ھائڊروجن

؟؟؟؟
؟؟؟؟; xxx
	89Ac
وجود	شروع کان
ايٽمي انگ (Z)	89
ايٽمي وزن (A)	127
گروپ	گروپ
سيريز	7
بلاڪ	f-block
اليڪٽران جي ترتيب	[Rn] 6d1 7s2
اليڪٽران في شيل	2,8,18
ايٽمي ريڊيس	215 پيڪو ميٽر (ڪو ويلنت)
آئيونائزيشن انرجي (ڪلو جول في مول)	1st: 499 ; 2nd: 1170; 3rd: 1900
آڪسائيڊيشن نمبر	عام: +3
اليڪٽرو نيگيٽيئٽي	1.1(پالنگ اسڪيل)
حالت (STP)	سالڊ
گھاٽائي (20°C تي)	10 گرام في ڪعبي سينٽي ميٽر
حڪومتفزيڪل خاصيتون
• اُبلڻ جو نقطو	(3500±300)°K،; (3200±300)°C
• پگھلڻ جو نقطو	(1500°K)، (1227°C)
• پگھرائڻ لاء حرارت	14ڪلو جول في مول
• ٻاڦ جي حرارت	400 ڪلو جول في مول
• مولر گرميء گنجائش	27.2 جول في مول.ڪيلون

هوا ۾ آڪسيجن سان هائيڊروجن جو ملهه ۽ باهه جي پيدائش

ھائڊروجن (hydrogen) ھڪ ڪيميائي عنصر آھي جنھن جي علامت H آھي ۽ ايٽمي نمبر 1 آھي. اهو سڀ کان هلڪو عنصر آهي ۽ معياري حالتن ۾، فارمولي، H₂ سان گڏ ڊائي ائٽومڪ ماليڪيولن جو هڪ گيس آهي، ڪڏهن ڪڏهن ڊاء هائيڊروجن به سڏيو ويندو آهي.^[1] پر وڌيڪ عام طور تي هائڊروجن گيس، ماليڪيولر هائڊروجن يا صرف هائڊروجن سڏيو ويندو آهي. اهو بي رنگ، بي بو، غير زهريلي ۽ انتهائي آتش گير گئس آهي.^[2] سڀني عام مادي جو %75 بابت ٺاهيندي، هائيڊروجن ڪائنات ۾ سڀ کان وڌيڪ گهڻائي وارو ڪيميائي عنصر آهي. ^[3] ستارا، سج، خاص طور تي پلازما جي حالت ۾ هائڊروجن تي مشتمل آهن، جڏهن ته ڌرتيء تي، هائيڊروجن پاڻيء ۾، نامياتي مرڪبن، ڊاء هائيڊروجن ۽ ٻين سالمياتي شڪلن ۾ ملي ٿو. هائيڊروجن جو سڀ کان عام آئسوٽوپ (پروٽيم، ¹H) هڪ پروٽان، هڪ اليڪٽران ۽ تي مشتمل هوندو آهي ۽ هن ۾ نيوٽران نه هوندا آهن.

شروعاتي ڪائنات ۾، هائيڊروجن جي پروٽان جو ٺهڻ بگ بينگ کان پوءِ پهرئين سيڪنڊ ۾ ٿيو؛ غير جانبدار هائيڊروجن ايٽم صرف 3,70,000 سالن کان پوءِ ٻيهر ٺهڻ واري دور ۾ ٺهيا، جڏهن ڪائنات ٿڌي ٿي وئي ۽ پلازما ڪافي ٿڌو ٿي چڪو هو ته اليڪٽران پروٽانن سان جڙيل رهيا.^[4] هائيڊروجن، عام طور تي غير ڌاتوءَ آهي (انتهائي دٻاءَ هيٺ کان سواءِ) ۽ آسانيءَ سان اڪثر غير ڌاتوءَ سان ڪوويلنٽ بانڊ ٺاهي ٿو، مرڪبات جهڙوڪ پاڻي ۽ مختلف نامياتي مادن جي ٺهڻ ۾ مدد ڪري ٿو. ان جو ڪردار تيزاب-اساس عمل ۾ اهم آهي، جنهن ۾ خاص طور تي حل ٿيندڙ ماليڪيولن جي وچ ۾ پروٽون جي مٽاسٽا شامل آهي. آئني مرڪبن ۾، هائيڊروجن يا ته منفي طور تي چارج ٿيل اين آئنن جي صورت وٺي سگھي ٿو، جتي ان کي هائڊرائيڊ طور سڃاتو وڃي ٿو، يا مثبت طور تي چارج ڪيل ڪيٽ آئن (⁺H). ڪيٽ آئن، عام طور تي صرف هڪ پروٽون (علامت p)، آبي محلولن ۾ مخصوص رويي کي ظاهر ڪري ٿو ۽ آئني مرڪبات ۾، ان جي چوڌاري پولر ماليڪيولز يا اين آئنن جي ذريعي، ان جي برقي چارج جي اسڪريننگ ۾ شامل آهي.

