مواد ڏانھن هلو

شاھ بلوط

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


شاھ بلوط
مٺو شاهي بلوط (Castanea sativa)
کاڌي لائق ميوو بازار ۾ وڪرو ٿيندي
سائنسي درجا بندي e
Unrecognized taxon (fix): Castanea
جنسون

شاھ بلوط يا شاهي بلوط (Chestnut) پن ڇڻ ڪندڙ وڻن ۽ جهاڙين جي جنس Castanea آهي، جيڪا بيچ جي خاندان بلوطيات (Fagaceae) سان تعلق رکي ٿي. هي نالو انهن وڻن جي پيدا ڪيل کاڌي لائق سخت ميوي (نٽ) لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.[1][2][3] هن جنس جا وڻ اترئين اڌ گولي جي معتدل آبهوا وارن علائقن جا قدرتي رهواسي آهن.

اشتقاق

[سنواريو]
مادي گل
نر گل

انگريزي لفظ لفظ چيسٽ نٽ پراڻي انگريزي اصطلاح چيسٽن نٽ مان نڪتل آهي، جيڪو وري پراڻي فرينچ لفظ چيسٽئن (جديد فرينچ: چئيٽين) مان ورتل آهي.[4] فرينچ لفظ جو بنياد لاطيني ڪيسٽانيا آهي، جيڪو هن جنس جو سائنسي نالو پڻ آهي، ۽ اهو وري قديم يوناني لفظ κάστανον (ڪاسٽانن) مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ مٺو شاهي بلوط آهي.[5]

يوناني لفظ جي ممڪن بڻ بنيادن مان هڪ قديم شهر ڪيسٿانيا آهي، جيڪو مئگنيشيا ۾ واقع هو.[6] هن شهر جو هنڌ اڄ جي ڪرميدي ڳوٺ سان سڃاتو وڃي ٿو.[7][8] امڪان آهي ته شهر جو نالو ان جي چوڌاري وڏي تعداد ۾ موجود شاهي بلوط جي وڻن تان پيو هجي.[9] ٻيو خيال اهو آهي ته هي نالو يوناني اصطلاح سارڊس گلينس (سارڊس جو ٻلوط) مان نڪتل آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ سارڊس، جيڪا لڊيا جي گاديءَ جو هنڌ هئي، اتيان هي ميوو ٻين علائقن ڏانهن ڦهليو.[10]

لفظ "چيسٽ نٽ" جو ذڪر ڪنگ جيمز ورژن واري بائيبل ۾ ٻه ڀيرا ملي ٿو. هڪ هنڌ حضرت يعقوبؑ پنهنجي مال جي نسل کي بهتر بڻائڻ لاءِ پاڻي جي ناندن ۾ هن وڻ جون کل لاٿل ٽاريون رکيون.[11] جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب اهو ڪنهن ٻئي وڻ ڏانهن به اشارو ٿي سگهي ٿو، پر ان مان اهو ظاهر ٿئي ٿو ته سترهين صديءَ جي شروعات تائين شاهي بلوط جو ميوو ان علائقي ۾ هڪ اهم خوراڪ طور استعمال ٿيندو هو.[9]

هن جنس لاءِ ماضيءَ ۾ ڪيترائي مترادف (ھم لفظ) پڻ استعمال ٿيندا رهيا آهن، جن ۾ فئگس ڪيسٽانيا (لينيئس، 1753ع)،[12] سارڊين گورو، جوپيٽر وارو گورو، کل وارو گورو ۽ (آمريڪا ۾) اسپيني چيسٽ نٽ شامل آهن.[13]

شاھ بلوط کي عربي ۾ بلوط، فارسي ۾ بالوط، ھندي/اردو ۾ بھش، ثمرهِ الفواد ۽ بلوط الملڪ چوندا آهن. ان جو ٻج ندق جي ٻج کان ڊگهو ڳاڙهي ۽ ڀوري رنگ تي چپترن داڻن وارو ٻج ٿيندو آهي.[14]

بيان

[سنواريو]
ڪيسٽانئا سيٽيوا Castanea sativa (مٺي شاھي بلوط) جي کل

شاهي بلوط جا وڻ وچولي کان تيز واڌ ويجهه وارا هوندا آهن. چيني شاهي بلوط جي واڌ نسبتاً وچولي، جڏهن ته آمريڪي ۽ يورپي جنسون تيز رفتاري سان وڌنديون آهن.[13] انهن جي اوچائي جنس موجب مختلف هوندي آهي. سڀ کان اوچا وڻ Castanea sativa آهن، جيڪي لڳ ڀڳ 35–36 ميٽرs (115–118 فوٽ) تائين وڌي سگهن ٿا،[15] جڏهن ته Castanea dentata تقريباً 30 ميٽرs (100 فوٽ) تائين پهچي سگهي ٿو.[16] ان جي ابتڙ، چنڪاپن جون ڪجهه جنسون ننڍيون ۽ اڪثر جهاڙي نما هونديون آهن.[17]

انهن ٻنهي حدن جي وچ ۾ جاپاني شاهي بلوط (Castanea crenata) سراسري طور لڳ ڀڳ 10 ميٽر اوچو ٿيندو آهي، جڏهن ته چيني شاهي بلوط (Castanea mollissima) عام طور تي لڳ ڀڳ 15 ميٽر تائين وڌندو آهي.[18]

جاپاني ۽ خاص طور تي چيني شاهي بلوط جا وڻ اڪثر گهڻن ٿڙن وارا ۽ ويڪرا پکڙيل هوندا آهن،[18] جڏهن ته ڪيسٽانئا سيٽيوا ۽ ڪيسٽانئا ڊينٽاٽا جيڪڏهن ٻين وڻن جي وچ ۾ وڌن ته سڌا، ڊگها ۽ مضبوط ٿڙ ٺاهيندا آهن، جن ۾ هيٺئين حصي کان مٿي تائين ٿورو ئي ڦهلاءُ هوندو آهي.[13] پر جڏهن اهي اڪيلا وڌن ٿا ته سندن ٽاريون چئني پاسن پکڙجي وڃن ٿيون ۽ پختگيءَ تي ويڪرو، گول ۽ گهاٽو تاج ٺاهي وٺن ٿيون.[13] يورپي ۽ آمريڪي شاهي بلوط جي پنن جو سرءُ جي موسم ۾ نمايان پيلو رنگ ٿي ويندو آهي.[19] شاهي بلوط جي کل ننڍي عمر ۾ هموار هوندي آهي.[20] آمريڪي شاهي بلوط جي کل ڳاڙهسري ناسي (maroon يا red-brown) رنگ جي هوندي آهي،[9] جڏهن ته مٺي شاهي بلوط (C. sativa) جي کل ڀوري رنگ جي هوندي آهي. عمر وڌڻ سان کل ڳاڙهي ڀوري کان ڪاري ڀوري، ٿلهي ۽ ڊگهن چيرن (furrows) واري ٿي ويندي آهي. اهي چير ٿڙ سان گڏ ڊگهي رخ ۾ هلندا آهن ۽ وڻ جي عمر وڌڻ سان آهستي آهستي وڪڙ کائيندا آهن، جنهن ڪري ڪڏهن ڪڏهن ٿڙ مروڙيل مضبوط رسي جهڙو ڏسڻ ۾ ايندو آهي.[13]

C. sativa جا نر گلن وارا ڪئٽڪن (هلڪا ڀورا) ۽ مادي گلن وارا ڪئٽڪن (سائي، ڪنڊيدار، پنن ۾ جزوي طور لڪل)

پن سادا، بيضي شڪل يا نيزي نما هوندا آهن. انهن جي ڊيگهه عام طور 10–32 cm ۽ ويڪر 4–10 cm هوندي آهي. پنن جا ڪنارا تيز نوڪدار ڏندن وارا هوندا آهن، جن جي وچ ۾ هلڪا گول کوکرا هوندا آهن.[21][22] گل پنن نڪرڻ کان پوءِ، ديرين بهار يا اوائلي اونهاري ۾،[13] ۽ ڪڏهن جولاءِ تائين ظاهر ٿيندا آهن.[17] اهي ڊگهن ڪئٽڪنن (catkin) جي صورت ۾ ٿيندا آهن ۽ هر وڻ تي نر ۽ مادي ٻنهي قسمن جا ڪئٽڪن موجود هوندا آهن.[17][9] ڪجهه ڪئٽڪنن ۾ رڳو نر گل هوندا آهن، جيڪي سڀ کان اڳ پچندا آهن. هر گل ۾ اٺ اسٽيمين (stamens) هوندا آهن، جڏهن ته C. mollissima ۾ انهن جو تعداد 10 کان 12 تائين ٿي سگهي ٿو.[23] پڪو پولن ڳرو ۽ مٺو خوشبودار هوندو آهي، جنهن جي خوشبو ڪجهه ماڻهن کي تمام گهڻي مٺي يا ناگوار محسوس ٿيندي آهي.[17] ٻين ڪئٽڪنن ۾ نر گلن سان گڏ ٽاريءَ جي بنياد ڀرسان ننڍن مجموعن ۾ مادي يا ڦر پيدا ڪندڙ گل پڻ هوندا آهن. ٻه يا ٽي مادي گل گڏجي چار ڀاڱن واري ڪنڊيدار ڪوپول (cupule) ٺاهي وٺندا آهن، جيڪو پوءِ مڪمل طور گڏجي ڦر کي ڍڪيندڙ ڀورو ڪنڊيدار خول (bur يا burr) بڻجي ويندو آهي.[13] شاهي بلوط جا گل خود زرخيزي (self-compatible) ناهن، تنهنڪري ڪامياب گرده افشاني (pollination) لاءِ گهٽ ۾ گهٽ ٻه وڻ ضروري هوندا آهن. Castanea جون سڀئي جنسون پاڻ ۾ آسانيءَ سان قدرتي يا مصنوعي طور تي سنڪر (hybridize) ٿي سگهن ٿيون.

ڦر

[سنواريو]

شاهي بلوط جو ڦر هڪ انتهائي ڪنڊيدار ڪوپول اندر بند هوندو آهي، جنهن جو قطر عام طور 5–11 cm هوندو آهي. هن ڪنڊيدار خول کي انگريزي ۾ bur يا burr چيو ويندو آهي.[24] اهي خول گهڻو ڪري ٽاريءَ تي جوڙن يا ننڍن مجموعن جي صورت ۾ ٿيندا آهن[17] ۽ مختلف جنسن، قسمن ۽ پوکي ويل قسمن موجب هر خول ۾ هڪ کان ست سخت ميوا (نٽ) موجود هوندا آهن.[1][2][25][26]

جڏهن ڦر پچڻ جي ويجهو پهچندو آهي ته هي ڪنڊيدار خول پيلو ڀورو ٿي ويندو آهي ۽ ٻن يا چئن حصن ۾ ڦاٽي کلي ويندو آهي. ڪڏهن اهو ڦر کان پوءِ به ڪجهه وقت وڻ تي رهندو آهي، پر گهڻو ڪري زمين تي ڪرڻ کان پوءِ مڪمل طور کلي ڦر آزاد ڪندو آهي. هن عمل ۾ زمين جي نمي پڻ اهم ڪردار ادا ڪندي آهي.[27]

شاهي بلوط جي ڦر جي هڪ ڇيڙي تي ننڍڙو نوڪدار ٽُڪو هوندو آهي، جنهن کي اطالوي ٻوليءَ ۾ flame چيو ويندو آهي،[27] جڏهن ته ٻئي ڇيڙي تي هلڪي ڀوري رنگ جو هيلم (hilum) هوندو آهي، جيڪو ٻج جي ڳنڍجڻ واري جاءِ جو نشان هوندو آهي. ڪيترين ئي پوکي ويل قسمن ۾ ڦر هڪ يا ٻن پاسن کان ٿورو چپٽو هوندو آهي.

هن ڦر تي ٻه تهه هوندا آهن. ٻاهرئين تهه کي سخت، چمڪندڙ ناسي خول يا پيريڪارپ (pericarp) چيو ويندو آهي،[28] جنهن کي تجارتي اصطلاح ۾ peel پڻ سڏيو ويندو آهي.[27] ان جي هيٺان هڪ وڌيڪ سنهو تهه هوندو آهي، جنهن کي پيليڪل (pellicle) يا اپيسپرم چيو ويندو آهي.[28] هي سنهو تهه ٻج سان مضبوط نموني چنبڙيل هوندو آهي ۽ ڦر جي مٿاڇري تي موجود قدرتي کاهن جي شڪل اختيار ڪندو آهي. انهن کاهن جي کوٽائي ۽ ويڪر مختلف جنسن ۽ پوکي ويل قسمن ۾ مختلف هوندي آهي.

اندرئين حصي ۾ ٻج جو جنين موجود هوندو آهي، جنهن جا ٻه بيج پن (cotyledon) ڪريمي سفيد گودي تي مشتمل هوندا آهن.[29]

ڪجهه پوکي ويل قسمن ۾ هر ڦر ۾ هميشه صرف هڪ ئي جنين هوندو آهي يا هر ڪنڊيدار خول ۾ رڳو هڪ وڏو، مڪمل گول سخت ميوو پيدا ٿيندو آهي، جنهن جو ڪو به پاسو چپٽو نه هوندو آهي. اهڙين قسمن جي نالن جي شروعات اڪثر marron سان ٿيندي آهي، جهڙوڪ فرانس جو marron de Lyon ۽ اٽلي جو Marrone di Mugello.[27]

شاهي بلوط جي ٻج ۾ عام طور ايپيجيئل سُمهڻ (ڊارمنسي) نه هوندي آهي. اهو سرءُ جي موسم ۾ زمين تي ڪرڻ شرط ئي ڄمڻ شروع ڪري سگهي ٿو؛ پاڙون فوراً نڪرڻ لڳنديون آهن، جڏهن ته پن ۽ ٿڙ ايندڙ بهار ۾ ظاهر ٿيندا آهن. جيڪڏهن ٻج پچڻ کان پوءِ سڪي وڃي ته ان جي حياتيءَ جي صلاحيت جلد ختم ٿي سگهي ٿي.

يورپي شاهي بلوط جي بهترين پوکي ويل قسمن جا سخت ميوا وڏا، مٺي ذائقي وارا ۽ اهڙا هوندا آهن، جن مان اندرئين سنهي کل آسانيءَ سان لهي ويندي آهي.[30][31] آمريڪي شاهي بلوط جا سخت ميوا عام طور ننڍا (اٽڪل 5 g) هوندا آهن، پر انهن جو ذائقو مٺو ۽ اندرئين کل آسانيءَ سان الڳ ٿيندي آهي. جاپاني شاهي بلوط جي ڪجهه پوکي ويل قسمن جا سخت ميوا تمام وڏا (اٽڪل 40 g) ٿيندا آهن، پر انهن مان اندرئين کل لاهڻ نسبتاً ڏکيو هوندو آهي. چيني شاهي بلوط جي اندرئين کل گهڻو ڪري آسانيءَ سان الڳ ٿي ويندي آهي، جڏهن ته ان جي ڦر جي ماپ پوکي ويل قسم موجب گهڻي حد تائين مختلف هوندي آهي، پر عام طور جاپاني شاهي بلوط کان ننڍي هوندي آهي.[18]

مشابه جنسون

[سنواريو]

گهوڙو شاهي بلوط (ايسڪيولس (Aesculus) جنس) حقيقت ۾ شاهي بلوط نه آهي، پر ان جو نالو ان جي اهڙن سخت ميون سبب پيو آهي، جيڪي ظاهري شڪل ۾ شاهي بلوط جي ميون سان ڪجهه مشابهت رکن ٿا، جيتوڻيڪ اهي انسانن لاءِ هلڪي درجي جا زهريلا هوندا آهن. اهڙيءَ طرح، حقيقي شاهي بلوط کي پاڻي شاهي بلوط (Eleocharis dulcis) سان پڻ نه گڊمڊ ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو سِيجيات(Cyperaceae) خاندان سان تعلق رکندڙ هڪ آبي گاهه جهڙي ٻوٽي جا زمين هيٺان پيدا ٿيندڙ ٽبر آهن، نه ڪي وڻ جا سخت ميوا.[22][29]

ٻيون جنسون، جن کي ڪڏهن ڪڏهن غلطيءَ سان شاهي بلوط سمجهيو ويندو آهي، تن ۾ شاهي بلوط اوڪ (Quercus prinus) ۽ آمريڪي بيچ (Fagus grandifolia) شامل آهن، جيڪي پڻ بلوطيات (Fagaceae) خاندان سان تعلق رکن ٿا.[32][18] برازيل نٽ، جنهن کي اسپيني ٻوليءَ ۾ castañas de Brasil ۽ پورچوگالي ٻوليءَ ۾ castanha-do-Pará چيو وڃي ٿو، پڻ شاهي بلوط سان ڪنهن به نباتاتي لحاظ کان لاڳاپيل نه آهي.

