مانجهند
مانجهند مانجهند | |
|---|---|
| Manjhand | |
 سنڌ ۾ ڄامشوري ضلعي جو مقام | |
  مانجهند سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مانجهند جو مقام  مانجهند مانجهند (پاڪستان) | |
| Coordinates: 25°54′30″N 68°14′09″E / 25.90833°N 68.23583°E | |
| ملڪ |  پاڪستان
|
| صوبو |  سنڌ
|
| ڊويزن | حيدرآباد ڊويزن |
| ضلعو | ڄامشورو |
| تعلقو | مانجهند |
| حڪومت | |
| • طرز | ٽائون ڪميٽي |
| آبادي | |
| • ڪل | 8,435 |
| • ڪثافت | auto في چورس ڪلوميٽر |
| وقتي علائقو | UTC+5 (PST) |
مانجهند (انگريزي ٻولي: Manjhand) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن، ڄامشوري ضلعي ۾ سنڌو درياهه جي ساڄي ڪناري تي واقع هڪ تاريخي شهر ۽ مانجهند تعلقي جو انتظامي صدر مقام آهي. شهر انڊس هاءِ وي ۽ ڪوٽڙي–اٽڪ ريلوي لائين جي ويجهو واقع هجڻ ڪري سنڌ جي وچولي ۽ اترين علائقن سان زميني ۽ ريلوي رابطن جو حصو آهي.[2]
2023ع جي آدمشماريءَ ۾ مانجهند ٽائون ڪميٽي جي آبادي 8,435 رڪارڊ ڪئي وئي، جڏهنتہ 2017ع ۾ اها 8,466 هئي.[1] ساڳئي نالي وارو مانجهند تعلقو گهڻو وسيع انتظامي علائقو آهي، جنهن جي 2023ع ۾ آبادي 161,794 ۽ ايراضي 2,303 چورس ڪلوميٽر هئي.[3]
نالو
[سنواريو]مقامي روايتن ۾ شهر جو نالو مانجهند مقامي مانجهند برادريءَ سان منسوب ڪيو وڃي ٿو. موجوده تحقيقي ۽ سرڪاري ذريعن ۾ شهر جو نالو سنڌيءَ ۾ مانجهند ۽ رومن رسم الخط ۾ Manjhand لکيو وڃي ٿو، پر نالي جي قديم لغوي بڻ بابت ڪو قطعي علمي اتفاق موجود ناهي.
جاگرافي
[سنواريو]مانجهند لڳ ڀڳ 25°54′30″ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 68°14′09″ اوڀر ڊگهائي ڦاڪ تي واقع آهي. شهر سنڌو درياهه جي ساڄي ڪناري واري ڪچي ۽ درياهي ميدان جي ويجهو آهي. تاريخي طور درياهه جي وهڪري ۾ تبديلين ۽ ٻوڏن شهر جي آبادي، زرعي زمين ۽ عمارتن تي گهرو اثر وڌو آهي.[4]
مانجهند تعلقي جي اوڀرئين حصي ۾ سنڌو درياهه سان لڳندڙ زمين نسبتاً هموار ۽ زرعي آهي، جڏهنتہ اولهه طرف زمين آهستي آهستي خشڪ ۽ جابلو علائقن ڏانهن وڌي ٿي. درياهي ٻوڏون اڄ به علائقي جي آبادين ۽ مواصلاتي ڍانچي لاءِ اهم قدرتي خطرو آهن. سيپٽمبر 2025ع ۾ سنڌو درياهه جي چاڙهه سبب مانجهند ۽ سيوهڻ تعلقن جا ڪيترائي ڳوٺ، رستا ۽ زرعي زمينون پاڻي هيٺ اچي ويون هيون.[5]
تاريخ