هائيڊروجن جي هڪ غير جانبدار ايٽم جي طور تي منفرد پوزيشن، جنهن لاءِ شروڊنگر مساوات سڌو سنئون حل ٿي سگهي ٿو، ان جي توانائي ۽ ڪيميائي بانڊنگ جي ڳولا ذريعي ڪوانٽم ميڪنڪس جي بنيادي اصولن ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.^[5]

هائيڊروجن گيس پهريون ڀيرو مصنوعي طور تي 16هين صدي جي شروعات ۾ تيزاب کي ڌاتو سان رد عمل ڪندي پيدا ڪيو ويو. هنري ڪيونڊش 1764ع ۾، هائيڊروجن گيس کي هڪ الڳ مادي جي طور تي سڃاڻي^[6] ۽ ان جي خاصيت کي دريافت ڪيو جيڪو پاڻي پيدا ڪري ٿي جڏهن ساڙي ويندي آهي؛ تنهن ڪري ان جي نالي جو يوناني ۾ مطلب "پاڻي ٺاھيندڙ" آهي.

اڪثر هائڊروجن جي پيداوار قدرتي گئس کي ٻاڦ جي مٿان گذاري ٿيندي آهي؛ هڪ ننڍڙو حصو توانائي جي شدت واري طريقي، جهڙوڪ پاڻي جي اليڪٽرولائيزيشن مان اچي ٿو.^[7] ^[8] ان جي مکيه صنعتي استعمالن ۾ فوسل اينڌن (Fuel) جي پروسيسنگ، جهڙوڪ هائڊروڪڪنگ ۽ امونيا جي پيداوار، بجلي جي پيداوار لاءِ ايندھن جي سيلن ۾ وڌندڙ استعمال ۽ گرمي جي ذريعي جي طور تي شامل آهن.^[9] جڏهن ايندھن جي سيلن ۾ استعمال ڪي ويندي آهي، استعمال جي نقطي تي هائڊروجن جو واحد اخراج پاڻي جا بخارات آهن، جيتوڻيڪ ٻرڻ (Combustion) نائيٽروجن آڪسائيڊ پيدا ڪري سگهي ٿو. ^[10] هائيڊروجن جو ڌاتن سان لاڳاپو ڌاتن جي ڦوٽڪ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.^[11]

خاڪو

leader_name6ھائڊروجن leader_title6ھائڊروجن

خاصيتون

تاريخ

ڪائناتي پکيڙ ۽ ورڇ

پيداوار

ايپليڪيشن

حياتياتي ردعمل

حفاظت ۽ احتياط

پڻ ڏسو

خارجي لنڪس

Basic Hydrogen Calculations of Quantum Mechanics
Hydrogen at The Periodic Table of Videos (University of Nottingham)
High temperature hydrogen phase diagram آرڪائيو ڪيا ويا 2016-03-04 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
Wavefunction of hydrogen

