انگريزي ٻولي

کليل ڄاڻ انسائيڪلوپيڊيا، وڪيپيڊيا مان
ڏانھن ٽپ ڏيو: رھنمائي, ڳولا
نيرو(سُرمائي):اهي ملڪ جتي انگريزي باضابطا ٻولي (زبان) آهي۔ آسماني:اهي ملڪ جتي انگريزي باضابطا ٻولي (زبان) ته آهي پر بنيادي ٻولي (زبان) جي طورتي نٿي ڳالهائي وڃي

انگريزي (انگريزي ٻولي: English) انگلينڊ سميت دنيا ڀر سڄي دنيا ۾ ڳالهائي ويندڙ هڪ وسيع ٻولي آهي جيڪا جو ڪيترن ئي ملڪن ۾ بنيادي ٻوليءَ جي طور تي ڳالهائي وڃي ٿي. دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ ثانوي (سيڪنڊري) يا سرڪاري ٻوليءَ جي حيثيت رکي ٿي۔ انگريزي دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ پڙهي ۽ سمجهي ويندڙ ٻولي آهي جڏهن ته هيءَ دنيا ڀر ۾ رابطي جي ٻولي سمجهي وڃي ٿي۔

مادري ٻولي (مادري زبان) جي طور تي دُنيا جي سڀ کان وڏي ٻولي جديد چيني ٻولي آهي جنهن کي 70 ڪروڙ فرد ڳالهائين ٿا، ان کانپوءِ انگريزي آهي جيڪا اڪثر ماڻهو ثانوي (ٻئي ٻولي, سيڪنڊري لينگوج) يا رابطي جي زبان جي طور تي ڳالهائيندا آهن جنهن جي بدولت سڄي دنيا ۾ انگريزي ڳالهائڻ وارن فردن جي تعداد هڪ ارب کان مٿي ٿي وئي آهي۔

دنيا ڀر ۾ تقريباًً 35 ڪروڙ 40 لَک فردن جي مادري ٻولي انگريزي آهي جڏهن ته ثانوي ٻوليءَ جي حيثيت سان انگريزي ڳالهائڻ وارن جي تعداد 15 ڪروڙ کان ڏيڍ ارب جي درميان آهي۔

انگريزي مواصلات، تعليم، ڪاروبار، هوا بازي، تفريح، سفارت ڪاري ۽ انٽرنيٽ ۾ سڀ کان اعليٰ بين الاقوامي ٻولي آهي۔ هي 1945ء ۾ گڏيل قومن جي قائم ٿيڻ کان هينئر تائين ان جي باضابطا سرڪاري ٻولين منجهان هڪ آهي۔

انگريزي بنيادي طور تي مغربي جرمينڪ ٻولي آهي جيڪا قديم انگلش مان ٺهي آهي۔ سلطنتِ برطانيا جي سرحدن ۾ ڊيگهه (وسعت) سان گڏوگڏ هيءَ ٻولي به انگلستان مان نڪري آمريڪا، ڪينيڊا، آسٽريليا، نيوزي لينڊ سميت دنيا ڀر ۾ پکڙجندي وئي ۽ اڄ برطانيا يا آمريڪا جي اڳوڻي نو آبادين مان اڪثر ۾ هيءَ سرڪاري ٻولي آهي جن ۾ پاڪستان، گهانا، ڀارت، نائجيريا، ڏکڻ آفريڪا، ڪينيا، يوگينڊا ۽ فلپائن پڻ شامل آهن۔

سلطنتِ برطانيا جي وسيع سرحدن باوجود انگريزي 20 هين صديءَ تائين دنيا ۾ رابطي جي ٻولي نه هئي بلڪه انکي هي مقام ٻئي جنگ عظيم ۾ آمريڪا جي فتح ۽ دنيا ڀر ۾ آمريڪي ثقافت جي مقبوليت جي ذريعي حاصل ٿيو خصوصي ذرائع مواصلات ۾ تيز ترقيءَ انگريزي ٻوليءَ جي ترويج (گهرج) جو سبب بڻي۔

