مواد ڏانھن هلو

ولیم شیڪسپیئر

ڳنڍڻن کي سنواريو
This is a spoken article. Follow the link for more information.
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ولیم شیڪسپیئر
چانڊوس تصوير، جيڪا شايد شيڪسپيئر کي ڏيکاري ٿي، ت. 1611
پيدائشت. 23 اپريل 1564
اسٽريٽفورڊ-اپان-ايون، واروڪشائر، انگلينڊ
وفات (aged 52)
اسٽريٽفورڊ-اپان-ايون، واروڪشائر، انگلينڊ
مدفنپاڪ تثليث جو گرجاگهر، اسٽريٽفورڊ-اپان-ايون
پيشو
  • ناٽڪ نويس
  • شاعر
  • اداڪار
سَرگَرمُ سالَت. 1585–1613
تحريڪانگريزي نشات ثانيه
جيون ساٿياين هيٿاوي (ش. 1582)
ٻار ٻچا
ماءُپيءُ
ادبي ڪيريئر
ٻوليابتدائي جديد انگريزي
صنفون
ھٿ اکر

وليم شيڪسپيئر[lower-alpha 1] (ت. 23 اپريل 1564[lower-alpha 2] – 23 اپريل 1616)[lower-alpha 3] هڪ انگريز ناٽڪ نويس، شاعر ۽ اداڪار هو. کيس انگريزي ٻوليءَ جو سڀ کان وڏو ليکڪ ۽ دنيا جو ممتاز ترين ناٽڪ نگار وڏي پيماني تي سمجھيو وڃي ٿو. کيس اڪثر انگلينڊ جو قومي شاعر ۽ "بارڊ آف ايون" يا رڳو "بارڊ" سڏيو ويندو آهي. سندس موجوده ڪم، جن ۾ گڏيل تصنيفون به شامل آهن، لڳ ڀڳ 39 ناٽڪن، 154 سانيٽن، ٽن ڊگهن بياني نظمن ۽ ڪجهه ٻين شعرن تي مشتمل آهن، جن مان ڪجهه جي تصنيف غيريقيني آهي. سندس ناٽڪ هر وڏي زنده ٻولي ۾ ترجمو ٿي چڪا آهن ۽ ڪنهن به ٻئي ناٽڪ نويس جي ناٽڪن کان وڌيڪ پيش ڪيا وڃن ٿا. شيڪسپيئر اڃا تائين انگريزي ٻوليءَ جو شايد سڀ کان وڌيڪ اثرانداز ليکڪ آهي، ۽ سندس ڪم اڄ به پڙهيا ۽ نون معنائن سان سمجهيا وڃن ٿا.

شيڪسپيئر اسٽريٽفورڊ-اپان-ايون، واروڪشائر ۾ ڄائو ۽ وڏو ٿيو. 18 سالن جي عمر ۾ هن اين هيٿاوي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي ٻار ٿيا: سوزانا، ۽ جاڙا ٻار همنيٽ ۽ جوڊٿ. 1585ع ۽ 1592ع جي وچ ۾ ڪنهن وقت هن لنڊن ۾ اداڪار، ليکڪ ۽ جزوي مالڪ ("حصيدار") طور هڪ ناٽڪ ڪمپني، لارڊ چيمبرلينز مين، سان ڪامياب ڪيريئر شروع ڪيو، جيڪا پوءِ بادشاهه جيمس ڇهين اسڪاٽلينڊ جي انگريزي تخت تي ويهڻ کان پوءِ ڪنگز مين جي نالي سان سڃاتي وئي. 49 سالن جي عمر ۾ (تقريباً 1613ع) لڳي ٿو ته هو اسٽريٽفورڊ ڏانهن رٽائر ٿي ويو، جتي ٽن سالن کان پوءِ وفات ڪيائين. شيڪسپيئر جي خانگي زندگيءَ جا تمام ٿورا رڪارڊ بچيا آهن؛ انهيءَ سبب اهڙن معاملن بابت گهڻي قياس آرائي ٿي آهي، جهڙوڪ سندس جسماني شڪل، سندس جنسيت، سندس مذهبي عقيدا ۽ ايتري تائين جو ڪي ڪناري وارا نظريا به ته ڇا سندس نالي سان منسوب ڪم ٻين ماڻهن لکيا هئا.

شيڪسپيئر پنهنجا گهڻا ڄاتل ڪم 1589ع ۽ 1613ع جي وچ ۾ تخليق ڪيا. سندس شروعاتي ناٽڪ بنيادي طور مزاحيه ناٽڪ ۽ تاريخي ناٽڪ هئا ۽ انهن صنفن ۾ پيدا ٿيل بهترين ڪمن مان سمجھيا وڃن ٿا. پوءِ هن 1608ع تائين گهڻو ڪري الميا لکيا، جن ۾ هيمليٽ، اوٿيليو، ڪنگ ليئر ۽ ميڪبيٿ شامل آهن، جيڪي انگريزيءَ جي بهترين ڪمن ۾ شمار ڪيا وڃن ٿا. پنهنجي ڪيريئر جي آخري مرحلي ۾ هن الميا-مزاحيه ناٽڪ (جن کي رومانس به چيو وڃي ٿو)، جهڙوڪ دي ونٽرز ٽيل ۽ دي ٽيمپيسٽ، لکيا ۽ ٻين ناٽڪ نويسن سان گڏجي ڪم ڪيو.

شيڪسپيئر جا ڪيترائي ناٽڪ سندس زندگيءَ ۾ مختلف معيار ۽ درستگي وارن ايڊيشنن ۾ شايع ٿيا. بهرحال، 1623ع ۾ جان هيمنگز ۽ هينري ڪنڊيل، شيڪسپيئر جا ٻه ساٿي اداڪار ۽ دوست، وڌيڪ قطعي متن شايع ڪيو، جيڪو فرسٽ فوليو جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو؛ اهو شيڪسپيئر جي ناٽڪي ڪمن جو وفات کان پوءِ شايع ٿيل گڏيل ايڊيشن آهي، جنهن ۾ سندس 36 ناٽڪ شامل آهن. ان جي ديباچي ۾ بين جانسن، شيڪسپيئر جي اڳوڻي حريف، جو اڳڪٿي ڀريو نظم شامل آهي، جنهن شيڪسپيئر کي هاڻي مشهور لقب سان ساراهيو: "ڪنهن هڪ دور جو نه، پر سڀني وقتن لاءِ".

زندگي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو وليم شيڪسپيئر جي زندگي

ابتدائي زندگي

[سنواريو]
جان شيڪسپيئر جو گهر، جنهن کي شيڪسپيئر جي ڄمڻ جي جاءِ سمجھيو وڃي ٿو، اسٽريٽفورڊ-اپان-ايون ۾

وليم شيڪسپيئر جان شيڪسپيئر جو پٽ هو، جيڪو آلڊرمين ۽ ڪامياب دستانا ٺاهيندڙ هو، اصل ۾ واروڪشائر جي سنيٽر فيلڊ مان هو؛ ۽ ميري آرڊن جو پٽ هو، جيڪا دولت مند زميندار خاندان جي ڌيءَ هئي، جيڪو ريڪيوزنٽ ڪيٿولڪ برادريءَ ۾ اثرائتو هو.[3][4][5] هو اسٽريٽفورڊ-اپان-ايون ۾ ڄائو، جتي 26 اپريل 1564ع تي سندس بپتسما ٿي. سندس ڄمڻ جي تاريخ نامعلوم آهي، پر روايتي طور 23 اپريل، سينٽ جارج جو ڏينهن، تي ملهائي وڃي ٿي.[1] هي تاريخ، جنهن جو پتو وليم اولڊس ۽ جارج اسٽيونز تائين لڳائي سگهجي ٿو، سوانح نگارن لاءِ پرڪشش ثابت ٿي آهي، ڇاڪاڻ ته شيڪسپيئر 1616ع ۾ ساڳئي تاريخ تي وفات ڪئي.[6][7] هو اٺن ٻارن مان ٽيون، ۽ زنده بچيل پٽن ۾ سڀ کان وڏو هو.[8]

جيتوڻيڪ ان دور جا حاضري رڪارڊ موجود نه آهن، گهڻا سوانح نگار متفق آهن ته شيڪسپيئر شايد اسٽريٽفورڊ جي ڪنگز نيو اسڪول ۾ پڙهيو هو،[9][10][11] جيڪو 1553ع ۾ چارٽر ٿيل مفت اسڪول هو،[12] ۽ سندس گهر کان اٽڪل چوٿائي ميل (400 m) پري اسٽريٽفورڊ جي گلڊ هال ۾ قائم هو.[13] گرامر اسڪولن جو معيار ايلزبيٿن دور ۾ مختلف هوندو هو، پر گرامر اسڪولن جا نصاب گهڻي حد تائين ساڳيا هئا: بنيادي لاطيني متن شاهي فرمان وسيلي معياري بڻايو ويو هو،[14][15] ۽ اسڪول لاطيني ڪلاسيڪي ليکڪن جي بنياد تي گرامر جي گهري تعليم فراهم ڪندو هو.[16]

18 سالن جي عمر ۾ شيڪسپيئر 26 سالن جي اين هيٿاوي سان شادي ڪئي. ڊائوسيس آف ورسيٽر جي ڪنسسٽري ڪورٽ 27 نومبر 1582ع تي شاديءَ جو لائسنس جاري ڪيو. ٻئي ڏينهن هيٿاوي جي ٻن پاڙيسرين ضمانتي بانڊ جمع ڪرايا ته شاديءَ ۾ ڪا به قانوني رڪاوٽ نه هئي.[17] رسم شايد ڪجهه تڪڙ ۾ ترتيب ڏني وئي هئي؛ ورسيٽر جي چانسلر عام ٽن ڀيرن بدران شادي جا اعلان رڳو هڪ ڀيرو پڙهڻ جي اجازت ڏني.[18][19] شاديءَ کان ڇهه مهينا پوءِ اين هڪ ڌيءَ، سوزانا، کي جنم ڏنو، جنهن جي بپتسما 26 مئي 1583ع تي ٿي.[20] لڳ ڀڳ ٻن سالن کان پوءِ جاڙا ٻار، پٽ همنيٽ ۽ ڌيءَ جوڊٿ، ڄاوا، جن جي بپتسما 2 فيبروري 1585ع تي ٿي.[21] همنيٽ 11 سالن جي عمر ۾ نامعلوم سببن ڪري فوت ٿي ويو ۽ 11 آگسٽ 1596ع تي دفن ڪيو ويو.[22]

شيڪسپيئر جو نشانِ خاندان، 1602ع جي ڪتاب The book of coates and creasts. Promptuarium armorum. مان. ان ۾ ڀالا خاندان جي نالي تي لفظي راند طور ڏيکاريل آهن.[lower-alpha 4]

جاڙن ٻارن جي ڄمڻ کان پوءِ، شيڪسپيئر جا تاريخي نشان تمام گهٽ ملن ٿا، جيستائين 1592ع ۾ کيس لنڊن جي ٿيٽر واري ماحول جو حصو طور ذڪر ڪيو ويو. ان جو هڪ استثنا ويسٽ منسٽر ۾ ڪوئينز بينچ عدالت اڳيان هڪ قانوني ڪيس جي "شڪايتن واري بل" ۾ سندس نالي جو ظاهر ٿيڻ آهي، جنهن جي تاريخ مائيڪلمس ٽرم 1588ع ۽ 9 آڪٽوبر 1589ع آهي.[23] عالمن 1585ع ۽ 1592ع جي وچ وارن سالن کي شيڪسپيئر جا "گم ٿيل سال" سڏيو آهي.[24] هن دور جي وضاحت ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سوانح نگارن ڪيترين ئي غيرمستند ڪهاڻين جو ذڪر ڪيو آهي. نڪولس رو، شيڪسپيئر جي پهرين سوانح نگار، اسٽريٽفورڊ جي هڪ روايت بيان ڪئي ته شيڪسپيئر مقامي اسڪوائر ٿامس لوسي جي جاگير ۾ هرڻ جي شڪار چوري جي الزام ۾ مقدمي کان بچڻ لاءِ شهر ڇڏي لنڊن ڀڄي ويو. اهو به چيو وڃي ٿو ته شيڪسپيئر لوسي کان بدلو وٺڻ لاءِ سندس باري ۾ هڪ بدنام ڪندڙ گيت لکيو.[25][26] ارڙهين صديءَ جي هڪ ٻي ڪهاڻي موجب شيڪسپيئر پنهنجي ٿيٽر ڪيريئر جي شروعات لنڊن ۾ ٿيٽر جي سرپرستن جا گهوڙا سنڀالڻ سان ڪئي.[27] جان آبرے ٻڌايو ته شيڪسپيئر ڳوٺاڻي استاد رهيو هو.[28] ويهين صديءَ جي ڪجهه عالمن تجويز ڪيو ته شيڪسپيئر شايد لنڪاشائر جي اليگزينڊر هوگٽن وٽ استاد طور ملازم رهيو هجي، جيڪو ڪيٿولڪ زميندار هو ۽ پنهنجي وصيت ۾ هڪ "وليم شيڪ شافٽ" جو نالو لکيو هو.[29][30] سندس وفات کان پوءِ گڏ ڪيل ٻڌل ڳالهين کان سواءِ اهڙين ڪهاڻين کي ثابت ڪندڙ تمام ٿورو ثبوت آهي، ۽ شيڪ شافٽ لنڪاشائر علائقي ۾ عام نالو هو.[31][32]

لنڊن ۽ ٿيٽر وارو ڪيريئر

[سنواريو]

پڪ سان معلوم نه آهي ته شيڪسپيئر لکڻ ڪڏهن شروع ڪيو، پر همعصر اشارا ۽ پيشڪشن جا رڪارڊ ڏيکارين ٿا ته 1592ع تائين سندس ڪيترائي ناٽڪ لنڊن جي اسٽيج تي موجود هئا.[33] ان وقت تائين هو لنڊن ۾ ايترو مشهور ٿي چڪو هو جو ناٽڪ نويس رابرٽ گرين ان سال جي پنهنجي گرينز گروٽس-ورٿ آف وِٽ ۾ ڇپيل صورت ۾ مٿس حملو ڪيو:

... اتي هڪ اوچتو اڀريل ڪانءُ آهي، جيڪو اسان جي پرن سان سينگاريل آهي، جيڪو پنهنجي رانديگر جي کل ۾ ويڙهيل ببر جي دل سان سمجهي ٿو ته هو به توهان مان بهترين ماڻهن جيترو ئي خالي نظم کي ڦلائي سگهي ٿو: ۽ هڪ مڪمل يوهانس فئڪٽوٽم هجڻ ڪري، پنهنجي ئي خيال ۾ ملڪ جو اڪيلو شيڪ-سين آهي.[34]

