ڪاٺ
ڪاٺ (Wood) هڪ ساختي ٽشو/مواد آهي جيڪو وڻن ۽ ٻين ڪاٺي ٻوٽن جي ٿڙن ۽ پاڙن ۾ زائلم جي طور تي ملي ٿو. اهو هڪ نامياتي مواد، ھائڊروڪاربان آھي.
سيلوليوز ريشن جو هڪ قدرتي گڏ جيڪو لچڪ ۾ مضبوط هوندو آهي ۽ لگنن جي ميٽرڪس ۾ شامل هوندو آهي جيڪو دٻاءُ جي مزاحمت ڪندو آهي. ڪاٺ کي ڪڏهن ڪڏهن وڻن جي پاڙن ۾ صرف ثانوي زائلم جي طور يا وڌيڪ وسيع طور تي وڻ جي ٻئي هنڌن، جهڙوڪ جڙن يا جهارئين ۾، ساڳئي قسم جي ٽشو کي شامل ڪرڻ لاءِ بيان ڪيو ويندو آهي.[1]
هڪ زنده وڻ ۾، اهو هڪ ميڪنيڪل سپورٽ فنڪشن انجام ڏئي ٿو، ڪاٺي ٻوٽن کي وڏا ٿيڻ يا پاڻ کي بيهڻ جي قابل بڻائي ٿو. اهو پنن، ٻين وڌندڙ ٽشوز ۽ جڙڙن جي وچ ۾ پاڻي ۽ غذائي مواد پڻ پهچائيندو آهي. ڪاٺ شايد ٻين ٻوٽن جي مواد جو حوالو ڏئي سگهي ٿو جيڪي مقابلي واري خاصيت سان ۽ ڪاٺ، ڪاٺ جي چپس، يا فائبر مان ٺهيل مواد جو حوالو ڏئي سگهي ٿو.
ڪاٺ کي هزارين سالن کان ايندھن، تعميراتي مواد طور، اوزار ۽ هٿيار، فرنيچر ۽ ڪاغذ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي. تازو ئي اهو صاف ٿيل سيلولوز ۽ ان جي نڪتل شين، جهڙوڪ سيلوفين ۽ سيلولوز ايسٽيٽ جي پيداوار لاءِ فيڊ اسٽاڪ طور اڀريو.
سال 2020ع تائين، دنيا ۾ ٻيلن جو وڌندڙ ذخيرو تقريباً 557 ارب ڪيوبڪ ميٽر هو.[2] هڪ وافر، ڪاربن غير جانبدار قابل تجديد وسيلن جي طور تي، ڪاٺ جو مواد قابل تجديد توانائي جي ذريعن جي طور تي شديد دلچسپي جو سبب رهيو آهي.[3] سال 2008ع ۾، تقريبن 3.97 ارب ڪيوبڪ ميٽر ڪاٺ جي ڪٽائي ڪئي وئي.[4]
وڻن ۾ ھي مادو پنن ۽ ٻين وڌندڙ حصن تائين غذائي جزا ۽ پاڻي جي پھچ ڪندو آھي ۽ گڏ ئي ھي وڻ کي سھارو ڏيندو آھي ته جيئن وڻ پاڻ بيھي ڪري آخري اوچائي ۽ ماپ ٺاھي سگھي. ڪاٺ وڻ جي ان مواد کي به چيو ويندو آھي، جن جي ھئيت ٿڙ جي مادي وانگر ھوندي آھي، مثال طور ڏارون ۽ ڪڏھن ڪڏھن پاڙون به چورائينديون آھن.
انساني تاريخ جي شروعات کان ئي انسان ڪاٺ جو استعمال ڪيترن ئي مقصدن جھڙوڪ ٻارڻ ۽ اڏاوت ۽ واپار جي طور تي ڪري رھيو آھي. اڏاوت جي طور تي ان جو استعمال خاص طور عمارت، اوزار، ھٿيار، فرنيچر، پيڪيجنگ، ڪاٺ جو ڪم ۽ ڪاغذ وغيره ٺاھڻ ۾ ڪم ايندو آھي.[5]
Wood is scientifically studied and researched through the discipline of wood science, which was initiated since the beginning of the 20th century.
عام خاصيتون
[سنواريو]- (General Characteristics)
درين ۽ دروازن ۾ استعمال ٿيندڙ ھر قسم جو ڪاٺ پوريءَ طرح اسريل وڻن جي گودي جو، ھڪ جھڙي مادي وارو، سڌين رڳن سان، سٺي گڻ جو، چڱيءَ طرح تيار ٿيل (Properly seasoned) ، ھر ڪنھن قسم جي ننڍين ۽ وڏين ڳنڍين (knots) کان آجو ۽ ڀروسي وارو ھئڻ گھرجي. ھر ڪنھن قسم جي ڪاٺ جا استعمال ٿيندڙ سنھا ٿاڦا (Scantlings) بلڪل صاف ۽ اجرا، سالم ۽ چوڪنڊا ھئڻ گھرجن. ڪاٺ ۾ موجود پاڻيٺ ڏھ سيڪڙو کان وڌيڪ نہ ھئڻ گھرجي. ھر ڪنھن قسم جي ڪاٺ جي تيار ٿيل اسمن کي اڳتي ھلي لڳائڻ کان پھرين سري (Fungus)، اڏوھي (Termite) ۽ ٻين ڪاٺ کي نقصان پھچائڻ وارن جيتن کان بچائڻ واسطي، انھن جي حفاظت لاءِ کين ڪنھن موزون جيت مار تيل يا ليپ جو چڱيءَ طرح تھھ چاڙھڻ گھرجي.[6]
ڪاٺ جا قسم
[سنواريو]ڪاٺ جا ٻہ قسم ٿين ٿا، ھڪ سخت ڪاٺ (Hard wood) ۽ ٻيو نرم ڪاٺ (Soft wood).
(i) سخت ڪاٺ :
(Hard wood) ھن قسم جي ڪاٺ ۾ ساڳ (Teak) ، ٽالھي يعني شيشم(Sisso)، ٻٻر (Babul)، توت (Mulberry)، اکروٽ (Walnut) ۽ شاھ بلوط (Oak) وغيره اچي وڃن ٿا.
(ii) نرم ڪاٺ :
(Soft wood) ھن قسم جي ڪاٺ ۾ ديال (Deodar) ، پرتل (Spruce) ، پين (Pine) ۽ [چيل]] (Chir) وغيره اچي وڃن ٿا.[6]
حوالا
[سنواريو]- ↑ Hickey, M.; King, C. (2001). The Cambridge Illustrated Glossary of Botanical Terms. Cambridge University Press.
- ↑ FAO. 2020. Global Forest Resources Assessment 2020: Main report آرڪائيو ڪيا ويا November 5, 2022, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Rome.
- ↑ "The EPA Declared That Burning Wood is Carbon Neutral. It's Actually a Lot More Complicated", اصل کان 30 جون 2021 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 3 جون 2022۔
- ↑ FAO. 2020. Global Forest Resources Assessment 2020: Main report آرڪائيو ڪيا ويا November 5, 2022, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Rome.
- ↑ Horst H. Nimz, Uwe Schmitt, Eckart Schwab, Otto Wittmann, Franz Wolf "Wood" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 2005, Wiley-VCH, Weinheim. سانچو:Doi
- 1 2 ڪتاب: عمارت سازي ؛ ليکڪ: ضياءين انصاري؛ ايڊيشن:1990؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو