۽ مقامي نسلن جو تناسب

ارجنٽائن کي مهاجرن جو ملڪ سمجهيو ويندو آهي.[131][132][133] ارجنٽائني ماڻهو عام طور تي پنهنجي ملڪ کي crisol de razas (نسلن جو ميلاپ، يا melting pot) چوندا آهن. ارجنٽائني ماهر جينيات Daniel Corach پاران 218 ماڻهن تي ڪيل 2010 جي هڪ مطالعي مطابق، ارجنٽائني ماڻهن جي اوسط جينياتي نسبت 79٪ يورپي (خاص طور تي اٽلي ۽ اسپين)، 18٪ مقامي (indigenous) ۽ 4.3٪ آفريڪي آهي. آزمايل گروپ مان 63.6٪ ماڻهن جو گهٽ ۾ گهٽ هڪ وڏو قديم رهاڪو هو.[134][135] اڪثر ارجنٽائني ڪيترن ئي يورپي نسلي گروپن مان آهن، جن ۾ بنيادي طور تي اٽالين ۽ اسپيني شامل آهن. 2 ڪروڙ 50 لک کان وڌيڪ ارجنٽائني (آبادي جو لڳ ڀڳ 60٪) جزوي طور تي اٽالين نسل مان آهن.[136]

ارجنٽائن ۾ ايشيائي آبادي به موجود آهي، جن مان گهڻا يا ته اولهه ايشيائي (يعني لبناني ۽ شامي)[137] آهن، يا وري مشرقي ايشيائي جيئن ته چيني،[138] ڪوريائي ۽ جاپاني آهن.[139] جاپاني نسل جي ماڻهن جو تعداد تقريبن 1,80,000 آهي. عرب ارجنٽائني ماڻهن جو ڪل تعداد (جن مان گهڻا لبناني يا شامي آهن) 13 لک کان 35 لکن جي وچ ۾ آهي. گهڻا عرب ارجنٽائني ڪيٿولڪ چرچ يا مشرقي آرٿوڊوڪس چرچ سان تعلق رکن ٿا، جڏهن ته هڪ اقليت مسلمان پڻ آهي. 2018 ۾ ارجنٽائن ۾ 1,80,000 علوي موجود هئا.[140]

1970 جي ڏهاڪي کان وٺي، هجرت گهڻو ڪري بوليوييا، پيراگوئي ۽ پيرو مان ٿي رهي آهي. 2022 ۾ يوڪرين تي روسي حملي کانپوءِ 18,500 کان وڌيڪ روسي پڻ ارجنٽائن آيا آهن.[141]

ٻوليون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ارجنٽائن جون ٻوليون
ارجنٽائن ۾ اسپيني ٻولي جا مختلف لهجا

ارجنٽائن جي de facto[upper-alpha 4] سرڪاري ٻولي اسپيني آهي، جيڪا لڳ ڀڳ تمام ارجنٽائني ڳالهائين ٿا.[142] ارجنٽائن دنيا جي سڀ کان وڏي اسپيني ڳالهائيندڙ معاشرت آهي جيڪا عالمي سطح تي voseo استعمال ڪري ٿي (يعني tú جي بدران ضمير vos جو استعمال).

ارجنٽائن جي وسيع جاگرافيائي بيهڪ سبب، اسپيني ٻوليءَ جا ڪيترائي علائقائي لهجا آهن، جن ۾ سڀ کان مشهور Rioplatense آهي، جيڪو پامپاس ۽ پاٽاگونيا جي علائقن ۾ ڳالهايو وڃي ٿو. اٽالين مهاجرن جي اثر سبب هتي هڪ علائقائي ٻولي Lunfardo به جنم ورتو، جنهن جا لفظ ٻين لاطيني آمريڪي ملڪن ۾ به مشهور ٿيا.

ارجنٽائن ۾ ڪيتريون ئي ٻيون ٻوليون به استعمال ۾ آهن: جنهن ۾ انگريزي (تقريبن 28 لک ماڻهن پاران) شامل آهي.

ثقافت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ارجنٽائن جي ثقافت
1813 جي پهرين ارجنٽائني سڪي تي مئي جو سج (Sun of May)

ارجنٽائن هڪ ڪثير الثقافتي ملڪ آهي جنهن تي يورپي اثرات تمام گهڻا آهن. جديد ارجنٽائني ثقافت تي ٻين سان گڏوگڏ اٽالين، اسپيني ۽ فرانس، روس، ۽ برطانيا مان ايندڙ يورپي مهاجرن جو وڏو اثر رهيو آهي. هن جي شهرن جي خاصيت يورپي نسل جي ماڻهن جي گهڻائي، ۽ فيشن، فن تعمير ۽ ڊيزائن ۾ آمريڪي توڻي يورپي طرز جي شعوري پيروي آهي.[143]

تمام وڏن شهري مرڪزن ۾ عجائب گھر، سنيما گھر ۽ گئلريون وڏي تعداد ۾ موجود آهن، ان سان گڏوگڏ ادبي بار (literary bars) جهڙا روايتي ادارا، يا اهي بار جيڪي مختلف صنفن جي لائيو ميوزڪ پيش ڪن ٿا، تمام گهڻا آهن. جيتوڻيڪ هتي آمريڪي انڊين ۽ آفريڪي ثقافت جا اثر گهٽ آهن، پر اهي خاص طور تي موسيقي ۽ فن جي شعبن ۾ نمايان آهن.[144] ٻيو وڏو اثر گاوچو (gauchos) ۽ انهن جي خودمختاري واري روايتي ٻهراڙي واري طرز زندگي جو آهي.[145] قديم آمريڪي روايتون به عام ثقافتي ماحول ۾ جذب ٿي چڪيون آهن.