گرين جي لفظن جي صحيح معنيٰ بابت عالمن ۾ اختلاف آهي،[34][35] پر گهڻا ان ڳالهه تي متفق آهن ته گرين شيڪسپيئر تي الزام لڳائي رهيو هو ته هو پنهنجي رتبي کان مٿي وڃي اهڙن يونيورسٽي پڙهيل ليکڪن، جهڙوڪ ڪرسٽوفر مارلو، ٿامس نيش ۽ پاڻ گرين، سان مقابلو ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيو هو، جن کي گڏيل طور "يونيورسٽي وِٽس" چيو ويندو آهي.[36] اٽالڪ ۾ ڏنل عبارت، جيڪا شيڪسپيئر جي هينري ڇهون، حصو ٽيون جي مصرعي "Oh, tiger's heart wrapped in a woman's hide" جي نقل آهي، ۽ "Shake-scene" واري لفظي راند، واضح طور شيڪسپيئر کي گرين جو نشانو ظاهر ڪن ٿا. هتي استعمال ٿيل يوهانس فئڪٽوٽم ("هر ڪم جو جيڪ") ٻين جي ڪم سان لاڳاپيل ٻئي درجي جي ٽنڪرر لاءِ آهي، نه ته وڌيڪ عام "آفاقي ذهانت" لاءِ.[34][37]

گرين جو حملو ٿيٽر ۾ شيڪسپيئر جي ڪم جو سڀ کان پراڻو بچيل ذڪر آهي. سوانح نگار تجويز ڪن ٿا ته سندس ڪيريئر 1580ع واري ڏهاڪي جي وچ کان وٺي گرين جي تبصرن کان ٿورو اڳ تائين ڪنهن به وقت شروع ٿي سگهي ٿو.[38][39][40] 1594ع کان پوءِ شيڪسپيئر جا ناٽڪ دي ٿيٽر، شورڊچ ۾ رڳو لارڊ چيمبرلينز مين طرفان پيش ڪيا ويا، جيڪا اداڪارن جي هڪ ٽولي جي ملڪيت واري ڪمپني هئي، جنهن ۾ شيڪسپيئر پڻ شامل هو، ۽ جيڪا جلد ئي لنڊن جي اڳواڻ ناٽڪ ڪمپني بڻجي وئي.[41] 1603ع ۾ راڻي ايلزبيٿ جي وفات کان پوءِ، نئين بادشاهه جيمس پهرئين طرفان ڪمپنيءَ کي شاهي پيٽنٽ ڏنو ويو، ۽ ان جو نالو بدلائي ڪنگز مين رکيو ويو.[42]

سڄي دنيا هڪ اسٽيج آهي،
۽ سڀ مرد ۽ عورتون رڳو اداڪار آهن:
انهن جا نڪرڻ ۽ داخل ٿيڻ هوندا آهن؛
۽ هڪ ماڻهو پنهنجي وقت ۾ ڪيترائي ڪردار ادا ڪري ٿو ...

—ايز يو لائڪ اِٽ، ايڪٽ II، منظر 7، 139–142[43]

1599ع ۾ ڪمپنيءَ جي ميمبرن جي هڪ شراڪت درياهه ٿيمز جي ڏکڻ ڪناري تي پنهنجو ٿيٽر تعمير ڪيو، جنهن کي هنن گلوب نالو ڏنو. 1608ع ۾ ان شراڪت بليڪ فرائرز اندريون ٿيٽر پڻ سنڀالي ورتو. شيڪسپيئر جي ملڪيتن جي خريداري ۽ سيڙپڪاريءَ جا موجود رڪارڊ ظاهر ڪن ٿا ته ڪمپنيءَ سان سندس لاڳاپي کيس دولت مند ماڻهو بڻايو،[44] ۽ 1597ع ۾ هن اسٽريٽفورڊ جو ٻيو سڀ کان وڏو گهر، نيو پليس، خريد ڪيو، ۽ 1605ع ۾ اسٽريٽفورڊ جي پيرش ٽائٿس جي حصي ۾ سيڙپڪاري ڪئي.[45]

شيڪسپيئر جا ڪجهه ناٽڪ 1594ع کان شروع ٿيندي ڪوارٽو ايڊيشنن ۾ شايع ٿيا، ۽ 1598ع تائين سندس نالو وڪري جو سبب بڻجي چڪو هو ۽ عنواني صفحن تي ظاهر ٿيڻ لڳو.[46][47][48] شيڪسپيئر ناٽڪ نويس طور ڪاميابيءَ کان پوءِ به پنهنجي ۽ ٻين جي ناٽڪن ۾ اداڪاري جاري رکي. بين جانسن جي Works جي 1616ع واري ايڊيشن ۾ کيس ايوري مين اِن هز هيومر (1598) ۽ سيجانس هز فال (1603) جي ڪاسٽ فهرستن ۾ نالو ڏنو ويو آهي.[49] جانسن جي وولپوني جي 1605ع واري ڪاسٽ فهرست مان سندس نالو غائب هجڻ کي ڪجهه عالم نشاني سمجهن ٿا ته سندس اداڪاري وارو ڪيريئر پنهنجي پڄاڻيءَ ڏانهن وڌي رهيو هو.[38] بهرحال، 1623ع جو فرسٽ فوليو شيڪسپيئر کي "انهن سڀني ناٽڪن جي مکيه اداڪارن" مان هڪ طور فهرست ڪري ٿو، جن مان ڪجهه پهريون ڀيرو وولپوني کان پوءِ اسٽيج ڪيا ويا هئا، جيتوڻيڪ يقين سان معلوم نٿو ڪري سگهجي ته هن ڪهڙا ڪردار ادا ڪيا.[50] 1610ع ۾ جان ڊيويز آف هيريفورڊ لکيو ته "گڊ وِل" "بادشاهي" ڪردار ادا ڪندو هو.[51] 1709ع ۾ رو هڪ روايت اڳتي منتقل ڪئي ته شيڪسپيئر هيمليٽ جي پيءُ جي ڀوت جو ڪردار ادا ڪيو هو.[52] بعد جون روايتون چون ٿيون ته هن ايز يو لائڪ اِٽ ۾ آدم، ۽ هينري پنجون ۾ ڪورس جو ڪردار به ادا ڪيو،[53][54] جيتوڻيڪ عالم ان معلومات جي ذريعن تي شڪ ڪن ٿا.[55]

پنهنجي سڄي ڪيريئر دوران، شيڪسپيئر پنهنجو وقت لنڊن ۽ اسٽريٽفورڊ جي وچ ۾ ورهايو. 1596ع ۾، جنهن سال کان هڪ سال اڳ هن اسٽريٽفورڊ ۾ پنهنجي خانداني گهر طور نيو پليس خريد ڪيو، شيڪسپيئر سينٽ هيلنز، بشپس گيٽ جي پيرش ۾، درياهه ٿيمز جي اتر ۾، رهندو هو.[56][57] 1599ع تائين هو درياهه پار ڪري سائوٿ وارڪ منتقل ٿي ويو، ساڳئي سال جڏهن سندس ڪمپني اتي گلوب ٿيٽر تعمير ڪيو.[56][58] 1604ع تائين هو ٻيهر درياهه جي اتر پاسي هليو ويو، سينٽ پالز ڪيٿيڊرل جي اتر واري علائقي ڏانهن، جتي ڪيترا سٺا گهر هئا. اتي هن ڪرسٽوفر مائونٽ جوئي نالي هڪ فرانسيسي هوگينو کان ڪمرا ڪرائي تي ورتا، جيڪو عورتن جون وِگس ۽ ٻيا مٿا ڍڪڻ وارا سامان ٺاهيندو هو.[59][60]

آخري سال ۽ وفات

[سنواريو]
اسٽريٽفورڊ-اپان-ايون ۾ شيڪسپيئر جو تدفيني يادگار

نڪولس رو پهريون سوانح نگار هو، جنهن اها روايت رڪارڊ ڪئي، جنهن کي سيموئل جانسن به ورجايو، ته شيڪسپيئر پنهنجي وفات کان "ڪيترائي سال اڳ" اسٽريٽفورڊ ڏانهن رٽائر ٿي ويو هو.[61][62] هو 1608ع ۾ به لنڊن ۾ اداڪار طور ڪم ڪري رهيو هو؛ 1635ع ۾ حصيدارن جي درخواست جي جواب ۾ ڪٿبرٽ بربيج بيان ڪيو ته 1608ع ۾ هينري ايوانز کان بليڪ فرائرز ٿيٽر جي ليز خريد ڪرڻ کان پوءِ، ڪنگز مين اتي "مرد اداڪار" مقرر ڪيا، "جيڪي هيمنگز، ڪنڊيل، شيڪسپيئر وغيره هئا".[63] بهرحال، شايد اها ڳالهه لاڳاپيل آهي ته 1609ع دوران لنڊن ۾ بوبونڪ طاعون سخت پکڙيل هو.[64][65] لنڊن جا عوامي ناٽڪ گهر طاعون جي ڊگهن وبائي دورن ۾ بار بار بند ڪيا ويا هئا؛ مئي 1603ع کان فيبروري 1610ع تائين ڪل 60 مهينن کان وڌيڪ بندش رهي،[66] جنهن جو مطلب هو ته اڪثر اداڪاريءَ جو ڪم موجود نه هوندو هو. ان وقت هر قسم جي ڪم کان رٽائر ٿيڻ غيرمعمولي ڳالهه هئي.[67] شيڪسپيئر 1611ع کان 1614ع جي سالن دوران لنڊن ايندو ويندو رهيو.[61] 1612ع ۾ کيس بيلوٽ بمقابله مائونٽ جوئي ۾ شاهد طور سڏايو ويو، جيڪو مائونٽ جوئي جي ڌيءَ ميري جي شاديءَ جي ٺاهه بابت هڪ عدالتي ڪيس هو.[68][69] مارچ 1613ع ۾ هن اڳوڻي بليڪ فرائرز پرائري ۾ هڪ دروازي وارو گهر خريد ڪيو؛[70] ۽ نومبر 1614ع کان هو پنهنجي ناٺي جان هال سان گڏ ڪيترن ئي هفتن لاءِ لنڊن ۾ هو.[71] 1610ع کان پوءِ شيڪسپيئر گهٽ ناٽڪ لکيا، ۽ 1613ع کان پوءِ ڪو به ناٽڪ سندس نالي سان منسوب نه ڪيو ويو آهي.[72] سندس آخري ٽي ناٽڪ گڏيل تصنيفون هيون، شايد جان فليچر سان گڏ،[73] جيڪو ڪنگز مين جو گهرائو ناٽڪ نويس طور سندس جاءِ تي آيو. هو 1613ع ۾ رٽائر ٿيو، ان کان اڳ جو 29 جون تي هينري اٺون جي پيشڪش دوران گلوب ٿيٽر کي باهه لڳي.[72]

شيڪسپيئر 23 اپريل 1616ع تي، 52 سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي.[lower-alpha 5] هن پنهنجي وصيت تي صحيح ڪرڻ کان هڪ مهيني اندر وفات ڪئي؛ انهيءَ دستاويز جي شروعات ۾ هن پاڻ کي "مڪمل صحت" ۾ بيان ڪيو آهي. ڪو به موجوده همعصر ذريعو اهو نٿو ٻڌائي ته هو ڪيئن يا ڇو فوت ٿيو. اڌ صديءَ کان پوءِ، اسٽريٽفورڊ جي وڪر جان وارڊ پنهنجي نوٽ بڪ ۾ لکيو: "شيڪسپيئر، ڊريٽن ۽ بين جانسن جي خوشگوار ملاقات ٿي ۽ لڳي ٿو ته گهڻو پي ويا، ڇاڪاڻ ته شيڪسپيئر انهيءَ مان لڳل بخار سبب فوت ٿيو"،[75][76] اهو ناممڪن منظر نه هو، ڇاڪاڻ ته شيڪسپيئر جانسن ۽ مائيڪل ڊريٽن کي سڃاڻندو هو. ساٿي ليکڪن جي خراجن مان هڪ سندس نسبتاً اوچتي وفات ڏانهن اشارو ڪري ٿو: "اسان حيران ٿياسين، شيڪسپيئر، ته تون ايترو جلدي / دنيا جي اسٽيج کان قبر جي لباس بدلائڻ واري ڪمري ڏانهن هليو وئين."[77][lower-alpha 6]

پاڪ تثليث گرجاگهر، اسٽريٽفورڊ-اپان-ايون، جتي شيڪسپيئر جي بپتسما ٿي ۽ جتي هو دفن ٿيل آهي

سندس پويان سندس زال ۽ ٻه ڌيئرون بچيون. سوزانا 1607ع ۾ هڪ طبيب، جان هال، سان شادي ڪئي هئي،[78] ۽ جوڊٿ شيڪسپيئر جي وفات کان ٻه مهينا اڳ ٿامس ڪوئني، هڪ شراب فروش، سان شادي ڪئي هئي.[79] شيڪسپيئر 25 مارچ 1616ع تي پنهنجي آخري وصيت ۽ وصيت نامي تي صحيح ڪئي؛ ٻئي ڏينهن سندس نئون ناٺي، ٿامس ڪوئني، مارگريٽ ويلر مان ناجائز پٽ پيدا ڪرڻ جو ڏوهاري قرار ڏنو ويو، ۽ مارگريٽ ۽ سندس پٽ ٻئي ڄمڻ دوران فوت ٿي ويا. چرچ جي عدالت ٿامس کي عوامي توبهه ڪرڻ جو حڪم ڏنو، جنهن سان شيڪسپيئر خاندان لاءِ تمام گهڻي شرمندگي ۽ خجالت پيدا ٿئي ها.[79]

شيڪسپيئر پنهنجي وڏي ملڪيت جو وڏو حصو پنهنجي وڏي ڌيءَ سوزانا کي وصيت ڪيو،[80] انهيءَ شرط سان ته هوءَ ان کي صحيح سلامت "پنهنجي جسم مان پهرئين پٽ" ڏانهن منتقل ڪري.[81] ڪوئنين جا ٽي ٻار هئا، جيڪي سڀئي شادي ڪرڻ کان سواءِ فوت ٿي ويا.[82][83] هالن کي هڪ ٻار، ايلزبيٿ، هئي، جنهن ٻه ڀيرا شادي ڪئي پر 1670ع ۾ بي اولاد فوت ٿي وئي، جنهن سان شيڪسپيئر جو سڌو نسل ختم ٿي ويو.[84][85] شيڪسپيئر جي وصيت ۾ سندس زال، اين، جو تمام گهٽ ذڪر آهي، جيڪا شايد سندس ملڪيت جي هڪ-ٽئين حصي جي پاڻمرادو حقدار هئي.[lower-alpha 7] بهرحال، هن خاص طور تي کيس "منهنجو ٻيو بهترين بسترو" ڇڏيو، اها وصيت جنهن گهڻي قياس آرائي کي جنم ڏنو آهي.[87][88][89] ڪجهه عالم هن وصيت کي اين لاءِ توهين سمجهن ٿا، جڏهن ته ٻيا سمجهن ٿا ته ٻيو بهترين بسترو شايد ازدواجي بسترو هو، تنهنڪري وڏي اهميت وارو هو.[90]

شيڪسپيئر جي قبر، سندس زال اين شيڪسپيئر ۽ سندس پوٽيءَ جي مڙس ٿامس نيش جي قبرن جي ڀرسان

شيڪسپيئر کي سندس وفات کان ٻه ڏينهن پوءِ پاڪ تثليث گرجاگهر جي چانسل ۾ دفن ڪيو ويو.[91][92] سندس قبر کي ڍڪيندڙ پٿر جي تختي تي ڪتبو اڪريل آهي، جنهن ۾ سندس هڏا هٽائڻ خلاف لعنت شامل آهي؛ 2008ع ۾ گرجاگهر جي بحالي دوران ان ڳالهه کان احتياط سان پاسو ڪيو ويو:[93]

Good frend for Iesvs sake forbeare,
To digg the dvst encloased heare.
Bleste be yͤ man yͭ spares thes stones,
And cvrst be he yͭ moves my bones.[94][lower-alpha 8]

Translation:

اي سٺا دوست، عيسيٰ جي واسطي، پاسو ڪر،
هتي بند ٿيل مٽي نه کوٽ.
برڪت وارو هجي اهو ماڻهو، جيڪو انهن پٿرن کي ڇڏي ڏئي،
۽ لعنتي هجي اهو، جيڪو منهنجون هڏيون هٽائي.

1623ع کان ڪجهه وقت اڳ سندس ياد ۾ اترين ڀت تي هڪ تدفيني يادگار قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ لکڻ جي عمل ۾ سندس اڌ مجسمو آهي. ان جي تختي کيس نيسٽر، سقراط ۽ ورجل سان ڀيٽي ٿي.[95] 1623ع ۾، فرسٽ فوليو جي اشاعت سان گڏ، ڊروئشائوٽ اڻت شايع ڪئي وئي.[96] شيڪسپيئر کي دنيا جي ڪيترن ئي مجسمن ۽ يادگارن ۾ ياد ڪيو ويو آهي، جن ۾ سائوٿ وارڪ ڪيٿيڊرل ۽ ويسٽ منسٽر ايبي جي پوئٽس ڪارنر ۾ تدفيني يادگار شامل آهن.[97][98]

ناٽڪ

[سنواريو]
شيڪسپيئر جي ناٽڪن جي ڪردارن جو جلوس، اڻويهين صديءَ جي هڪ نامعلوم فنڪار جو ڪم

ان دور جا گهڻا ناٽڪ نويس عام طور ڪنهن نه ڪنهن مرحلي تي ٻين سان گڏجي ڪم ڪندا هئا، جيئن نقاد متفق آهن ته شيڪسپيئر به ڪيو، گهڻو ڪري پنهنجي ڪيريئر جي شروعاتي ۽ آخري دور ۾.[99]

شيڪسپيئر جا پهريان رڪارڊ ٿيل ڪم رچرڊ ٽيون ۽ هينري ڇهون جا ٽي حصا آهن، جيڪي 1590ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ تاريخي ڊرامي جي مقبوليت دوران لکيا ويا. بهرحال، شيڪسپيئر جي ناٽڪن جون صحيح تاريخون مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي،[100][101] ۽ متنن جي مطالعي مان اشارو ملي ٿو ته ٽائٽس اينڊرونڪس، دي ڪاميڊي آف ايررز، دي ٽيمينگ آف دي شرو، ۽ دي ٽو جينٽلمين آف ويرونا به شيڪسپيئر جي سڀ کان شروعاتي دور سان تعلق رکي سگهن ٿا.[102][100] سندس پهريون تاريخي ناٽڪ، جيڪي رافائيل هالنشيڊ جي 1587ع واري ايڊيشن انگلينڊ، اسڪاٽلينڊ ۽ آئرلينڊ جون تواريخون تي گهڻو ڀاڙين ٿا،[103] ڪمزور يا بدعنوان حڪمرانيءَ جا تباهه ڪندڙ نتيجا ڊرامائي صورت ۾ پيش ڪن ٿا، ۽ انهن کي ٽيوڊر گهراڻي جي ابتدا جي جواز طور به سمجهيو ويو آهي.[104] شروعاتي ناٽڪن تي ٻين ايلزبيٿن ناٽڪ نويسن، خاص طور ٿامس ڪڊ ۽ ڪرسٽوفر مارلو، وچئين دور جي ڊرامي جي روايتن، ۽ سينيڪا جي ناٽڪن جو اثر هو.[105][106][107] دي ڪاميڊي آف ايررز به ڪلاسيڪي نمونن تي ٻڌل هو، پر دي ٽيمينگ آف دي شرو لاءِ ڪو ذريعو نه مليو آهي، جيتوڻيڪ ساڳئي نالي جهڙي هڪ ٻئي ناٽڪ سان ان جو پلاٽ ساڳيو پر لفظ مختلف آهن.[108][109] دي ٽو جينٽلمين آف ويرونا وانگر، جنهن ۾ ٻه دوست ريپ جي منظوري ڏيندي نظر اچن ٿا،[110][111][112] شرو' جي اها ڪهاڻي، جنهن ۾ هڪ مرد عورت جي آزاد روح کي رام ڪري ٿو، ڪڏهن ڪڏهن جديد نقادن، هدايتڪارن ۽ تماشائين لاءِ پريشاني پيدا ڪري ٿي.[113]

اوبرون، ٽائيٽانيا ۽ پڪ پرين سان ناچ ڪندي. وليم بليڪ جو ڪم، ت. 1786.

شيڪسپيئر جون شروعاتي ڪلاسيڪي ۽ اطالوي انداز واريون مزاحيه ناٽڪون، جن ۾ مضبوط ٻٽا پلاٽ ۽ صحيح مزاحيه سلسلا شامل آهن، 1590ع واري ڏهاڪي جي وچ تائين سندس سڀ کان وڌيڪ ساراهيل مزاحيه ناٽڪن جي رومانوي فضا کي جاءِ ڏين ٿيون.[114] اي مڊسمر نائٽس ڊريم رومانس، پرين جي جادو ۽ عام مزاحيه زندگيءَ وارن منظرن جو ذهين ميل آهي.[115] شيڪسپيئر جو ايندڙ مزاحيه ناٽڪ، ساڳي طرح رومانوي دي مرچنٽ آف وينس، بدلي وٺندڙ يهودي ساهوڪار شائلاڪ جي تصوير پيش ڪري ٿو، جيڪا غالب ايلزبيٿن خيالن جي عڪاسي ڪري ٿي، پر جديد تماشائين کي توهين آميز لڳي سگهي ٿي.[116][117] مچ اڊو ابائوٽ نٿنگ جي ذهانت ۽ لفظي راند،[118] ايز يو لائڪ اِٽ جو دلڪش ڳوٺاڻو ماحول، ۽ ٽوئلفٿ نائٽ جي زنده دل خوش مزاجي شيڪسپيئر جي عظيم مزاحيه ناٽڪن جو سلسلو مڪمل ڪن ٿا.[119] تقريباً پوري طرح نظم ۾ لکيل غنائي رچرڊ ٻيون کان پوءِ، شيڪسپيئر 1590ع واري ڏهاڪي جي آخر وارن تاريخي ناٽڪن، هينري چوٿون، حصو پهريون ۽ حصو ٻيون، ۽ هينري پنجون ۾ نثري مزاحيه انداز متعارف ڪرايو. هينري چوٿون ۾ فالسٽاف شامل آهي، جيڪو بدمعاش، ذهين ۽ شهزادي هال جو دوست آهي. سندس ڪردار وڌيڪ پيچيده ۽ نرم ٿين ٿا، جيئن هو مهارت سان مزاحيه ۽ سنجيده منظرن، نثر ۽ شاعريءَ جي وچ ۾ منتقل ٿئي ٿو، ۽ پنهنجي پختي ڪم جي بياني تنوع حاصل ڪري ٿو.[120][121][122] هي دور ٻن المين سان شروع ۽ ختم ٿئي ٿو: روميو ۽ جوليٽ، جنسي طور ڀرپور نوجواني، محبت ۽ موت جو مشهور رومانوي الميو؛[123][124] ۽ جوليس سيزر، جيڪو سر ٿامس نارٿ جي 1579ع واري پلوتارڪ جي پيرالل لائيوز جي ترجمي تي ٻڌل آهي، جنهن نئين قسم جو ڊرامو متعارف ڪرايو.[125][126] شيڪسپيئر جي عالم جيمس شيپيرو موجب، جوليس سيزر ۾، "سياست، ڪردار، باطنيت، همعصر واقعن، ايتري تائين جو لکڻ جي عمل بابت شيڪسپيئر جي پنهنجي سوچن جا مختلف ڌاڳا هڪ ٻئي ۾ جذب ٿيڻ لڳا".[127]

هيمليٽ، هوراشيو، مارسيلس، ۽ هيمليٽ جي پيءُ جو ڀوت. هينري فوزيلي، 1780–1785.

سترهين صديءَ جي شروعات ۾، شيڪسپيئر نام نهاد "مسئلي وارا ناٽڪ" ميجر فار ميجر، ٽروئلس ۽ ڪريسيڊا، ۽ آلز ويل ديٽ اينڊز ويل، ۽ پنهنجي ڪيترن ئي سڀ کان مشهور المين کي لکيو.[128][129] ڪيترائي نقاد سمجهن ٿا ته شيڪسپيئر جا الميا سندس فن جي چوٽيءَ جي نمائندگي ڪن ٿا. هيمليٽ شايد ڪنهن به ٻئي شيڪسپيئرين ڪردار کان وڌيڪ تجزيو ڪيو ويو آهي، خاص طور سندس مشهور خود ڪلامي لاءِ، جيڪا "ٽو بي آر ناٽ ٽو بي؛ ديٽ از دي ڪوئسچن" سان شروع ٿئي ٿي.[130] اندر ۾ رهندڙ هيمليٽ جي ابتڙ، جنهن جي موتمار خامي هٻڪ آهي، اوٿيليو ۽ ليئر تڪڙي فيصلي جي غلطين سبب برباد ٿين ٿا.[131] شيڪسپيئر جي المين جا پلاٽ اڪثر اهڙين موتمار غلطين يا خامين تي مدار رکن ٿا، جيڪي نظم کي الٽائي ڇڏين ٿيون ۽ هيرو ۽ سندس پيارن کي تباهه ڪن ٿيون.[132] اوٿيليو ۾، اياگو اوٿيليو جي جنسي حسد کي ايترو ڀڙڪائي ٿو جو هو پنهنجي بيگناهه زال کي قتل ڪري ٿو، جيڪا کيس پيار ڪندي هئي.[133][134] ڪنگ ليئر ۾، پوڙهو بادشاهه پنهنجا اختيار ڇڏڻ جي المياتي غلطي ڪري ٿو، جنهن سان اهي واقعا شروع ٿين ٿا، جيڪي ارل آف گلاسٽر جي اذيت ۽ اکين ڪڍڻ، ۽ ليئر جي سڀ کان ننڍي ڌيءَ ڪارڊيليا جي قتل تائين پهچن ٿا. نقاد فرينڪ ڪرمود موجب، "هي ناٽڪ... نه پنهنجي چڱن ڪردارن کي ۽ نه پنهنجي تماشائين کي پنهنجي بي رحميءَ کان ڪا به راحت ڏئي ٿو".[135][136][137] ميڪبيٿ ۾، جيڪو شيڪسپيئر جي المين مان سڀ کان ننڍو ۽ سڀ کان وڌيڪ مرڪوز آهي،[138] بي قابو امنگ ميڪبيٿ ۽ سندس زال، ليڊي ميڪبيٿ، کي جائز بادشاهه کي قتل ڪرڻ ۽ تخت تي قبضو ڪرڻ لاءِ اڀاري ٿي، تان جو سندن پنهنجو ڏوهه کين هڪ ٻئي پٺيان تباهه ڪري ٿو.[139] هن ناٽڪ ۾ شيڪسپيئر المياتي بناوت ۾ مافوق الفطرت عنصر شامل ڪري ٿو. سندس آخري وڏا الميا، انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا ۽ ڪوريولانس، شيڪسپيئر جي بهترين شاعريءَ مان ڪجهه تي مشتمل آهن ۽ شاعر ۽ نقاد ٽي. ايس. ايليٽ انهن کي سندس سڀ کان ڪامياب الميا سمجهندو هو.[140][141][142] ايليٽ لکيو، "شيڪسپيئر پلوتارڪ مان گهڻي بنيادي تاريخ حاصل ڪئي، جيتري گهڻا ماڻهو پوري برٽش ميوزيم مان به حاصل نه ڪري سگهن ها."[143]

پنهنجي آخري دور ۾، شيڪسپيئر رومانس يا الميا-مزاحيه ناٽڪ ڏانهن مڙيو ۽ ٽي وڌيڪ وڏا ناٽڪ مڪمل ڪيا: سمبلين، دي ونٽرز ٽيل، ۽ دي ٽيمپيسٽ، ۽ گڏيل تصنيف پيريڪلس، پرنس آف ٽائر. المين کان گهٽ اونداهي، هي چار ناٽڪ 1590ع واري ڏهاڪي جي مزاحيه ناٽڪن کان لهجي ۾ وڌيڪ سنجيده آهن، پر اهي مصالحت ۽ ممڪن المياتي غلطين جي معافيءَ سان ختم ٿين ٿا.[144] ڪجهه تبصرا نگارن مزاج ۾ هن تبديليءَ کي شيڪسپيئر جي زندگيءَ بابت وڌيڪ پرسڪون نظرئي جو ثبوت سمجھيو آهي، پر شايد اهو رڳو ان ڏينهن جي ٿيٽري فيشن جي عڪاسي ڪري ٿو.[145][146][147] شيڪسپيئر ٻه وڌيڪ بچيل ناٽڪ، هينري اٺون ۽ دي ٽو نوبل ڪنزمن، شايد جان فليچر سان گڏجي لکيا.[148]

درجي بندي

[سنواريو]
وليم شيڪسپيئر جا ناٽڪ، هڪ تصوير جنهن ۾ شيڪسپيئر جي ڪيترن ناٽڪن جا منظر ۽ ڪردار شامل آهن؛ سر جان گلبرٽ جو ڪم، ت. 1849

شيڪسپيئر جي ڪمن ۾ 1623ع جي فرسٽ فوليو ۾ ڇپيل 36 ناٽڪ شامل آهن، جيڪي فوليو واري درجي بندي موجب مزاحيه ناٽڪ، تاريخي ناٽڪ ۽ الميا طور درج ٿيل آهن.[149] ٻه ناٽڪ جيڪي فرسٽ فوليو ۾ شامل نه هئا،[150] دي ٽو نوبل ڪنزمن ۽ پيريڪلس، پرنس آف ٽائر، هاڻي قانوني مجموعي جو حصو طور قبول ڪيا وڃن ٿا، ۽ اڄ جا عالم متفق آهن ته شيڪسپيئر ٻنهي جي لکڻ ۾ وڏو حصو وڌو.[151][152] فرسٽ فوليو ۾ شيڪسپيئر جا ڪو به نظم شامل نه هئا، جزوي طور ڇاڪاڻ ته اهو مجموعو ٿيٽر جي ماڻهن ترتيب ڏنو هو.[153]

اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ نقاد ايڊورڊ ڊائوڊن آخري دور جي چئن مزاحيه ناٽڪن کي رومانس طور درجي بندي ڪيو، ۽ جيتوڻيڪ ڪيترائي عالم انهن کي الميا-مزاحيه ناٽڪ چوڻ کي ترجيح ڏين ٿا، ڊائوڊن جو اصطلاح اڪثر استعمال ٿيندو آهي.[154][155] 1896ع ۾ فريڊرڪ ايس. بواس چار ناٽڪن جي وضاحت لاءِ "مسئلي وارا ناٽڪ" جو اصطلاح ٺاهيو: آلز ويل ديٽ اينڊز ويل، ميجر فار ميجر، ٽروئلس ۽ ڪريسيڊا ۽ هيمليٽ.[156] هن لکيو، "موضوع ۽ مزاج ۾ ايترا منفرد ڊراما سختيءَ سان نه مزاحيه ناٽڪ چئي سگهجن ٿا ۽ نه الميا". "تنهنڪري، اسان اڄ جي ٿيٽر مان هڪ آسان اصطلاح اڌارو وٺي، انهن کي گڏ ڪري شيڪسپيئر جا مسئلي وارا ناٽڪ چئي سگهون ٿا."[157] اهو اصطلاح، جنهن تي گهڻو بحث ٿيو آهي ۽ ڪڏهن ڪڏهن ٻين ناٽڪن تي به لاڳو ڪيو ويو آهي، اڃا استعمال ۾ آهي، جيتوڻيڪ هيمليٽ کي قطعي طور الميو درجي بندي ڪيو وڃي ٿو.[158][159][160]

پيشڪشون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو پيشڪش ۾ شيڪسپيئر

اهو واضح نه آهي ته شيڪسپيئر پنهنجا شروعاتي ناٽڪ ڪهڙين ڪمپنين لاءِ لکيا. ٽائٽس اينڊرونڪس جي 1594ع واري ايڊيشن جو عنواني صفحو ظاهر ڪري ٿو ته اهو ناٽڪ ٽن مختلف ٽولين ادا ڪيو هو.[161] 1592–93ع جي طاعونن کان پوءِ، شيڪسپيئر جا ناٽڪ سندس پنهنجي ڪمپنيءَ طرفان دي ٿيٽر ۽ ڪرٽن ۾، ٿيمز جي اتر ۾ شورڊچ ۾، پيش ڪيا ويا.[162] لنڊن جا ماڻهو اتي هينري چوٿون جو پهريون حصو ڏسڻ لاءِ گڏ ٿيندا هئا؛ ليونارڊ ڊگس لکيو، "رڳو فالسٽاف، هال، پوئنز، باقي ڪردار اچڻ ڏيو ... ۽ توهان کي مشڪل سان جاءِ ملندي".[163] جڏهن ڪمپني پنهنجي زميندار سان تڪرار ۾ پئجي وئي، تڏهن هنن دي ٿيٽر کي ڊاهي ڇڏيو ۽ ان جي ڪاٺين کي استعمال ڪري گلوب ٿيٽر ٺاهيو، جيڪو اداڪارن طرفان اداڪارن لاءِ ٺهيل پهريون ناٽڪ گهر هو، ٿيمز جي ڏکڻ ڪناري تي سائوٿ وارڪ ۾.[164][165] گلوب 1599ع جي سرءُ ۾ کوليو ويو، ۽ جوليس سيزر اتي پيش ڪيل پهرين ناٽڪن مان هڪ هو. 1599ع کان پوءِ شيڪسپيئر جا گهڻا عظيم ناٽڪ گلوب لاءِ لکيا ويا، جن ۾ هيمليٽ، اوٿيليو ۽ ڪنگ ليئر شامل آهن.[164][166][167]

لنڊن ۾ درياهه ٿيمز جي ڏکڻ ڪناري تي ٻيهر تعمير ٿيل گلوب ٿيٽر

1603ع ۾ لارڊ چيمبرلينز مين جو نالو ڪنگز مين رکڻ کان پوءِ، انهن جو نئين بادشاهه جيمس سان خاص تعلق قائم ٿيو. جيتوڻيڪ پيشڪشن جا رڪارڊ اڻپورا آهن، ڪنگز مين 1 نومبر 1604ع کان 31 آڪٽوبر 1605ع جي وچ ۾ درٻار ۾ شيڪسپيئر جا ست ناٽڪ پيش ڪيا، جن ۾ دي مرچنٽ آف وينس جون ٻه پيشڪشون شامل هيون.[54] 1608ع کان پوءِ، اهي سياري ۾ اندروني بليڪ فرائرز ٿيٽر ۽ اونهاري ۾ گلوب ۾ پيشڪشون ڪندا هئا.[168] اندروني ماحول، جيڪوبين دور جي شاندار انداز ۾ پيش ڪيل ماسڪز جي فيشن سان گڏ، شيڪسپيئر کي وڌيڪ پيچيده اسٽيج اوزار متعارف ڪرائڻ جي اجازت ڏني. مثال طور، سمبلين ۾ جيوپيٽر "گجگوڙ ۽ وڄ ۾، عقاب تي ويٺل، هيٺ لهندو آهي: هو وڄ جو تير اڇلائي ٿو. ڀوت گوڏن ڀر ڪري پون ٿا."[169][170]

شيڪسپيئر جي ڪمپنيءَ جي اداڪارن ۾ مشهور رچرڊ بربيج، وليم ڪيمپ، هينري ڪنڊيل ۽ جان هيمنگز شامل هئا. بربيج شيڪسپيئر جي ڪيترن ناٽڪن جي پهرين پيشڪشن ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪيو، جن ۾ رچرڊ ٽيون، هيمليٽ، اوٿيليو ۽ ڪنگ ليئر شامل آهن.[171] مشهور مزاحيه اداڪار وِل ڪيمپ ٻين ڪردارن سان گڏ روميو ۽ جوليٽ ۾ نوڪر پيٽر ۽ مچ اڊو ابائوٽ نٿنگ ۾ ڊاگ بيري جو ڪردار ادا ڪيو.[172][173] اٽڪل 1600ع ۾ سندس جاءِ رابرٽ آرمين ورتي، جنهن ايز يو لائڪ اِٽ ۾ ٽچ اسٽون ۽ ڪنگ ليئر ۾ مسخري جهڙا ڪردار ادا ڪيا.[174] 1613ع ۾ سر هينري واٽن رڪارڊ ڪيو ته هينري اٺون "ڌوم ڌام ۽ رسم جي ڪيترين غيرمعمولي حالتن سان پيش ڪيو ويو".[175] بهرحال، 29 جون تي هڪ توپ گلوب جي ڇپر کي باهه لڳائي ڇڏي ۽ ٿيٽر کي زمين تائين ساڙي ڇڏيو، اهو واقعو شيڪسپيئر جي هڪ ناٽڪ جي تاريخ کي غيرمعمولي درستگيءَ سان مقرر ڪري ٿو.[175]

متني ذريعا

[سنواريو]
فرسٽ فوليو، 1623ع جو عنواني صفحو. مارٽن ڊروئشائوٽ طرفان شيڪسپيئر جي ٽامي تي اڻت.

1623ع ۾ جان هيمنگز ۽ هينري ڪنڊيل، ڪنگز مين مان شيڪسپيئر جا ٻه ساٿي، فرسٽ فوليو شايع ڪيو، جيڪو شيڪسپيئر جي ناٽڪن جو گڏيل ايڊيشن هو. ان ۾ 36 متن شامل هئا، جن مان 18 پهريون ڀيرو ڇپيا.[176] گهڻا ٻيا اڳ ئي ڪوارٽو نسخن ۾ ظاهر ٿي چڪا هئا—اهي ڪمزور ڪتاب هئا، جيڪي ڪاغذ جي چادرن کي ٻه ڀيرا وڪڙي چار پنن ٺاهڻ سان ٺهندا هئا.[177][178] ڪو به ثبوت اهو ظاهر نٿو ڪري ته شيڪسپيئر انهن ايڊيشنن جي منظوري ڏني هئي، جن کي فرسٽ فوليو "چورايل ۽ ڳجهي نموني نقل ٿيل ڪاپيون" سڏيو آهي.[179]

الفريڊ پولارڊ 1623ع کان اڳ وارن ڪجهه نسخن کي "خراب ڪوارٽو" سڏيو، ڇاڪاڻ ته انهن جا متن بدلائيندڙ، تشريحي يا بگڙيل هئا، جيڪي ڪٿي ڪٿي شايد يادگيريءَ مان ٻيهر جوڙيا ويا هئا.[177][179][180] جتي ڪنهن ناٽڪ جا ڪيترائي نسخا بچيل آهن، هر هڪ ٻين کان مختلف آهي. اهي فرق نقل ڪرڻ يا ڇپائي جي غلطين، اداڪارن يا تماشائين جي نوٽن، يا شيڪسپيئر جي پنهنجي ڪاغذن مان پيدا ٿي سگهن ٿا.[181][182] ڪجهه حالتن ۾، مثال طور، هيمليٽ، ٽروئلس ۽ ڪريسيڊا، ۽ اوٿيليو، شيڪسپيئر شايد ڪوارٽو ۽ فوليو ايڊيشنن جي وچ ۾ متنن ۾ ترميم ڪئي هجي. بهرحال، ڪنگ ليئر جي صورت ۾، جيتوڻيڪ گهڻا جديد ايڊيشن انهن کي ملائي ڇڏين ٿا، 1623ع وارو فوليو نسخو 1608ع واري ڪوارٽو کان ايترو مختلف آهي جو آڪسفورڊ شيڪسپيئر ٻنهي کي الڳ ڇاپي ٿو، اهو دليل ڏيندي ته انهن کي مونجهاري کان سواءِ گڏ نٿو ڪري سگهجي.[183]

نظم

[سنواريو]

1593ع ۽ 1594ع ۾، جڏهن طاعون سبب ٿيٽر بند هئا، شيڪسپيئر جنسي موضوعن تي ٻه بياني نظم، وينس ۽ ايڊونس ۽ دي ريپ آف لوڪريسي، شايع ڪيا. هن اهي هينري رائوٿسلي، سائوٿيمپٽن جو ٽيون ارل جي نالي منسوب ڪيا. وينس ۽ ايڊونس ۾، معصوم ايڊونس وينس جي جنسي پيش قدمي کي رد ڪري ٿو؛ جڏهن ته دي ريپ آف لوڪريسي ۾، نيڪ زال لوڪريسي سان شهوت پرست ٽارڪئن زيادتي ڪري ٿو.[184] اووڊ جي ميٽامورفوسز کان متاثر،[185] اهي نظم بي قابو شهوت مان پيدا ٿيندڙ ڏوهه جي احساس ۽ اخلاقي مونجهاري کي ڏيکارين ٿا.[186] ٻئي نظم مقبول ثابت ٿيا ۽ شيڪسپيئر جي زندگيءَ دوران اڪثر ٻيهر ڇپيا. ٽيون بياني نظم، اي لوورز ڪمپليئنٽ، جنهن ۾ هڪ نوجوان عورت هڪ قائل ڪندڙ عاشق هٿان پنهنجي ورغلائجڻ تي ماتم ڪري ٿي، 1609ع ۾ سانيٽس جي پهرئين ايڊيشن ۾ ڇپيو. اڄ گهڻا عالم قبول ڪن ٿا ته شيڪسپيئر اي لوورز ڪمپليئنٽ لکيو. نقاد سمجهن ٿا ته ان جون سهڻيون خوبيون ڳري اثرن سبب متاثر ٿين ٿيون.[187][188][189] دي فينڪس اينڊ دي ٽرٽل، جيڪو رابرٽ چيسٽر جي 1601ع واري Love's Martyr ۾ ڇپيو، افسانوي فينڪس ۽ سندس محبوب، وفادار ٽرٽل ڊو، جي وفات تي ماتم ڪري ٿو. 1599ع ۾ سانيٽ 138 ۽ 144 جا ٻه شروعاتي مسودا دي پئشنيٽ پلگرم ۾ ظاهر ٿيا، جيڪي شيڪسپيئر جي نالي سان پر سندس اجازت کان سواءِ شايع ٿيا.[187][189][190]

سانيٽ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو شيڪسپيئر جا سانيٽ
شيڪ-سپيئرز سانيٽس جي 1609ع واري ايڊيشن جو عنواني صفحو

1609ع ۾ شايع ٿيل سانيٽس شيڪسپيئر جا آخري غير ڊرامائي ڪم هئا، جيڪي ڇپيا. عالمن کي يقين سان خبر ناهي ته 154 سانيٽن مان هر هڪ ڪڏهن لکيو ويو، پر ثبوت اشارو ڪن ٿا ته شيڪسپيئر پنهنجي سڄي ڪيريئر دوران خانگي پڙهندڙن لاءِ سانيٽ لکيا.[191][192] 1599ع ۾ دي پئشنيٽ پلگرم ۾ ٻه غيرمجاز سانيٽ ظاهر ٿيڻ کان اڳ ئي، فرانسس ميرس 1598ع ۾ شيڪسپيئر جي "پنهنجن خانگي دوستن ۾ مٺڙن سانيٽن" جو ذڪر ڪيو هو.[193] ٿورا تجزيه نگار مڃين ٿا ته شايع ٿيل مجموعو شيڪسپيئر جي ارادي واري ترتيب جي پيروي ڪري ٿو.[194] لڳي ٿو ته هن ٻه ابتڙ سلسلا ترتيب ڏنا هئا: هڪ ڪاري رنگت واري شادي شده عورت ("ڊارڪ ليڊي") لاءِ بي قابو شهوت بابت، ۽ ٻيو هڪ گوري نوجوان مرد ("فيئر يوٿ") لاءِ تڪراري محبت بابت. اهو اڃا تائين واضح نه آهي ته اهي شخصيتون حقيقي ماڻهن جي نمائندگي ڪن ٿيون يا کين مخاطب ڪندڙ ليکڪ وارو "مان" شيڪسپيئر پاڻ آهي، جيتوڻيڪ وليم ورڊز ورٿ سمجهندو هو ته سانيٽن سان "شيڪسپيئر پنهنجي دل کولي ڇڏي".[193][192]

ڇا مان توکي اونهاري جي ڏينهن سان ڀيٽيان؟
تون وڌيڪ سهڻو ۽ وڌيڪ معتدل آهين ...