حوالا

↑ "Dihydrogen", O=CHem Directory, University of Southern Maine, اصل کان 13 February 2009 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 6 April 2009۔
↑ "Hydrogen", Encyclopædia Britannica (ٻولي ۾ انگريزي), اصل کان 24 December 2021 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 25 December 2021۔
↑ Boyd, Padi (19 July 2014), "What is the chemical composition of stars?", NASA, اصل کان 15 January 2015 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 5 February 2008۔
↑ Tanabashi, M. (2018). "Big-Bang Cosmology". Physical Review D 98 (3): 358. doi:10.1103/PhysRevD.98.030001. http://pdg.lbl.gov/2018/reviews/rpp2018-rev-bbang-cosmology.pdf. "Chapter 21.4.1 - This occurred when the age of the Universe was about 370,000 years.". (Revised September 2017) by Keith A. Olive and John A. Peacock.
↑ Laursen, S.; Chang, J.; Medlin, W.; Gürmen, N.; Fogler, H. S. (27 July 2004), "An extremely brief introduction to computational quantum chemistry", Molecular Modeling in Chemical Engineering, University of Michigan, اصل کان 20 May 2015 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 4 May 2015۔
↑ Presenter: Professor Jim Al-Khalili. "Discovering the Elements". Chemistry: A Volatile History. 25:40 minutes in. BBC. BBC Four. http://www.bbc.co.uk/programmes/b00q2mk5.
↑ Dincer, Ibrahim; Acar, Canan (14 September 2015). "Review and evaluation of hydrogen production methods for better sustainability" (en ۾). International Journal of Hydrogen Energy 40 (34): 11094–11111. doi:10.1016/j.ijhydene.2014.12.035. ISSN 0360-3199. Bibcode: 2015IJHE...4011094D. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0360319914034119. Retrieved 4 February 2022.
↑ "Hydrogen Basics – Production", Florida Solar Energy Center, 2007, اصل کان 18 February 2008 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 5 February 2008۔
↑ Lewis, Alastair C. (10 June 2021). "Optimising air quality co-benefits in a hydrogen economy: a case for hydrogen-specific standards for NO x emissions" (en ۾). Environmental Science: Atmospheres 1 (5): 201–207. doi:10.1039/D1EA00037C. سانچو:Creative Commons text attribution notice
↑ Lewis, Alastair C. (10 June 2021). "Optimising air quality co-benefits in a hydrogen economy: a case for hydrogen-specific standards for NO x emissions" (en ۾). Environmental Science: Atmospheres 1 (5): 201–207. doi:10.1039/D1EA00037C. سانچو:Creative Commons text attribution notice
↑ Rogers, H. C. (1999). "Hydrogen Embrittlement of Metals". Science 159 (3819): 1057–1064. doi:10.1126/science.159.3819.1057. PMID 17775040. Bibcode: 1968Sci...159.1057R.

[1] "Dihydrogen", O=CHem Directory, University of Southern Maine, اصل کان 13 February 2009 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 6 April 2009۔

[2] "Hydrogen", Encyclopædia Britannica (ٻولي ۾ انگريزي), اصل کان 24 December 2021 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 25 December 2021۔

[3] Boyd, Padi (19 July 2014), "What is the chemical composition of stars?", NASA, اصل کان 15 January 2015 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 5 February 2008۔

[4] Tanabashi, M. (2018). "Big-Bang Cosmology". Physical Review D 98 (3): 358. doi:10.1103/PhysRevD.98.030001. http://pdg.lbl.gov/2018/reviews/rpp2018-rev-bbang-cosmology.pdf. "Chapter 21.4.1 - This occurred when the age of the Universe was about 370,000 years.". (Revised September 2017) by Keith A. Olive and John A. Peacock.

[Laursen042-5] Laursen, S.; Chang, J.; Medlin, W.; Gürmen, N.; Fogler, H. S. (27 July 2004), "An extremely brief introduction to computational quantum chemistry", Molecular Modeling in Chemical Engineering, University of Michigan, اصل کان 20 May 2015 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 4 May 2015۔

[6] Presenter: Professor Jim Al-Khalili. "Discovering the Elements". Chemistry: A Volatile History. 25:40 minutes in. BBC. BBC Four. http://www.bbc.co.uk/programmes/b00q2mk5.

[Dincer-20152-7] Dincer, Ibrahim; Acar, Canan (14 September 2015). "Review and evaluation of hydrogen production methods for better sustainability" (en ۾). International Journal of Hydrogen Energy 40 (34): 11094–11111. doi:10.1016/j.ijhydene.2014.12.035. ISSN 0360-3199. Bibcode: 2015IJHE...4011094D. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0360319914034119. Retrieved 4 February 2022.

[8] "Hydrogen Basics – Production", Florida Solar Energy Center, 2007, اصل کان 18 February 2008 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 5 February 2008۔

[Lewis-20212-9] Lewis, Alastair C. (10 June 2021). "Optimising air quality co-benefits in a hydrogen economy: a case for hydrogen-specific standards for NO x emissions" (en ۾). Environmental Science: Atmospheres 1 (5): 201–207. doi:10.1039/D1EA00037C. سانچو:Creative Commons text attribution notice

[Lewis-20213-10] Lewis, Alastair C. (10 June 2021). "Optimising air quality co-benefits in a hydrogen economy: a case for hydrogen-specific standards for NO x emissions" (en ۾). Environmental Science: Atmospheres 1 (5): 201–207. doi:10.1039/D1EA00037C. سانچو:Creative Commons text attribution notice

[Rogers_1999_1057–10642-11] Rogers, H. C. (1999). "Hydrogen Embrittlement of Metals". Science 159 (3819): 1057–1064. doi:10.1126/science.159.3819.1057. PMID 17775040. Bibcode: 1968Sci...159.1057R.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]