درجابندي

[سنواريو]

جنسون

[سنواريو]

شاهي بلوط Fagaceae خاندان سان تعلق رکي ٿو، جنهن ۾ اوڪ ۽ بيچ جا وڻ پڻ شامل آهن. شاهي بلوط جون جنسون عام طور چئن مکيه گروهن ۾ ورهايون وڃن ٿيون: آمريڪي،[33] يورپي، چيني ۽ جاپاني شاهي بلوط.

آمريڪي شاهي بلوط جي درجابندي اڃا مڪمل طور تي واضح نه ٿي سگهي آهي، خاص طور Castanea ozarkensis ۽ Castanea pumila جي وچ ۾، جن کي ڪجهه نباتيات جا ماهر هڪ ئي جنس جا مختلف روپ سمجهن ٿا. جينياتي اڀياس مان معلوم ٿيو آهي ته ڪيليفورنيا جي مقامي گولڊن چنڪاپن (Chrysolepis chrysophylla) کي ساحلي چين جي هڪ لاڳاپيل جنس سان گڏ الڳ جنس (genus) ۾ شامل ڪرڻ مناسب آهي. ان کان علاوه Castanea alabamensis نالي هڪ ٻي شاهي بلوط پڻ آهي، جيڪا شايد هڪ صحيح ۽ خودمختيار جنس هجي.[34]

ذيلي جنس تصوير سائنسي نالو عام نالو قدرتي ورڇ
آمريڪي شاهي بلوط Castanea dentata آمريڪي شاهي بلوط اتر آمريڪا جو اوڀر وارو حصو
Castanea pumila آمريڪي يا ايلگيني چنڪاپن، جنهن کي "ٻونا شاهي بلوط" پڻ چيو وڃي ٿو آمريڪا جا ڏاکڻا ۽ اوڀر وارا علائقا[35][27]
Castanea ozarkensis اوزارڪ چنڪاپن آمريڪا جا ڏکڻ اوڀر ۽ وچ اولهه وارا علائقا
ايشيائي شاهي بلوط Castanea mollissima چيني شاهي بلوط چين، ويٽنام، ڀارت ۽ اتر ڪوريا
Castanea henryi چيني چنڪاپن (هينري جو شاهي بلوط) چين
Castanea seguinii سيگئن جو شاهي بلوط چين
Castanea crenata جاپاني يا ڪوريائي شاهي بلوط ڪورين ٻيٽ نما ۽ جاپان
يورپي شاهي بلوط Castanea sativa مٺو شاهي بلوط (آمريڪا ۾ "اسپيني شاهي بلوط" پڻ سڏيو وڃي ٿو) ڏاکڻي يورپ، قفقاز، اولهه ايشيا ۽ ايشيا ڪوچا جا حصا

ماحوليات

[سنواريو]

شاهي بلوط جو وڻ جهنگلي جيوت لاءِ خوراڪ ۽ رهائش فراهم ڪرڻ جي ڪري ماحولياتي لحاظ کان اهميت رکي ٿو. ان جا سخت ميوا جي، ڪبوتر، جهنگلي سوئر، هرڻ ۽ گلهري جهڙن ڪيترن ئي جانورن لاءِ اهم خوراڪ جو ذريعو آهن. آمريڪي ۽ چيني چنڪاپن (Castanea pumila ۽ Castanea henryi) جا سخت ميوا نسبتاً ننڍا هوندا آهن، پر اهي به ڪيترن ئي جهنگلي جانورن لاءِ خوراڪ جو هڪ اهم ذريعو آهن.[22]

پوک

[سنواريو]

تاريخ

[سنواريو]

يورپ ۽ قريب اوڀر

[سنواريو]

شاهي بلوط هزارين سالن کان ڏاکڻي يورپ، ترڪي، ڏکڻ اولهه ايشيا ۽ اوڀر ايشيا ۾ بنيادي خوراڪ طور استعمال ٿيندو رهيو آهي.[29][36] خاص طور جبلستاني بحري روم وارن علائقن ۾، جتي اناج جي پوک محدود يا ناممڪن هئي، اتي شاهي بلوط وڏي حد تائين اناج جو متبادل بڻيو.[37][38]

انساني هٿان شاهي بلوط جي پوک جا ثبوت لڳ ڀڳ 2000 ق.م. کان ملن ٿا.[39] سڪندر اعظم ۽ قديم روم جي فوجن پنهنجي مختلف مهمن دوران يورپ جي ڪيترن ئي علائقن ۾ شاهي بلوط جا وڻ پوکيا. روايت موجب، 401–399 ق.م. دوران ايشيا ڪوچا مان واپسي ڪندڙ هڪ يوناني فوج پنهنجي گڏ ڪيل شاهي بلوطن جي ذخيرن جي مدد سان بک کان بچي وئي.[40]

قديم يوناني طبيبن، جهڙوڪ ڊائوسڪورائيڊ ۽ گئلين، شاهي بلوط جي دوائن واري استعمال جو ذڪر ڪيو آهي ۽ اهو پڻ لکيو آهي ته ان جي وڌيڪ استعمال سان پيٽ ۾ گيس پيدا ٿي سگهي ٿي.[41] ابتدائي عيسائين وٽ شاهي بلوط پاڪدامنيءَ جي علامت سمجهيو ويندو هو.[11] آلو جي يورپ ۾ متعارف ٿيڻ کان اڳ، ڪيترين ئي ٻيلي علائقن ۾ رهندڙ آباديون، جن کي ڪڻڪ جي اٽي تائين محدود رسائي هئي، پنهنجي ڪاربوهائيڊريٽن جي بنيادي ضرورت شاهي بلوط مان پوري ڪنديون هيون.[29] اٽلي جي ڪجهه علائقن ۾ شاهي بلوط مان ٺهيل ڪيڪ آلو جي متبادل طور استعمال ڪيو ويندو هو.[35]

1583ع ۾ شارل ايستيئن (چارلس ايسٽيئن) ۽ جين ليبو (Jean Liébault) لکيو ته "بيشمار ماڻهو رڳو شاهي بلوط تي گذارو ڪن ٿا".[42] 1802ع ۾ هڪ اطالوي زرعي ماهر ٽسڪني بابت لکيو ته "شاهي بلوط جو ميوو عملي طور اسان جي جبلستاني ماڻهن جي واحد خوراڪ آهي"،[43] جڏهن ته 1879ع ۾ لکيو ويو ته اهو اڌ سال تائين تقريباً پوري آباديءَ جي خوراڪ جو بنيادي ذريعو هوندو هو ۽ اناج جو مڪمل متبادل بڻيل هوندو هو.[44] شاهي بلوط جي ٻيلن ۾ موجود ھڪ سئو گھوڙو شاھي بلوط، جيڪو مائونٽ ايٽنا تي واقع آهي، دنيا جو سڀ کان پراڻو زنده شاهي بلوط جو وڻ سمجهيو وڃي ٿو، ۽ اهو پنهنجي غيرمعمولي جسامت سبب پڻ مشهور آهي. شاهي بلوط جا وڻ خاص طور بحر روم جي طاس (ميڊيٽرينئن بيسن) ۾ ڀرپور نموني وڌن ٿا.[13]

1584ع ۾ جينووا جي جمهوريه، جيڪا ان وقت ڪورسيڪا تي حڪمران هئي، جي گورنر حڪم جاري ڪيو ته هر هاري ۽ زميندار هر سال گهٽ ۾ گهٽ چار وڻ پوکي: هڪ شاهي بلوط، هڪ زيتون، هڪ انجير ۽ هڪ توت جو وڻ. ان حڪم جي نتيجي ۾ ڪيترين ئي آبادين جي بنياد پئي ۽ انهن جي خوشحالي شاهي بلوط جي ٻيلن سان وابسته ٿي وئي.[45]

فرانس ۾ مئرون گليس (کنڊ ۾ محفوظ ڪيل شاهي بلوط) هڪ مشهور روايتي مٺائي آهي، جيڪا فرانسيسي طرزِ پچائڻ جي لڳ ڀڳ سورهن مرحلن مان گذري تيار ڪئي ويندي آهي ۽ روايتي طور ڪرسمس ۽ نئين سال جي موقعي تي پيش ڪئي ويندي آهي.[11] اٽلي جي موڊينا شهر ۾ شاهي بلوط کي ڀُڃڻ ۽ پيش ڪرڻ کان اڳ شراب ۾ ڀڄايو ويندو آهي،[11] جڏهن ته توسڪيني ۾ روايتي طور سينٽ سائمن جو ڏينھن تي ان کي کاڌو ويندو آهي.[40] روماگنا علائقي ۾ ڀڳل شاهي بلوط عام طور مقامي روايتي شراب ڪئنينا ڊي روماگنا ( Cagnina di Romagna) سان گڏ پيش ڪيا ويندا آهن. پرتگال ۾ سينٽ مارٽن جي ڏينهن تي ڀڳل شاهي بلوط کائڻ هڪ قديم روايت آهي. گذريل ڪجهه صدين دوران شاهي بلوط جي مقبوليت گهٽجي وئي، جنهن جو هڪ اهم سبب ان کي "غريبن جي خوراڪ" سمجهڻ هو.[46] ڪيترائي ماڻهو شاهي بلوط جي اٽي مان ٺهيل ماني کي حقيقي ماني نه سمجهندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جو اٽو خمير اچڻ سان ڦولجندو ناهي. ڪجهه ليکڪن ته ان بابت منفي رايا پڻ ڏنا؛ 1770ع ۾ هڪ مصنف ان ماني کي "چهري جو رنگ ڦڪو ڪندڙ" قرار ڏنو،[47] جڏهن ته 1841ع ۾ ٻئي مصنف ان کي "سوپ سڏجندڙ گاري" سان تشبيهه ڏني.[48] ويهين صديءَ جي آخري ڏهاڪن ۾ شاهي بلوط جي پوک ۽ استعمال ۾ ٻيهر دلچسپي پيدا ٿي. ان جو هڪ سبب آمريڪا ۾ 1930ع واري ڏهاڪي کان شروع ٿيندڙ وڏي پيماني تي ٻيلاڪاري جا منصوبا هئا، جن جو مقصد ڪيسٽينا سيٽيويا جون اهڙيون پوکي ويل جنسون تيار ڪرڻ هو، جيڪي شاهي بلوط جي بيماري (چيسٽ نٽ بلائيٽ) جي مزاحمت رکن ۽ اناج جي فراهميءَ تي وڌندڙ دٻاءُ کي به گهٽائي سگهن.

اٽلي ۾ شاهي بلوط جي پيداوار جو سڀ کان اهم علائقو مگيلو آهي. 1996ع ۾ يورپي برادري مگيليو جي مٺي شاهي بلوط کي تحفظ يافته جاگرافيائي اشاري جو درجو ڏنو، جيڪو فرانس جي ايپيليشن ڊي' اوريجني ڪنٽرولي جي برابر حيثيت رکي ٿو. هن قسم جو شاهي بلوط نمايان مٺو هوندو آهي، ان جي کل آسانيءَ سان لهي ويندي آهي، ان ۾ اٽو جهڙي بناوت يا تيز ڪسائپ نه هوندي آهي، ۽ ان جي ذائقي ۾ وينيلا، هيزل نٽ ۽ هلڪي انداز ۾ تازي ماني جهڙا احساس ملندا آهن. ان ۾ خمير، ڦڦوند، سڙاند يا ڪاغذ جهڙي اڻ وڻندڙ بوءِ به نه هوندي آهي، جيڪا ڪڏهن ڪڏهن ٻين شاهي بلوطن ۾ محسوس ٿيندي آهي.[49]

فرانس ۾ شاهي بلوط جي پيداوار جا اهم علائقا آرديش، وار (اوڀر پرووانس)، ڪيوينز (گارڊ ۽ لوزير جا ضلعا) ۽ ليون جو علائقو آهن. فرانس هر سال هڪ هزار ٽن کان وڌيڪ شاهي بلوط پيدا ڪري ٿو، پر ان جي باوجود تقريباً اٺ هزار ٽن شاهي بلوط، خاص طور اٽلي مان، درآمد ڪري ٿو.[50]

پرتگال جي ماديئرا ٻيٽَ واري خودمختيار علائقي ۾ شاهي بلوط مان تيار ڪيل شراب هڪ روايتي مشروب آهي، جيڪو سياحن ۽ براعظمي پرتگال ۾ به تيزيءَ سان مقبول ٿي رهيو آهي.[51]

برطانيا ۾ قديم پولن (pollen) جي مطالعي مان معلوم ٿئي ٿو ته مٺو شاهي بلوط مقامي وڻ نه هو، پر ڪنهن زماني ۾ ٻاهران متعارف ڪرايو ويو هو. اهو رومي دور جي ڪيترن ئي آثارن سان لاڳاپيل ملي ٿو، پر ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو ان دور کان اڳ ئي برطانيا ۾ موجود هو.[52]

بادشاهه جان جي دور ۾ تيار ڪيل زميني حدبندين جي رڪارڊن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڏکڻ گلئوسيسٽر شائر ۾ موجود مشهور ٽارٽ ورٿ شاھ بلوط ان وقت به هڪ نمايان قدرتي نشان هو. بادشاهه اسٽيفن جي زماني ۾ ان کي "ٽورٽورٿ جو عظيم شاهي بلوط" سڏيو ويندو هو. 1720ع ۾ زمين کان پنج فوٽ اوچائيءَ تي ان جي ٿڙ جو گهيرو پنجاهه فوٽن کان وڌيڪ ماپيو ويو هو.[53]

ايشيا

[سنواريو]

جاپان ۾ شاهي بلوط نئين سال جي روايتي کاڌن جو اهم حصو آهي ۽ ڪاميابي سان گڏ ڏکين حالتن تي ضابطو، همت ۽ طاقت جي علامت پڻ سمجهيو ويندو آهي.[11] جاپاني شاهي بلوط (ڪري) جي پوک چانور جي پوک کان به اڳ شروع ٿي چڪي هئي،[54] جڏهن ته چيني شاهي بلوط (C. mollissima) جي پوک لڳ ڀڳ 2,000 کان 6,000 سال اڳ شروع ٿي هئي.[18]

برطانوي نوآبادياتي دور (اٺارهين صديءَ جي وچ ڌاري کان 1947ع تائين) دوران مٺو شاهي بلوط (C. sativa) وڏي پيماني تي برصغير جي معتدل آبهوا وارن علائقن، خاص طور هيٺين ۽ وچين هماليه ۾ متعارف ڪرايو ويو. اڄ به اهي وڻ اتر ڀارت جي برطانوي دور ۾ قائم ٿيل ڪيترن ئي جابلو شهرن (ھل اسٽيشنن) ۾، ۽ گهٽ مقدار ۾ ڀوٽان ۽ نيپال ۾ ملن ٿا. انهن کي گهڻو ڪري زينتي وڻ طور پوکيو ويندو آهي ۽ برطانوي دور ۾ قائم ٿيل نباتاتي باغن ۽ سرڪاري عمارتن جي احاطن ۾ پڻ موجود آهن.