—شيڪسپيئر جي سانيٽ 18 جون شروعاتي سٽون.[195]

1609ع وارو ايڊيشن هڪ "مسٽر ڊبليو. ايڇ." جي نالي منسوب ڪيو ويو، جنهن کي نظمن جو "واحد پيدا ڪندڙ" قرار ڏنو ويو. معلوم نه آهي ته اهو شيڪسپيئر پاڻ لکيو هو يا ناشر ٿامس ٿورپ، جنهن جا مخفف دستخط انتساب واري صفحي جي تري ۾ ظاهر ٿين ٿا؛ نه ئي اهو معلوم آهي ته مسٽر ڊبليو. ايڇ. ڪير هو، گهڻن نظرين جي باوجود، يا ڇا شيڪسپيئر شايع ڪرڻ جي اجازت به ڏني هئي يا نه.[196] نقاد سانيٽس کي محبت، جنسي جذبي، نسل وڌائڻ، موت ۽ وقت جي فطرت تي گهري فڪري ويچار طور ساراهين ٿا.[197]

اسلوب

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو شيڪسپيئر جي لکڻ جو اسلوب

شيڪسپيئر جا پهريان ناٽڪ پنهنجي دور جي روايتي اسلوب ۾ لکيا ويا هئا. هن انهن کي اهڙي بناوٽي ٻوليءَ ۾ لکيو، جيڪا هميشه ڪردارن يا ڊرامي جي ضرورتن مان فطري طور پيدا نه ٿيندي هئي.[198] شاعري ڊگهن، ڪڏهن ڪڏهن تمام پيچيده استعارن ۽ خيالن تي ٻڌل هوندي هئي، ۽ ٻولي گهڻو ڪري خطيبانه هوندي هئي—يعني اداڪارن لاءِ بلند آواز سان پڙهڻ جي مقصد سان لکيل، نه ته عام ڳالهائڻ لاءِ. ڪجهه نقادن جي نظر ۾ ٽائٽس اينڊرونڪس جون شاندار تقريرون اڪثر ڪهاڻيءَ جي وهڪري کي روڪين ٿيون؛ مثال طور، دي ٽو جينٽلمين آف ويرونا جي شاعريءَ کي به مصنوعي ۽ اڻ وڻندڙ قرار ڏنو ويو آهي.[199][200]

پِٽي، وليم بليڪ جو 1795ع وارو ڪم، ميڪبيٿ جي ٻن تشبيهن جي تصويرڪشي آهي:

"And pity, like a naked new-born babe,
Striding the blast, or heaven's cherubim, hors'd
Upon the sightless couriers of the air."[201]

پر شيڪسپيئر جلد ئي روايتي اسلوبن کي پنهنجي مقصدن مطابق ڍالڻ شروع ڪيو. رچرڊ ٽيون جي شروعاتي خود ڪلامي جون پاڙون وچئين دور جي ڊرامي ۾ وائس جي خود تعارفي تقرير سان ملن ٿيون. ساڳئي وقت، رچرڊ جي زنده خود آگاهي شيڪسپيئر جي پختي دور جي ناٽڪن جي خود ڪلامين جو اڳواٽ اشارو ڏئي ٿي.[202][203] ڪو به هڪ ناٽڪ روايتي اسلوب کان آزاد اسلوب ڏانهن مڪمل تبديليءَ جي نشاندهي نٿو ڪري. شيڪسپيئر پنهنجي سڄي ڪيريئر دوران ٻنهي کي گڏ رکيو، جنهن جو شايد بهترين مثال روميو ۽ جوليٽ آهي.[204] 1590ع واري ڏهاڪي جي وچ تائين، جڏهن روميو ۽ جوليٽ، رچرڊ ٻيون ۽ اي مڊسمر نائٽس ڊريم لکي چڪو هو، شيڪسپيئر وڌيڪ فطري شاعري لکڻ شروع ڪئي. هن آهستي آهستي پنهنجن استعارن ۽ تصويرن کي خود ڊرامي جي ضرورتن سان وڌيڪ هم آهنگ بڻايو.

شيڪسپيئر جي معياري شاعراڻي شڪل بلئنڪ ورس هئي، جيڪا آئيمبڪ پينٽاميٽر ۾ لکيل هوندي هئي. عملي طور هن جو مطلب اهو هو ته سندس شاعري اڪثر قافيي کان خالي هوندي هئي ۽ هر سٽ ڏهن ماترائن تي مشتمل هوندي هئي، جنهن ۾ هر ٻي ماترا تي زور هوندو هو. سندس شروعاتي ناٽڪن جي بلئنڪ ورس، پوئين ناٽڪن جي ڀيٽ ۾ ڪافي مختلف آهي. اها گهڻو ڪري خوبصورت آهي، پر ان جا جملا عام طور هر سٽ جي آخر ۾ شروع، بيهندا ۽ ختم ٿيندا آهن، جنهن سان يڪسانيت جو خطرو پيدا ٿيندو آهي.[205] جڏهن شيڪسپيئر روايتي بلئنڪ ورس تي مڪمل مهارت حاصل ڪئي، تڏهن هن ان جي وهڪري کي ٽوڙڻ ۽ مختلف بڻائڻ شروع ڪيو. هن طريقي سان جوليس سيزر ۽ هيمليٽ جهڙن ناٽڪن ۾ شاعريءَ کي نئين قوت ۽ لچڪ ملي. مثال طور، هيمليٽ جي ذهن جي بيچيني ڏيکارڻ لاءِ هو هي انداز استعمال ڪري ٿو:[206]

Sir, in my heart there was a kind of fighting
That would not let me sleep. Methought I lay
Worse than the mutines in the bilboes. Rashly—
And prais'd be rashness for it—let us know
Our indiscretion sometimes serves us well ...

— 

"سائين، منهنجي دل ۾ هڪ اهڙي جنگ هلي رهي هئي،
جنهن مون کي ننڊ ڪرڻ ئي نه ڏني.
مون کي لڳو ڄڻ مان زنجيرن ۾ جڪڙيل باغين کان به
وڌيڪ بيچين هئس. بي ڌيانيءَ سان—
۽ ان لاءِ بي ڌيانيءَ جي واکاڻ به ٿيڻ گهرجي—
اسان کي اهو به ڄاڻڻ گهرجي ته
ڪڏهن ڪڏهن اسان جون اڻ سوچيل غلطيون به
اسان جي ڪم اچي وينديون آهن..."

، هيمليٽ، ايڪٽ 5، منظر 2، 4–8[206]

هيمليٽ کان پوءِ، شيڪسپيئر پنهنجي شاعراڻي اسلوب ۾ وڌيڪ تبديليون آنديون، خاص طور آخري المين جي وڌيڪ جذباتي حصن ۾. ادبي نقاد اي. سي. بريڊلي هن اسلوب کي "وڌيڪ مرڪوز، تيز، مختلف، ۽ بناوت ۾ گهٽ باقاعده، اڪثر وڪڙيل يا حذف ٿيل" قرار ڏنو.[207] پنهنجي ڪيريئر جي آخري مرحلي ۾ شيڪسپيئر انهن اثرن کي پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيترين ئي فني طريقن کي اختيار ڪيو. انهن ۾ هلندڙ سٽون، بيقاعده وقفن ۽ بيهڪن جو استعمال، ۽ جملن جي بناوت ۽ ڊيگهه ۾ انتهائي تبديليون شامل هيون.[208] مثال طور، ميڪبيٿ ۾ ٻولي هڪ اڻ لاڳاپيل استعاري يا تشبيهه کان ٻي ڏانهن تيزيءَ سان منتقل ٿئي ٿي:

"was the hope drunk/ Wherein you dressed yourself?" (1.7.35–38)؛ "... pity, like a naked new-born babe/ Striding the blast, or heaven's cherubim, hors'd/ Upon the sightless couriers of the air ..." (1.7.21–25).

— "ڇا اها اميد، جنهن کي تون پاڻ تي اوڍي بيٺو هئين،

نشئي ۾ ڌت ٿي وئي هئي؟" (1.7.35–38)؛

"...۽ رحم، ڄڻ ننگو نئون ڄاول ٻار، طوفان جي ڇاتيءَ تي وکون وجهندو هجي؛ يا آسمان جا ڪروبي فرشتا،

هوا جي اڻ ڏٺل قاصدن جي پرن تي سوار..." (1.7.21–25)

ٻڌندڙ کي پاڻ معنيٰ مڪمل ڪرڻي پوي ٿي.[208] آخري دور جي رومانس ناٽڪن، جن ۾ وقت جون اوچتيون تبديليون ۽ پلاٽ جا حيرت انگيز موڙ آهن، هڪ نئين شاعراڻي اسلوب کي جنم ڏنو، جنهن ۾ ڊگها ۽ ننڍا جملا هڪ ٻئي جي مقابلي ۾ رکيا وڃن ٿا، فقرن کي هڪ ٻئي مٿان رکيو وڃي ٿو، فاعل ۽ مفعول جون جايون بدلايون وڃن ٿيون، ۽ لفظ حذف ڪيا وڃن ٿا، جنهن سان خود رو هجڻ جو احساس پيدا ٿئي ٿو.[209]

شيڪسپيئر پنهنجي شاعراڻي ذهانت کي ٿيٽر جي عملي سمجهه سان گڏايو.[210] پنهنجي دور جي ٻين سڀني ناٽڪ نويسن وانگر، هن پلوتارڪ ۽ رافائيل هالنشيڊ جهڙن ذريعن مان ڪهاڻين کي ڊرامائي شڪل ڏني.[211] هن هر پلاٽ کي اهڙي نموني نئين سر ترتيب ڏنو، جو دلچسپيءَ جا ڪيترائي مرڪز پيدا ٿيا ۽ ڪهاڻيءَ جا ممڪن حد تائين گهڻا پاسا تماشائين آڏو اچي سگهن. بناوت جي اها مضبوطي يقيني بڻائي ٿي ته شيڪسپيئر جا ناٽڪ ترجمي، اختصار ۽ مختلف تشريحن کان پوءِ به پنهنجي بنيادي ڊرامائي قوت برقرار رکن ٿا.[212] جيئن جيئن شيڪسپيئر جي مهارت وڌندي وئي، تيئن تيئن هن پنهنجن ڪردارن کي وڌيڪ واضح ۽ مختلف محرڪ، ۽ ڳالهائڻ جا مخصوص انداز ڏنا. بهرحال، هن پنهنجي پوئين ناٽڪن ۾ به پنهنجي شروعاتي اسلوب جا ڪجهه عنصر محفوظ رکيا. آخري رومانس ناٽڪن ۾ هن ڄاڻي واڻي وڌيڪ مصنوعي اسلوب ڏانهن موٽ ڪئي، جنهن ٿيٽر جي وهمي دنيا تي وڌيڪ زور ڏنو.[213][214]

ورثو

[سنواريو]

اثر

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو شيڪسپيئر جو اثر
ميڪبيٿ هٿياربند سر جي رؤيت کان صلاح وٺندي. هينري فوزيلي جو ڪم، 1793–1794.

شيڪسپيئر جي ڪم بعد واري ٿيٽر ۽ ادب تي گهرو ۽ دائمي اثر ڇڏيو آهي. خاص طور تي، هن ڪردار نگاري، پلاٽ، ٻولي ۽ ادبي صنفن جي ڊرامائي امڪانن کي وسيع ڪيو.[215] روميو ۽ جوليٽ کان اڳ، رومانس کي الميي لاءِ مناسب موضوع نه سمجهيو ويندو هو.[216] خود ڪلامي گهڻو ڪري رڳو ڪردارن يا واقعن بابت معلومات ڏيڻ لاءِ استعمال ٿيندي هئي، پر شيڪسپيئر ان کي ڪردارن جي اندروني ذهن ۽ نفسيات کي ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو.[217] سندس ڪم بعد واري شاعريءَ تي پڻ گهرو اثر وڌو. رومانوي شاعرن شيڪسپيئر جي منظوم ڊرامي کي ٻيهر جيارڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ کين ٿوري ڪاميابي ملي. نقاد جارج اسٽائنر سيميوئل ٽيلر ڪولرج کان وٺي الفريڊ، لارڊ ٽينيسن تائين سڀني انگريزي منظوم ڊرامن کي "شيڪسپيئر جي موضوعن جون ڪمزور تبديليون" قرار ڏنو.[218] ڪيترن جي نظر ۾ شيڪسپيئر کان پوءِ سڀ کان اهم انگريزي شاعر جان ملٽن سندس شان ۾ لکيو:

"تون، اسان جي حيرت ۽ تعجب جي وچ ۾، پنهنجي لاءِ هڪ هميشه زندهه يادگار تعمير ڪري ويو آهين."

[219]

شيڪسپيئر ٿامس هارڊي، وليم فاڪنر ۽ چارلس ڊڪنز جهڙن ناول نگارن تي به اثر وڌو. آمريڪي ناول نگار هرمن ميلول جي خود ڪلامين تي به شيڪسپيئر جو گهڻو اثر آهي؛ سندس موبي ڊڪ جو ڪيپٽن ايهب ڪنگ ليئر کان متاثر هڪ روايتي المياتي هيرو آهي.[220] عالمن شيڪسپيئر جي ڪمن سان لاڳاپيل ويهه هزار (20,000) موسيقيءَ جا ٽڪرا سڃاڻيا آهن، جن ۾ فيلڪس مينڊلسون جي اي مڊسمر نائٽس ڊريم لاءِ اوورچر ۽ ضمني موسيقي ۽ سرگئي پروڪوفيئف جو بيليه روميو ۽ جوليٽ شامل آهن. سندس ڪمن ڪيترين اوپيرائن کي به متاثر ڪيو، جن ۾ جيوزيپي وردي جون ميڪبيٿ، اوٽيلو ۽ فالسٽاف شامل آهن، جن جي تنقيدي حيثيت سندن بنيادي ناٽڪن جي برابر سمجهي وڃي ٿي.[221] شيڪسپيئر ڪيترن مصورن، خاص طور رومانوي فنڪارن ۽ پري-رافيلائيٽ برادرهوڊ کي به متاثر ڪيو، جڏهن ته وليم هوگارٿ جي 1745ع واري تصوير، جنهن ۾ اداڪار ڊيوڊ گيرڪ کي رچرڊ ٽئين جي ڪردار ۾ ڏيکاريو ويو، برطانيا ۾ ٿيٽري پورٽريٽ جي صنف کي قائم ڪرڻ ۾ اهم ثابت ٿي.[222]

شيڪسپيئر فلمسازن لاءِ پڻ الهام جو اهم ذريعو رهيو آهي؛ اڪيرا ڪوروساوا ميڪبيٿ ۽ ڪنگ ليئر کي ترتيب ڏئي ٿرون آف بلڊ ۽ ران ٺاهيا. ٻين مثالن ۾ ميڪس رائنهارٽ جي اي مڊسمر نائٽس ڊريم، لارنس اوليويئر جي هيمليٽ ۽ ال پچينو جي دستاويزي فلم لوڪنگ فار رچرڊ شامل آهن.[223] اورسن ويلز، جيڪو سڄي زندگي شيڪسپيئر جو دلدادو رهيو، ميڪبيٿ، اوٿيليو ۽ چائيمز ايٽ مڊنائٽ جي هدايتڪاري به ڪئي ۽ پاڻ به انهن ۾ اداڪاري ڪئي. آخري فلم، جنهن ۾ هن جان فالسٽاف جو ڪردار ادا ڪيو، ويلز جي پنهنجي پسنديده فلم هئي.[224]