ارجنٽائني اديب Ernesto Sabato ارجنٽائن جي ثقافت جي نوعيت تي هن طرح خيالن جو اظهار ڪيو آهي:

هجرت جي ڪري لا پلاٽا بيسن ۾ قديم هسپانوي آمريڪي حقيقت جي ٽٽڻ سان، هتان جا رهاڪو ڪنهن حد تائين ٻٽي شخصيت جا مالڪ بڻجي ويا آهن، جنهن ۾ خطرا به آهن ته فائدا به: اسان جي يورپي پاڙن جي ڪري، اسان قوم کي پراڻي دنيا جي دائمي قدرن سان گهري نموني ڳنڍيون ٿا؛ اسان جي آمريڪي هجڻ جي ناتي، اسان پاڻ کي کنڊ جي باقي حصي سان ڳنڍيون ٿا، اندروني لوڪ ادب ۽ پراڻي ڪاسٽيلين ٻولي جي ذريعي جيڪا اسان کي متحد ڪري ٿي، ۽ اسان ڪنهن حد تائين ان 'پاٽريا گرانڊي' (Patria Grande) جو جذبو محسوس ڪريون ٿا جنهن جو تصور ڪڏهن سان مارٽن ۽ بوليور ڪيو هو.

— Ernesto Sabato، La cultura en la encrucijada nacional (1976)[146]

ادب

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ارجنٽائني ادب
چار ارجنٽائني اديب. مٿي کاٻي کان هيٺ ساڄي تائين: Julio Cortázar، Victoria Ocampo، Jorge Luis Borges، ۽ Adolfo Bioy Casares.

جيتوڻيڪ ارجنٽائن جي شاندار ادبي تاريخ لڳ ڀڳ 1550ع کان شروع ٿئي ٿي،[147] پر ان کي مڪمل خودمختاري Esteban Echeverría جي 'El Matadero' سان ملي، جيڪو هڪ رومانوي سنگ ميل هو جنهن 19th صدي جي ارجنٽائني افسانوي ادب جي ترقي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.[148] اها تاريخ ٻن نظرياتي حصن ۾ ورهايل هئي: هڪ پاسي José Hernández جي 'Martín Fierro' جي عوامي ۽ وفاقي شاعري هئي، ته ٻئي پاسي Sarmiento جي شاهڪار تخليق 'Facundo' جو اشرافيه ۽ تهذيب يافته بحث هو.[149]

جديديت پسند (Modernist) تحريڪ 20th صدي تائين وڌي، جنهن ۾ Leopoldo Lugones ۽ شاعرہ Alfonsina Storni جهڙا نالا شامل هئا؛[150] ان کان پوءِ Vanguardism آيو، جنهن ۾ Ricardo Güiraldes جو 'Don Segundo Sombra' هڪ اهم حوالو هو.[151]

Jorge Luis Borges، ارجنٽائن جو سڀ کان وڌيڪ مڃيل اديب ۽ ادب جي تاريخ جي اهم ترين شخصيتن مان هڪ آهي.[152] هن جديد دنيا کي استعاري ۽ فلسفيانه بحث ۾ ڏسڻ جا نوان طريقا ڳوليا ۽ سندس اثر سڄي دنيا جي ليکڪن تائين پکڙجي ويو. مختصر ڪهاڻيون جهڙوڪ 'Ficciones' ۽ 'The Aleph' سندس مشهور ڪم آهن. هو Adolfo Bioy Casares جو دوست ۽ ساٿي هو، جنهن مشهور سائنسي فڪشن ناول 'The Invention of Morel' لکيو هو.[153] Julio Cortázar، جيڪو لاطيني آمريڪي بوم (Latin American Boom) جي اڳواڻن مان هڪ ۽ 20th صدي جي ادب جو وڏو نالو آهي،[154] هن آمريڪا ۽ يورپ جي اديبن جي هڪ پوري نسل کي متاثر ڪيو.[155]

موسيقي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ارجنٽائن جي موسيقي
Annemarie Heinrich پاران کنيل Mercedes Sosa جي تصوير

ٽانگو (Tango)، جيڪو يورپي ۽ آفريڪي اثرات رکندڙ هڪ ميوزيڪل صنف آهي،[156] ارجنٽائن جي بين الاقوامي ثقافتي نشانين مان هڪ آهي.[157] ٽانگو جو سنهري دور، 1930ع کان 1950ع جي وچ تائين هو، جنهن ۾ Osvaldo Pugliese ۽ Aníbal Troilo جهڙا وڏا آرڪيسٽرا شامل هئا.[158] 1955ع کان پوءِ، Astor Piazzolla 'Nuevo tango' کي مقبول بڻايو.[158] اڄڪلهه دنيا ۾ ٽانگو تمام گهڻو مشهور آهي.

ارجنٽائن ۾ ڪلاسيڪل ميوزڪ ۽ رقص جي هڪ مضبوط تاريخ آهي، جنهن مان Martha Argerich (پيانسٽ) ۽ Daniel Barenboim (ڊائريڪٽر) جهڙا فنڪار پيدا ٿيا آهن. ارجنٽائن جو لوڪ انداز (Folk style) 1930ع واري ڏهاڪي ۾ اڀريو، جنهن ۾ Mercedes Sosa سڄي دنيا ۾ مشهور ٿي. ارجنٽائني راڪ (Argentine rock) 1960ع واري ڏهاڪي جي وچ ۾ ترقي ڪئي، جنهن ۾ Gustavo Cerati ۽ Charly García جهڙا وڏا نالا شامل آهن.[158]

ٿيٽر ۽ سنيما

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ارجنٽائن ۾ ٿيٽر ۽ ارجنٽائن جو سنيما
Andy Muschietti، فلم 'It' جو ڊائريڪٽر، جيڪا دنيا جي سڀ کان وڌيڪ ڪمائي ڪندڙ هارر فلم آهي.