چين ۾ شاهي بلوط جون لڳ ڀڳ 300 پوکي ويل قسمون موجود آهن. انهن مان ڊانڊونگ (Dandong) نالي قسم، جيڪو جاپاني شاهي بلوط (C. crenata) سان تعلق رکي ٿو، ليائوننگ صوبي جي اهم پوکي ويل قسمن مان هڪ آهي.[55]

ڏکڻ ڪوريا ۾ ڀڳل شاهي بلوط (gunbam) سياري جي مشهور خوراڪ آهي ۽ ابن ڏاڏن جي ياد ۾ ٿيندڙ روايتي رسمن ۾ خوشحالي ۽ فراواني جي علامت طور پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. ڀڳل شاهي بلوط ڪوريائي لوڪ گيتن، جهڙوڪ گنبام ٽاريئونگ، ۾ به ذڪر ٿيل آهي، جيڪو شاهي بلوط جي واکاڻ ڪري ٿو،[56] ۽ Jeongseokga ۾ پڻ، جيڪو گوريو دور جو هڪ مشهور گيت آهي. گونگجو، جيڪو بيڪجي سلطنت جي اڳوڻين گاديءَ وارن شهرن مان هڪ هو، پنهنجي شاهي بلوطن جي پيداوار لاءِ مشهور آهي، جتي هر سال سياري ۾ شاهي بلوط جو ميلو پڻ منعقد ٿيندو آهي. سامگوڪجي (ٽن بادشاھتن جو رڪارڊ) ۾، جيڪو جن خاندان جي دور ۾ ترتيب ڏنو ويو، شاهي بلوط جو ذڪر بيڪجي جي قديم علائقي ماهان جي بيان ۾ پڻ ملي ٿو.[57]

فلپائن ۾ مقامي جنس تالاڪاتاڪ يا فلپائني شاهي بلوط (ڪيسٽانوپسس فلپينينسس) جي واپاري پيماني تي پوک نه ڪئي ويندي آهي، پر ان جا سخت ميوا جهنگ مان گڏ ڪري مقامي طور استعمال ڪيا ويندا آهن.[58][59] درآمد ٿيل شاهي بلوط، جنهن کي ٽيگالاگ ۾ ڪاسٽانياس (اسپيني ڪاسٽاناس مان نڪتل) چيو ويندو آهي، فلپائن ۾ ڪرسمس جي موسم دوران روايتي طور گهٽيءَ تي وڪرو ٿيندڙ مشهور خوراڪ مان هڪ آهي.[60][61][62]

اتر آمريڪا

[سنواريو]

اتر آمريڪا جي مقامي باشندن يورپي آبادڪارن جي آمد کان گهڻو اڳ، ۽ چيسٽنٽ بلائيٽ (شاھ بلوط بلائيٽ ) جي ظاهر ٿيڻ کان به اڳ، آمريڪي شاهي بلوط، خاص طور ڪيسٽانيا ڊينٽاٽا، ۽ ٻين مقامي جنسن جا سخت ميوا خوراڪ طور استعمال ڪندا هئا.[40] اپاليشي جبلن جي ڪجهه علائقن ۾ سخت ڪاٺ وارن وڻن (hardwoods) جو لڳ ڀڳ چوٿون حصو شاهي بلوط تي مشتمل هوندو هو. بالغ وڻ اڪثر لڳ ڀڳ 50 ft (15 m) تائين بنا ٽارين جي سڌا وڌندا هئا ۽ سندن اوچائي تقريباً 100 ft تائين، جڏهن ته ٿڙ جو سراسري قطر لڳ ڀڳ 5 ft هوندو هو. مسيسيپي درياهه جي اوڀر وارن علائقن ۾ ٽن صدين تائين گهڻا انبار (barns) ۽ رهائشي گهر شاهي بلوط جي ڪاٺ مان تعمير ڪيا ويندا هئا.[63]

1911ع ۾ شايع ٿيل خوراڪ بابت ڪتاب گروسرز انسائيڪلوپيڊيا ۾ ذڪر آهي ته هالينڊ جي هڪ خوراڪ ساز ڪمپني پنهنجي تيار ٿيل "ڀاڄين ۽ گوشت" وارن کاڌن ۾ روايتي "گوشت ۽ بصر" ۽ "ساون مٽرن ۽ ٻڪري جي گوشت" سان گڏ "شاهي بلوط ۽ ساسيج" وارو کاڌو پڻ تيار ڪندي هئي. ڪتاب ۾ اهو پڻ بيان ڪيو ويو آهي ته شاهي بلوط جي موسم دوران ڪيترائي ڳوٺ هر سرءُ ۾ ٽن هفتن تائين ٻيلن ۾ گڏجي سخت ميوا گڏ ڪندا هئا ۽ پوءِ سڄي سياري دوران انهن جي تياري ۽ استعمال ۾ مصروف رهندا هئا. ان سان گڏ آمريڪا جي دڪانن ۾ خوراڪ جي محدود تنوع تي به تنقيد ڪئي وئي آهي.[35]

پر ان کان ٿوري ئي عرصي پوءِ آمريڪي شاهي بلوط تقريباً مڪمل طور تي چيسٽنٽ بلائيٽ جي وبا سبب تباهه ٿي ويو. 1904ع ۾ لانگ آئلينڊ، نيويارڪ ۾ پوکيل ڪجهه ايشيائي شاهي بلوطن تي هن فنگسي بيماريءَ جي سڃاڻپ ٿي، جنهن کان پوءِ اها تيزيءَ سان پکڙجي وئي. ايندڙ چاليهن سالن اندر اتر آمريڪا ۾ لڳ ڀڳ چار ارب آمريڪي شاهي بلوط جا وڻ تباهه ٿي ويا،[64] ۽ صرف مشيگن، وسڪانسن، ڪيليفورنيا ۽ اتر اولهه پئسفڪ جي ڪجهه علائقن ۾ ٿورا وڻ بچي سگهيا.[40]

هن بيماريءَ جي نتيجي ۾ آمريڪي شاهي بلوط جي ڪاٺ ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين بازار مان تقريباً غائب ٿي وئي، جيتوڻيڪ پراڻين عمارتن مان حاصل ڪيل ٻيهر استعمال لائق ڪاٺ (reclaimed lumber) اڃا تائين محدود مقدار ۾ ملي ٿي.[65] اڄڪلهه آمريڪي شاهي بلوط جا وڻ اڪثر اڪيلائيءَ ۾ بيٺل نظر اچن ٿا، يا وري ڪٽيل ٿڙن مان نڪرندڙ نون ڦٽن جي صورت ۾ موجود آهن. انهن مان فقط ٿورا ئي ايترا وڌي سگهن ٿا جو مرڻ کان اڳ ٻج پيدا ڪري سگهن. اهو محدود جينياتي مواد آمريڪي شاهي بلوط جي اهڙين نون جنسن جي تياريءَ لاءِ استعمال ڪيو پيو وڃي، جن ۾ بيماريءَ جي مزاحمتي ايشيائي شاهي بلوطن جا صرف ضروري جين شامل ڪيا ويا آهن.

1930ع واري ڏهاڪي کان آمريڪا ۾ انهن وڻن جي ٻيهر بحاليءَ جون ڪوششون جاري آهن، ۽ ميساچوسٽس سميت ڪيترين ئي رياستن ۾ شاهي بلوط جي ٻيهر پوک ۽ واڌاري جا منصوبا هلندڙ آهن.[66][67] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ جينياتيات جي ماهر چارلس برنھم ايشيائي شاهي بلوط کي آمريڪي شاهي بلوط سان بار بار تزاوج ڪرائڻ جو پروگرام شروع ڪيو، جنهن جو مقصد آمريڪي شاهي بلوط ۾ بيماريءَ خلاف مزاحمت پيدا ڪرڻ هو، جڏهن ته ان جي اصل جينياتي خصوصيتن کي به وڌ کان وڌ برقرار رکيو وڃي.[68]

1950ع واري ڏهاڪي ۾ ڊنسٽن شاهي بلوط (Dunstan chestnut) گرينزبورو، اتر ڪيرولائنا ۾ تيار ڪيو ويو. اڄ آمريڪا ۾ هر سال پيدا ٿيندڙ چيسٽنٽ بلائيٽ کان مزاحمتي شاهي بلوطن جو وڏو حصو هن ئي قسم تي مشتمل هوندو آهي. هن قسم جو نالو ان جي تيار ڪندڙ رابرٽ ٽي. ڊنسٽن جي نالي پٺيان رکيو ويو آهي.[69][70]

اڄڪلهه شاهي بلوط جي طلب ان جي پيداوار کان وڌيڪ آهي. 2007ع دوران آمريڪا تقريباً 4,056 ٽن يورپي شاهي بلوط، جن جي ڪل ماليت لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ آمريڪي ڊالر هئي، درآمد ڪيا.[71] آمريڪا ۾ شاهي بلوط جي صنعت اڃا شروعاتي مرحلي ۾ آهي ۽ دنيا جي ڪل پيداوار جو هڪ سيڪڙو کان به گهٽ پيدا ڪري ٿي. ويهين صديءَ جي وچ کان آمريڪا جون گهڻيون درآمدون ڏاکڻي اٽلي مان ٿينديون رهيون آهن، جتي سيسلي جا وڏا، گوديدار ۽ خوش ذائقا شاهي بلوط اعليٰ معيار جا سمجهيا وڃن ٿا. ڪجهه مقدار پرتگال ۽ فرانس مان پڻ درآمد ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته چين ۽ ڏکڻ ڪوريا به اهم فراهم ڪندڙ ملڪن ۾ شامل آهن.[71] فرانس جي مئراں (marrons) نالي پوکي ويل قسمن کي اعليٰ معيار سبب خاص پسند ڪيو ويندو آهي ۽ نفيس خوراڪ وارن دڪانن ۾ مهانگي اگهه تي وڪرو ڪيو ويندو آهي.[11] 2024ع تائين آمريڪا هر سال لڳ ڀڳ 75 لک پائونڊ غير نامياتي (non-organic) شاهي بلوط درآمد ڪندو آهي.[72]

2005ع ۾ آمريڪي شاهي بلوط جي شعبي بابت ٿيل هڪ سروي موجب، اڪثر پيدا ڪندڙ اهڙا جزوقتي آبادگار آهن، جيڪي پنهنجي موجوده زرعي ڪاروبار سان گڏ شاهي بلوط به پوکن ٿا، يا وري شوقيه پوک ڪندڙ آهن.[73] هڪ ٻئي مطالعي موجب موجوده آسٽريليائي مارڪيٽ جي حالتن ۾ نئين باغڪاري منصوبي تي ٿيل سيڙپڪاري جي واپسي ۾ لڳ ڀڳ 13 سال لڳن ٿا.[74]

ننڍي پيماني تي شاهي بلوط جي پوک شروع ڪرڻ لاءِ شروعاتي سرمايو نسبتاً گهٽ گهربل هوندو آهي، جنهن سبب موجوده باغن مان لڳ ڀڳ اڌ جو پکيڙ صرف 3 کان 10 ايڪڙن جي وچ ۾ آهي. شعبي جي محدود پيداوار جو ٻيو اهم سبب اهو آهي ته گهڻا باغ ڏهن سالن کان به گهٽ عرصو اڳ قائم ٿيا آهن، تنهنڪري انهن جا وڻ هاڻي ئي واپاري پيداوار جي مرحلي ۾ داخل ٿي رهيا آهن.[73] جيڪڏهن ڏهه سال پراڻي هڪ وڻ مان سراسري طور 10 ڪلوگرام پيداوار جو اندازو لڳائجي، ته اهو هڪ محفوظ اندازو آهي، جيتوڻيڪ ساڳئي عمر جا ڪي غيرمعمولي وڻ 100 ڪلوگرام تائين به پيداوار ڏئي چڪا آهن.[74] انهيءَ ڪري اڪثر آبادگارن جي سالياني آمدني 5,000 آمريڪي ڊالرن کان گهٽ آهي، جڏهن ته لڳ ڀڳ ٽئين حصي اڃا تائين ڪا به واپاري وڪري حاصل نه ڪئي آهي.[73]

ان کان سواءِ، آمريڪا ۾ هن وقت تائين پوکيل گهڻا باغ چيني شاهي بلوط جي جنسن تي ٻڌل آهن، پر انهن مان حاصل ٿيندڙ شيون اڃا وڏي پيماني تي مارڪيٽ ۾ موجود نه آهن.[73]

آمريڪي شاهي بلوط فائونڊيشن، نيويارڪ رياستي يونيورسٽي ماحولياتي سائنس ۽ ٻيلاڪاري ڪاليج (SUNY ESF)، آمريڪي شاهي بلوط همڪار فائونڊيشن ۽ تعليم، تحقيق ۽ صنعت سان لاڳاپيل ٻين ڪيترن ئي ادارن جي سهڪار سان اهڙي قسم جي آمريڪي شاهي بلوط جي ترقيءَ جي آخري مرحلن ۾ آهي، جيڪا پنهنجي اصل جينياتي خصوصيتن ۾ آمريڪي شاهي بلوط جي تمام ويجهو هجي، پر ساڳئي وقت ان ۾ ايشيائي شاهي بلوط مان ورتل چيسٽنٽ بلائيٽ جي مزاحمت وارو جين پڻ شامل هجي.[75]

شاهي بلوط جي وڻن کي نامياتي (Organic) طريقي سان آسانيءَ سان پوکي سگهجي ٿو،[73] تنهنڪري جيڪڏهن مارڪيٽ ۾ مقامي برانڊن کي ترقي ملي ۽ ٻيون حالتون ساڳيون رهن، ته مقامي طور پيدا ٿيل شاهي بلوط درآمدي پيداوار کان وڌيڪ اگهه حاصل ڪري سگهن ٿا. موجوده وڏي درآمد به ان ڳالهه جي نشاندهي ڪري ٿي ته مستقبل ۾ هن مارڪيٽ ۾ واڌ جا سٺا امڪان موجود آهن.[73]

2008ع تائين، کل سميت تازن شاهي بلوطن جي هول سيل قيمت تقريباً 1.50 آمريڪي ڊالر في پائونڊ (3.30 آمريڪي ڊالر في ڪلوگرام) کان شروع ٿي، جڏهن ته پرچون مارڪيٽ ۾ اها تقريباً 5 آمريڪي ڊالر في پائونڊ (11 آمريڪي ڊالر في ڪلوگرام) تائين پهچندي هئي. قيمت جو دارومدار بنيادي طور ميون جي جسامت تي هوندو هو.[71][73]

آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ

[سنواريو]

