وڄون وسڻ آئيون
|
وڄون وسڻ آئيون |
|
|---|---|
|
وڄون وسڻ آئيون جو ٻيو ڇاپو، 1989ع |
|
| ليکڪ | شيخ اياز |
| ملڪ | سنڌ، پاڪستان |
| ٻولي | سنڌي |
| موضوع | سنڌي شاعري |
| صنف | شاعري |
| ڇاپيندڙ |
زيب ادبي مرڪز، حيدرآباد |
| اشاعت جي تاريخ | 1973ع |
| صفحا | 238 (ٻيو ڇاپو) |
وڄون وسڻ آئيون (انگريزي: Vijoon Vasan Aaiyoon) شيخ اياز جو سنڌي شاعريءَ جو هڪ اهم شعري مجموعو آهي، جيڪو پهريون ڀيرو 1973ع ۾ زيب ادبي مرڪز، حيدرآباد پاران ڇپايو ويو.[1] ڪتاب ۾ گهڻو ڪري 1964ع کان 1968ع واري دور ۾ سرجيل اياز جي شاعري شامل آهي. ان ۾ وايون، گيت، نظم، غزل، لوڪ گيت، آزاد نظم، لوليون، پروليون ۽ ڇيڄ سميت مختلف شعري صنفون ملن ٿيون.[2]
محمد ابراهيم جويو هن مجموعي جي مهاڳ ۾ ان کي اياز جي شعر جو ”چوٿون ڪتاب“ قرار ڏنو آهي. مجموعي ۾ شامل شاعريءَ جو وڏو حصو ون يونٽ واري دور ۽ 1960ع واري ڏهاڪي جي سنڌ جي سياسي، سماجي ۽ ادبي ماحول سان لاڳاپيل آهي.[2] اياز جي ڪتابن جي ببليوگرافين ۾ وڄون وسڻ آئيون جو پهريون ڇاپو 1973ع ۽ نيو فيلڊس پبليڪيشنس، حيدرآباد وارو ڇاپو 1989ع ۾ درج ٿيل آهي.[3]
پسمنظر
[سنواريو]وڄون وسڻ آئيون ۾ شامل شاعري بنيادي طور 1964ع کان 1968ع تائين سرجيل آهي. محمد ابراهيم جويو موجب اهي سال سنڌ ۾ ون يونٽ خلاف سياسي ۽ ثقافتي جدوجهد جي اهم دور سان ٺهڪن ٿا، تنهنڪري ڪتاب جي شاعريءَ ۾ ان دور جي سماجي ۽ سياسي ماحول جو اثر نمايان آهي.[2]
اياز جي ان دور جي شاعريءَ جو وڏو حصو ڪتاب ڇپجڻ کان اڳ مختلف ادبي رسالن ۾ شايع ٿي چڪو هو. خاص طور ماهوار ادبي رسالي روح رهاڻ ۾ سندس ڪلام شايع ٿيندو رهيو. جل جل مشعل جل، هي گيت اڃايل مورن جا ۽ رت آئي ڳاڙهن ٻيرن جي عنوانن هيٺ سندس شاعريءَ جا ننڍا مجموعا پڻ اڳ ۾ روح رهاڻ ۾ ڇپيا هئا، جيڪي پوءِ وڄون وسڻ آئيون جو حصو بڻيا.[2]
ان عرصي دوران اياز جي ڪتابن ۽ لکڻين کي سرڪاري پابندين کي پڻ منهن ڏيڻو پيو. سندس اڳين شعري مجموعن ڀؤنر ڀري آڪاس ۽ ڪلهي پاتم ڪينرو ۽ نثري ڪتاب جي ڪاڪ ڪڪوريا ڪاپڙي تي پابنديون لڳيون هيون. وڄون وسڻ آئيون جو مواد پڻ تيار هجڻ باوجود ڪجهه عرصي تائين ڪتابي صورت ۾ شايع نه ٿي سگهيو.[4]
موضوع ۽ فڪر
[سنواريو]وڄون وسڻ آئيون ۾ محبت، سنڌ جي ڌرتي، آزادي، سماجي ناانصافي، قومي سڃاڻپ، مزاحمت، انساني وقار ۽ فطرت اهم موضوعن طور سامهون اچن ٿا. ڪتاب اياز جي ان تخليقي دور جي نمائندگي ڪري ٿو، جنهن ۾ سندس رومانوي شاعريءَ سان گڏ مزاحمتي ۽ سماجي شعور واري شاعري پڻ نمايان ٿي.[5]
هن مجموعي ۾ سنڌ جي جاگرافي، ثقافت ۽ لوڪ روايتن سان لاڳاپيل ڪيترائي اهڃاڻ ملن ٿا. سنڌو درياهه، ڪينجهر، ڪارونجهر، ٿر، برسات، مور، ڌرتي ۽ مقامي لوڪ زندگيءَ جون علامتون اياز جي فڪري ۽ جمالياتي اظهار جو حصو بڻجن ٿيون.
