مواد ڏانھن هلو

ليسوٿو

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ليسوٿو جي بادشاھت

Naha ea Lesotho (Sotho)
Flag of ليسوٿو
{{{coat_alt}}}
جھنڊو نِسبتي نشان
شُعار: '"Khotso, Pula, Nala"
"امن، مينهن، خوشحالي"
ترانو: Lesotho fatše la bo-ntat'a rona
(Sindhi: "ليسوٿو، اسان جي ابن ڏاڏن جي ڌرتي")
ليسوٿو جو مقام (گھري سائي رنگ ۾)
ليسوٿو جو مقام (گھري سائي رنگ ۾)
گادي جو هنڌماسيرو
29°18′54″S 27°29′13″E / 29.31500°S 27.48694°E / -29.31500; 27.48694
سڀ کان وڏو شهرماسيرو
دفتري ٻوليون
نسلي گروھ (2020)
مذهب (2020)
مقامي آبادي
  • موسوٿو (واحد)
  • باسوٿو (جمع)
حڪومتوحداني پارلياماني آئيني بادشاهت
ليٽسي ٽيون
سام ميٽيڪاني
مقننه پارليامينٽ
سينيٽ
قومي اسيمبلي
برطانيا کان آزادي
18 مارچ 1884ع
• آزاديءَ جو اعلان
4 آڪٽوبر 1966ع
پکيڙ
• جملي
30,355 km2 (11,720 sq mi) (137هون)
• پاڻي (%)
نہ هئڻ برابر
آبادي
• 2024 اندازو
Neutral increase 2,116,427[1] (145هون)
•  گھاٽائي
68.1/km2 (176.4/sq mi) (138هون)
جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد )2023 لڳ ڀڳ
• ڪل
Increase $6.915 بلين[2] (168هون)
• في سيڪڙو
Increase $3,234[2] (164هون)
جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ )2023 لڳ ڀڳ
• ڪل
Increase $2.373 بلين[2] (184هون)
• في سيڪڙو
Increase $1,110[2] (169هون)
جِينِي (2017)Positive decrease 44.9[3]
وچولو
ايڇ ڊي آء (2023)Increase 0.550[4]
وچولو · 167هون
ڪرنسيليسوٿو لوٽي (LSL)
ڏکڻ آفريڪي رينڊ (ZAR)
معياري وقتSAST (متناسق عالمي وقت+02:00)
ڊائلنگ ڪوڊ+266
انٽرنيٽ ڊومين.ls


ليسوٿو (Listeni/lɪˈsuːtuː/ lih-SOO-too;[5][6] st)،[lower-alpha 1] سرڪاري طور ليسوٿو جي بادشاهت[lower-alpha 2]، ڏاکڻي آفريڪا ۾ هڪ زمين سان گهيريل ملڪ آهي. ڏکڻ آفريڪا سان مڪمل طور گهيريل ليسوٿو دنيا جي ٽن خودمختيار گهيريل ملڪن مان ايراضيءَ جي لحاظ کان سڀ کان وڏو آهي. ليسوٿو مالوٽي جبلن ۾ واقع آهي، جتي ٿابانا نتلينیانا ڏاکڻي آفريڪا جي سڀ کان اوچي چوٽي آهي.[8] ملڪ جي ايراضي 30,000 km2 (11,600 mi2) کان وڌيڪ ۽ آبادي لڳ ڀڳ 2.3 ملين آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر ماسيرو آهي.

ليسوٿو 1824ع ۾ بادشاھ موشويشوي پهرئين قائم ڪيو. ڊچ آبادڪارن جي لڳاتار اڳرائين سبب بادشاھ برطانيا سان معاهدو ڪيو، جنهن تحت 1868ع ۾ ملڪ محفوظ رياست ۽ 1884ع ۾ برطانوي تاج جي بيٺڪ بڻيو. هن 1966ع ۾ آزادي حاصل ڪئي، جنهن کان پوءِ ٻن ڏهاڪن تائين باسوٿو نيشنل پارٽي ملڪ تي حڪومت ڪئي. ستن سالن جي فوجي حڪمراني کان پوءِ 1993ع ۾ آئيني حڪومت بحال ٿي. بادشاھ موشويشوي ٻئي کي 1990ع ۾ جلاوطن ڪيو ويو، پر هو 1992ع ۾ واپس آيو ۽ 1995ع ۾ ٻيهر تخت تي ويٺو. هڪ سال پوءِ موشويشوي ٻيون وفات ڪري ويو ۽ سندس پٽ ليٽسي ٽيون تخت تي ويٺو، جيڪو اڃا تائين بادشاھ آهي.[9]