1850ع ۽ 1860ع وارن ڏهاڪن دوران آسٽريليا جي سون جي ڊوڙ (آسٽريليائہ گولڊ رش) کان پوءِ يورپ مان آيل آبادڪارن آسٽريليا ۾ پهريون ڀيرو يورپي شاهي بلوط جا وڻ پوکيا، جنهن جا تاريخي رڪارڊ موجود آهن.[18] ان کان پوءِ قائم ٿيندڙ اڪثر باغن ۾ ڪيسٽانيا سيٽيوا (يورپي يا مٺو شاهي بلوط) پوکيو ويو، جيڪو اڄ به آسٽريليا ۾ سڀ کان وڌيڪ پوکجندڙ جنس آهي. انهن مان ڪجهه وڻ اڃا تائين موجود آهن. اتر وڪٽوريا ۾ ڪجهه وڻ لڳ ڀڳ 120 سال پراڻا آهن ۽ سندن اوچائي 60 ميٽر تائين پهچي ٿي.[حوالو گهربل]

شاهي بلوط اولهه آسٽريليا جي ڏکڻ اولهه واري علائقي ۾ سٺي نموني وڌندو آهي، جتي سياري ۾ ٿڌ ۽ اونهاري ۾ گرم کان تمام گرم موسم هوندي آهي.[29] 2008ع تائين ملڪ ۾ لڳ ڀڳ 350 آبادگار شاهي بلوط پوکي رهيا هئا، جيڪي هر سال تقريباً 1,200 ٽن پيداوار حاصل ڪندا هئا. ان مان لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو پيداوار اتر اوڀر وڪٽوريا مان ايندي آهي. پيداوار جو وڏو حصو آسٽريليا جي گهرو تازن ميون واري مارڪيٽ ۾ وڪرو ڪيو ويندو آهي. شاهي بلوط آهستي آهستي آسٽريليا ۾ وڌيڪ مقبول ٿي رهيو آهي، ۽ گذريل 15 کان 25 سالن دوران واپاري باغن جي واڌ سبب ايندڙ ڏهن سالن ۾ پيداوار ۾ نمايان اضافي جي اميد ڪئي وڃي ٿي.[33][29]

آسٽريليا ۾ سڀ کان عام پوکيل جنس يورپي شاهي بلوط (ڪيسٽانيا سيٽيويا ) آهي، جيتوڻيڪ ٻين جنسن ۽ ڪجهه سنڪر (هائبرڊ) قسمن جي به محدود پيماني تي پوک ڪئي وئي آهي.[33] جاپاني شاهي بلوط ( ڪيسٽانيا ڪريناٽا ) آلي ۽ نمي واري آبهوا، توڙي لڳ ڀڳ 30 ڊگري سينٽي گريڊ تائين گرم اونهاري ۾ به سٺي نموني وڌندو آهي. اهو ويهين صديءَ جي شروعات ۾ نيوزيلينڊ ۾ متعارف ڪرايو ويو، خاص طور اتر ٻيٽ جي مٿئين حصي ۾.[18]

پوک جي ماحوليات

[سنواريو]

آبهوا ۽ موسمي واڌ ويجهه جو چڪر

[سنواريو]

شاهي بلوط جي وڻن مان بهتر پيداوار حاصل ڪرڻ لاءِ ضروري آهي ته سياري جي آرام واري مرحلي (Dormancy) دوران انهن کي ڪافي ٿڌ ملي.[29][74] ٿڌ، برفباري ۽ پالو وڻن لاءِ نقصانڪار نه، پر گهڻو ڪري فائديمند هوندا آهن.[29][74] برطانيا ۾ آرام واري مرحلي دوران شاهي بلوط جا وڻ سخت سردي سهي سگهن ٿا، ۽ رائل هارٽيڪلچرل سوسائٽي جي H6 سختي واري درجي موجب −20 °C تائين جي گرمي پد کي برداشت ڪن ٿا.[76][77] اهي برطانيا جي اترئين حصي، اتر اسڪاٽلينڊ تائين، ڪاميابيءَ سان پوکيا وڃن ٿا.[21]

تنهن هوندي به، بهار ۾ نڪرندڙ نوان ڦٽ، ڀلي پختن وڻن جا هجن، پالي جي اثر کان آسانيءَ سان متاثر ٿين ٿا.[76][78] شاهي بلوط ۾ ڪونپلن جو ڦٽڻ گهڻن ٻين ميويدار وڻن جي ڀيٽ ۾ دير سان ٿيندو آهي، تنهنڪري دير سان پوڻ وارو پالو نون ڪونپلن کي نقصان پهچائي سگهي ٿو.[74]

شاهي بلوط جا وڻ عام طور سمنڊ جي سطح کان 200 کان 1,000 ميٽرن جي اوچائيءَ تائين ملي سگهن ٿا،[74] جيتوڻيڪ ڪجهه ذريعا 300 کان 759 ميٽر جي وچ واري اوچائيءَ کي وڌيڪ مناسب قرار ڏين ٿا.[79] جڏهن ته مائونٽ ايٽنا تي موجود مشهور هنڊريڊ هارس چيسٽنٽ لڳ ڀڳ 1,200 ميٽر جي اوچائيءَ تي بيٺل آهي.[80] شاهي بلوط سامونڊي هوائن کي به برداشت ڪري سگهي ٿو، پر اهڙين حالتن ۾ ان جي واڌ ويجهه ڪجهه گهٽجي ويندي آهي.[78]

ٻج سياري جي پڇاڙيءَ يا بهار جي شروعات ۾ ڦٽندا آهن،[76][78] پر انهن جي حياتي مختصر هوندي آهي. جيڪڏهن ٻجن کي نميءَ سان گڏ ٿڌي هنڌ تي رکيو وڃي ته اهي ڪجهه مهينن تائين محفوظ رهي سگهن ٿا، پر وقت بوقت انهن جي جاچ ضروري آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي اڳواٽ ڦٽي به سگهن ٿا.[78] گهٽ گرمي پد آرام واري مرحلي کي ڊگهو ڪري ڇڏيندو آهي.[27]

بهتر نتيجن لاءِ ٻجن کي پچڻ شرط پوکڻ گهرجي، يا ته ٿڌي نرسري (Cold frame) ۾ يا ٻاهر ٻج جي ڪياري ۾،[81] جتي انهن کي مستقل جاءِ تي منتقل ڪرڻ کان اڳ هڪ يا ٻه سال تائين وڌڻ ڏنو وڃي.[78] جيڪڏهن ٻج ڪنڊين يا ٿانون ۾ پوکيا وڃن ته انهن کي اونهاري يا سرءُ ۾ مستقل هنڌ تي منتقل ڪري سگهجي ٿو. پهرين سياري دوران انهن کي سخت سردي کان،[76] ۽ ڪوئن ۽ گلهري جهڙن جانورن کان بچائڻ ضروري آهي.[78]

شاهي بلوط پاڻ ۾ زرخيزي (Self-sterile) نه رکندو آهي، تنهنڪري ڪامياب گرده افشاني لاءِ گهٽ ۾ گهٽ ٻه وڻ پوکڻ ضروري آهن.[78][82][83]

مٽي جون گهرجون

[سنواريو]

ڪيسٽانيا جي جنسن جي واڌ ويجهه لاءِ سٺي نيڪال واري ۽ مناسب نمي رکندڙ مٽي سڀ کان وڌيڪ موزون آهي.[74][83] هي وڻ اونهي ۽ هلڪي لاٿ واري زمين کي پسند ڪري ٿو، جڏهن ته اٿلي زمين يا اهڙي ڳري مٽي، جنهن جي هيٺان پاڻي نه لنگهندڙ چيڪي تهه (Clay subsoil) هجي، ان لاءِ مناسب نه هوندي آهي.[74]

چيني شاهي بلوط (ڪيسٽانيا موليسيما) زرخيز ۽ سٺي نيڪال واري مٽيءَ ۾ بهترين وڌندو آهي، پر نسبتاً خشڪ، پٿريلي يا غذائي لحاظ کان غريب مٽيءَ ۾ به سٺي نموني وڌي سگهي ٿو.[84]

جيتوڻيڪ ڪيسٽانيا جون جنسون تمام تيزابي مٽيءَ ۾ به وڌي سگهن ٿيون،[78] پر انهن لاءِ وڌيڪ مناسب تيزابيت **pH 5.5 کان 6.0** جي وچ ۾ سمجهي وڃي ٿي.[74] هي وڻ الڪلائن (Alkaline) يا چوني واري مٽي ۾ سٺو نٿو وڌي،[5][78] جڏهن ته گرينائيٽ، بلوا پٿر (Sandstone) يا شسٽ (Schist) مان ٺهيل مٽيءَ ۾ ڀرپور واڌ ڪري ٿو.[5]

الڪلائن مٽيءَ ۾ شاهي بلوط جي پوک ممڪن بڻائڻ لاءِ ان کي اوڪ جي پاڙن (Rootstock) تي قلم ڪري پوکي سگهجي ٿو.[65]

تازو صاف ڪيل زمين تي پوک ڪرڻ کان پاسو ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهڙي زمين ۾ آرميليريا ميليا (Armillaria mellea) نالي فنگس جي ڪري پاڙن جي سڙڻ (Root rot) جو خطرو وڌي سگهي ٿو.[74]

سج جي روشني

[سنواريو]

ڪيسٽانيا جون جنسون مڪمل سج واري جاءِ کي پسند ڪن ٿيون.[83] اوهايو ۾ ڪيسٽانيا ڊينٽيٽا جي ننڍن ٻوٽن تي ڪيل هڪ تجربي مان معلوم ٿيو ته بهترين واڌ ويجهه لاءِ سڌي سج جي روشني ضروري آهي.[85]

ڪڏهن ڪڏهن وڻ جي ٿڙ جي هيٺئين حصي تي اڇو رنگ ڪيو ويندو آهي، جيئن مناسب ڇانوَ (Canopy) ٺهڻ تائين ان کي تيز سج سبب ٿيندڙ ڇل سڙڻ (Sunburn) کان بچائي سگهجي.[74]

وڻن جي وچ ۾ مناسب فاصلو رکڻ سان سندن تاج هيٺاهون ۽ ويڪرو ٿيندو آهي، جنهن سان هر وڻ تائين سج جي روشني چڱيءَ طرح پهچندي آهي ۽ ميوي جي پيداوار وڌندي آهي. جڏهن ٻه شاهي بلوط جا وڻ هڪ ٻئي سان تمام گهڻو لڳي وڃن ٿا، تڏهن ميوي جي پيداوار تمام گهٽ، يا ڪڏهن بلڪل به نه ٿيندي آهي.

جديد واپاري باغن ۾ وڻن جي وچ وارو فاصلو عام طور **7 × 7 ميٽر** کان **20 × 20 ميٽر** تائين رکيو ويندو آهي. ويجها فاصلا شروعاتي سالن ۾ پيداوار جلد وڌائين ٿا، پر بعد ۾ وڻن جي سخت ڇانگ يا ڪجهه وڻن جي ڪٽائي ضروري بڻجي ويندي آهي.[74]

محفوظ ڪرڻ

[سنواريو]

تازن شاهي بلوطن کي سڌو سنئون استعمال ڪرڻ کان علاوه، انهن کي ڊٻن ۾ بند (Canning)، گاڙهي لُئي (Puree) جي صورت ۾ تيار ڪرڻ يا کنڊ ۽ شربت ۾ محفوظ ڪرڻ (مئراں گلاسي؛ Marrons glacés) پڻ عام آهي.

ڇل لاهيل ۽ پچايل شاهي بلوطن کي ڍڪي فرج ۾ رکڻ گهرجي ۽ 3 کان 4 ڏينهن اندر استعمال ڪرڻ گهرجي. پچايل شاهي بلوط، ڀلي اهي سڄا هجن، ٽڪرن ۾ ڪٽيل هجن يا لُئي جي صورت ۾ هجن، هوا نه لنگهندڙ بند ٿانون ۾ رکي منجمد (Freeze) ڪري سگهجن ٿا، جتي اهي لڳ ڀڳ نَوَ مهينن تائين محفوظ رهن ٿا.

ڇاڪاڻ⁠تہ شاهي بلوطن ۾ پاڻيءَ جو مقدار نسبتاً وڌيڪ هوندو آهي، تنهنڪري انهن ۾ ٻاڦوٽ (Transpiration) جي شرح به وڌيڪ هوندي آهي، جنهن سبب انهن جو وزن آهستي آهستي گهٽجندو رهي ٿو. انهيءَ ڪري اهي عام سخت ميون بدران تازن ميون وانگر رويو ظاهر ڪن ٿا. ان سبب انهن کي هر وقت ٿڌي ماحول ۾ رکڻ گهرجي، جنهن ۾ وڪري دوران دڪانن ۾ رکڻ به شامل آهي.[74]

مصنوعي ٿڌي رکڻ واري نظام کان سواءِ شاهي بلوطن کي ڪيترن ئي مهينن تائين تازو رکڻ لاءِ فصل لڻڻ کان پوءِ انهن کي لڳ ڀڳ 20 ڪلاڪ ٿڌي پاڻيءَ ۾ ٻوڙي رکيو ويندو آهي. ان کان پوءِ انهن کي ڇانوَ ۾ سڪايو ويندو آهي ۽ پوءِ سُڪي واريءَ جي تهن ۾ رکي محفوظ ڪيو ويندو آهي.[46]

شاهي بلوط ٻجن وانگر حياتياتي رويو رکن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي اٿيلين (Ethylene) تمام گهٽ مقدار ۾ پيدا ڪن ٿا ۽ سندن تنفس (Respiration) جي شرح پڻ گهٽ هوندي آهي، جيڪا گرمي پد موجب تقريباً 5 کان 20 ملي گرام في ڪلوگرام في ڪلاڪ تائين هوندي آهي.[27]