شيڪسپيئر جي دور ۾ انگريزي گرامر، هجي ۽ اچار اڄ جيترا معياري نه هئا،[225] ۽ سندس ٻوليءَ جي استعمال جديد انگريزيءَ جي شڪل ٺاهڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.[226] سيميوئل جانسن پنهنجي انگريزي ٻوليءَ جي لغت ۾ ڪنهن به ٻئي ليکڪ کان وڌيڪ شيڪسپيئر جا حوالا ڏنا، جيڪا پنهنجي نوعيت جو پهريون سنجيده لغوي ڪم هو.[227] "with bated breath" (مرچنٽ آف وينس) ۽ "a foregone conclusion" (اوٿيليو) جهڙا محاورا روزمره جي انگريزي گفتگوءَ جو حصو بڻجي ويا آهن.[228][229]

شيڪسپيئر جو اثر سندس پنهنجي انگلينڊ ۽ انگريزي ٻوليءَ کان گهڻو اڳتي وڌي ٿو. خاص طور تي جرمنيءَ ۾ سندس پذيرائي تمام اهم رهي؛ ارڙهين صديءَ جي شروعات کان ئي شيڪسپيئر جا ناٽڪ جرمن ٻوليءَ ۾ وڏي پيماني تي ترجمو ۽ مقبول ڪيا ويا، خاص طور سيلر ٿيٽر ڪمپني جي ايبل سيلر جي گهمندڙ ناٽڪ ڪمپنيءَ وسيلي، ۽ آهستي آهستي هو "جرمن ويمار دور" جو هڪ "ڪلاسيڪي" ليکڪ بڻجي ويو؛ ڪرسٽوف مارٽن ويلانڊ ڪنهن به ٻوليءَ ۾ شيڪسپيئر جي سڀني ناٽڪن جا مڪمل ترجما تيار ڪندڙ پهريون شخص هو.[230][231] سوئس رومانوي مصور هينري فوزيلي، جيڪو وليم بليڪ جو دوست هو، ميڪبيٿ جو جرمن ۾ ترجمو پڻ ڪيو.[232] نفسياتي تجزيي جي باني سگمنڊ فرائيڊ انساني فطرت بابت پنهنجن نظرين لاءِ شيڪسپيئر جي نفسياتي بصيرت، خاص طور هيمليٽ، مان گهڻو فائدو ورتو.[233] اداڪار ۽ ٿيٽر هدايتڪار سائمن ڪيلو لکي ٿو:

"هي استاد، هي ديو قامت، هي نابغه، جيڪو هڪ ئي وقت ايترو گهڻو برطانوي ۽ ايترو ئي آسانيءَ سان عالمي هو، هر مختلف ثقافت ــ جرمن، اطالوي، روسي ــ لاءِ ضروري ٿي پيو ته هو شيڪسپيئر جي مثال جو جواب ڏئي؛ ۽ گهڻي ڀاڱي انهن وڏي خوشيءَ سان نه رڳو سندس ڪم کي، پر خود کيس به قبول ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻولي ۽ ڪردار جي انهن امڪانن، جن کي هن پنهنجي فن ۾ آزادي ڏني، سڄي يورپ جي ليکڪن کي به آزاد ڪري ڇڏيو. شيڪسپيئر جون ڪجهه سڀ کان وڌيڪ اثرائتيون پيشڪشون نه انگريزي رهيون آهن ۽ نه ئي يورپي. هو اهڙو منفرد ليکڪ آهي، جنهن وٽ هر ماڻهوءَ لاءِ ڪجهه نه ڪجهه موجود آهي."

[234]

گنيز ورلڊ ريڪارڊز موجب، شيڪسپيئر اڄ به دنيا جو سڀ کان وڌيڪ وڪرو ٿيندڙ ناٽڪ نويس آهي. اندازو آهي ته سندس وفات کان لڳ ڀڳ چار سؤ سالن دوران سندس ناٽڪن ۽ شاعريءَ جون چار ارب کان وڌيڪ ڪاپيون وڪرو ٿي چڪيون آهن. هو تاريخ جو ٽيون سڀ کان وڌيڪ ترجمو ٿيندڙ ليکڪ پڻ آهي،[235] ۽ سندس ناٽڪ اَسّي کان وڌيڪ ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪا آهن، جن ۾ جرمن، هندي ۽ جاپاني جهڙيون وڏيون عالمي ٻوليون، ۽ ايسپرانٽو ۽ ڪلنگان جهڙيون مصنوعي ٻوليون به شامل آهن.[236][237] وڏن عالمي ميلن، جن ۾ 2012ع ۾ لنڊن جو گلوب ٽُو گلوب فيسٽيول به شامل آهي، شيڪسپيئر جا سڀئي 37 ناٽڪ 37 مختلف ٻولين ۾ پيش ڪيا. انهن پيشڪشن ۾ لتھوينيائي ٻوليءَ ۾ هيمليٽ کان وٺي عبراني ۾ دي مرچنٽ آف وينس تائين شامل هئا، جنهن کي اسرائيل جي قومي ٿيٽر هابيما ٿيٽر پيش ڪيو.[238][239]

تنقيدي حيثيت

[سنواريو]

هو ڪنهن هڪ دور لاءِ نه، پر سڀني زمانن لاءِ هو.

شيڪسپيئر کي پنهنجي حياتيءَ ۾ پوڄا جهڙي عزت حاصل نه هئي، پر کيس وڏي پيماني تي ساراهيو ويو.[241][242] 1598ع ۾ عالمِ دين ۽ ليکڪ فرانسس ميرس کيس انگريزي ناٽڪ نويسن جي هڪ جماعت مان الڳ ڪري، مزاحيه ۽ الميي ٻنهي صنفن ۾ "سڀ کان اعليٰ" قرار ڏنو.[243][244] ڪيمبرج يونيورسٽي جي سينٽ جانز ڪاليج ۾ پيش ڪيل پارناسس ناٽڪن جي ليکڪن کيس جيفري چوسر، جان گوور ۽ ايڊمنڊ اسپينسر سان گڏ شمار ڪيو.[245] فرسٽ فوليو ۾ بين جانسن شيڪسپيئر کي "هن دور جي روح، اسان جي اسٽيج جي ساراهه، خوشي ۽ حيرت" سڏيو، جيتوڻيڪ هن ٻئي هنڌ اهو به لکيو هو ته "شيڪسپيئر وٽ فن جي کوٽ هئي".[240]

1660ع ۾ بادشاهت جي بحالي ۽ سترهين صديءَ جي پڇاڙيءَ جي وچ واري عرصي ۾ ڪلاسيڪي نظريا مقبول هئا. نتيجي طور، ان دور جي نقادن شيڪسپيئر کي گهڻو ڪري جان فليچر ۽ بين جانسن کان هيٺ درجو ڏنو.[246] مثال طور، ٿامس رائمر مزاحيه ۽ الميي کي گڏ ڪرڻ تي شيڪسپيئر کي سخت تنقيد جو نشانو بڻايو. تنهن هوندي به، شاعر ۽ نقاد جان ڊرائيڊن شيڪسپيئر جي وڏي واکاڻ ڪندي جانسن بابت چيو: "مان هن جي تعريف ڪريان ٿو، پر مون کي شيڪسپيئر سان محبت آهي."[247] هن مشهور لفظن ۾ اهو به چيو ته شيڪسپيئر "فطري طور دانا هو؛ کيس فطرت کي سمجهڻ لاءِ ڪتابن جي عينڪن جي ضرورت نه هئي؛ هن پنهنجي اندر نهاريو ۽ فطرت کي اتي ئي ڏسي ورتو."[248] ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين رائمر جو نقطهٔ نظر غالب رهيو، پر ارڙهين صديءَ دوران نقادن شيڪسپيئر کي سندس پنهنجي معيارن تي پرکڻ شروع ڪيو ۽، ڊرائيڊن وانگر، سندس فطري ذهانت جي واکاڻ ڪئي. سندس ڪمن جا علمي ايڊيشن، خاص طور سيميوئل جانسن (1765ع) ۽ ايڊمنڊ ميلون (1790ع) جا ايڊيشن، سندس وڌندڙ شهرت ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.[249][250] 1800ع تائين، هو انگلينڊ جي قومي شاعر طور مڪمل طور قبول ڪيو ويو،[251] ۽ کيس "بارڊ آف ايون" (يا رڳو "بارڊ") سڏيو ويو.[252][lower-alpha 9] ارڙهين ۽ اوڻيهين صديءَ ۾ سندس شهرت يورپ جي ٻين ملڪن تائين پڻ پکڙجي وئي. سندس حامين ۾ والٽيئر، يوهان وولفگانگ فان گوئٽي، اسٽينڊال ۽ وڪٽر هيوگو شامل هئا.[254][lower-alpha 10]

وليم آرڊوي پارٽرج جو لنڪن پارڪ، شڪاگو ۾ وليم شيڪسپيئر جو گلن سان سينگاريل مجسمو، جيڪو اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ٺهيل ڪيترن ئي مجسمن جو نمائندو مثال آهي.

رومانويت جي دور ۾ شيڪسپيئر جي وڏي واکاڻ شاعر ۽ ادبي فلسفي سيميوئل ٽيلر ڪولرج ڪئي، جڏهن ته نقاد آگسٽ وِلهم شليگل سندس ناٽڪن کي جرمن رومانويت جي روح مطابق جرمن ٻوليءَ ۾ ترجمو ڪيو.[256] اوڻيهين صديءَ ۾ شيڪسپيئر جي ذهانت بابت تنقيدي تعريف گهڻو ڪري عقيدت جي حدن تائين پهچي وئي.[257] مضمون نگار ٿامس ڪارلائل 1840ع ۾ لکيو: "هي بادشاهه شيڪسپيئر، ڇا هو اسان سڀني تي تاجدار حڪمرانيءَ سان اهڙيءَ طرح نه ٿو چمڪي، جو سڀ کان عظيم، سڀ کان نرم ۽ سڀ کان وڌيڪ سگهاري نشاني هجي؛ هڪ اهڙي نشاني، جيڪا ڪڏهن به ختم نه ٿيندي."[258] وڪٽورين دور ۾ سندس ناٽڪ وڏي شان ۽ شوڪت سان پيش ڪيا ويندا هئا.[259] ناٽڪ نويس ۽ نقاد جارج برنارڊ شا شيڪسپيئر جي پوڄا کي "بارڊولئٽري" جو نالو ڏئي ان جو مذاق اڏايو ۽ دعويٰ ڪئي ته هينرڪ ابسن جي ناٽڪن جي نئين فطرت نگاري شيڪسپيئر کي پراڻو بڻائي ڇڏيو آهي.[260]

ويهين صديءَ جي شروعات ۾ فنونِ لطيفه ۾ جديديت جي انقلاب شيڪسپيئر کي رد ڪرڻ بدران، وڏي شوق سان سندس ڪمن کي اوان گارڊ جي خدمت ۾ شامل ڪيو. جرمنيءَ جي ايڪسپريشنسٽن ۽ ماسڪو جي فيوچرستن سندس ناٽڪن جون نيون پيشڪشون تيار ڪيون. مارڪسي ناٽڪ نويس ۽ هدايتڪار برٽولٽ بريخت شيڪسپيئر جي اثر هيٺ ايپڪ ٿيٽر جو تصور تيار ڪيو. شاعر ۽ نقاد ٽي. ايس. ايليٽ شا جي ان دعويٰ جي مخالفت ڪندي چيو ته شيڪسپيئر جي "ابتدائيت" ئي دراصل کيس جديد بڻائي ٿي.[261] ايليٽ، جي. ولسن نائيٽ ۽ نئين تنقيد واري ادبي اسڪول گڏجي شيڪسپيئر جي علامتن ۽ تصويرڪشيءَ جي ويجهي مطالعي واري تحريڪ جي اڳواڻي ڪئي. 1950ع واري ڏهاڪي ۾ نون تنقيدي طريقن جي هڪ لهر جديديت جي جاءِ ورتي ۽ مابعد جديد شيڪسپيئر مطالعي جي راهه هموار ڪئي.[262] هيرولڊ بلوم لکيو: "شيڪسپيئر افلاطون ۽ سينٽ آگسٽين کان به وڏو هو. هو اسان کي پنهنجي اندر سموئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اسين دنيا کي سندس بنيادي بصيرتن ذريعي ڏسون ٿا."[263]

ايڪويهين صديءَ ۾ به سندس شهرت سڀني کان مٿانهين رهي آهي. ايما سمٿ، جيڪا آڪسفورڊ يونيورسٽي ۾ شيڪسپيئر جي مطالعي جي پروفيسر آهي، پنهنجي 2019ع جي مطالعي ۾ کيس "دنيا جو سڀ کان وڏو ناٽڪ نويس" قرار ڏنو،[264] جڏهن ته ڊينس ڪينيڊي، ٽرنٽي ڪاليج ڊبلن ۾ ڊراما ۽ ٿيٽر جو (ايميريٽس) پروفيسر، 2004ع ۾ لکيو ته شيڪسپيئر اڄ به "دنيا جو سڀ کان وڌيڪ پيش ٿيندڙ ناٽڪ نويس" آهي.[265] دي نيو آڪسفورڊ شيڪسپيئر (2017ع) جي گڏيل ايڊيٽر گيري ٽيلر لکيو:

"گذريل چئن صدين دوران سڀ کان اهم، سڀ کان باصلاحيت ۽ سڀ کان وڌيڪ تعليم يافته ليکڪن ۽ پڙهندڙن مان گهڻن شيڪسپيئر کي يا ته انگريزيءَ جو بهترين ليکڪ، يا ڪنهن به ٻوليءَ جو بهترين جديد ليکڪ، يا دنيا جو سڀ کان وڏو ناٽڪ نويس، يا گذريل هڪ هزار سالن جو سڀ کان وڏو مغربي ليکڪ، يا هر دور جو عظيم ترين ليکڪ، يا هر زماني جو سڀ کان وڏو نابغه قرار ڏنو آهي."

[266]

قياس آرائي

[سنواريو]

تصنيف

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو شيڪسپيئر جي تصنيف بابت سوال

شيڪسپيئر جي وفات کان لڳ ڀڳ 230 سال پوءِ، سندس نالي سان منسوب ڪيل ڪمن جي تصنيف بابت شڪ ظاهر ٿيڻ شروع ٿيا.[267] متبادل اميدوارن طور فرانسس بيڪن، ڪرسٽوفر مارلو ۽ ايڊورڊ ڊي ويري، آڪسفورڊ جو سترهون ارل جا نالا پيش ڪيا ويا.[268] ڪيترائي "اجتماعي نظريا" پڻ پيش ڪيا ويا آهن.[269] پر ٿورن استثنائن کان سواءِ، لڳ ڀڳ سڀئي شيڪسپيئر جا ماهر ۽ ادبي مورخ انهن نظرين کي حاشيي وارا نظريا سمجهن ٿا، ۽ علمي دنيا جي رڳو هڪ ننڍڙي اقليت جو خيال آهي ته روايتي نسبت تي شڪ ڪرڻ جو ڪو معقول سبب موجود آهي.[270] تنهن هوندي به، هن موضوع ۾ دلچسپي، خاص طور شيڪسپيئر جي تصنيف بابت آڪسفورڊي نظريو، ايڪويهين صديءَ تائين جاري رهي آهي.[271][272][273]

مذهب

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو وليم شيڪسپيئر جا مذهبي خيال

شيڪسپيئر سرڪاري رياستي مذهب تي عمل ڪندو هو،[lower-alpha 11] پر مذهب بابت سندس ذاتي خيال بحث جو موضوع رهيا آهن. شيڪسپيئر جي وصيت ۾ پروٽيسٽنٽ طرز جو اظهار استعمال ڪيو ويو آهي، ۽ هو چرچ آف انگلينڊ جو تصديق ٿيل ميمبر هو، جتي سندس شادي ٿي، سندس ٻارن کي بپتسما ڏني وئي، ۽ جتي کيس دفن ڪيو ويو.

ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته شيڪسپيئر جي خاندان جا فرد ڪيٿولڪ هئا، جڏهن ته ان وقت انگلينڊ ۾ ڪيٿولڪ مذهب تي عمل ڪرڻ قانون جي خلاف هو.[275] شيڪسپيئر جي ماءُ ميري آرڊن يقيناً هڪ مذهبي ڪيٿولڪ خاندان مان هئي. سڀ کان مضبوط ثبوت شايد اهو ڪيٿولڪ ايمان نامو هجي، جنهن تي سندس پيءُ جان شيڪسپيئر صحيح ڪئي هئي ۽ جيڪو 1757ع ۾ هينلي اسٽريٽ تي سندس پراڻي گهر جي ڇت جي ڪاٺين مان مليو هو. پر اهو دستاويز هاڻي گم ٿي چڪو آهي، ۽ عالمن ۾ ان جي اصليت بابت اختلاف موجود آهن.[276][277] 1591ع ۾ اختيارين رپورٽ ڏني ته جان شيڪسپيئر "قرض جي ڪارروائيءَ جي خوف" سبب گرجا گهر ۾ حاضر نه ٿيو، جيڪو ڪيٿولڪن جو عام عذر هو.[278][279][280] 1606ع ۾ شيڪسپيئر جي ڌيءَ سوزانا جو نالو انهن ماڻهن جي فهرست ۾ شامل هو، جيڪي اسٽريٽفورڊ ۾ ايسٽر جي عشائيه رباني ۾ شريڪ نه ٿيا هئا.[278][279][280]

ٻيا ليکڪ دليل ڏين ٿا ته شيڪسپيئر جي مذهبي عقيدن بابت پختن ثبوتن جي کوٽ آهي. عالمن کي سندس ناٽڪن ۾ ڪيٿولڪ هجڻ، پروٽيسٽنٽ هجڻ ۽ ڪنهن به مذهبي عقيدي کان خالي هجڻ—ٽنهي پاسن جا اشارا ملن ٿا، پر حقيقي سچائي شايد ڪڏهن به ثابت نه ٿي سگهي.[281][282]

1934ع ۾ رڊيارڊ ڪپلنگ دي اسٽرينڊ ميگزين ۾ "Proofs of Holy Writ" نالي هڪ مختصر ڪهاڻي شايع ڪئي، جنهن ۾ هن اهو تصور پيش ڪيو ته شيڪسپيئر 1611ع ۾ شايع ٿيل ڪنگ جيمس بائيبل جي نثري متن کي سنوارڻ ۾ مدد ڪئي هئي.[283]

جنسي رجحان

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو وليم شيڪسپيئر جو جنسي رجحان
اوڻيهين صديءَ جي آخر ۾ تيار ڪيل شيڪسپيئر جي خاندان جي فنڪاراڻي تصوير

شيڪسپيئر جي جنسي رجحان بابت تمام ٿوري معلومات موجود آهي. ارڙهن ورهين جي عمر ۾ هن 26 ورهين جي اين هيٿوي سان شادي ڪئي، جيڪا ان وقت حامله هئي. سندن ٽن ٻارن مان پهرين ڌيءَ سوزانا شاديءَ کان ڇهن مهينن پوءِ، 26 مئي 1583ع تي ڄائي. صدين کان ڪجهه پڙهندڙن اهو خيال ظاهر ڪيو آهي ته شيڪسپيئر جا سانيٽس سندس ذاتي زندگيءَ جا عڪس آهن،[284] ۽ انهن کي هڪ نوجوان مرد سان سندس محبت جو ثبوت سمجهيو آهي. ٻيا وري انهن ئي شعرن کي رومانوي محبت بدران گهري دوستيءَ جو اظهار قرار ڏين ٿا.[285][286][287] شادي شده عورت ڏانهن منسوب ڪيل مشهور "ڊارڪ ليڊي" جا 26 سانيٽس وري سندس عورتن سان لاڳاپن جو ثبوت سمجهيا وڃن ٿا.[288]

تصويرون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو شيڪسپيئر جون تصويرون

شيڪسپيئر جي جسماني صورت بابت سندس دور جي ڪنهن به شخص طرفان لکيل ڪا وضاحت موجود ناهي، ۽ نه ئي ڪو اهڙو ثبوت ملي ٿو ته هن ڪڏهن پنهنجي تصوير ٺهرائي هجي. ارڙهين صديءَ کان مستند شيڪسپيئر جي تصويرن جي خواهش سبب ڪيترين ئي موجود تصويرن بابت دعوائون ڪيون ويون ته اهي شيڪسپيئر جون ئي تصويرون آهن.[289] انهيءَ طلب جي نتيجي ۾ ڪيترين جعلي تصويرن جي تياري، ٻين ماڻهن جي تصويرن کي غلط نموني شيڪسپيئر سان منسوب ڪرڻ، انهن کي ٻيهر رنگڻ ۽ نوان ليبل لڳائڻ جا واقعا به پيش آيا.[290][291]

ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته ڊروشائوٽ تصوير، جنهن کي بين جانسن شيڪسپيئر جي سٺي مشابهت طور قبول ڪيو هو،[292] ۽ سندس اسٽريٽفورڊ يادگار شايد سندس ظاهري صورت بابت سڀ کان وڌيڪ معتبر ثبوت مهيا ڪن ٿا.[293] دعويٰ ڪيل تصويرن مان، فن جي مورخ تارنيا ڪوپر اهو نتيجو ڪڍيو ته چينڊوس تصوير "ڄاتل سڀني دعويدارن مان شيڪسپيئر جي حقيقي تصوير هجڻ جو سڀ کان مضبوط دعويٰ رکي ٿي." نيشنل پورٽريٽ گيلري، لنڊن جي سهڪار سان ٽن سالن جي مطالعي کان پوءِ، ڪوپر جو چوڻ هو ته تصوير جي تياريءَ جو زمانو، جيڪو شيڪسپيئر جي دور سان همعصر آهي، ان جي بعد واري تاريخ، ۽ تصوير ۾ ڏيکاريل شخص جو لباس—اهي سڀ شيڪسپيئر سان ان جي نسبت جي حمايت ڪن ٿا.[294]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]