بيونس آئرس دنيا جي عظيم ٿيٽر گاديءَ وارن شهرن مان هڪ آهي.[159] Corrientes Avenue کي بيونس آئرس جو براڊوي (Broadway) چيو ويندو آهي.[160] Teatro Colón اوپيرا ۽ ڪلاسيڪل پرفارمنس لاءِ هڪ عالمي يادگار آهي؛ جنهن جو آواز (acoustics) دنيا جي مٿين پنجن جاين ۾ شمار ٿئي ٿو.[161]

ارجنٽائن جي فلمي صنعت تاريخي طور تي لاطيني آمريڪي سنيما جي ٽن ترقي يافته صنعتن مان هڪ رهي آهي (ميڪسيڪو ۽ برازيل سان گڏ).[162] ارجنٽائن ٻه ڀيرا Best Foreign Language Film جو اڪيڊمي ايوارڊ (آسڪر) کٽي چڪو آهي: فلم 'The Official Story' (1985) ۽ 'The Secret in Their Eyes' (2009) لاءِ.

بصري فن ۽ فن تعمير

[سنواريو]
Lola Mora پاران بڻايل Las Nereidas Font

ارجنٽائن جي مشهور مصورن ۾ Cándido López، Antonio Berni، ۽ Xul Solar شامل آهن. 1946ع ۾ ارجنٽائن ۾ Madí Movement شروع ٿيو جيڪو پوءِ يورپ ۽ آمريڪا تائين پکڙجي ويو.[163] مشهور بت تراشن (sculptors) ۾ Lola Mora ۽ Rogelio Yrurtia جا نالا اهم آهن.

فن تعمير ۾ اسپيني نوآبادياتي دور جي 'بيروڪ' (Baroque) طرز اڃا تائين سانتا في ۽ ڪورڊوبا جي چرچن ۾ ڏسي سگهجي ٿي. 19th صدي جي شروعات ۾ اطالوي ۽ فرانسيسي اثرات وڌيا جنهن ارجنٽائن جي عمارتن کي هڪ منفرد روپ ڏنو.[164]

ميڊيا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ارجنٽائن ۾ مواصلات
چينل 7 جو هيڊ ڪوارٽر، جيڪو ملڪ جو پهريون ٽيليويزن اسٽيشن آهي

ارجنٽائن ۾ پرنٽ ميڊيا جي صنعت تمام گهڻي ترقي يافته آهي، جتي ٻن سو کان وڌيڪ اخبارون شايع ٿين ٿيون. اهم قومي اخبارن ۾ Clarín (لاطيني آمريڪا جي سڀ کان وڌيڪ وڪرو ٿيندڙ اخبار)، La Nación، ۽ Página/12 شامل آهن.[165][166]

ارجنٽائن ۾ دنيا جي پهرين باقاعده ريڊيو نشريات جي شروعات 27 آگسٽ 1920ع تي ٿي، جڏهن بيونس آئرس جي Teatro Coliseo تان ميڊيڪل جي شاگردن جي هڪ ٽيم پاران رچرڊ ويگنر جو 'Parsifal' نشر ڪيو ويو.

رانديون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ارجنٽائن ۾ رانديون
فٽبالر ليونل ميسي، اٺ ڀيرا Ballon d'Or کٽيندڙ، ارجنٽائن قومي فٽبال ٽيم جو موجوده ڪپتان آهي.

Pato ارجنٽائن جي قومي راند آهي،[167] جيڪا گهوڙي سواريءَ جي هڪ قديم راند آهي. اها 1600ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ مقامي طور تي شروع ٿي هئي ۽ هيءَ راند horseball جي پيش رو سمجهي وڃي ٿي.[168][169]

هتان جي سڀ کان مشهور راند فٽبال آهي. برازيل، جرمني ۽ فرانس سان گڏ، ارجنٽائن جي مردن جي قومي ٽيم واحد ٽيم آهي جنهن ورلڊ ڪپ ( 1978، 1986 ۽ 2022 ۾)، ڪنفيدريشن ڪپ، ۽ اولمپڪ گولڊ ميڊل، اهي سڀئي کٽيا آهن. هنن 16 ڀيرا ڪوپا آمريڪا (Copas América) ۽ 7 ڀيرا پين آمريڪن گولڊ ميڊل پڻ کٽيا آهن.[170] Alfredo Di Stéfano، ڊيگو ماراڊونا ۽ ليونل ميسي کي راندين جي تاريخ جي بهترين رانديگرن ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو.[171]

ملڪ جي فيلڊ هاڪي جي عورتن جي ٽيم، جنهن کي Las Leonas چيو وڃي ٿو، دنيا جي ڪامياب ترين ٽيمن مان هڪ آهي، جنهن چار اولمپڪ ميڊل، ٻه ورلڊ ڪپ، هڪ ورلڊ ليگ ۽ ست ڀيرا چيمپيئنز ٽرافي کٽي آهي.[172] Luciana Aymar کي هن راند جي تاريخ جي بهترين عورت رانديگر طور سڃاتو وڃي ٿو،[173] جيڪا اٺ ڀيرا 'FIH پليئر آف دي ايئر' جو ايوارڊ حاصل ڪندڙ واحد رانديگر آهي.[174]

باسڪيٽ بال پڻ هڪ تمام مشهور راند آهي. مردن جي قومي ٽيم FIBA آمريڪا زون جي واحد ٽيم آهي جنهن ورلڊ چيمپئن شپ، اولمپڪ گولڊ ميڊل، ڊائمنڊ بال، آمريڪا چيمپئن شپ، ۽ پين آمريڪن گولڊ ميڊل کٽيا آهن. هنن 13 ڀيرا ڏکڻ آمريڪي چيمپئن شپ پڻ کٽي آهي.[175] Emanuel Ginóbili، Luis Scola ۽ Andrés Nocioni ملڪ جي مڃيل رانديگرن مان آهن، جيڪي NBA جو حصو رهيا آهن.[172] ارجنٽائن 1950ع ۽ 1990ع ۾ باسڪيٽ بال ورلڊ ڪپ جي ميزباني پڻ ڪئي.