آفتون

[سنواريو]
ٿڻائتا جانور ۽ پکي
[سنواريو]
  • ڀوريون گلهريون وڻ جي لڳ ڀڳ اٺن سالن جي عمر کان پوءِ ان جي ڇوڏي کائڻ يا لاهڻ شروع ڪن ٿيون، ۽ اهو عمل وڻ جي سڄي حياتي دوران جاري رهي سگهي ٿو.[74]
  • سها ۽ والابي نوجوان وڻن کي سخت نقصان پهچائي سگهن ٿا. تنهنڪري اهڙن وڻن کي لوڙهي ذريعي يا ٿڙ کي سسال (Sisal) يا ڪنهن ٻئي مناسب حفاظتي مواد سان ويڙهي محفوظ ڪرڻ گهرجي. هرڻ ۽ ڪينگرو پڻ نقصانڪار ثابت ٿي سگهن ٿا.[74]
  • فصل لهڻ واري موسم ۾ ڍڳا ۽ گهوڙا ڪريل شاهي بلوطن کي نقصان پهچائي سگهن ٿا، تنهنڪري ڪڏهن ڪڏهن انهن کي روڪڻ لاءِ عارضي لوڙهي جي ضرورت پوي ٿي.[74]
  • سلفر-چوٽي وارو ڪاڪاٽو (Sulphur-crested cockatoo) نوجوان وڻن تي پنهنجي چهنب کي تيز ڪرڻ دوران لڳ ڀڳ 10 ملي ميٽر قطر تائين جون ٽاريون ڀڃي سگهي ٿو.[74]
  • روزيلا (Rosella) به فصل لهڻ واري موسم ۾ تڪليف جو سبب بڻجي سگهن ٿا.[74]
  • گلهريون، ڪوئا ۽ ٻيا ڪيترائي جاندار شاهي بلوط جي ٻج جي ڦٽڻ کان پوءِ ان کي کائي ويندا آهن. ان کان بچڻ لاءِ ٻوٽن کي شروعاتي مرحلي ۾ اندروني نرسري يا محفوظ هنڌ تي پوکيو ويندو آهي، ۽ کليل زمين ۾ منتقل ڪرڻ کان اڳ ٻج کي نئين ٻوٽي کان ڌار ڪيو ويندو آهي.[86]
حشرات
[سنواريو]
  • ڊرائيوڪوسمس ڪوريفيلس ، جيڪو اوڀرائي شاهي بلوط جي گال ڀنڀوري جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، اصل ۾ چين جو مقامي حشر آهي، پر ٻين ڪيترن ئي ملڪن ۾ هڪ ناگوار حمله آور آفت بڻجي چڪو آهي. هي شاهي بلوط جي ڦر تي حملو ڪري ان کي تباهه ڪري ڇڏي ٿو، ۽ دنيا ۾ شاهي بلوط جي سڀ کان خطرناڪ آفتن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو.[87]
  • فائٽومايزا هارٽيڪولا ۽ ٻين گهڻ خوراڪ (پوليفيگس) قسمن جون سنڊيون شاهي بلوط جي نون ڦٽن ۽ پنن کي سڀ کان وڌيڪ نقصان پهچائيندڙ حشرن ۾ شمار ٿين ٿيون.[88][89]
  • اٽيليبس نائيٽنس نسبتاً گهٽ نقصان پهچائيندو آهي. هي پنن کي ويڙهي بيرل جهڙي شڪل ڏئي انهن جي اندر پنهنجا آنا ۽ سنڊيون محفوظ ڪندو آهي. هي حشر اپريل جي آخر کان جون جي وچ تائين ظاهر ٿيندو آهي ۽ خوراڪ حاصل ڪرڻ دوران گلن جي ڪونپلن کي نقصان پهچائيندو آهي.[89]
  • ٽشيريا ايڪيبلاڊيلا جي سنڊيون پنن جي اندر سفيد ۽ شفاف سرنگهون ٺاهينديون آهن. هي مئي ۽ جون دوران پنن تي آنا ڏينديون آهن، ۽ سندن سنڊيون پنن کي اندرئين پاسي کان کائي سفيد داغ پيدا ڪنديون آهن.[89]
  • اوڪ جي مَک (مائزوڪالس ڪيسٽينيڪولا) نون ڦٽن ۽ پنن جي چوٽين مان رس چوسي ٿي. هي يورپ ۽ اتر آمريڪا جي مقامي آهي ۽ مثال طور هنگري ۾ عام ملي ٿي. هن جي حملي سبب پن ته نٿا ويڙهجن، پر ڦٽن جي واڌ سست ٿي وڃي ٿي ۽ قلم ٿيل نوجوان ٻوٽن کي نقصان پهچي ٿو. واپاري باغن ۽ نرسرين ۾ ان جي ڪنٽرول لاءِ ڦٽن جي واڌ واري موسم دوران جراثيم ڪش دوائن جو اسپري ڪيو ويندو آهي. امڪان آهي ته شاهي بلوط جو موزائيڪ وائرس به هن مَک ذريعي منتقل ٿئي ٿو.[89][90]
  • شاهي بلوط جو سونڊو (ڪرڪليو ايلفيز) شاهي بلوط جي ڦر کي سڀ کان وڌيڪ نقصان پهچائيندڙ آفتن مان آهي. مادہ پنهنجي آنا ڦر جي خاردار ڇل (ڪپول) يا ڦر جي ڊنڊي جي ويجهو ڏيندي آهي. سنڊيون سخت ميوي کي کائي ڇڏينديون آهن ۽ اندر فقط ٽڪرا ۽ فضلو رهجي ويندو آهي. جڏهن ميوو پچي وڃي ٿو ته سنڊيون ان مان سوراخ ڪري زمين تي لهي وڃن ٿيون، جتي ايندڙ سال جولاءِ ۾ شفيري (پيوپا) ۾ تبديل ٿين ٿيون.

ڇاڪاڻ⁠تہ سنڊيون صرف ڪريل ميون مان ئي ٻاهر نڪري سگهن ٿيون، تنهنڪري جيڪڏهن ميوو گهڻي دير زمين تي پيو رهي يا فصل لهڻ وقت ڪيترائي ننڍا ميوو وڻن هيٺ رهجي وڃن ته انهن جي واڌ لاءِ سازگار حالتون پيدا ٿين ٿيون. ان ڪري ميوو ڪرڻ سان گڏ گڏ چونڊڻ، زمين جي باقاعده جوت ڪرڻ ۽ ضرورت پوڻ تي ننڍن قلم ٿيل وڻن تي جراثيم ڪش دوائن جو اسپري ڪرڻ سان هن آفت تي ضابطو آڻي سگهجي ٿو. شاهي بلوط جا باغ ترڪي اوڪ جي ٻيلن جي ڀرسان قائم ڪرڻ مناسب نه آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ هي آفت ٻنهي وڻن تي حملو ڪندي آهي.[89]

  • هنگري ۾ شاهي بلوط لاءِ هڪ ٻي اهم آفت ايڪورن پتنگ (ليسپيريسيا اسپلينڊانا) ۽ ان جون ذيلي جنسون آهن. انهن جون سنڊيون شاهي بلوط جي سونڊي جهڙو ئي نقصان پهچائين ٿيون، پر اهي ميوي جي ٽڪرن ۽ فضلي جي وچ ۾ خاص قسم جا ڄار به ٺاهين ٿيون. اولهه هنگري جي باغن ۾ هن آفت سبب 5 کان 41 سيڪڙو تائين نقصان رڪارڊ ڪيو ويو آهي، تنهنڪري واپاري باغن ۾ باقاعده حفاظتي اپاءَ ضروري آهن.[89]
  • نيوزيلينڊ ۾ گراس گرب ڀونرو نون ۽ نرم پنن کي کائي ڇڏيندو آهي. بهار جي پڇاڙيءَ ۾، جڏهن اهي شام جو وڏي تعداد ۾ اڏامندا آهن، تڏهن نوجوان وڻن کي مڪمل طور پنن کان خالي ڪري ڇڏيندا آهن.[18]

بيماريون

[سنواريو]
شاهي بلوط جي بلائيٽ
  • شاهي بلوط جي بلائيٽ (Cryphonectria parasitica، اڳوڻو نالو Endothia parasitica) شاهي بلوط جي سڀ کان تباهه ڪندڙ فنگسي بيماري آهي. اوڀر ايشيا جون شاهي بلوط واريون جنسون هن بيماري سان ڊگهي ارتقائي هم آهنگي سبب وچولي کان تمام گهڻي مزاحمت رکن ٿيون، جڏهن ته يورپي ۽ اتر آمريڪي جنسون، جيڪي ماضي ۾ هن بيماري سان واسطو نه رکيون هيون، تمام گهٽ يا بلڪل به قدرتي مزاحمت نٿيون رکن.[5]

ويهين صديءَ جي شروعات ۾ هن بيماري اتر آمريڪا ۾ لڳ ڀڳ چار ارب آمريڪي شاهي بلوط جا وڻ تباهه ڪري ڇڏيا،[64] جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر آمريڪا جو سڀ کان اهم ٻيلو وڻ تقريباً ناپيد ٿي ويو. آمريڪي چنڪاپن پڻ هن بيماري لاءِ تمام گهڻو حساس آهي. يورپي ۽ اولهه ايشيائي شاهي بلوط به هن بيماري کان متاثر ٿين ٿا، پر آمريڪي جنسن جي ڀيٽ ۾ گهٽ شدت سان.[5]

مزاحمتي جنسون، خاص طور جاپاني شاهي بلوط، چيني شاهي بلوط، سيگوين جو شاهي بلوط ۽ هينري جو شاهي بلوط، آمريڪا ۾ افزائشي پروگرامن ۾ استعمال ڪيون ويون آهن ته جيئن آمريڪي شاهي بلوط سان اهڙا سنڪر (Hybrid) تيار ڪيا وڃن، جيڪي بيماريءَ جي مزاحمت به رکن ۽ آمريڪي شاهي بلوط جون اهم خاصيتون به برقرار رکن.[5]

  • اسپوليرينا سمپلونيئيلا (Spulerina simploniella)، جيڪا گريسيليريڊي خاندان جي هڪ پتنگ آهي، يونان ۾ منظم نموني سنڀاليل شاهي بلوط جي ڪاپيس ٻيلن ۾ ملي آهي، پر واپاري باغن ۾ نه ڏٺي وئي آهي. هن جون سنڊيون، ۽ ممڪن طور برسات، بلائيٽ جي ڦهلاءَ ۾ مددگار ٿي سگهن ٿيون. اهي ڏهن سالن تائين جي نوجوان وڻن جي پتلي ڇوڏي هيٺ سرنگهون ٺاهين ٿيون. جيڪڏهن شفيري واري مرحلي دوران (عام طور مئي جي آخري هفتي ۽ جون جي پهرين ٻن هفتن ۾) برسات پوي، ته سنڊين جي حرڪت سان گڏجي فنگس جا ڪونڊيمي اسپور تازو ظاهر ٿيل فلوئم تائين پهچي سگهن ٿا، جنهن سان وڻ ۾ ڪينڪر پيدا ٿي سگهي ٿو.[91]
  • انڪ بيماري (Ink disease) شاهي بلوط سميت ٻين ڪيترن ئي ٻوٽن ۾ به ڏسڻ ۾ اچي ٿي. هي بيماري پاڙن ۽ پاڙ جي ڳچيءَ کان لڳ ڀڳ 10 کان 20 سينٽي ميٽر مٿي فلوئم ۽ ڪيمبيئم کي متاثر ڪري ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ آلي سڙ (Wet rot) پيدا ٿئي ٿي. هن بيماري جو نالو ان ڪاري مس جهڙي رنگ سبب پيو، جيڪو ٽينڪ تيزاب جي آڪسائيڊ ٿيڻ کان پوءِ ظاهر ٿئي ٿو، پر اهو نشان صرف هن بيماري تائين محدود ناهي.

بيماري جي نتيجي ۾ پن پيلا ٿي ڪري پون ٿا، ميوو ننڍڙو رهجي وڃي ٿو ۽ سخت ميوا وقت کان اڳ خاردار ڇل مان ڪري پون ٿا. ڪيترائي ميوو سڪي سياري تائين وڻ تي ئي لڳل رهن ٿا. شديد حملو ٿيڻ جي صورت ۾ پاڙون سڙي وڃن ٿيون ۽ وڻ آهستي آهستي سڪي ختم ٿي وڃي ٿو. هن بيماري جا بنيادي ڪارڻ فائٽوفٿورا ڪيمبيوورا (Phytophthora cambivora) ۽ فائٽوفٿورا سينامومي (Phytophthora cinnamomi) آهن.[92]

  • فائٽوفٿورا بيماري (Phytophthora disease) شاهي بلوط جي قديم ترين سڃاتل بيمارين مان هڪ آهي، جيڪا آخرڪار وڻ جي مرڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿي. هن بيماري جا ٻه اهم ڪارڻ فائٽوفٿورا ڪيمبيوورا (Phytophthora cambivora) ۽ فائٽوفٿورا سينامومي (Phytophthora cinnamomi) آهن. يورپي شاهي بلوط ۾ P. cambivora کي 1971ع کان هن بيماري جو اهم ڪارڻ تسليم ڪيو ويو، جڏهن ته P. cinnamomi پهريون ڀيرو 1932ع ۾ آمريڪا جي شاهي بلوط ۾ سڃاتو ويو. ٻنهي جي ڪري لڳ ڀڳ ساڳيون علامتون ظاهر ٿين ٿيون. بعد ۾ معلوم ٿيو ته هي بيماري يورپ جي اڪثر شاهي بلوط پوکندڙ ملڪن ۾ به موجود آهي. ٻنهي جراثيمن ۾ فرق ڪرڻ ڏکيو هوندو آهي ۽ ڪيميائي دوائن سان علاج گهڻو اثرائتو ثابت نه ٿيو آهي، تنهنڪري ڪيترن ئي ملڪن ۾ هن بيماري جي پکڙجڻ کي روڪڻ لاءِ سخت حفاظتي ضابطا لاڳو ڪيا ويا آهن.[89]
  • ميلانڪونس موڊونيا (Melanconis modonia) زخمن ذريعي وڻ ۾ داخل ٿي ڇوڏي جي سڙ (Bark death) پيدا ڪري سگهي ٿي. هن بيماري جي سڃاڻپ پهريون ڀيرو 1972ع ۾ هنگري ۾ هائوز (Hausz) ڪئي. بالغ ۽ مضبوط وڻن تي ان جو اثر نسبتاً گهٽ هوندو آهي، پر نرسرين ۾ قلم ڪيل نوجوان ٻوٽن کي گهڻو نقصان پهچائيندي آهي. هن فنگس جي ٻن ڪونيڊيل صورتن مان هڪ، ڪورينيئم پرنيشيوسم (Coryneum perniciosum)، شاهي بلوط جي سڀني سڙيل ڪاٺين حصن تي ملي ٿي. نوجوان هموار ٿڙن تي هن بيماري جون علامتون شاهي بلوط جي بلائيٽ سان گهڻي مشابهت رکن ٿيون، جنهن ڪري ماضي ۾ ان کي غلطيءَ سان انڪ بيماري جو ڪارڻ سمجهيو ويندو هو. هن بيماري ۾ ڇوڏي اندر ڌنسجي وڃي ٿي ۽ ڳاڙهي-ناسي رنگ اختيار ڪري ٿي، جڏهن ته ان تي ڪارا عدسي نما ڪونيڊيل جسم ۽ مخروط نما اسٽروميٽا ظاهر ٿين ٿا. پر Cryphonectria جي ابتڙ، هن ۾ نارنگي رنگ جا ميويدار جسم پيدا نٿا ٿين. هن بيماري کان بچاءُ لاءِ وڻن کي صحتمند رکڻ ضروري آهي، ۽ بلائيٽ جي روڪٿام لاءِ ڪيل اپاءَ هن بيماري خلاف به مددگار ثابت ٿين ٿا.[89]
  • پاڙن جي سڙ (Root rot) عام طور ماکي فنگس (آرميلاريا ميليا) سبب ٿيندي آهي. ڪيسٽانيا جي پوک وقت تازو صاف ڪيل زمين کان پاسو ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهڙي زمين ۾ هن فنگس جي موجودگي جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي.[74] هي بيماري خاص طور ڳري ۽ خراب نيڪال واري مٽيءَ ۾ وڌيڪ پکڙجندي آهي.[18]
شاهي بلوط جو ڪينڪر
  • پنن جي داغ بيماري (Leaf spot) شاهي بلوط جي سڀ کان عام بيماري آهي، جنهن جو ڪارڻ مائيڪوسفيريلا ميڪوليفارمس (Mycosphaerella maculiformis) آهي. ان جي اونهاري واري ڪونيڊيل مرحلي سائلنڊروسپوريم ڪاسٽينيئي (Cylindrosporium castaneae) جي نسبت سان هن کي سائلنڊروسپوريم پنن جي داغ بيماري پڻ چيو ويندو آهي. جراثيم سياري ۾ ڪريل پنن جي سفيد داغن ۾ زنده رهندا آهن ۽ بهار ۾ نون پنن کي ٻيهر متاثر ڪندا آهن. جون مهيني ڌاري پنن تي ننڍڙا سفيد داغ ظاهر ٿيندا آهن، جيڪي آهستي آهستي وڏا ٿي ناسي رنگ اختيار ڪندا آهن. اونهاري جي آخر تائين اهي سڄي پن کي ڍڪي ڇڏيندا آهن، جنهن کان پوءِ پن پيلو ٿي ڪري پوندو آهي. جيڪڏهن آگسٽ ۾ موسم گرم ۽ خشڪ هجي ته متاثر ٿيل پن ويڙهجي ويندا آهن، پنن جون رڳون مڙي وينديون آهن ۽ سڪل پن وڻ تي ئي رهندا آهن. هي بيماري هر سال ظاهر ٿيندي آهي، پر ان جي شدت مختلف سالن ۾ مختلف ٿي سگهي ٿي، ۽ ڪجهه جنسون ٻين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مزاحمت رکن ٿيون.[89]
  • اوڪ پائوڊري ڦپوند (مائڪروسفئيرا الفيٽوئيڊس) شاهي بلوط جي پنن کي لڳندڙ نسبتاً گهٽ اهميت واري بيماري آهي، پر يورپ ۾ پوکيل شاهي بلوط ۾ عام ڏٺي وڃي ٿي. هن بيماري جو اثر خاص طور نوجوان وڻن تي وڌيڪ هوندو آهي. متاثر ٿيل وڻن جا نوان ڦٽ ننڍن وٿن وارا ٿي ويندا آهن، واڌ ويجهه سست ٿي ويندي آهي ۽ پالي جي نقصان لاءِ وڌيڪ حساس بڻجي ويندا آهن. بالغ وڻن ۾ فنگس گهڻو ڪري فقط نون ڦٽن جي چوٽين تائين محدود رهندو آهي. جراثيم سياري دوران ڦٽن ۾ زنده رهندا آهن ۽ اتان ئي بهار ۾ پنن کي متاثر ڪندا آهن. فنگس پنن جي مٿئين سطح تي سفيد تهه جي صورت ۾ وڌندو آهي، جيڪو اونهاري جي وچ ڌاري واضح نظر اچي ٿو. متاثر ٿيل پنن جي واڌ سست ٿي وڃي ٿي يا مڪمل طور رڪجي وڃي ٿي، پنن جون رڳون هڪ ٻئي جي ويجهو اچي وڃن ٿيون ۽ پاڻ به مڙي وڃن ٿيون.[89]
  • ذخيري دوران ٿيندڙ سڙ (Storage rot) ۾ سخت ميوي جي چوٽيءَ وارو حصو عام طور فنگسي جراثيمن جي داخل ٿيڻ جو اهم رستو هوندو آهي. سيبوريا (Ciboria) هن قسم جي سڀ کان عام فنگس آهي، جيڪا سخت ميوي جي اندرين حصي کي ڪارو ۽ اسفنجي بڻائي ڇڏيندي آهي. ان کان سواءِ Rhizopus، Fusarium ۽ ڪوليٽوٽرائڪم (Colletotrichum) جهڙيون فنگسون پڻ هن بيماري جو سبب بڻجن ٿيون.[27]