نوٽ

[سنواريو]
  1. 1 2 3 Schoenbaum 1987, pp. 24–26.
  2. ↑ Schoenbaum 1987, p. xv.
  3. ↑ Stockton, Will (15 December 2025). The Routledge Companion to Shakespeare and Religion (انگريزي ۾). Taylor & Francis. ISBN 978-1-040-75903-5.
  4. ↑ Hyland, Peter (21 December 2017). An Introduction to Shakespeare's Poems (انگريزي ۾). Bloomsbury Publishing. ص. 7. ISBN 978-0-230-80240-7.
  5. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 14–22.
  6. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 24, 296.
  7. ↑ Honan 1998, pp. 15–16.
  8. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 23–24.
  9. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 62–63.
  10. ↑ Ackroyd 2006, p. 53.
  11. ↑ Wells et al. 2005, pp. xv–xvi.
  12. ↑ Baldwin 1944, p. 464.
  13. ↑ Giles, Kate; Clark, Jonathan (2012). "The Archaeology of the Guild Buildings of Shakespeare's Stratford-upon-Avon". ۾ Mulryne, J. R.; Morris, James (مرتب). The Guild and Guild Buildings of Shakespeare's Stratford: Society, Religion, School and Stage. Ashgate. ص. 138. ISBN 9781409417668.
  14. ↑ Baldwin 1944, pp. 179–180, 183.
  15. ↑ Cressy 1975, pp. 28–29.
  16. ↑ Baldwin 1944, p. 117.
  17. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 77–78.
  18. ↑ Wood 2003, p. 84.
  19. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 78–79.
  20. ↑ Schoenbaum 1987, p. 93.
  21. ↑ Schoenbaum 1987, p. 94.
  22. ↑ Schoenbaum 1987, p. 224.
  23. ↑ Bate 2008, p. 314.
  24. ↑ Schoenbaum 1987, p. 95.
  25. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 97–108.
  26. ↑ Rowe 1709, pp. 16–17.
  27. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 144–145.
  28. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 110–111.
  29. ↑ Honigmann 1998, p. 1.
  30. ↑ Wells et al. 2005, p. xvii.
  31. ↑ Honigmann 1998, pp. 95–117.
  32. ↑ Wood 2003, pp. 97–109.
  33. ↑ Chambers 1988a, pp. 287, 292.
  34. 1 2 3 Greenblatt 2005, p. 213.
  35. ↑ Schoenbaum 1987, p. 153.
  36. ↑ Ackroyd 2006, p. 176.
  37. ↑ Schoenbaum 1987, p. 151–153.
  38. 1 2 Wells 2006, p. 28.
  39. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 144–146.
  40. ↑ Chambers 1988a, p. 59.
  41. ↑ Schoenbaum 1987, p. 184.
  42. ↑ Chambers 1923, pp. 208–209.
  43. ↑ Wells et al. 2005, p. 666.
  44. ↑ Chambers 1988b, pp. 67–71.
  45. ↑ Bentley 1961, p. 36.
  46. ↑ Schoenbaum 1987, p. 188.
  47. ↑ Kastan 1999, p. 37.
  48. ↑ Knutson 2001, p. 17.
  49. ↑ Adams 1923, p. 275.
  50. ↑ Schoenbaum 1987, p. 200.
  51. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 200–201.
  52. ↑ Rowe 1709, p. 32.
  53. ↑ Ackroyd 2006, p. 357.
  54. 1 2 Wells et al. 2005, p. xxii.
  55. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 202–203.
  56. 1 2 Hales 1904, pp. 401–402.
  57. ↑ Honan 1998, p. 121.
  58. ↑ Shapiro 2005, p. 122.
  59. ↑ Honan 1998, p. 325.
  60. ↑ Greenblatt 2005, p. 405.
  61. 1 2 Ackroyd 2006, p. 476.
  62. ↑ Wood 1806, pp. ix–x, lxxii.
  63. ↑ Smith 1964, p. 558.
  64. ↑ Ackroyd 2006, p. 477.
  65. ↑ Barroll 1991, pp. 179–182.
  66. ↑ Bate 2008, pp. 354–355.
  67. ↑ Honan 1998, pp. 382–383.
  68. ↑ Honan 1998, p. 326.
  69. ↑ Ackroyd 2006, pp. 462–464.
  70. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 272–274.
  71. ↑ Honan 1998, p. 387.
  72. 1 2 Schoenbaum 1987, p. 279.
  73. ↑ Honan 1998, pp. 375–378.
  74. ↑ Schoenbaum 1987, p. 311.
  75. ↑ Schoenbaum 1991, p. 78.
  76. ↑ Rowse 1963, p. 453.
  77. 1 2 Kinney 2012, p. 11.
  78. ↑ Schoenbaum 1987, p. 287.
  79. 1 2 Schoenbaum 1987, pp. 292–294.
  80. ↑ Schoenbaum 1987, p. 304.
  81. ↑ Honan 1998, pp. 395–396.
  82. ↑ Chambers 1988b, pp. 8, 11, 104.
  83. ↑ Schoenbaum 1987, p. 296.
  84. ↑ Chambers 1988b, pp. 7, 9, 13.
  85. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 289, 318–319.
  86. ↑ Schoenbaum 1991, p. 275.
  87. ↑ Ackroyd 2006, p. 483.
  88. ↑ Frye 2005, p. 16.
  89. ↑ Greenblatt 2005, pp. 145–146.
  90. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 301–303.
  91. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 306–307.
  92. ↑ Wells et al. 2005, p. xviii.
  93. ↑ BBC News 2008.
  94. ↑ Schoenbaum 1987, p. 306.
  95. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 308–310.
  96. ↑ Cooper 2006, p. 48.
  97. ↑ Westminster Abbey n.d.
  98. ↑ Southwark Cathedral n.d.
  99. ↑ Thomson 2003, p. 49.
  100. 1 2 Frye 2005, p. 9.
  101. ↑ Honan 1998, p. 166.
  102. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 159–161.
  103. ↑ Dutton & Howard 2003, p. 147.
  104. ↑ Ribner 2005, pp. 154–155.
  105. ↑ Frye 2005, p. 105.
  106. ↑ Ribner 2005, p. 67.
  107. ↑ Bednarz 2004, p. 100.
  108. ↑ Honan 1998, p. 136.
  109. ↑ Schoenbaum 1987, p. 166.
  110. ↑ Frye 2005, p. 91.
  111. ↑ Honan 1998, pp. 116–117.
  112. ↑ Werner 2001, pp. 96–100.
  113. ↑ Friedman 2006, p. 159.
  114. ↑ Ackroyd 2006, p. 235.
  115. ↑ Wood 2003, pp. 161–162.
  116. ↑ Wood 2003, pp. 205–206.
  117. ↑ Honan 1998, p. 258.
  118. ↑ Ackroyd 2006, p. 359.
  119. ↑ Ackroyd 2006, pp. 362–383.
  120. ↑ Shapiro 2005, p. 150.
  121. ↑ Gibbons 1993, p. 1.
  122. ↑ Ackroyd 2006, p. 356.
  123. ↑ Wood 2003, p. 161.
  124. ↑ Honan 1998, p. 206.
  125. ↑ Ackroyd 2006, pp. 353, 358.
  126. ↑ Shapiro 2005, pp. 151–153.
  127. ↑ Shapiro 2005, p. 151.
  128. ↑ Bradley 1991, p. 85.
  129. ↑ Muir 2005, pp. 12–16.
  130. ↑ Bradley 1991, p. 94.
  131. ↑ Bradley 1991, p. 86.
  132. ↑ Bradley 1991, pp. 40, 48.
  133. ↑ Bradley 1991, pp. 42, 169, 195.
  134. ↑ Greenblatt 2005, p. 304.
  135. ↑ Bradley 1991, p. 226.
  136. ↑ Ackroyd 2006, p. 423.
  137. ↑ Kermode 2004, pp. 141–142.
  138. ↑ McDonald 2006, pp. 43–46.
  139. ↑ Bradley 1991, p. 306.
  140. ↑ Ackroyd 2006, p. 444.
  141. ↑ McDonald 2006, pp. 69–70.
  142. ↑ Eliot 1934, p. 59.
  143. ↑ T. S. Eliot (1919). Tradition and the Individual Talent. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 May 2024 تي محفوظ ڪيل. 7 May 2024 تي حاصل ڪيل.
  144. ↑ Dowden 1881, p. 57.
  145. ↑ Dowden 1881, p. 60.
  146. ↑ Frye 2005, p. 123.
  147. ↑ McDonald 2006, p. 15.
  148. ↑ Wells et al. 2005, pp. 1247, 1279.
  149. ↑ Boyce 1996, pp. 91, 193, 513..
  150. ↑ Greenblatt & Abrams 2012, p. 1168.
  151. ↑ Kathman 2003, p. 629.
  152. ↑ Boyce 1996, p. 91.
  153. ↑ Shakespeare, William (2002). The Oxford Shakespeare: The Complete Sonnets and Poems. Oxford University Press. ص. 2.
  154. ↑ Edwards 1958, pp. 1–10.
  155. ↑ Snyder & Curren-Aquino 2007.
  156. ↑ Schanzer 1963, pp. 1–10.
  157. ↑ Boas 1896, p. 345.
  158. ↑ Schanzer 1963, p. 1.
  159. ↑ Bloom 1999, pp. 325–380.
  160. ↑ Berry 2005, p. 37.
  161. ↑ Wells et al. 2005, p. xx.
  162. ↑ Wells et al. 2005, p. xxi.
  163. ↑ Shapiro 2005, p. 16.
  164. 1 2 Foakes 1990, p. 6.
  165. ↑ Shapiro 2005, pp. 125–131.
  166. ↑ Nagler 1958, p. 7.
  167. ↑ Shapiro 2005, pp. 131–132.
  168. ↑ Foakes 1990, p. 33.
  169. ↑ Ackroyd 2006, p. 454.
  170. ↑ Holland 2000, p. xli.
  171. ↑ Ringler 1997, p. 127.
  172. ↑ Schoenbaum 1987, p. 210.
  173. ↑ Chambers 1988a, p. 341.
  174. ↑ Shapiro 2005, pp. 247–249.
  175. 1 2 Wells et al. 2005, p. 1247.
  176. ↑ Wells et al. 2005, p. xxxvii.
  177. 1 2 Wells et al. 2005, p. xxxiv.
  178. ↑ Mowat & Werstine 2015, p. xlvii.
  179. 1 2 Pollard 1909, p. xi.
  180. ↑ Maguire 1996, p. 28.
  181. ↑ Bowers 1955, pp. 8–10.
  182. ↑ Wells et al. 2005, pp. xxxiv–xxxv.
  183. ↑ Wells et al. 2005, pp. 909, 1153.
  184. ↑ Roe 2006, p. 21.
  185. ↑ Frye 2005, p. 288.
  186. ↑ Roe 2006, pp. 3, 21.
  187. 1 2 Roe 2006, p. 1.
  188. ↑ Jackson 2004, pp. 267–294.
  189. 1 2 Honan 1998, p. 289.
  190. ↑ Schoenbaum 1987, p. 327.
  191. ↑ Wood 2003, p. 178.
  192. 1 2 Schoenbaum 1987, p. 180.
  193. 1 2 Honan 1998, p. 180.
  194. ↑ Schoenbaum 1987, p. 268.
  195. ↑ Mowat & Werstine n.d.
  196. ↑ Schoenbaum 1987, pp. 268–269.
  197. ↑ Wood 2003, p. 177.
  198. ↑ Clemen 2005a, p. 150.
  199. ↑ Frye 2005, pp. 105, 177.
  200. ↑ Clemen 2005b, p. 29.
  201. ↑ de Sélincourt 1909, p. 174.
  202. ↑ Brooke 2004, p. 69.
  203. ↑ Bradbrook 2004, p. 195.
  204. ↑ Clemen 2005b, p. 63.
  205. ↑ Frye 2005, p. 185.
  206. 1 2 Wright 2004, p. 868.
  207. ↑ Bradley 1991, p. 91.
  208. 1 2 McDonald 2006, pp. 42–46.
  209. ↑ McDonald 2006, pp. 36, 39, 75.
  210. ↑ Gibbons 1993, p. 4.
  211. ↑ Gibbons 1993, pp. 1–4.
  212. ↑ Gibbons 1993, pp. 1–7, 15.
  213. ↑ McDonald 2006, p. 13.
  214. ↑ Meagher 2003, p. 358.
  215. ↑ Chambers 1944, p. 35.
  216. ↑ Levenson 2000, pp. 49–50.
  217. ↑ Clemen 1987, p. 179.
  218. ↑ Steiner 1996, p. 145.
  219. ↑ John Milton (6 January 2023). "On Shakespeare. 1630". Poetry Foundation (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 January 2023 تي محفوظ ڪيل. 6 January 2023 تي حاصل ڪيل.
  220. ↑ Bryant 1998, p. 82.
  221. ↑ Gross 2003, pp. 641–642.
  222. ↑ Taylor, David Francis; Swindells, Julia (2014). The Oxford Handbook of the Georgian Theatre 1737–1832. Oxford University Press. ص. 206.
  223. ↑ Lane, Anthony (25 November 1996). "Tights! Camera! Action!". The New Yorker. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 3 February 2023 تي حاصل ڪيل.
  224. ↑ BBC Arena. The Orson Welles Story BBC Two/BBC Four. 01:51:46-01:52:16. Broadcast 18 May 1982. Retrieved 30 January 2023
  225. ↑ Cercignani 1981.
  226. ↑ Crystal 2001, pp. 55–65, 74.
  227. ↑ Wain 1975, p. 194.
  228. ↑ Johnson 2002, p. 12.
  229. ↑ Crystal 2001, p. 63.
  230. ↑ "How Shakespeare was turned into a German". DW. 22 April 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 March 2020 تي محفوظ ڪيل. 29 November 2019 تي حاصل ڪيل.
  231. ↑ "Unser Shakespeare: Germans' mad obsession with the Bard". The Local Germany. 22 April 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 March 2020 تي محفوظ ڪيل. 29 November 2019 تي حاصل ڪيل.
  232. ↑ Paraisz 2006, p. 130.
  233. ↑ Bloom 1995, p. 346.
  234. ↑ "Simon Callow: What the Dickens? Well, William Shakespeare was the greatest after all..." The Independent. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 April 2012 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2020 تي حاصل ڪيل.
  235. ↑ "William Shakespeare:Ten startling Great Bard-themed world records". Guinness World Records. 23 April 2014.
  236. ↑ "William Shakespeare". برٽش لائبريري. 30 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  237. ↑ Estill, Laura; Johnson, Eric (19 March 2015). "Fun international facts about Shakespeare". برٽش ڪائونسل. اصل نسخو مان 11 October 2025 تي محفوظ ڪيل. 30 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  238. ↑ Billington, Michael (3 June 2012). "Hamlet – review". The Guardian. 30 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  239. ↑ "Globe to Globe: The Merchant of Venice (2012)". شيڪسپيئرز گلوب. 29 May 2012. 30 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  240. 1 2 Jonson 1996, p. 10.
  241. ↑ Dominik 1988, p. 9.
  242. ↑ Grady 2001b, p. 267.
  243. ↑ Grady 2001b, p. 265.
  244. ↑ Greer 1986, p. 9.
  245. ↑ Grady 2001b, p. 266.
  246. ↑ Grady 2001b, p. 269.
  247. ↑ Dryden 2006, p. 71.
  248. ↑ "John Dryden (1631–1700). Shakespeare. Beaumont and Fletcher. Ben Jonson. Vol. III. Seventeenth Century. Henry Craik, ed. 1916. English Prose". www.bartleby.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 20 July 2022 تي حاصل ڪيل.
  249. ↑ Grady 2001b, pp. 270–272.
  250. ↑ Levin 1986, p. 217.
  251. ↑ Grady 2001b, p. 270.
  252. ↑ Dobson 1992, pp. 185–186.
  253. ↑ McIntyre 1999, pp. 412–432.
  254. ↑ Grady 2001b, pp. 272–74.
  255. ↑ Grady 2001b, pp. 272–274.
  256. ↑ Levin 1986, p. 223.
  257. ↑ Sawyer 2003, p. 113.
  258. ↑ Carlyle 1841, p. 161.
  259. ↑ Schoch 2002, pp. 58–59.
  260. ↑ Grady 2001b, p. 276.
  261. ↑ Grady 2001a, pp. 22–26.
  262. ↑ Grady 2001a, p. 24.
  263. ↑ Bloom 2008, p. xii.
  264. ↑ Smith 2019, cover.
  265. ↑ Kennedy 2004, p. 2.
  266. ↑ Taylor & Bourus 2017, p. 1.
  267. ↑ Shapiro 2010, pp. 77–78.
  268. ↑ Gibson 2005, pp. 48, 72, 124.
  269. ↑ McMichael & Glenn 1962, p. 56.
  270. ↑ The New York Times 2007.
  271. ↑ Kathman 2003, pp. 620, 625–626.
  272. ↑ Love 2002, pp. 194–209.
  273. ↑ Schoenbaum 1991, pp. 430–440.
  274. ↑ Rowse 1988, p. 240.
  275. ↑ Pritchard 1979, p. 3.
  276. ↑ Wood 2003, pp. 75–78.
  277. ↑ Ackroyd 2006, pp. 22–23.
  278. 1 2 Wood 2003, p. 78.
  279. 1 2 Ackroyd 2006, p. 416.
  280. 1 2 Schoenbaum 1987, pp. 41–42, 286.
  281. ↑ Wilson 2004, p. 34.
  282. ↑ Shapiro 2005, p. 167.
  283. ↑ Short Stories from the Strand, The Folio Society, 1992.
  284. ↑ Lee 1900, p. 55.
  285. ↑ Casey 1998.
  286. ↑ Pequigney 1985.
  287. ↑ Evans 1996, p. 132.
  288. ↑ Fort 1927, pp. 406–414.
  289. ↑ McPhee, Constance C. (May 2017). "Shakespeare Portrayed". ميٽروپوليٽن ميوزيم آف آرٽ. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 16 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  290. ↑ "Shakespeare Portrait Is A Fake". سي بي ايس نيوز. 22 April 2005. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 16 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  291. ↑ Schoenbaum 1981, p. 190.
  292. ↑ Cooper 2006, pp. 48, 57.
  293. ↑ Alberge, Dalya (19 March 2021). "'Self-satisfied pork butcher': Shakespeare grave effigy believed to be definitive likeness". دي گارڊين. 16 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  294. ↑ Higgins, Charlotte (2 March 2006). "The only true painting of Shakespeare - probably". دي گارڊين. 15 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  1. ↑ /ˈʃeɪkspɪər/
  2. ↑ اها ڳالهه ته شيڪسپيئر 23 اپريل تي ڄائو هو، هڪ روايت آهي، تصديق ٿيل حقيقت نه؛[1] هيٺ § ابتدائي زندگي ڏسو. سندس بپتسما 26 اپريل تي ٿي هئي.[1]
  3. ↑ تاريخون جولين ڪئلينڊر موجب آهن، جيڪو شيڪسپيئر جي سڄي زندگي دوران انگلينڊ ۾ استعمال ٿيندو هو، پر سال جي شروعات کي 1 جنوري تي ترتيب ڏنو ويو آهي (ڏسو پراڻي انداز ۽ نئين انداز جون تاريخون). گريگورين ڪئلينڊر موجب، جيڪو ڪيٿولڪ ملڪن ۾ 1582ع ۾ اختيار ڪيو ويو، شيڪسپيئر 3 مئي تي وفات ڪئي.[2]
  4. ↑ ڪريست هڪ چانديءَ جو باز آهي، جيڪو ڀالو سنڀالي ٿو، جڏهن ته نعرو Non Sanz Droict آهي، جنهن جو فرانسيسي ۾ مطلب آهي "حق کان سواءِ نه". هي نعرو اڃا تائين واروڪشائر ڪائونٽي ڪائونسل، شيڪسپيئر جي حوالي سان، استعمال ڪري ٿي.
  5. ↑ سندس تدفيني يادگار تي لاطيني ۾ لکيل آهي: AETATIS 53 DIE 23 APR (هن پنهنجي 53هين سال ۾ 23 اپريل تي وفات ڪئي).[74]
  6. ↑ جيمس ميب جو شعر، جيڪو فرسٽ فوليو ۾ ڇپيو.[77]
  7. ↑ چارلس نائٽ، 1842ع، پنهنجي ٽوئلفٿ نائٽ بابت نوٽن ۾.[86]
  8. ↑ لکت جي اختصارن ۾ ye، the لاءِ (ٽئين سٽ)، ۽ yt، that لاءِ (ٽئين ۽ چوٿين سٽ)، اکر y اصل ۾ th جي نمائندگي ڪري ٿو: ڏسو ٿورن.
  9. ↑ شيڪسپيئر جي "قومي پوڄا" ۽ "بارڊ" واري سڃاڻپ جي شروعات سيپٽمبر 1769ع ۾ ٿي، جڏهن اداڪار ڊيوڊ گيرڪ اسٽريٽفورڊ ۾ هڪ هفتي جو ميلو منظم ڪيو، ان موقعي تي جڏهن شهر جي ڪائونسل کيس شهر جي آزادي عطا ڪئي. گيرڪ شهر کي شيڪسپيئر جو مجسمو پڻ پيش ڪيو ۽ هڪ طنزيه نظم لکيو، جنهن ۾ ايون درياهه جي ڪنارن کي "بي مثال بارڊ" جي جنم ڀومي قرار ڏنو ويو.[253]
  10. ↑ گريڊي والٽيئر جي انگريزن بابت فلسفيانه خط (1733ع)، گوئٽي جي ولهيلم مائسٽرز اپرنٽس شپ (1795ع)، اسٽينڊال جي ٻن حصن تي مشتمل رسالي Racine et Shakespeare (1823–25ع)، ۽ وڪٽر هيوگو جي ڪرومويل (1827ع) ۽ وليم شيڪسپيئر (1864ع) جي ديباچن جو حوالو ڏئي ٿو.[255]
  11. ↑ مثال طور، ويهين صديءَ جي شيڪسپيئر جي ماهر اي. ايل. روز جو خيال هو: "هو جيئن جيئرو رهيو، تيئن ئي چرچ آف انگلينڊ جو پابند ميمبر ٿي وفات ڪيائين. سندس وصيت اها ڳالهه مڪمل طور واضح ڪري ٿي؛ حقيقت ۾ اها ڪنهن به شڪ کان بالاتر آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان ۾ پروٽيسٽنٽ طرز جو اظهار استعمال ڪيو ويو آهي."[274]



ذريعا

[سنواريو]
ڪتاب

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

Listen to this article · (info)
Spoken Wikipedia
This audio file was created from a revision of the "ولیم شیڪسپیئر" article dated {{{2}}}, and does not reflect subsequent edits to the article. (Audio help)

ڊيجيٽل ايڊيشن

نمائشون

موسيقي

تعليم

  • شيڪسپيئر ايٽ هوم هڪ آن لائين ذريعو، جيڪو وليم شيڪسپيئر ۽ رينيسانس جي دنيا بابت مفت تعليمي وسيلا فراهم ڪري ٿو. سرگرميون ڊسليڪسيا دوست آهن ۽ هر عمر جي ماڻهن لاءِ موزون آهن.

ورثو ۽ تنقيد

سانچو:Shakespeare

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ولیم_شیڪسپیئر&oldid=409025" تان ورتل