سوٿو نسلي گروھ، جنهن کي باسوٿو پڻ چيو وڃي ٿو ۽ جنهن تان ملڪ جو نالو نڪتل آهي، موجوده آباديءَ جو 99.7 سيڪڙو آهي، جنهن ڪري ليسوٿو دنيا جي سڀ کان وڌيڪ نسلي طور يڪسان ملڪن مان هڪ آهي. سندن مادري ٻولي سيسوٿو آهي، جيڪا انگريزي، اسيکوسا ۽ سيفوٿي سان گڏ سرڪاري ٻولي آهي.[10]

ليسوٿو کي هيٺين وچولي آمدني وارو ملڪ سمجهيو وڃي ٿو، جنهن کي اهم سماجي ۽ معاشي مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، پر ساڳئي وقت هتي آفريڪا جي سڀ کان مٿين خواندگي جي شرحن مان هڪ آهي، جيڪا 2021ع ۾ 81 سيڪڙو هئي. ليسوٿو گڏيل قومن، غير وابسته تحريڪ، دولت مشترڪه، آفريقي يونين ۽ ڏاکڻي آفريڪي ترقياتي برادري جو رڪن آهي.

تاريخ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليسوٿو جي تاريخ


باسوتولينڊ

[سنواريو]
بادشاھ موشويشوي پهريون پنهنجن وزيرن سان

باسوتولينڊ 1822ع ۾ بادشاھ موشويشوي پهرئين جي اڳواڻيءَ هيٺ هڪ متحد سياسي وحدت طور اڀريو.[11] موشويشوي، باڪوٽيلي نسل جي هڪ ننڍي قبائلي سردار موکاچاني جو پٽ هو، جنهن پنهنجو قبيلو جوڙيو ۽ لڳ ڀڳ 1804ع ڌاري سردار بڻيو. 1820ع کان 1823ع جي وچ ۾ هو ۽ سندس پوئلڳ بوٿا بوٿي جبل تي آباد ٿيا، جتي هنن اڳوڻن مخالفن سان گڏجي 1818ع کان 1828ع تائين شاڪا ڪا سينزانگاڪونا جي دور سان لاڳاپيل ليفڪاني خلاف مزاحمت ڪئي.

رياست جي وڌيڪ واڌ ويجھ برطانوي ۽ ڊچ آبادڪارن جي وچ ۾ تڪرارن جي نتيجي ۾ ٿي. اهي آبادڪار 1795ع ۾ انگريزن طرفان فرانس جي اتحادي ڊچن کان ڪيپ ڪالوني کسجڻ کان پوءِ اتان نڪري رهيا هئا؛ ان سان گڏ اورينج ريور سوورينٽي ۽ پوءِ اورينج فري اسٽيٽ سان لاڳاپيل تڪرار پڻ جاري رهيا.[12] پيرس ايوينجيليڪل مشنري سوسائٽي جا مشنري ٿامس آربوسيٽ، يوجين ڪاساليس ۽ ڪانسٽنٽ گوسيلين، موشويشوي پهرئين جي دعوت تي موريجا ۾ اچي رهيا، جتي هنن 1837ع کان 1855ع جي وچ ۾ سيسوٿو جي املا ۽ سيسوٿو ٻولي ۾ ڇپيل مواد جي ترقيءَ ۾ ڪم ڪيو.[13] ڪاساليس ترجمان طور ڪم ڪرڻ ۽ پرڏيهي معاملن بابت صلاحون ڏيڻ سان گڏ سفارتي رابطا قائم ڪرڻ ۽ اڳتي وڌندڙ يورپين ۽ گريڪوا خلاف استعمال لاءِ هٿيار حاصل ڪرڻ ۾ پڻ مدد ڪئي.