شاهي بلوط ۾ Colletotrichum جي انفيڪشن کي ڪڏهن ڪڏهن گل واري پڇاڙيءَ جي سڙ (Blossom end rot) پڻ چيو ويندو آهي. آگسٽ مهيني دوران خاردار ڇل جي گل واري پڇاڙيءَ جو ناسي ٿيڻ هن بيماري جي شروعاتي علامت ٿي سگهي ٿو. فصل لهڻ وقت سخت ميوي جي کل ۽ اندرين مغز جي نوڪ جو ڪارو ٿي وڃڻ انفيڪشن جي واضح نشاني آهي. هي ڪاروڻ صرف نوڪ تائين محدود به ٿي سگهي ٿي يا سڄي سخت ميوي تائين پکڙجي سگهي ٿي. جنهن حصي جو رنگ تبديل نه ٿيو هجي، اهو کاڌي لائق رهندو آهي.[93]

ڪاپيس ذريعي پوک

[سنواريو]

شاهي بلوط جي ڪاٺ جي اڪثر پيداوار ڪاپيس (Coppice) واري نظام تحت ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ وڻن کي عام طور 12 سالن جي وقفي سان ڪٽي ٻيهر وڌڻ ڏنو ويندو آهي. هن طريقي سان حاصل ٿيندڙ ننڍا ٿڙ وڏن ٿڙن جي ڀيٽ ۾ گهٽ چيرجندا آهن.[65]

ڏاکڻي انگلينڊ، خاص طور ڪينٽ ۾، مٺو شاهي بلوط روايتي طور ڪاپيس نظام هيٺ پوکيو ويندو رهيو آهي. وڻن کي لڳ ڀڳ هر ڏهن سالن کان پوءِ ٻيهر ڪٽي نوان ڦٽ وڌايا ويندا آهن، ۽ حاصل ٿيندڙ ڪاٺ ٻارڻ، باڙن جي ٿنڀن ۽ شاهي بلوط جي ڪاٺ مان ٺهيل باڙن (Chestnut paling) لاءِ استعمال ٿيندي آهي.

استعمال

[سنواريو]

غذائي قدر

[سنواريو]
Chestnuts (raw, peeled)
غذائي مقدار في 100 g (3.5 oz)
توانائي 820 kJ (200 kcal)
28 g
کنڊ 11 g
1.3 g
1.6 g
وٽامنمقدار
روزاني ضرورت جو ٪†
وٽامن اَي
0%
1 μg
ٿيامن (B1 )
13%
0.144 mg
ربوفليون (B2 )
1%
0.016 mg
نياسن (B3 )
7%
1.102 mg
وٽامن بي6
27%
0.352 mg
فوليٽ (B9 )
15%
58 μg
وٽامن بي12
0%
0 μg
وٽامن سي
48%
40.2 mg
معدنيات مقدار
%DV†
ڪيلشيم
2%
19 mg
ٽامو
21%
0.42 mg
فولاد
7%
0.94 mg
ميگنيشيم
8%
30 mg
ميگنيز
16%
0.34 mg
فاسفورس
5%
38 mg
پوٽيشيم
10%
484 mg
سوڊيم
0%
2 mg
جست
5%
0.49 mg
ٻيا جزامقدار
پاڻي60.21 g
†سيڪڙو بالغن لاءِ آمريڪي سفارشن جي بنياد تي اندازي طور ڏنا ويا آهن،[95] سواءِ پوٽاشيم جي، جنهن جو اندازو نيشنل اڪيڊميز جي ماهراڻي سفارش جي بنياد تي لڳايو ويو آهي.[96]

شاهي بلوط غذائي لحاظ کان ٻين کاڌي لائق سخت ميون کان مختلف آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان ۾ چرٻي ۽ پروٽين جي مقدار نسبتاً گهٽ هوندي آهي، جڏهن ته ان جي توانائي (ڪيلورين) جو وڏو حصو ڪاربوهائيڊريٽن مان حاصل ٿيندو آهي. تازو شاهي بلوط هر 100 گرام کاڌي لائق حصي ۾ تقريباً 820 ڪلو جول (200 ڪلو ڪيلوري) غذائي توانائي فراهم ڪري ٿو، جيڪا اخروٽ، بادام، ٻين سخت ميون ۽ خشڪ ميون جي ڀيٽ ۾ گهڻي گهٽ آهي، ڇو⁠تہ اهي عام طور هر 100 گرام ۾ لڳ ڀڳ 600 ڪلو ڪيلوري (2٬500 ڪلو جول) توانائي فراهم ڪندا آهن.[49][97][18] ڪجهه علائقن ۾ مٺي شاهي بلوط جي وڻ کي "مانيءَ جو وڻ" پڻ سڏيو ويندو آهي.[49][98] جڏهن شاهي بلوط جا سخت ميوا پچڻ شروع ڪندا آهن، تڏهن انهن ۾ نشاستي (Starch) جو مقدار گهڻو هوندو آهي ۽ پاڻيءَ جي وڌيڪ مقدار سبب اهي سخت محسوس ٿيندا آهن. جيئن جيئن ميوو پچندو آهي، تيئن تيئن نشاستو آهستي آهستي کنڊن ۾ تبديل ٿيندو آهي ۽ پاڻيءَ جو مقدار گهٽجندو ويندو آهي. مڪمل پختگي تي سخت ميوي کي دٻائڻ سان هلڪي نرمي محسوس ٿيندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻاهرئين کل (Hull) جي ڇڪ گهٽجي ويندي آهي ۽ کل ۽ اندرين مغز جي وچ ۾ ٿوري خالي جاءِ پيدا ٿي ويندي آهي.[83] خام شاهي بلوط تقريباً 60 سيڪڙو پاڻي تي مشتمل هوندو آهي ۽ هر 100 گرام ۾ لڳ ڀڳ 44 گرام ڪاربوهائيڊريٽ، 2 گرام پروٽين ۽ 1 گرام چرٻي هوندي آهي، جنهن مان تقريباً 200 ڪلو ڪيلوري توانائي حاصل ٿيندي آهي (جدول ڏسو). شاهي بلوط بي وٽامن ۽ ڪيترن اهم غذائي معدنيات جو پڻ سٺو ذريعو آهي

شاهي بلوط ۾ ڪاربوهائيڊريٽن جي مقدار ڪڻڪ ۽ چانور جي برابر هوندي آهي.[46] ان ۾ آلو جي ڀيٽ ۾ تقريباً ٻيڻي نشاستي هوندي آهي.[40] ان ۾ لڳ ڀڳ 8 سيڪڙو مختلف قسم جون کنڊون موجود هونديون آهن، جن ۾ خاص طور سڪروز، گلوڪوز ۽ فرڪٽوز شامل آهن، جڏهن ته اسٽيڪائيوز ۽ رافينوز نسبتاً گهٽ مقدار ۾ هوندا آهن. اهي مرڪب وڏي آنڊي ۾ خمير ٿيڻ سبب گئس پيدا ڪري سگهن ٿا.[27] شاهي بلوط انهن ٿورن سخت ميون مان هڪ آهي، جنهن ۾ وٽامن سي پڻ موجود هوندي آهي. هر 100 گرام شاهي بلوط روزاني گهربل مقدار جو تقريباً 48 سيڪڙو وٽامن سي فراهم ڪري ٿو (جدول ڏسو). گرمي ڏيڻ سان وٽامن سي جي مقدار لڳ ڀڳ 40 سيڪڙو گهٽجي ويندي آهي، جيئن عام طور پچايل خوراڪ ۾ ٿيندو آهي. تازو شاهي بلوط وزني لحاظ کان لڳ ڀڳ 52 سيڪڙو پاڻي تي مشتمل هوندو آهي، جيڪو ذخيرو ڪرڻ دوران نسبتاً تيزيءَ سان گهٽجندو آهي. 20 ڊگري سينٽي گريڊ گرمي پد ۽ 70 سيڪڙو اضافي نمي (Relative humidity) واري ماحول ۾ اهو هڪ ڏينهن دوران پنهنجي وزن جو تقريباً هڪ سيڪڙو وڃائي سگهي ٿو.[27]

شاهي بلوط کي مٺائيءَ ۾ محفوظ ڪري، اوٻاري، ٻاڦ تي پچائي، گهري تيل ۾ تري، گرل ڪري يا ڀُڃي، مٺن توڙي لوڻين کاڌن ۾ استعمال ڪري سگهجي ٿو.[35] ان کي ڀاڄين، ڪڪڙ، ٻين پکين ۽ مختلف کاڌن جي ڀرڻ (Stuffing) طور پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي.[13] شاهي بلوط تازو، سڪايل، پيسيل يا بند ڊٻن ۾ (سڄي سخت ميوي يا ليئي جي صورت ۾) به دستياب هوندو آهي.

کنڊ جي شيري ۾ محفوظ ڪري پوءِ کنڊ جي تهه سان ڍڪيل شاهي بلوط فرانسيسي نالي مارون گلاسي (marrons glacés) يا ترڪي نالي kestane şekeri («کنڊيل شاهي بلوط») سان مشهور آهي.[50] هي مٺائي سورهين صديءَ دوران فرانس ۾ متعارف ٿي. اوڻيهين صديءَ جي آخر ڌاري، جڏهن ليون جي ريشمي صنعت جي زوال سبب معاشي بحران پيدا ٿيو، تڏهن سول انجنيئر ڪليمان فوگيئي (Clément Faugier) علائقائي معيشت کي هٿي ڏيڻ لاءِ هن مٺائي جي صنعتي تياريءَ جو طريقو 1882ع ۾ پريوا (Privas) ۾ ايجاد ڪيو. جيتوڻيڪ هن مٺائي جي تياريءَ ۾ لڳ ڀڳ ويهه کان وڌيڪ مرحلا شامل آهن، پر انهن مان ڪيترائي اڄ به هٿ سان مڪمل ڪيا ويندا آهن.[13] شاهي بلوط سرءُ جي مند ۾ گڏ ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته ان کي کنڊ ۾ محفوظ ڪرڻ جو عمل ايندڙ اونهاري جي شروعات ۾ ڪيو ويندو آهي، جيئن ڪرسمس جي موسم تائين تيار ٿي وڃي. انهيءَ ڪري ڪرسمس تي استعمال ٿيندڙ marrons glacés عام طور گذريل سال گڏ ڪيل شاهي بلوط مان تيار ڪيا ويندا آهن.[99]

اوڻيهين صديءَ جي هڪ Auca، جنهن ۾ ڪاتالونيا جي روايتي شاهي بلوط وڪڻندڙ عورت (Castanyera) ڏيکاريل آهي.

اسپين ۾ هر سال 31 آڪٽوبر، يعني سڀني مقدسن جي ڏهاڙي (All Saints' Day) جي موقعي تي ڪاتالونيا ۾ لا ڪستانيادا (La Castanyada) نالي روايتي ميلو ملهايو ويندو آهي، جنهن ۾ شاهي بلوط، پنيليٽس، لٺي آلو ۽ مسقط مان تيار ڪيل شراب (Muscatell) استعمال ڪيا ويندا آهن.[100][101]

نومبر مهيني دوران گاليشيا، آستورياس، ڪانتابريا، اسپين جي ٻين اترين علائقن ۽ پرتگال ۾ ماگوستو (Magosto) نالي روايتي جشن ملهايو ويندو آهي، جنهن ۾ ڀُڃيل شاهي بلوط خاص اهميت رکن ٿا.[102] هنگري جي طعام ۾ اُٻاريل شاهي بلوط کي ليئي (Purée) بڻائي، ان ۾ کنڊ ۽ عام طور رم ملائي، پوءِ آلو پيهڻ واري اوزار (Potato ricer) مان ڪڍي، مٿان ڦيٽيل ملائي (Whipped cream) وجهي gesztenyepüré (شاهي بلوط جي ليئي) نالي مٺاڻ تيار ڪيو ويندو آهي.[103] سوئٽزرلينڊ جي طعام ۾ ان سان ملندڙ جلندڙ هڪ مٺاڻ vermicelles سڏبو آهي، جيڪو ڪيرش (Kirsch) ۽ مکڻ سان تيار ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته فرانسيسي طعام ۾ ان جو هڪ مشهور روپ مون بلانڪ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.