رگبي (Rugby) ارجنٽائن جي هڪ ٻي مقبول راند آهي. مردن جي قومي ٽيم، جنهن کي 'Los Pumas' چيو وڃي ٿو، هر رگبي ورلڊ ڪپ ۾ حصو ورتو آهي. هنن جي بهترين ڪارڪردگي 2007ع جي ورلڊ ڪپ ۾ هئي جتي هو ٽئين نمبر تي آيا هئا.

ارجنٽائن پولو اوپن چيمپئن شپ

ارجنٽائن باڪسنگ جي ميدان ۾ ڪيترائي عالمي چيمپئن پيدا ڪيا آهن، جن ۾ Carlos Monzón (تاريخ جو بهترين مڊل ويٽ باڪسر)،[176] ۽ Pascual Pérez شامل آهن. هي سڀ International Boxing Hall of Fame جا ميمبر آهن.[177]

ٽينس پڻ هر عمر جي ماڻهن ۾ مشهور رهي آهي. Guillermo Vilas لاطيني آمريڪا جو عظيم ترين رانديگر آهي،[178] جڏهن ته Gabriela Sabatini ارجنٽائن جي ڪامياب ترين عورت رانديگر آهي، جيڪا WTA رينڪنگ ۾ نمبر 3 تائين پهتي هئي.[179] ارجنٽائن جي ٽيم 2016ع ۾ ڊيوس ڪپ (Davis Cup) پڻ کٽيو هو.

ارجنٽائن پولو (Polo) راند ۾ بنا ڪنهن مقابلي جي عالمي بادشاهت رکي ٿو. هن ملڪ ڪنهن به ٻئي ملڪ جي مقابلي ۾ سڀ کان وڌيڪ بين الاقوامي چيمپئن شپس کٽيون آهن.[180] Adolfo Cambiaso کي پولو جي تاريخ جو بهترين رانديگر سمجهيو وڃي ٿو.[181]