ڪتاب ۾ سياسي ۽ سماجي مزاحمت سان گڏ محبت، حسن، وڇوڙو ۽ انساني احساس پڻ اهم آهن. ان ڪري مجموعي کي رڳو سياسي شاعريءَ تائين محدود ڪرڻ بدران اياز جي رومانوي، جمالياتي، قومي ۽ انسان دوست فڪر جي گڏيل اظهار طور ڏٺو وڃي ٿو.
شعري صنفون ۽ اسلوب
[سنواريو]مجموعي ۾ اياز سنڌي شاعريءَ جي روايتي صنفن سان گڏ جديد شعري هيئتن کي پڻ استعمال ڪيو آهي. وايون، گيت، غزل، نظم، لوڪ گيت، آزاد نظم، لوليون، پروليون ۽ ڇيڄ ڪتاب جي صنفي تنوع جو حصو آهن.
اياز جي شاعريءَ جي اهم فني خصوصيتن ۾ موسيقيت، ترنم، تجنيس، مقامي لفظن جو استعمال، لوڪ شاعريءَ جي آہنگ ۽ جديد علامتي اظهار جو ميلاپ شامل آهي. سندس شاعريءَ تي ٿيل تحقيق ۾ وڄون وسڻ آئيون جي ڇيڄن ۽ ٻين لوڪ صنفن ۾ روايتي سنڌي هيئتن کي جديد سماجي ۽ سياسي موضوعن لاءِ استعمال ڪرڻ ڏانهن پڻ ڌيان ڇڪايو ويو آهي.[6]
اهم ڪلام
[سنواريو]هن مجموعي ۾ شيخ اياز جا ڪيترائي مشهور گيت، وايون، نظم ۽ غزل شامل آهن. انهن ۾ سنڌڙيءَ کي سر ڪير نه ڏيندو، جل جل مشعل جل، هي گيت اڃايل مورن جا، رت آئي ڳاڙهن ٻيرن جي، مان توکي گيت ڏيان اي ڌرتي، چڱو ڀٽائي آءُ هلان ٿو، اي ڪينجهر تنهنجي ڪنڌيءَ تي ۽ باغي آهيان باغي آهيان جهڙا ڪلام شامل آهن.[2]
ڪتاب ۾ اياز جي مختلف موضوعن ۽ صنفن واري شاعري گڏ ٿيڻ سبب اهو سندس 1960ع واري ڏهاڪي جي تخليقي دور جي هڪ وسيع نمائندگي ڪري ٿو.