شاهي بلوط جي رس کي خميرڻ سان نفيس داڻيدار کنڊ حاصل ڪري سگهجي ٿي،[35][104] جڏهن ته ڀُڃيل شاهي بلوط کي ڪافي جي متبادل طور پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي.[104] مشهور فرانسيسي زرعي ماهر انتوان اوگوستان پارمانتيه، جيڪو آلو جي واڌاري لاءِ پڻ مشهور هو، شاهي بلوط مان کنڊ ڪڍي، ان مان تيار ڪيل ڪيترن پائونڊن وزني کنڊ جو مخروط (Sugarloaf) ليون جي اڪيڊمي ڏانهن موڪليو هو.[105] ٿوري ئي عرصي بعد نيپولين جي بر اعظم بندش (Continental Blockade، 1806–1814ع) دوران شاهي بلوط مان کنڊ حاصل ڪرڻ بابت تحقيق ۾ واڌ آئي، پر آخرڪار نيپولين شڪر چقندر کي ترجيح ڏني.[106]

ٿڌا ٿيڻ کان پوءِ مٺي شاهي بلوط جي کل لاهڻ آسان نه هوندي آهي. هڪ ڪلوگرام صحتمند شاهي بلوط مان لڳ ڀڳ 700 گرام کل لٿل سخت ميوو حاصل ٿيندو آهي.[28]

جانورن جي خوراڪ ۽ وڇاڻو

[سنواريو]

شاهي بلوط جا سخت ميوا گهڻو ڪري جانورن جي چاري ۾ پڻ شامل ڪيا ويندا آهن. انهن جي ڪساري ذائقي کي ختم ڪرڻ لاءِ پهرين انهن کي چوني واري پاڻي ۾ ڀِڄايو ويندو آهي، پوءِ پيهي عام چاري سان ملايو ويندو آهي. تياري جا ٻيا طريقا پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن. شاهي بلوط جا پن، اوڪ جي پنن جي ڀيٽ ۾، حشرات کان گهٽ متاثر ٿيندا آهن، تنهنڪري اهي پڻ جانورن جي چاري طور استعمال ڪيا ويندا آهن.[13]

ڪاٺ

[سنواريو]
شاهي بلوط جي ڪاٺ؛ ٿڙ جي مٿئين حصي ۾ ڏار واضح نظر اچي رهيا آهن.

شاهي بلوط جو تعلق ساڳئي خاندان سان آهي، جنهن سان اوڪ جو تعلق آهي، تنهنڪري ان جي ڪاٺ ۾ پڻ ٽينن (Tannins) وڏي مقدار ۾ موجود هوندا آهن.[40] انهن ٽيننن جي ڪري هي ڪاٺ انتهائي پائيدار هوندي آهي،[40] ٻاهرين ماحول ۾ قدرتي طور گهڻي عرصي تائين خراب نه ٿيندي آهي،[40][107] ۽ ان کي اضافي حفاظتي ڪيميائي عمل جي ضرورت به گهٽ پوندي آهي. البت، هي ڪاٺ لوهه کي آهستي آهستي زنگ لڳائڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿي، جڏهن ته ٽامي، پتل ۽ بي داغ اسٽيل تي ان جو ڪو خاص اثر نه ٿيندو آهي.[107]

شاهي بلوط جي ڪاٺ پنهنجي خوبصورتيءَ سبب به اهميت رکي ٿي. ان جو رنگ هلڪو ناسي هوندو آهي، جنهن سبب ڪڏهن ڪڏهن ان کي اوڪ جي ڪاٺ سان گڏي ويهندا آهن.[107] ٻنهي ڪاٺين جي بناوت پڻ گهڻي حد تائين هڪجهڙي هوندي آهي.[40] جڏهن وڻ جوان هوندو آهي ۽ ان ۾ سفيد ڪاٺ (Sapwood) گهٽ هوندي آهي، تڏهن ساڳئي جسامت واري اوڪ جي ڀيٽ ۾ ان مان وڌيڪ مضبوط ۽ پائيدار ڪاٺ حاصل ٿيندي آهي. نوجوان شاهي بلوط جي ڪاٺ زمين ۾ جزوي طور استعمال ٿيندڙ شين، جهڙوڪ ٿنڀن ۽ باڙن لاءِ، اوڪ کان وڌيڪ پائيدار ثابت ٿي آهي.[13]

شاهي بلوط جي وڻ جي واڌ ويجهه مڪمل ٿيڻ کان پوءِ، پوڙهي ڪاٺ کي ڪٽڻ وقت ان ۾ ڏار پوڻ ۽ وڪڙجڻ جو لاڙو وڌي ويندو آهي. ان جي ڪاٺ نه اوڪ جيتري سخت هوندي آهي ۽ نه ئي اوتري مضبوط.[13][40][107] آمريڪي شاهي بلوط (ڪيسٽانيا ڊينٽيٽا) ڊگهن، سڌن ۽ بنا شاخن وارن ٿڙن سبب ڪاٺ جو هڪ اهم ذريعو رهيو آهي.[22]

برطانيا ۾ ماضيءَ ۾ گهرن، عمارتن جي ڪاٺيءَ جي جوڙجڪ، اندروني ڪاٺيءَ جي ڪم (Millwork) ۽ گهريلو فرنيچر لاءِ شاهي بلوط ۽ اوڪ جي ڪاٺ کي گهڻو ڪري هڪجهڙو سمجهي استعمال ڪيو ويندو هو.[13] برطانيا ۾ هن وڻ جي واڌ ايتري عام هئي، جو هڪ زماني تائين ان کي مقامي جنس به سمجهيو ويندو هو، ڇاڪاڻ⁠تہ ويسٽمنسٽر هال ۽ ايڊنبرگ پارليامينٽ هائوس جون ڇتيون به غلطيءَ سان شاهي بلوط جي ڪاٺ جون سمجهيون وينديون هيون. بعد ۾ ثابت ٿيو ته انهن عمارتن ۾ استعمال ٿيل ڪاٺ دراصل سيزيل اوڪ جي هئي، جيڪا بناوت ۽ رنگ ۾ شاهي بلوط سان گهڻي مشابهت رکي ٿي.[13]

انهيءَ ڪري عمارتن ۾ شاهي بلوط جي ڪاٺ جا وڏا ٽڪرا گهٽ ملن ٿا، پر ننڍي ٻاهرين فرنيچر، باڙن، ڀتين جي ٻاهرين ڪاٺيءَ جي پوشش، ڇت جون ڪاٺيون ڇپريون،[107] کاڻين جي عارضي سهارن (Pit props)[13] ۽ ٻين اهڙين شين لاءِ، جتي پائيداري اهم هجي، هي ڪاٺ تمام گهڻي پسند ڪئي ويندي آهي.

اٽلي ۾ شاهي بلوط جي ڪاٺ مان اهي پيپا پڻ تيار ڪيا ويندا آهن، جن ۾ بالسامڪ سرڪو ۽ ڪجهه الڪوحلي مشروب، جهڙوڪ وِسڪي ۽ ليمبڪ بيئر، کي پراڻو ڪيو ويندو آهي.[108]

خاص ذڪر جوڳيون فرانس جي سيوين علائقي جون ارڙهين صديءَ جون مشهور بيرلس (Berles) آهن، جيڪي شاهي بلوط جي ٿڙ کي اندران کوٽي سڌو سنئون الماريءَ جي صورت ۾ ٺاهيون وينديون هيون.[109]

ٻارڻ

[سنواريو]

سڪي ويل شاهي بلوط جي ڪاٺ ٻارڻ لاءِ تمام سٺي سمجهي ويندي آهي، پر ان کي کليل باهه تي ساڙڻ بدران بند ڪاٺيءَ جي چلهي (Log burner) ۾ ساڙڻ وڌيڪ مناسب هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ کليل باهه تي اها چڻنگون اُڇلائڻ جو لاڙو رکي ٿي.[107]

چمڙو

[سنواريو]

شاهي بلوط جي ڪاٺ قدرتي رڱڻ جو هڪ اهم ذريعو آهي، ۽ مصنوعي ٽيننن جي ايجاد کان اڳ چمڙي کي رڱڻ لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي هئي.[65] 10 سيڪڙو نمي جي بنياد تي ان جي ڇوڏي ۾ لڳ ڀڳ 6.8 سيڪڙو ۽ ڪاٺ ۾ 13.4 سيڪڙو ٽينن موجود هوندي آهي.[110]

ڇوڏي مان نڪرندڙ ٽينن چمڙي کي ڳاڙهسرو ناسي رنگ ڏيندي آهي، ۽ ان ۾ کنڊ جو مقدار پڻ نسبتاً وڌيڪ هوندو آهي، جنهن سبب محلول ۾ غير رڱيندڙ مادا يا نجاستون وڌيڪ هونديون آهن. انهيءَ ڪري ڇوڏي کي چمڙي رڱڻ لاءِ عام طور استعمال نه ڪيو ويندو هو.[111]

شاهي بلوط جي ڪاٺ مان ٽينن ڪاٺ جي چِپن کي گرم پاڻيءَ ۾ وجهي ڪڍي ويندي آهي. هي هڪ ايلئجڪ ٽين آهي، جنهن جا مکيه جزا ڪيسٽاليجن (Castalagin) (14.2٪) ۽ ويسڪاليجن (Vescalagin) (16.2٪) آهن.[112][113]

شاهي بلوط جي ٽينن جو قدرتي پي ايڇ (pH) گهٽ، لوڻن جو مقدار گهٽ ۽ تيزابيت وڌيڪ هوندي آهي. اهي خاصيتون ان کي خام کلن کي سنهڻ ۽ مضبوط ڪرڻ لاءِ موزون بڻائين ٿيون. ان ڪري شاهي بلوط جو عرق خاص طور ڳرن کلن جي رڱائي ۽ اعليٰ معيار جي جوتن جي تلن لاءِ استعمال ٿيندڙ چمڙي جي تياري لاءِ انتهائي مناسب سمجهيو ويندو آهي. هن ٽينن سان تيار ڪيل چمڙو وزن ۾ وڌيڪ، بناوت ۾ ڳتيل، مضبوط، لچڪدار، پاڻيءَ کان بچاءُ وارو، روشنيءَ ۾ رنگ برقرار رکندڙ ۽ ڇڪ يا گهسجڻ جي مزاحمت رکندڙ هوندو آهي، جڏهن ته ان جو رنگ به خوشگوار گرم ناسي هوندو آهي.[114][115]

شاهي بلوط جي ٽينن، ٽيننن جي پائروگيلول يا هائيڊرولائزيبل ٽينن واري درجي سان تعلق رکي ٿي. ڇاڪاڻ⁠تہ اها چمڙي کي هلڪو ناسي رنگ ڏئي ٿي، تنهنڪري عملي طور ان کي اڪثر ڪوبراچو ٽينن، ميموسا، تارا، مائروبالان ۽ ويلونيا اوڪ جي ٽيننن سان گڏ استعمال ڪيو ويندو آهي.[111]

لڳي ٿو ته شاهي بلوط جي ڪاٺ ۾ ٽينن جو مقدار ان وقت پنهنجي بلند ترين سطح تي پهچي ٿو، جڏهن وڻ جي عمر لڳ ڀڳ 30 سال ٿي وڃي. ڏکڻ يورپ ۾ وڌندڙ شاهي بلوط جي ڪاٺ ۾، اترين علائقن جي ڀيٽ ۾، عام طور گهٽ ۾ گهٽ 10 کان 13 سيڪڙو وڌيڪ ٽينن موجود هوندي آهي.

ثقافت ۾

[سنواريو]
جارج فليگل جي 16هين–17هين صديءَ جي ساڪن حيات واري مصوري، جنهن ۾ ڀُڃيل شاهي بلوط ڏيکاريل آهن.
  • اي. ايم. فورسٽر جي ناول تي ٻڌل فلم هاورڊس اينڊ ۾ مسز روٿ ولڪاڪس (وينيسا ريڊگريو) پنهنجي ننڍپڻ جي گهر جو ذڪر ڪندي ٻڌائي ٿي ته اتي جا توهم پرست هاري شاهي بلوط جي وڻ جي ڇوڏي ۾ سور جا ڏند هڻي ڇڏيندا هئا ۽ پوءِ ڏندن جي سور کان آرام حاصل ڪرڻ لاءِ اها ڇوڏ چٻاڙيندا هئا. البت، اصل ناول ۾ اهو وڻ حقيقت ۾ وچ ايلم آهي.
  • مشهور ڪرسمس گيت دي ڪرسمس سانگ (The Christmas Song) جي شروعاتي سٽ ۾ شاهي بلوط جو ذڪر اچي ٿو، ۽ هي گيت اڪثر "Chestnuts Roasting on an Open Fire" جي ذيلي عنوان سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو.

مشهور وڻ

[سنواريو]
  • ٽورٽورٿ چيسٽنٽ، جنهن جو گهيرو 1776ع ۾ 15.8 ميٽر هو، ۽ ان وقت ان کي "انگلينڊ جو سڀ کان وڏو وڻ" قرار ڏنو ويو هو.[117]
  • استان جو مقدس شاهي بلوط، جنهن جو گهيرو 13.5 ميٽر آهي ۽ جنهن جي عمر اندازاً 800 کان 1,000 سال آهي.[118]

يوناني طب

[سنواريو]

روايتي طب موجب شاهي بلوط کي قبض خاصيتن وارو ٻوٽو سمجهيو وڃي ٿو. روايتي معالجن ۾ ان کي رت وارن دستن، ڦڦڙن، حيض ۽ بواسير مان ٿيندڙ رت وهڻ کي گهٽائڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي. ان کان علاوه، پيچش، سوري، آنڊن جي زخمن ۽ سور، خفقان، جگر جي ڪجهه تڪليفن، پيشاب جي گهڻائي، رحم ۽ وات جي غيرمعمولي رطوبتن کي گهٽائڻ، ۽ ڦٽن، ڦرڙين ۽ ناسورن جي علاج ۾ پڻ ان جو ذڪر ملي ٿو.[14] اهي استعمال روايتي طب تي ٻڌل آهن، تنهن ڪري انهن جي اثرائتي ۽ حفاظت بابت جديد سائنسي تحقيق جا نتيجا هر استعمال لاءِ هڪجهڙا يا ڪافي نه آهن.