آٽو ريسنگ (Auto racing) ۾ به ارجنٽائن جي تاريخ مضبوط رهي آهي. Juan Manuel Fangio پنج ڀيرا فارمولا ون ورلڊ چيمپئن رهيو ۽ کيس تاريخ جي عظيم ترين ڊرائيورن ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو.[182]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Abad de Santillán 1971, p. 17.
  2. ↑ Borrero, Luis (September 1999). "The Prehistoric Exploration and Colonization of Fuego-Patagonia". Journal of World Prehistory 13 (3): 321–355. http://www.jstor.org/stable/25801146.
  3. 1 2 Crow 1992, p. 128.
  4. ↑ The name Argentine (Spanish) El nombre de Argentina آرڪائيو ڪيا ويا 3 March 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  5. ↑ Rock 1987, pp. 6, 8; Edwards 2008, p. 7.
  6. ↑ Traba 1985, pp. 15, 71.
  7. ↑ Constitution of Argentina, 1826, art. 1.
  8. ↑ Constitution of Argentina, 1853, Preamble.
  9. ↑ Rosenblat 1964, p. 78.
  10. ↑ Bianco, Miguel Lo (18 July 2024). "Butchered animal bones indicate earliest human presence in southern South America". Reuters.
  11. ↑ "WHO UNESCO". whc.unesco.org. Retrieved 2025-05-15.
  12. ↑ Abad de Santillán 1971, pp. 18–19.
  13. ↑ Edwards 2008, p. 12.
  14. ↑ Crow 1992, pp. 129–32.
  15. ↑ Crow 1992, p. 347.
  16. ↑ Crow 1992, p. 421.
  17. ↑ Abad de Santillán 1971, pp. 194ff.
  18. ↑ Rock 1987, p. 92; Lewis 2003, p. 41.
  19. ↑ Lewis 2003, pp. 39–40.
  20. 1 2 Galasso 2011, pp. 363–541, vol. I.
  21. ↑ Bolt & Van Zanden 2013.
  22. ↑ Díaz Alejandro 1970, p. 1.
  23. ↑ Lewis 1990, pp. 18–30.
  24. ↑ Mosk 1990, pp. 88–89.
  25. 1 2 Cruz 1990, p. 10.
  26. ↑ Díaz Alejandro 1970, pp. 2–3.
  27. ↑ Barros, Álvaro (1872) (es ۾). Fronteras y territories federales de las pampas del Sud. tipos á vapor. pp. 155–57.
  28. ↑ "Breve historia de los pueblos aborígenes en Argentina" (in هسپانوي). Ministerio de Educación de Argentina. Retrieved 20 February 2018.
  29. ↑ Galasso 2011, pp. 7–178, vol. II.
  30. ↑ "Becoming a serious country". The Economist. 3 June 2004. https://www.economist.com/special-report/2004/06/05/becoming-a-serious-country.
  31. ↑ Barnes 1978, p. 3.
  32. ↑ Galasso 2011, pp. 303–51, vol. II.
  33. ↑ Galasso 2011, pp. 381–422, vol. II.
  34. ↑ Robben 2007, p. 145.
  35. ↑ Galasso 2011, pp. 505–32, vol. II.
  36. ↑ Galasso 2011, pp. 533–49, vol. II.
  37. ↑ Galasso 2011, pp. 551–573, vol. II.
  38. ↑ Epstein & Pion-Berlin 2006, p. 15.
  39. ↑ Galasso 2011, pp. 597–626, vol. II.
  40. ↑ "Argentina elections: Javier Milei and his 'chainsaw' austerity win big". www.bbc.com. 27 October 2025. https://www.bbc.com/news/articles/c4gw8qpyvqdo.
  41. 1 2 3 4 Albanese, Rubén (2009). "Información geográfica de la República Argentina" [Geographic information of the Argentine Republic] (in هسپانوي). Buenos Aires: Instituto Geográfico Nacional. Archived from the original on 31 October 2013.
  42. ↑ McKinney 1993, p. 6; Fearns & Fearns 2005, p. 31.
  43. 1 2 Albanese, Rubén (2009). "Alturas y Depresiones Máximas en la República Argentina" [Maximum peaks and lows in the Argentine Republic] (in هسپانوي). Buenos Aires: Instituto Geográfico Nacional. Archived from the original on 23 July 2013.
  44. ↑ Young 2005, p. 52.
  45. ↑ Lynch, David K. "Land Below Sea Level". Geology – Geoscience News and Information. Archived from the original on 27 March 2014.
  46. ↑ McCloskey & Burford 2006, pp. 5, 7–8, 51, 175.
  47. ↑ McCloskey & Burford 2006, p. 8.
  48. ↑ McCloskey & Burford 2006, p. 18.
  49. ↑ "Informe científico que estudia el Aconcagua, el Coloso de América mide 6960,8 metros" [Scientific Report on Aconcagua, the Colossus of America measures 6960,8 m] (in هسپانوي). Universidad Nacional de Cuyo. 2012. Archived from the original on 8 September 2012. Retrieved 3 September 2012. {{cite web}}: no-break space character in |trans-title= at position 72 (help)
  50. ↑ "Decreto 13.847/42 | Declaratoria del ceibo como flor nacional" (PDF). Portal oficial del Estado argentino. 23 December 1942.
  51. ↑ "Argentina – Main Details". Montreal, Canada: Convention on Biological Diversity. 2013. Archived from the original on 19 October 2013.
  52. ↑ Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194. Food and Agriculture Organization of the United Nations. 2023. https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content. Retrieved 11 September 2024.
  53. ↑ "Global Forest Resources Assessment 2020, Argentina". Food Agriculture Organization of the United Nations. Archived from the original on 4 December 2024. Retrieved 11 September 2024.
  54. ↑ "Geography and Climate of Argentina". Government of Argentina. Archived from the original on 20 December 2010. Retrieved 28 August 2015.
  55. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named FAO
  56. ↑ Menutti & Menutti 1980, p. 53.
  57. ↑ "El Cambio Climatico en Argentina" (PDF) (in هسپانوي). Secretaría de Ambiente y Desarrollo Sustentable. Archived from the original (PDF) on 4 March 2016. Retrieved 20 August 2015.
  58. 1 2 3 Robinson, James; Acemoglu, Daron (2006). [[suspicious link removed] Economic Origins of Dictatorship and Democracy]. Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 7–8. [suspicious link removed]. Retrieved 29 March 2020.
  59. 1 2 3 4 Levitsky, Steven; Murillo, María Victoria (2005). "Introduction". In Steven Levitsky; María Victoria Murillo (eds.). Argentine Democracy: The Politics of Institutional Weakness. Penn State University Press. pp. 1–2. ISBN 0271046341. Archived from the original on 29 November 2023. Retrieved 29 March 2020.
  60. ↑ Leslie E. Anderson (2016). Democratization by Institutions: Argentina's Transition Years in Comparative Perspective. University of Michigan Press. p. 15.
  61. ↑ "Argentina | The Global State of Democracy". www.idea.int (in انگريزي). Retrieved 2025-10-06.
  62. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named vdem_dataset
  63. ↑ Constitution of Argentina, art. 63.
  64. ↑ Constitution of Argentina, art. 1.
  65. ↑ Constitution of Argentina, art. 3.
  66. ↑ Constitution of Argentina, art. 37.
  67. ↑ "Argentina lowers its voting age to 16". The Washington Post (Washington, DC). 1 November 2012. https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2012/11/01/argentina-voting-age/.
  68. ↑ Constitution of Argentina, arts. 53, 59, 75.
  69. ↑ Constitution of Argentina, art. 99.
  70. ↑ Constitution of Argentina, art. 90.
  71. ↑ Constitution of Argentina, art. 116.
  72. ↑ Constitution of Argentina, art. 121.
  73. ↑ Constitution of Argentina, art. 123.
  74. ↑ Constitution of Argentina, art. 122.
  75. ↑ Constitution of Argentina, arts. 124–125.
  76. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Duggan and Lewis
  77. ↑ Wood 1988, p. 18; Solomon 1997, p. 3.
  78. ↑ Galasso 2011, p. 600, vol. II.
  79. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Major Non-NATO Ally Status
  80. ↑ سانچو:Cite Argentine law
  81. ↑ "Exchanges in Argentina Move Toward Greater Integration". The Wall Street Journal (New York). 3 April 2013. https://www.wsj.com/article/BT-CO-20130403-713853.html.