ادبي اهميت
[سنواريو]وڄون وسڻ آئيون کي اياز جي ان دور جي اهم شعري مجموعن مان شمار ڪيو وڃي ٿو، جنهن ۾ سندس شاعريءَ جو قومي ۽ مزاحمتي لهجو نمايان ٿيو. سنڌي ادب بابت تحقيق ۾ ڪتاب کي خاص طور ون يونٽ واري دور جي سنڌي ادبي ۽ سياسي ماحول سان ڳنڍي پڙهيو ويو آهي.[2]
سنڌي شاعريءَ بابت تحقيقي مطالعي ۾ پڻ وڄون وسڻ آئيون کي اياز جي مزاحمتي شاعريءَ جي اهم ڪتابن مان ڄاڻايو ويو آهي، جڏهن تہ ڪتاب جا ڪيترائي گيت ۽ نظم پوءِ سنڌي ادبي ۽ ثقافتي اظهار جو حصو بڻيا.[7]
ارپنا
[سنواريو]شيخ اياز هي ڪتاب گيتا راج جي نالي ارپيو آهي.[8]
مهاڳ
[سنواريو]ڪتاب جو مهاڳ محمد ابراهيم جويو لکيو. جويو مهاڳ ۾ ڪتاب جي شاعريءَ کي 1964ع کان 1968ع واري سنڌ جي سياسي ۽ ادبي ماحول جي پسمنظر ۾ ڏٺو ۽ ان دور کي سنڌ جي قومي جدوجهد جو اهم زمانو قرار ڏنو.[2]
ڪتاب ۾ شامل اڳ ڇپيل شعري مجموعن جل جل مشعل جل ۽ هي گيت اڃايل مورن جا سان لاڳاپيل محمد ابراهيم جويو جا اڳ لکيل مهاڳ پڻ شامل ڪيا ويا.[2]
ڇاپا
[سنواريو]ڪتاب جو پهريون ڇاپو 1973ع ۾ زيب ادبي مرڪز، حيدرآباد پاران شايع ٿيو.[1][9]
ڪتاب جو ٻيو ڇاپو 1989ع ۾ نيو فيلڊس پبليڪيشنس، ٽنڊو ولي محمد، حيدرآباد پاران ڇپايو ويو.[8][10]
بعد ۾ شيخ اياز جي شاعريءَ جي گڏيل جلدن ۽ ٻين نون ڇاپن ۾ پڻ هن مجموعي جو ڪلام شامل ڪيو ويو.
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1 2 "وڄون وسڻ آئيون". Library, Government of Sindh. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 محمد ابراهيم جويو. "شيخ اياز جي ڪتاب "وڄون وسڻ آئيون" جو مهاڳ". سنڌي ادب ۾ تنقيدون ۽ تجزيا. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "شيخ اياز". انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ محمد ابراهيم جويو. "ڪي جو ٻيجل ٻوليو جو مهاڳ". سنڌي ادب ۾ تنقيدون ۽ تجزيا. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "شيخ اياز جي شاعريءَ تي رابندرناٿ ٽئگور جا اثر". سنڌي لئنگئيج اٿارٽي. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "علمي خزانو". سنڌسلامت ڪتاب گهر. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "شيخ اياز جي شاعريءَ جو ادبي ۽ فڪري پس منظر". سنڌسلامت ڪتاب گهر. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 اياز, شيخ (1989). وڄون وسڻ آئيون (ٻيو ڇاپو). ٽنڊو ولي محمد، حيدرآباد: نيو فيلڊس پبليڪيشنس.
- ↑ "شيخ اياز جي پهرين چئن شعري مجموعن ۾ موجود اصطلاحن جو اڀياس". سنڌي ٻولي (سنڌي لئنگئيج اٿارٽي). https://journal.sindhila.org/sindhi/article-253-an-analysis-of-idiomatic-expressions-in-shaikh-ayaz%E2%80%99s-early-four-poetic-collections. Retrieved 2 آڪٽوبر 2026.
- ↑ "ببليوگرافي ـ شيخ اياز جي سنڌي شاعريءَ ۾ جماليات". سنڌسلامت ڪتاب گهر. 2 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.