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا ۽ حاشيا

[سنواريو]
  1. 1 2 سانچو:EFloras
  2. 1 2 سانچو:EFloras
  3. ↑ سانچو:Flora Europaea
  4. ↑ Harper, Douglas. "chestnut". Online Etymology Dictionary. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |name-list-format= (مدد)
  5. 1 2 3 4 5 6 New RHS Dictionary of Gardening. By A. Huxley ed. 1992.
  6. ↑ "Essai monographique sur le châtaignier", Édouard Lamy, 1860 p.4.
  7. ↑ سانچو:Barrington Atlas
  8. ↑ سانچو:Cite DARE
  9. 1 2 3 4 Chestnut Tree.
  10. ↑ Hageneder, Fred (2005). The meaning of trees : botany, history, healing, lore. Chronicle Books. ص. 51.
  11. 1 2 3 4 5 6 Vegetarians in Paradise.
  12. ↑ On the Name of the American Chestnut.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 A Modern Herbal.
  14. 1 2 فرھنگ جعفري؛ ليکڪ: حڪيم محمد جعفر؛ ايڊيشن: 2007ع؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو، سنڌ.
  15. ↑ "The thickest, tallest, and oldest Sweet Chestnuts (Castanea sativa)". Monumental Trees. 11 May 2026 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ Collins, Rachel J.; Copenheaver, Carolyn A.; Kester, Mary E.; Barker, Ethan J.; DeBose, Kyrille Goldbeck (2017). "American Chestnut: Re-examining the Historical Attributes of a Lost Tree". Journal of Forestry. doi:10.5849/JOF-2016-014.
  17. 1 2 3 4 5 Chestnuts, Horse-chestnuts, and Ohio Buckeyes آرڪائيو ڪيا ويا 16 September 2008 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  18. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Chestnuts worldwide and in New Zealand آرڪائيو ڪيا ويا 2008-07-05 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  19. ↑ Autumn Foliage Color: Past, Present, and Future. آرڪائيو ڪيا ويا 13 May 2008 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Harvard University.
  20. ↑ The American Chestnut Tree. By Samuel B. Detwiler. Reprinted from American Forestry, October, 1915. Chattooga Conservancy.
  21. 1 2 Mitchell, Alan F. (1974). A field guide to the trees of Britain and northern Europe. London: Collins. ص. 222–223. ISBN 0-00-212035-6.
  22. 1 2 3 4 Chestnut in Answers.com.
  23. ↑ "電子書 台灣植物誌第二版 Flora of Taiwan, 2nd edition 2: 53 - Plants of Taiwan 台灣植物資訊整合查詢系統". ntu.edu.tw. اصل نسخو مان 2009-07-20 تي محفوظ ڪيل. 2008-08-11 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ Chinese Chestnut آرڪائيو ڪيا ويا 14 October 2008 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., College of Natural Resources, Department of Forestry, VirginiaTech.
  25. ↑ Trees of Britain and Europe. By K. Rushforth. Collins. 1999. ISBN 0-00-220013-9.
  26. ↑ Trees and Shrubs Hardy in the British Isles. By W.J. Bean. 8th ed., vol. 1. John Murray. 1976. ISBN 0-7195-1790-7.
  27. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Postharvest Physiology and Pathology of Chestnuts.
  28. 1 2 3 Chestnut Know-How آرڪائيو ڪيا ويا 2008-07-19 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  29. 1 2 3 4 5 6 7 8 What Are Chestnuts. Information page by a small Australian grower in Balingup, Western Australia.
  30. ↑ Gibson, Roger and Jean. "New Zealand Chestnut Council - fact sheet". www.nzcc.org.nz. اصل نسخو مان 2018-01-23 تي محفوظ ڪيل. 2018-01-10 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ Pareek, O.P. (2017). Systematic Pomology. Scientific Publishers. ص. 428.
  32. ↑ Chestnut Tree آرڪائيو ڪيا ويا 5 July 2008 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. in chestnuttree.net.
  33. 1 2 3 Industry information آرڪائيو ڪيا ويا 2008-08-08 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. by David McLaren. From The Chestnut Growers Information Book, Chestnut Australia Inc.
  34. ↑ Perkins, M. Taylor; Zhebentyayeva, Tetyana; Sisco, Paul H.; Craddock, J. Hill (2021). "Genome-Wide Sequence-Based Genotyping Supports a Nonhybrid Origin of Castanea alabamensis". Systematic Botany 46 (4): 973–984. doi:10.1600/036364421X16370109698524. Bibcode: 2021SysBo..46..973P.
  35. 1 2 3 4 5 The Grocer's Encyclopedia – Encyclopedia of Foods and Beverages آرڪائيو ڪيا ويا 2019-04-07 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  36. ↑ The cultivation of Castanea sativa (Mill.) in Europe, from its origin to its diffusion on a continental scale آرڪائيو ڪيا ويا 17 December 2008 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  37. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Jalut".
  38. ↑ Stefano Mazzoleni (2004). Recent Dynamics of the Mediterranean Vegetation and Landscape. John Wiley & Sons. ص. 145. ISBN 9780470093702.
  39. ↑ Conedera, M.; Krebs, P.; Tinner, W.; Pradella, M.; Torriani, D. (August 2004). "The cultivation of Castanea sativa (Mill.) in Europe, from its origin to its diffusion on a continental scale". Vegetation History and Archaeobotany 13 (3): 161–179. doi:10.1007/s00334-004-0038-7.
  40. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Chestnut History آرڪائيو ڪيا ويا 2009-02-11 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  41. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Chestnuts".
  42. ↑ Charles Estienne and Jean Liébault. L'agriculture et maison rustique. Paris.1583.
  43. ↑ Targioni-Tozzetti 1802, Vol. 3: 154.
  44. ↑ Les ouvriers européens. By Frédéric Le Play. 1879.
  45. ↑ The Chestnut Tree in terracorsa.
  46. 1 2 3 Traitement des maladies par les légumes, les fruits et les céréales. By Dr Jean Valnet.
  47. ↑ Dictionnaire universel des plantes, arbres et arbustes de la France. Paris. 1770.
  48. ↑ Voyage dans la Belgique, la Hollande et l'Italie (1796–1798). Paris. 1841.
  49. 1 2 3 "The IGP Mugello Sweet Chestnut". 2007-08-14 تي حاصل ڪيل. {{cite web}}: Check |archive-url= value (مدد)CS1 maint: url-status (ڳنڍڻو)
  50. 1 2 Candied chestnuts (in French).[مئل ڳنڍڻو]
  51. ↑ "The Portuguese Drinks You Need to Know • A Portuguese Affair". www.aportugueseaffair.com. 2016-01-24. 2016-11-10 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ Hooke, Della (2010). Trees in Anglo-Saxon England: Literature, Lore and Landscape. Boydell & Brewer. ISBN 978-1-84383-565-3.
  53. ↑ Step, Edward (1907). Wayside and Woodland Trees. Frederick Warne & Co. ص. 171.
  54. ↑ Japanese Chestnut آرڪائيو ڪيا ويا 2014-11-27 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. in Japan House
  55. ↑ Economic forest trees آرڪائيو ڪيا ويا 2009-07-20 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  56. ↑ "군밤타령의 가사". 8 May 2022 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ Service (KOCIS), Korean Culture and Information. "[Monthly KOREA] Warmth & Sweetness : Korea.net : The official website of the Republic of Korea". www.korea.net (انگريزي ۾). 2022-05-09 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ Fernandez, Rudy A. (26 December 2004). "RP has own kastanias". PhilStar Global. 20 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  59. ↑ Tiu, Danilo (6 January 2018). "A Philippine Chestnut That Practically Nobody Knows". Agriculture Monthly. اصل نسخو مان 20 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 20 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ Cordero- Fernando, Cover Gilda (1976). The Culinary Culture of the Philippines. Bancom Audiovision Corporation. ص. 195.
  61. ↑ De Guzman, Virginia Roces; Puyat, Nina Daza (1990). The Philippine Cookbook. Bookmark. ص. 31. ISBN 9789711341107.
  62. ↑ Cruz, Chino L. (25 November 2015). "4 Holiday Food Traditions in the Philippines". Yummy.ph. 20 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ سانچو:Usurped.
  64. 1 2 The American Chestnut Foundation – Mission & History آرڪائيو ڪيا ويا 2008-05-16 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  65. 1 2 3 4 Trees, Woods and Man. By H.L. Edlin. New Naturalist. 1970. ISBN 0-00-213230-3.
  66. ↑ "The American Chestnut Returns". WBUR News. 18 July 2008.
  67. ↑ American Chestnut Foundation.
  68. ↑ Cummer, Korby (June 2003). "A New Chestnut". The Atlantic. https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2003/06/a-new-chestnut/302742/.
  69. ↑ "Dunstan Chestnut History – Chestnut Hill Nursery". Chestnut Hill Nursery. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 December 2025 تي محفوظ ڪيل. 8 February 2026 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ "The Dunstan Chestnut Tree: A Resurgence of The American Chestnut Industry". Garden Goods Direct. 28 June 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 August 2025 تي محفوظ ڪيل. 8 February 2026 تي حاصل ڪيل.
  71. 1 2 3 Agricultural Marketing Resource Center: Chestnuts. By Malinda Geisler. Revised May 2008.
  72. ↑ Brown, Kelsey (21 September 2024). "First-generation farmer finds a market for chestnuts". Times Union.com. 21 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  73. 1 2 3 4 5 6 7 "University of Missouri Center for Agroforestry, 2005" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 2008-09-10 تي محفوظ ڪيل. 2008-08-14 تي حاصل ڪيل.
  74. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Chestnut production آرڪائيو ڪيا ويا 2008-07-19 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  75. ↑ "Darling 58". The American Chestnut Foundation (آمريڪي انگريزي ۾). 2023-08-25 تي حاصل ڪيل.
  76. 1 2 3 4 Ken Fern. Notes from observations, tasting, etc. at Plants for a Future and on field trips. Cited in Plants for a Future.
  77. ↑ "Castanea sativa, sweet chestnut". Find a Plant. Royal Horticultural Society. 13 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  78. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "pfaf".
  79. ↑ Étude d'un produit régional: La crème de marrons.
  80. 1 2 The Chestnut tree of Mount Etna.
  81. ↑ Propagation of Trees, Shrubs and Conifers. By W. G. Sheat.
  82. ↑ Sweet Chestnut (Castanea species). Society of Ontario Nut Growers.
  83. 1 2 3 4 Delmarvelous nursery (Chestnut Trees & Seed Nuts).
  84. ↑ Kentucky Division of Forestry آرڪائيو ڪيا ويا 20 August 2008 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  85. ↑ Survival and growth in size and biomass of American Chestnut (Castanea dentata) seedlings under various silvicultural regimens in a mixed oak forest ecosystem. آرڪائيو ڪيا ويا 2008-09-21 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  86. ↑ Silver, Akiva (2019). Trees of power: ten essential arboreal allies. White River Junction, Vermont: Chelsea Green Publishing. ص. 45. ISBN 9781603588416.
  87. ↑ CABI, 2013. Dryocosmus kuriphilus. In: Invasive Species Compendium. Wallingford, UK: CAB International.
  88. ↑ Plantedoktoren. A gallery of plant pests.
  89. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 The pest control of the Chestnut tree آرڪائيو ڪيا ويا 2012-02-16 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. by Dr Péter Szentiványi.
  90. 1 2 Chestnut mosaic virus : Transmission by the aphid Myzocallis castanicola on Chestnut tree.
  91. ↑ The role of Spulerina simploniella in the spread of Chestnut blight[مئل ڳنڍڻو].
  92. ↑ Robin, Cécile; Olivier Morel; Anna-Maria Vettraino; Charikleia Perlerou; Stephanos Diamandis; Andrea Vannini (1 May 2006). "Genetic variation in susceptibility to Phytophthora Cambivora in European chestnut (Castanea sativa)". Forest Ecology and Management 226 (1–3): 199–207. doi:10.1016/j.foreco.2006.01.035. Bibcode: 2006ForEM.226..199R. https://archive.org/details/sim_forest-ecology-and-management_2006-05-01_226_1-3/page/199.
  93. ↑ Greg Miller, Blossom End Rot of Chestnut: A Small Problem Becomes a Big Problem, The Chestnut Grower, Winter 2017.
  94. ↑ Jiang, Ning; Fan, Xin-Lei; Crous, Pedro W.; Tian, Cheng-Ming (2019). "Species of Dendrostoma (Erythrogloeaceae, Diaporthales) associated with chestnut and oak canker diseases in China". MycoKeys (48): 67–96. doi:10.3897/mycokeys.48.31715. PMID 30881194.
  95. ↑ United States Food and Drug Administration (2024). "Daily Value on the Nutrition and Supplement Facts Labels". FDA. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2024-03-27 تي محفوظ ڪيل. 2024-03-28 تي حاصل ڪيل.
  96. ↑ "TABLE 4-7 Comparison of Potassium Adequate Intakes Established in This Report to Potassium Adequate Intakes Established in the 2005 DRI Report". ص. 120. هن ۾: Stallings, Virginia A.; Harrison, Meghan; Oria, Maria, مرتب (2019). "Potassium: Dietary Reference Intakes for Adequacy". Dietary Reference Intakes for Sodium and Potassium. ص. 101–124. doi:10.17226/25353. ISBN 978-0-309-48834-1. PMID 30844154. سانچو:NCBIBook.
  97. ↑ Chestnut – Nutritional value آرڪائيو ڪيا ويا 2008-07-19 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  98. ↑ The Chestnut – Fruit of the Bread Tree.
  99. ↑ "C'est le mois – Les marrons glacés synonymes de fêtes de fin d'année". By Marie-Françoise Briand.
  100. ↑ "La castanyera, les castanyes i els panellets". 2016-11-04. 2020-10-21 تي حاصل ڪيل.
  101. ↑ "The Catalan tradition of La Castanyada". 2020-10-21 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ "Magosto: A Spanish Celebration of Fall (& Chestnuts)". اصل نسخو مان 2020-11-04 تي محفوظ ڪيل. 2020-10-21 تي حاصل ڪيل.
  103. ↑ Gesztenyepüré آرڪائيو ڪيا ويا 12 January 2014 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. at Chew.hu
  104. 1 2 Facciola, S. Cornucopia – A Source Book of Edible Plants. Kampong Publications, 1990. ISBN 0-9628087-0-9.
  105. ↑ Antoine Parmentier. Traité de la châtaigne. 1780. Bastia, Corsica. Cited in The Cambridge World History of Food – Chestnuts.
  106. ↑ The Cambridge World History of Food – Chestnuts.
  107. 1 2 3 4 5 6 Sweet Chestnut production in Farm Woodlands – CALU Technical Note ref: 050401. July 2006.
  108. ↑ "Lambic and the spontaneous fermentation". Cantillon.be. Cantillon. اصل نسخو مان 6 November 2014 تي محفوظ ڪيل. 2 June 2015 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ "Chestnut museum in the Beaumedrobie country – France". اصل نسخو مان 2011-10-02 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-31 تي حاصل ڪيل.
  110. ↑ Rottsieper, E. H. W. Vegetable Tannins. The Forestal Land, Timber and Railways Co. Ltd. 1946. Cited in Plants for a Future.
  111. 1 2 Chestnut in Search Conservation OnLine.
  112. ↑ Pizzi, A. (2009). "Polymer structure of commercial hydrolyzable tannins by matrix-assisted laser desorption/ionization-time-of-flight mass spectrometry". Journal of Applied Polymer Science 113 (6): 3847–3859. doi:10.1002/app.30377. https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-polymer-science_2009-09-15_113_6/page/3847.
  113. ↑ Pasch, H. (2002). "Considerations on the macromolecular structure of chestnut ellagitannins by matrix-assisted laser desorption/ionization-time-of-flight mass spectrometry". Journal of Applied Polymer Science 85 (2): 429–437. doi:10.1002/app.10618. https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-polymer-science_2002-07-11_85_2/page/429.
  114. ↑ Wilson, J. A. (1929) The chemistry of leather manufacture. American Chemical Society.
  115. ↑ McLaughlin, G. D. and E. R. Theis (1945). The chemistry of leather manufacture. American Chemical Society.
  116. ↑ Chestnut tree on Mount Etna.
  117. ↑ Ancient Tree Forum آرڪائيو ڪيا ويا 18 December 2008 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Ancient Tree Forum. Woodland Trust.
  118. ↑ Sacred Chestnut of Istan آرڪائيو ڪيا ويا 16 June 2013 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..

حوالا

[سنواريو]

وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

[سنواريو]

سانچو:Tannin source سانچو:Nuts سانچو:Woodworking

نوٽ

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]

وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

[سنواريو]

سانچو:Tannin source سانچو:Nuts سانچو:Woodworking

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=شاھ_بلوط&oldid=407205" تان ورتل