  82. ↑ Devereux, Charlie (18 September 2015). "Argentina's Economy Expanded 2.3% in Second Quarter". Bloomberg. https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-09-18/argentina-s-economy-expanded-2-3-in-second-quarter.
  83. ↑ "Argentina was one of the world's richest countries. Now poverty is rife and inflation is over 100 per cent – ABC News". amp.abc.net.au. 4 October 2023. Archived from the original on 20 November 2023. Retrieved 20 November 2023.
  84. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named UNHDR
  85. ↑ "Argentina and the IMF". IMF (in انگريزي). Archived from the original on 26 November 2023. Retrieved 25 November 2023.
  86. 1 2 "Human Development Report 2013" (PDF). New York: UNDP – United Nations Development Program. 2013. Archived (PDF) from the original on 25 July 2014.
  87. ↑ H. Johnson & J. Robinson The World Atlas of Wine pg 300–301 Mitchell Beazley Publishing 2005 ISBN 1-84000-332-4
  88. ↑ "Agriculture of Argentina, por FAO". Archived from the original on 12 November 2016. Retrieved 13 July 2022.
  89. ↑ "Um dos maiores produtores de trigo do mundo, Argentina terá a menor área de plantio em 12 anos". 9 June 2022. Archived from the original on 13 July 2022. Retrieved 13 July 2022.
  90. ↑ "2019 Statistical Report on World Vitiviniculture" (PDF). International Organisation of Vine and Wine. 2019. Archived (PDF) from the original on 6 February 2021. Retrieved 7 March 2021.
  91. ↑ "Argentina's livestock production in 2019, by FAO". Archived from the original on 12 November 2016. Retrieved 13 July 2022.
  92. ↑ "Argentina retomará exportações de carne bovina à China após suspensão de limites". 29 September 2021. Archived from the original on 13 July 2022. Retrieved 13 July 2022.
  93. ↑ "USGS Lithium Production Statistics" (PDF). Archived (PDF) from the original on 9 October 2022. Retrieved 13 July 2022.
  94. ↑ "USGS Silver Production Statistics" (PDF). Archived (PDF) from the original on 20 December 2024. Retrieved 23 December 2024.
  95. ↑ "USGS Gold Production Statistics" (PDF). Archived (PDF) from the original on 9 October 2022. Retrieved 13 July 2022.
  96. ↑ "petroleum and other liquids production". Archived from the original on 27 June 2020. Retrieved 13 July 2022.
  97. ↑ "A ameaça do nationalism do petróleo na Argentina". Archived from the original on 13 July 2022. Retrieved 13 July 2022.
  98. 1 2 3 4 "Información Económica al Día – Nivel de Actividad" (in هسپانوي). Buenos Aires: Dirección Nacional de Política Macroeconómica – Ministerio de Economía y Finanzas Públicas. 2013. Archived from the original (XLS) on 10 April 2014.
  99. ↑ "Argentina – Industrial production growth rate". Index Mundi – CIA World Factbook. 2011. Archived from the original on 10 March 2013.
  100. ↑ "Argentina – Economy Overview". Index Mundi – CIA World Factbook. 2013. Archived from the original on 3 December 2012.
  101. ↑ "Corruption Perceptions Index 2017". Transparency International. 2017. Archived from the original on 24 November 2018. Retrieved 11 April 2018.
  102. ↑ "Corruption Perceptions Index 2014". Transparency International. 2014. Archived from the original on 18 April 2018. Retrieved 11 April 2018.
  103. ↑ "Argentina Plans to Offer 100-Year Bonds". 19 June 2017. https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-06-19/argentina-plans-to-sell-first-100-year-bond-as-soon-as-monday.
  104. ↑ "Argentina, creditors get ready to resume debt talks after ninth sovereign default" (en ۾). 23 May 2020. https://www.reuters.com/article/us-argentina-debt/argentina-creditors-get-ready-to-resume-debt-talks-after-ninth-sovereign-default-idUSKBN22Z0NV.
  105. ↑ Barrionuevo, Alexei (5 February 2011). "Inflation, an Old Scourge, Plagues Argentina Again". The New York Times. https://www.nytimes.com/2011/02/06/world/americas/06argentina.html.
  106. ↑ "Argentina: Inflation rate from 2004 to 2030" (in انگريزي). Retrieved 10 September 2025.
  107. ↑ "Top food exporter Argentina confronts rising hunger and poverty". The New Humanitarian (in انگريزي). 9 February 2023. Archived from the original on 18 April 2023. Retrieved 18 April 2023.
  108. ↑ "Argentina imposes currency controls to support economy". BBC News. 2 September 2019. Archived from the original on 4 September 2019. Retrieved 5 September 2019.
  109. ↑ "GINI index (World Bank estimate) – Argentina". World Bank. Archived from the original on 22 November 2022. Retrieved 19 December 2022.
  110. ↑ "Javier Milei: New president tells Argentina 'shock treatment' looms" (en-GB ۾). 2023-12-11. https://www.bbc.com/news/world-latin-america-67678276.
  111. ↑ "Argentina: Javier Milei announces deregulation of economy". Deutsche Welle. 21 December 2023. https://www.msn.com/en-in/money/topstories/argentina-javier-milei-announces-deregulation-of-economy/ar-AA1lOSDZ.
  112. ↑ Herald, Buenos Aires (18 February 2024). "Poverty in Argentina hits 57%, highest number in 20 years, report says". Buenos Aires Herald. https://buenosairesherald.com/society/poverty-in-argentina-hits-57-highest-number-in-20-years-report-says.
  113. ↑ "Poverty in Argentina Falls Sharply as Prices Cool Under Milei". Bloomberg. March 31, 2025. Retrieved 6 November 2025.
  114. ↑ "Argentina inflation hits four-year low as locals dare to hope the worst is over". Reuters. https://www.reuters.com/world/americas/argentina-inflation-dips-locals-dare-hope-worst-is-over-2024-12-11/.
  115. ↑ "Argentina: the economy's normalization will continue in 2025". www.santander.com (in انگريزي).
  116. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named P12-CENSO
  117. ↑ "Proyecciones provinciales de población por sexo y grupos de edad 2001–2015" (PDF). Gustavo Pérez (in هسپانوي). INDEC. p. 16. Archived from the original (PDF) on 6 July 2011.
  118. ↑ "Censo 2010: Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas" (in هسپانوي). Censo2010.indec.gov.ar. Archived from the original on 15 June 2011.
  119. ↑ "Proyecciones y estimaciones". www.indec.gob.ar. INDEC. Archived from the original on 9 June 2023. Retrieved 2024-07-03.
  120. ↑ "Argentina – MIGRATION PROFILES, Part II. Population indicators" (PDF). UNCEF. Archived (PDF) from the original on 18 April 2023. Retrieved 4 August 2019.
  121. ↑ Ramiro A. Flores Cruz. "El crecimiento de la población argentina" (PDF). pp. 2, 10. Archived from the original (PDF) on 25 October 2019. Retrieved 6 May 2019.
  122. ↑ "PRB" (PDF). Archived (PDF) from the original on 22 April 2010.
  123. ↑ UN Demographic Yearbook, 2007.
  124. ↑ Nee, Patrick W. (2015). Key Facts on Argentina: Essential Information on Argentina. The Internationalist. p. 10. https://books.google.com/books?id=PysOnrdZJXgC&pg=PT10. Retrieved 21 July 2017.
  125. ↑ "The Global Divide on Homosexuality" (PDF). Pew Research Center. 4 June 2013. Archived from the original (PDF) on 18 February 2015. Retrieved 8 December 2014.