انگريزي (English ):هن ٻوليءَ جا ڪوڪني (Cockney) سوس (Scouse) گوردي (Geordi) -اوڀر- انگيليا (East Angilia)، برمن، سائوٿو ويلز، ايڊنبرگ، -بيل- فاسٽ (Belfast) ڪارن وال (Cornwal) ڪمبرلينڊ (Cumberland) مرڪزي ڪمبرلينڊ (Central Cumberland) ديور شاير (Devar shire) اڀرندي ديور شاير (Eastren devar) ڊورسيٽ (Dorset) دُرهم (Durham) بولٽن لينڪ شاير (Bolton Lancashire) ريڊڪلف لينڪ شاير ناٿرميرلينڊ. نارفوڪ (Norfolk) نيوڪبسل نارٿم برلينڊ، ۽ ٻيا لهجا آهن. هي -ٻولي- جرمن ٻوليءَ سان 60 سيڪڙو فرينچ سان ۽ 27 سيڪڙو ۽ روسيءَ سان 24 سيڪڙو مشابهت رکي ٿي. هن ٻوليءَ جو اصل وطن برطانيه آهي، پر -آمريڪا-، اندورا، انگلوئلي، اروبا، -آسٽريليا-، -برازيل-، برٽش -انڊيا-، برٽش ورجن، آئيزلينڊ، برونائي، ڪمبوڊيا، ڪيمرون، ڪئنياڊا، ڪي مين آئيز، چين، هندوستان ۽ -پاڪستان-، -جپان- ۽ ٻيا سوين ملڪ -جن- ۾ -انگريزي- نه صرف ڳالهائي وڃي ٿي، پر -تعليم- جو ذريعو به -انگريزي- آهي. ڪيترن ملڪن ۾ -برطانيا- ۽ -آمريڪا- کان سواءِ هيءَ -ٻولي- سرڪاري ۽ قومي ٻوليءَ طور شامل آهي. دنيا ۾ گهڻي ڀاڱي سڄو عام ۽ سائنسي ڪم هن ٻوليءَ ۾ ٿئي ٿو. -ان- لاءِ هن کي سائنسي ٻوليءَ جو درجو حاصل آهي. هيءَ -ٻولي- هند- يورپيائي، جرمنيائي، اولهه -انگريزي- ٻولين جي خاندان مان آهي. هي -ٻولي- رومن خط ۾ لکي وڃي ٿي. برطانيه ۾ 55000000 ۽ دنيا ۾ 1999ع جي رپورٽ موجب 30935280 ماڻهو هي -ٻولي- ٻي ٻوليءَ طور لکن پڙهن ٿا. -آسٽريليا- ۾ 15682000 ماڻهو، بربادوس ۾ 13000، -برازيل- ۾ 55998، -برمودا- ۾ 58800، (هتي به هي سرڪاري -ٻولي- آهي) برٽش -انڊيا- ۾ سرڪاري -ٻولي-، برونائيءَ ۾ قومي -ٻولي- 8000 ڳالهائڻ وارا، ڪمبوڊيا ۾ فرنيچ ٻوليءَ جي جاءِ وٺي رهي آهي، ڪينياڊا ۾ سرڪاري -ٻولي- 17100000 ڳالهائڻ وارا، چين ۾ (1993ع) 54000 خاص طور هانگ ڪانگ ۾، ايٿوپيا ۾ (1986ع) سرڪاري -ٻولي-. فجي ۾ (1976ع) 4929 سرڪاري -ٻولي-، گمنبيا هڪ هزار ماڻهن جي سرڪاري -ٻولي-، گهانا (1977ع) ۾ 1000000 سرڪاري -ٻولي-، گوانا ۾ قومي -ٻولي-، هندوستان ۾ قومي -ٻولي- 11021610 ڳالهائڻ وارا، آئرلينڊ ۾ قومي -ٻولي- 2600000 ڳالهائڻ وارا، -اسرائيل- ۾ انگلٽ (Anglit) لهجو ڳالهائجي ٿي. سرڪاري -ٻولي- شيم ئيل آهي (1993ع) ۾ 100000 ڳالهائڻ وارا، ڪينيا ۾ سرڪاري -ٻولي-، لبنان ۾ هي -ٻولي- گهرن يا بزارن ۾ ڪانه ڳالهائجي صرف 3300 (2004ع) ڳالهائڻ وارا، مالوي ۾ سرڪاري -ٻولي- 18000 هزار ڳالهائڻ وارا، مالٽا ۾ سرڪاري -ٻولي- 2400 ڳالهائڻ وارا. ماريشش ۾ سرڪاري -ٻولي- صرف 3000 ڳالهائڻ وارا. نائيجريا ۾ ڏهه لک، نيوزلينڊ ۾ سرڪاري -ٻولي- 3213000 ڳالهائڻ وارا ۽ -ان- کان سواءِ ٻين به ڪيترن ئي ملڪن ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هن ۾ تمام گهڻو ادب پيدا ٿئي ٿو.[1]