[سنواريو]مانجهند سنڌو درياهه جي ڪناري تي آباد انهن تاريخي وسندين مان هڪ آهي، جن جي واڌ ويجهه درياهي آمدرفت ۽ واپار سان ڳنڍيل رهي. مقامي تاريخي روايتن موجب پراڻو شهر سنڌو درياهه جي وهڪري ۽ ٻوڏن سبب هڪ کان وڌيڪ ڀيرا سخت متاثر ٿيو، جنهن ڪري آباديءَ جا حصا محفوظ هنڌن ڏانهن منتقل ٿيندا رهيا.[4]
ٽالپر دور کان وٺي برطانوي راڄ تائين مانجهند هڪ فعال درياهي واپاري مرڪز رهيو. درياهي پتڻ ذريعي مقامي پيداوار ٻين سنڌي شهرن تائين پهچندي هئي ۽ هتان جا واپاري سمنڊ پار واپاري نيٽ ورڪن سان پڻ ڳنڍيل هئا. عزيز ڪنگراڻي موجب مانجهند جي واپارين جون سرگرميون جاوا، سري لنڪا، گجرات، فارس، عراق، آفريڪا ۽ يورپ تائين پکڙيل هيون.[4]
سنڌ ورڪي واپار
[سنواريو]مانجهند جي تاريخ ۾ سنڌ ورڪي واپارين جو اهم ڪردار رهيو. سنڌ ورڪي سنڌ جا اهي واپاري هئا، جيڪي ننڍي کنڊ کان ٻاهر ايشيا، وچ اوڀر ۽ ٻين علائقن ۾ واپاري ڪوٺيون قائم ڪندا هئا. مانجهند جي هندو واپاري خاندانن مقامي ڪپڙو، اجرڪ، هٿ جي هنر جون شيون، چمڙي جو سامان ۽ ٻيون شيون ٻاهرين مارڪيٽن تائين پهچايون، جڏهنتہ ٻاهرين ملڪن مان مصالحا، ريشمي ڪپڙو، سڪل ميوو، چيني جا ٿانوَ ۽ ٻيون قيمتي شيون سنڌ ۾ آنديون وينديون هيون.[6]
واپارين جي حساب ڪتاب ۾ تاريخي خداآبادي لپي پڻ استعمال ٿيندي هئي. اهڙي تجارتي روايت مانجهند کي سنڌ جي انهن ننڍن درياهي شهرن مان بڻايو، جن جا معاشي لاڳاپا مقامي منڊين کان گهڻو اڳتي پکڙيل هئا.
ورهاڱي کان پوءِ
[سنواريو]1947ع جي ورهاڱي کان پوءِ شهر جي وڏي هندو واپاري آباديءَ جي لڏپلاڻ سان پراڻو واپاري نظام شديد متاثر ٿيو. درياهي واپار جي گهٽجڻ، جديد ريل ۽ روڊ ٽرانسپورٽ جي وڌڻ ۽ ٻوڏن سبب شهر جي پراڻي تجارتي اهميت به آهستي آهستي گهٽجي وئي.[4]
2004ع ۾ ڄامشورو ضلعو دادو ضلعي مان الڳ ڪري قائم ڪيو ويو ۽ مانجهند کي نئين ضلعي جي چئن تعلقن مان هڪ جو صدر مقام برقرار رکيو ويو.[7]
آثار قديمه
[سنواريو]مانجهند شهر ۽ ڀرپاسي وارو علائقو قديم انساني آبادڪاريءَ جي لحاظ کان اهم آهي. 2017ع ۾ مانجهند شهر کان لڳ ڀڳ 8.78 ڪلوميٽر اتر-اولهه ۽ لاکا ڳوٺ کان لڳ ڀڳ 1.37 ڪلوميٽر اتر-اولهه ۾ مانجهند دڙو دريافت ڪيو ويو. آثارن ۾ هاڪڙا دور، آمري ثقافتي مرحلي ۽ پختي سنڌو سڀيتا واري دور سان لاڳاپيل مٽيءَ جا ٿانوَ، ٽيراڪوٽا جون شيون، ٽامي جا ٽڪرا، پٿر جا اوزار ۽ اهڙو ٺڪريءَ جو ٽڪرو شامل هو، جنهن تي سنڌو لکت جهڙو نشان موجود هو.[8]
مانجهند تعلقي ۾ آمري جو مشهور آثار قديمه وارو ماڳ پڻ واقع آهي. آمريءَ جي تهذيبي مرحلي کي سنڌو ماٿريءَ جي شهري تهذيب کان اڳ واري ثقافتي ارتقا جي مطالعي ۾ خاص اهميت حاصل آهي.