  126. ↑ Forero, Juan (15 July 2010). "Argentina becomes second nation in Americas to legalize gay marriage". Seattle Times. http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2012368514_argentina16.html.
  127. ↑ Fastenberg, Dan (22 July 2010). "International Gay Marriage". Time. Archived from the original on 2 November 2011. Retrieved 20 November 2011.
  128. ↑ "Argentina – Urbanization". Index Mundi – CIA World Factbook. 26 July 2012. Archived from the original on 2 November 2012.
  129. 1 2 3 "About Argentina – Major Cities". Buenos Aires: Government of Argentina. 19 September 2009. Archived from the original on 19 September 2009.
  130. ↑ "República Argentina por provincia. Densidad de población. Año 2010" (in هسپانوي). INDEC. Archived from the original on 1 September 2012. Retrieved 6 March 2015.
  131. ↑ "Encuesta Complementaria de Pueblos Indígenas 2004–2005" (in هسپانوي). National Institute of Statistics and Census of Argentina. Archived from the original on 11 June 2008.
  132. ↑ Cruz-Coke, R.; Moreno, R.S. (1994). "Genetic epidemiology of single gene defects in Chile". Journal of Medical Genetics 31 (9): 702–06. doi:10.1136/jmg.31.9.702. PMID 7815439.
  133. ↑ "About Argentina". Government of Argentina. Archived from the original on 19 September 2009.
  134. ↑ Corach, Daniel; Lao, Oscar; Bobillo, Cecilia; Van Der Gaag, Kristiaan; Zuniga, Sofia; Vermeulen, Mark; Van Duijn, Kate; Goedbloed, Miriam et al. (January 2010). "Inferring Continental Ancestry of Argentineans from Autosomal, Y-Chromosomal and Mitochondrial DNA". Annals of Human Genetics 74 (1): 65–76. doi:10.1111/j.1469-1809.2009.00556.x. PMID 20059473.
  135. ↑ Avena, Sergio A.; Goicoechea, Alicia S.; Rey, Jorge; Dugoujon, Jean M.; Dejean, Cristina B.; Carnese, Francisco R. (April 2006). "Mezcla génica en una muestra poblacional de la ciudad de Buenos Aires". Medicina (Buenos Aires) 66 (2): 113–118. https://www.scielo.org.ar/scielo.php?pid=S0025-76802006000200004&script=sci_arttext. Retrieved 15 December 2024.
  136. ↑ Craughwell, Thomas J. (2013). Pope Francis: The Pope from the End of the Earth. TAN Books. p. 63. ISBN 978-1-61890-138-5. https://books.google.com/books?id=SuC7CgAAQBAJ&pg=PT63. Retrieved 24 August 2017.
  137. ↑ Lizcano Fernández, Francisco. "Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI" (es ۾). Convergencia. Revista de Ciencias Sociales (Toluca, México: Universidad Autónoma del Estado de México): 194–195. http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf. "En principio, se pueden distinguir dos grupos muy distintos al interior de esta etnia: el que procede de Asia occidental (sobre todo árabes cristianos llegados desde Siria y Líbano) y el que salió de Asia oriental (chinos y japoneses principalmente).". آرڪائيو ڪيا ويا 24 February 2014 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  138. ↑ Sánchez, Gonzalo (27 September 2010). "La comunidad china en el país se duplicó en los últimos 5 años". Clarin.com. Archived from the original on 7 December 2013. Retrieved 11 November 2013.
  139. ↑ Masterson, Daniel M. and Sayaka Funada-Classen. The Japanese in Latin America. University of Illinois Press, 2004. ISBN 0252071441, 9780252071447. p. 146–147.
  140. ↑ Montenegro, Silvia (2018). "'Alawis in Argentina: Religious and political identity in the diaspora". Contemporary Islam 12: 23–38. doi:10.1007/s11562-017-0405-7. https://link.springer.com/article/10.1007/s11562-017-0405-7. Retrieved 17 December 2024.
  141. ↑ "Undertones: Inside Russian influencer chats in Argentina". Global Voices (in انگريزي). 20 July 2023. Archived from the original on 6 January 2024. Retrieved 6 January 2024.
  142. ↑ Lewis, Simons & Fennig 2014.
  143. ↑ Luongo, Michael. Frommer's Argentina. Wiley Publishing, 2007.
  144. ↑ McCloskey & Burford 2006, p. 91.
  145. ↑ McCloskey & Burford 2006, p. 123.
  146. ↑ Sabato, Ernesto (1976). La cultura en la encrucijada nacional, Buenos Aires: Sudamericana, pp. 17–18.
  147. ↑ Rivas 1989, p. 11.
  148. ↑ Foster, Lockhart & Lockhart 1998, p. 99.
  149. ↑ Foster, Lockhart & Lockhart 1998, pp. 13, 101; Young & Cisneros 2010, p. 51.
  150. ↑ Young & Cisneros 2010, pp. 51–52.
  151. ↑ Foster, Lockhart & Lockhart 1998, pp. 104, 107–09; Young & Cisneros 2010, p. 223.
  152. ↑ Bloom 1994, p. 2.
  153. ↑ Young & Cisneros 2010, pp. 52, 80.
  154. ↑ Young & Cisneros 2010, pp. 79, 144.
  155. ↑ Young & Cisneros 2010, pp. 3, 144.
  156. ↑ Miller 2004, p. 86.
  157. ↑ Foster, Lockhart & Lockhart 1998, p. 121.
  158. 1 2 3 McCloskey & Burford 2006, p. 43.
  159. ↑ "Buenos Aires – A Passionate City". Radar Magazine. 10 February 2013. Archived from the original on 3 May 2013.
  160. ↑ Foster, Lockhart & Lockhart 1998, p. 48.
  161. ↑ Long 2009, pp. 21–25.
  162. ↑ "Argentina – Cultura – Cine" (in هسپانوي). 16 October 2011. Archived from the original on 16 December 2008.
  163. ↑ Stewart, Jennifer (16 July 2006). "Lively, playful geometric works of art for fun". St. Petersburg Times (St. Petersburg, FL).
  164. ↑ Martínez-Carter, Karina (14 March 2013). "Preserving history in Buenos Aires". BBC Travel. Archived from the original on 23 January 2014.
  165. ↑ Aeberhard, Benson & Phillips 2000, p. 45.
  166. ↑ Akstinat 2013, p. 20.
  167. ↑ سانچو:Cite Argentine law
  168. ↑ Nauright & Parrish 2012, pp. 124–25.
  169. ↑ "Pato, Argentina's national sport". Argentina – Portal público de noticias de la República Argentina. Buenos Aires: Secretaría de Medios de Comunicación – Presidencia de la Nación. 18 November 2008. Archived from the original on 6 July 2011. In 1610, thirty years after Buenos Aires' second foundation and two hundred years before the May Revolution, a document drafted by the military anthropologist Félix de Azara described a pato sport scene taking place in the city.
  170. ↑ Nauright & Parrish 2012, pp. 14–23.
  171. ↑ Friedman 2007, pp. 56, 127.
  172. 1 2 Nauright & Parrish 2012, p. 11.
  173. ↑ "Meet Luciana Aymar – Las Leonas (Argentina)". Nieuwegein: Rabobank Hockey World Cup 2014. 2014. Archived from the original on 16 June 2014. Retrieved 11 August 2014.
  174. ↑ "Amazing Aymar lands eighth FIH Player of the Year crown". Lausanne, Switzerland: FIH – Fédération Internationale de Hockey sur Gazon [International Hockey Federation]. 8 December 2013. Archived from the original on 12 December 2013.
  175. ↑ "Argentina – Profile". Mies, Switzerland: FIBA – Fédération Internationale de Basket-ball [International Basketball Federation]. 2014. Archived from the original on 16 June 2014.
  176. ↑ Fischer, Doug (30 September 2011). "10: Best middleweight titleholders of the last 50 years". Blue Bell, PA: The Ring. Archived from the original on 15 June 2014.
  177. ↑ Rodríguez 2009, pp. 164–65.
  178. ↑ Nauright & Parrish 2012, p. 144.
  179. ↑ Nauright & Parrish 2012, p. 135.
  180. ↑ Aeberhard, Benson & Phillips 2000, pp. 50–51.
  181. ↑ Nauright & Parrish 2012, p. 128.
  182. ↑ Nauright & Parrish 2012, p. 98; Dougall 2013, pp. 170–171.