گوبندرام درٻار
[سنواريو]گوبندرام درٻار مانجهند جي اهم تاريخي مذهبي عمارتن مان هڪ آهي، جيڪا شهر کان لڳ ڀڳ ٻه ڪلوميٽر اتر-اوڀر طرف پراڻي درياهي آباديءَ جي علائقي ۾ واقع آهي. مقامي طور ان کي شِو مندر پڻ سڏيو ويو آهي. عمارت ۾ پڪل سرن، محرابي دروازن، گنبذ، آرائشي سرن ۽ ڀتين تي مصوري جا نشان موجود آهن.[4]
تاريخي بيانن موجب درٻار سان گڏ ڌرم شالا ۽ باغ پڻ موجود هئا، ۽ سالياني ميلي دوران سنڌ جي مختلف حصن مان ماڻهو هتي ايندا هئا. مشهور سنڌي ڀڳت ڪنور رام پڻ هتي ڀڳتي پيش ڪئي هئي.[9]
درٻار پراڻي مانجهند جي واپاري ۽ مذهبي زندگيءَ جي بچيل اهم يادگارن مان هڪ آهي. سنڌ جي ورثي جي تحفظ واري ادارن طرفان عمارت جي بحالي ۽ مرمت جا ڪم پڻ ڪيا ويا آهن.[10]
آبادي
[سنواريو]2023ع جي سرڪاري آدمشماريءَ موجب مانجهند ٽائون ڪميٽي ۾ 8,435 ماڻهو رهندا هئا، جن مان 4,290 مرد ۽ 4,145 عورتون هيون. 2017ع ۾ شهر جي آبادي 8,466 هئي، تنهنڪري ٻن مردم شمارين جي وچ ۾ شهر جي آبادي تقريباً مستحڪم رهي.[1]
| آدمشماري | آبادي | تبديلي |
|---|---|---|
| 2017ع | 8,466 | — |
| 2023ع | 8,435 | −0.4٪ |
ذريعو: پاڪستان شماريات بيورو، 2023ع جي آدمشماري.[1]
مانجهند تعلقو
[سنواريو]شهر جي آباديءَ کي پوري مانجهند تعلقي جي آباديءَ سان نه ملائڻ گهرجي. 2023ع ۾ تعلقي جي آبادي 161,794 هئي، جنهن مان 140,203 ماڻهو ٻهراڙيءَ ۽ 21,591 ماڻهو شهري علائقن ۾ رهندا هئا. تعلقي جي شهري آباديءَ ۾ مانجهند سان گڏ سن ٽائون ڪميٽي پڻ شامل آهي.[3]
| درجو | آبادي | حصو |
|---|---|---|
| ڪُل آبادي | 161,794 | 100٪ |
| ٻهراڙي | 140,203 | 86.7٪ |
| شهري | 21,591 | 13.3٪ |
ذريعو: پاڪستان شماريات بيورو.[3]
ٻوليون ۽ مذهب
[سنواريو]2017ع جي آدمشماريءَ جي تعلقي سطح وارن انگن موجب مانجهند تعلقي جي وڏي اڪثريت جي مادري ٻولي سنڌي هئي؛ 96.15 سيڪڙو آبادي سنڌي کي مادري ٻولي طور ڄاڻايو هو، جڏهنتہ باقي آباديءَ ۾ بلوچي، پشتو، سرائڪي ۽ ٻيون ٻوليون شامل هيون.[11]
ساڳئي آدمشماريءَ موجب تعلقي ۾ اسلام اڪثريتي مذهب هو، جڏهنتہ هندو برادري پڻ تاريخي طور هتي آباد رهي آهي. گوبندرام درٻار هن مذهبي ۽ ثقافتي ورثي جي نمايان نشاني آهي.[12]
معيشت
[سنواريو]مانجهند جي روايتي معيشت سنڌو درياهه جي درياهي واپار، زراعت، مالداري ۽ مقامي منڊين سان ڳنڍيل رهي آهي. جديد دور ۾ درياهي واپار جي اهميت گهٽجي چڪي آهي، پر درياهه سان لڳندڙ زمينن ۾ زراعت اڃا به اهم معاشي سرگرمي آهي. ڪڻڪ، داليون ۽ موسمي فصل علائقي ۾ پوکيا وڃن ٿا.
مانجهند تعلقي ۾ لاکڙا ڪوئلي جو ميدان پڻ واقع آهي، جنهن سبب ڪوئلي جي کوٽائي ۽ ان سان لاڳاپيل سرگرميون تعلقي جي وسيع معيشت جو حصو آهن.[3]
آمدرفت
[سنواريو]مانجهند ريلوي اسٽيشن ڪوٽڙي–اٽڪ ريلوي لائين تي واقع آهي ۽ شهر کي سنڌ جي ريلوي نيٽ ورڪ سان ڳنڍي ٿي.[4] اسٽيشن جو پاڪستان ريلوي ڪوڊ MJD آهي.
روڊ ذريعي شهر اين-55 انڊس هاءِ وي سان ڳنڍيل آهي، جيڪو ڏکڻ طرف ڄامشورو ۽ ڪوٽڙي ۽ اتر طرف سن، آمري، سيوهڻ ۽ دادو ڏانهن وڃي ٿو.
ڀرپاسي جا تاريخي ماڳ
[سنواريو]مانجهند تعلقي ۾ سن، آمري، لاکا، انڙپور ۽ ٻيون تاريخي وسنديون شامل آهن. سن سنڌ جي سياسي تاريخ ۾ جي. ايم. سيد جي جنم ۽ سياسي سرگرمين سبب خاص سڃاڻپ رکي ٿو، جڏهنتہ آمري سنڌو ماٿريءَ جي قبل از شهري ۽ ابتدائي آثار قديمه لاءِ مشهور آهي.
رني ڪوٽ قلعو مانجهند ۽ سن جي علائقي سان جاگرافيائي ۽ سياحتي طور ويجهو آهي، پر موجوده روينيو انتظام مطابق ديهه رني ڪوٽ، ٿاڻو بولا خان تعلقي ۾ شامل آهي؛ تنهنڪري ان کي مانجهند تعلقي جو انتظامي حصو لکڻ درست ناهي.[13]
2022ع ۽ 2025ع جون ٻوڏون
[سنواريو]سنڌو درياهه جي ويجهڙائي سبب مانجهند بار بار ٻوڏن کان متاثر ٿيندو رهيو آهي. 2022ع جي شديد برساتن ۽ ٻوڏن دوران مانجهند شهر ۽ آس پاس جا ڪيترائي علائقا متاثر ٿيا.[14]
سيپٽمبر 2025ع ۾ سنڌو درياهه ۾ وچولي ٻوڏ دوران مانجهند تعلقي جا ڪيترائي ڳوٺ، ريلوي پٽڙيون، رستا ۽ تاريخي مندر وارو علائقو پاڻي هيٺ اچي ويو. اها صورتحال شهر جي جاگرافيائي حساسيت ۽ درياهي ٻوڏن کان مسلسل خطري کي ظاهر ڪري ٿي.[15]
مشهور شخصيتون
[سنواريو]مانجهند جي تاريخ ۾ ڪيترائي سنڌ ورڪي واپاري خاندان ۽ سيٺ مشهور رهيا آهن. تاريخي لکڻين ۾ سيٺ منگهرمل ٽيڪچند ڌانواڻي، سيٺ ڏيارام، سيٺ ڏوڏومل، سيٺ آسن داس، سيٺ کٽومل ۽ ٻين واپارين جو ذڪر ملي ٿو.[16]
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 4 "Table 2: Urban Localities by Population Size and their Population by Sex, Annual Growth Rate and Household Size: Census-2023" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. 2023. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Kingrani, Aziz (15 September 2013). "Memories of Manjhand". ڊان. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 4 "Table 1: Area, Population by Sex, Sex Ratio, Population Density, Urban Population, Household Size and Annual Growth Rate: Census-2023" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. 2023. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 4 5 6 Kingrani, Aziz (15 September 2013). "Memories of Manjhand". ڊان. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Heavy flooding cuts off road links between 90 villages in Jamshoro, Dadu districts". ڊان. 23 September 2025. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "مانجهند جا سنڌ ورڪي". سنڌي ادبي بورڊ. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Four new districts created in Sindh". ڊان. 14 December 2004. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Kalhoro, M. B. (16 December 2017). "Huge archaeological site discovered near Manjhand". ڊان. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Gobind Ram Darbar, Manjhand, Jamshoro". Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Gobind Ram Darbar, Manjhand, Jamshoro". Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Population by Mother Tongue – Census of Pakistan 2017, Jamshoro" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Population by Religion – Census of Pakistan 2017, Jamshoro" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "List of Dehs in Sindh" (PDF). Board of Revenue, Government of Sindh. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "5 killed, dykes breached as rains lash Mirpurkhas, Tharparkar in Sindh". ڊان. 13 September 2022. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Heavy flooding cuts off road links between 90 villages in Jamshoro, Dadu districts". ڊان. 23 September 2025. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "مانجهند جا سنڌ ورڪي". سنڌي ادبي بورڊ. 10 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- مضمون with short description
- Short description is different from Wikidata
- Pages using gadget WikiMiniAtlas
- Pages using infobox settlement with bad settlement type
- Coordinates on Wikidata
- سانچا
- Articles containing انگريزي-language text
- مانجهند تعلقو
- ڄامشورو ضلعي جا شهر ۽ قصبا
- سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
- سنڌو درياهه تي آباد شهر