نوٽ

[سنواريو]
  1. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named note-lang
حوالي جي چڪ: "lower-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="lower-alpha"/> نہ مليو
  1. 1 2 دعويٰ ڪيل ڪل رقبو 3,669,710.7 چورس ڪلوميٽر آهي، جنهن مان کنڊ وارو حصو 2,780,084.6 چورس ڪلوميٽر آهي. ان ۾ انٽارڪٽيڪا ۽ ڏکڻ ائٽلانٽڪ ٻيٽن جون دعوائون شامل ناهن.[5][6]
  2. ↑ 2012 کان وٺي 16 ۽ 17 سالن جي عمر وارن لاءِ ووٽ ڏيڻ اختياري آهي.[67]
  3. ↑ ٻيون اعليٰ ترقي پذير قومون برازيل، چين، هندستان، انڊونيشيا، ميڪسيڪو، ڏکڻ آفريڪا ۽ ترڪي آهن.[86]
  4. ↑ جيتوڻيڪ قانوني طور تي اعلانيل نه آهي، پر اسپيني واحد ٻولي آهي جيڪا قانونن، سرڪاري دستاويزن ۽ عوامي عملن ۾ استعمال ٿئي ٿي.
حوالي جي چڪ: "upper-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="upper-alpha"/> نہ مليو
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ارجنٽائن&oldid=370758" تان ورتل