ڪيپ ڪالوني مان ٽريڪ بوئر باسوتولينڊ جي الهندي سرحدن تي پهتا ۽ اتي زمينن تي حق جي دعويٰ ڪرڻ لڳا. انهن مان پهريون يان ڊي ونار هو، جيڪو 1838ع ۾ ماتلاڪينگ واري علائقي ۾ آباد ٿيو. ايندڙ بوئر آبادڪارن ٻن دريائن جي وچ واري ۽ ڪيليڊن درياهه جي اتر واري زمين کي بيٺڪ بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ دعويٰ ڪئي تہ سوٿو ماڻهو اها زمين ڇڏي چڪا هئا. ان کان پوءِ موشويشوي ڪيپ ڪالوني جي برطانوي گورنر سر جارج ٿامس نيپيئر سان معاهدو ڪيو، جنهن تحت بوئر آبادڪارن واري اورينج ريور سوورينٽي کي برطانوي قبضي ۾ شامل ڪيو ويو. ناراض بوئرن کي 1848ع ۾ هڪ جهڙپ ۾ شڪست ڏني وئي. 1851ع ۾ ڪولونياما وٽ باسوٿو فوج هڪ برطانوي فوج کي شڪست ڏني. 1852ع ۾ هڪ ٻي برطانوي حملي کي ناڪام بڻائڻ کان پوءِ موشويشوي برطانوي ڪمانڊر ڏانهن اپيل موڪلي، جنهن سان تڪرار سفارتي طريقي سان حل ٿيو؛ ان کان پوءِ هن 1853ع ۾ باتلوڪوا کي شڪست ڏني. 1854ع ۾ انگريز علائقي مان نڪري ويا، ۽ 1858ع ۾ موشويشوي بوئرن خلاف جنگين جو هڪ سلسلو وڙهيو، جنهن کي فري اسٽيٽ–باسوٿو جنگ چيو وڃي ٿو. نتيجي طور موشويشوي الهندي هيٺاهين علائقي جو ڪجهه حصو وڃائي ويٺو. بوئرن سان آخري جنگ 1867ع ۾ ختم ٿي، جڏهن موشويشوي راڻي وڪٽوريا کي مدد لاءِ اپيل ڪئي ۽ هن 1868ع ۾ باسوتولينڊ کي برطانوي محافظتي علائقو بڻائڻ تي رضامندي ظاهر ڪئي.

1959ع جا باسوتولينڊ نيشنل ڪائونسل جا ٽپال ٽڪليون

1869ع ۾ انگريزن بوئرن سان عليوال نارٿ ۾ هڪ معاهدو ڪيو، جنهن باسوتولينڊ جون سرحدون مقرر ڪيون. هن معاهدي سان الهندي علائقا ڇڏڻ سبب موشويشوي جي بادشاهت پنهنجي اڳوڻي ايراضيءَ جي لڳ ڀڳ اڌ تائين محدود ٿي وئي. ان کان پوءِ انگريزن انتظامي ڪم موشويشوي جي گادي ٿابا بوسيو مان اتر-اولهه سرحد تي قائم پوليس ڪئمپ ماسيرو منتقل ڪيا، ۽ آخرڪار 1871ع ۾ باسوتولينڊ جو انتظام ڪيپ ڪالوني حوالي ڪيو ويو. موشويشوي 11 مارچ 1870ع تي وفات ڪئي، جنهن سان باسوتولينڊ جي نوآبادياتي دور جي شروعات ٿي. 1871ع کان 1884ع تائين ڪيپ ڪالوني واري دور ۾ باسوتولينڊ سان ٻين زبردستي ضم ڪيل علائقن جهڙو سلوڪ ڪيو ويو، جنهن باسوٿو ماڻهن ۾ سخت بيچيني پيدا ڪئي ۽ 1880–1881ع جي باسوٿو بندوق جنگ جو سبب بڻي.[14][15] 1884ع ۾ هي علائقو باسوتولينڊ جي نالي سان برطانوي تاج جي بيٺڪ بڻيو، جنهن جي گادي ماسيرو هئي. اهو هڪ گورنر جي سڌي حڪمراني هيٺ رهيو، جڏهن تہ اندروني معاملن ۾ حقيقي اختيار قبائلي سردارن وٽ رهيو. 1905ع ۾ ريلوي لائين ٺاهي ماسيرو کي ڏکڻ آفريڪا جي ريلوي نيٽ ورڪ سان ڳنڍيو ويو.

آزادي

[سنواريو]

باسوتولينڊ برطانيا کان آزادي حاصل ڪري 4 آڪٽوبر 1966ع تي ليسوٿو جي بادشاهت بڻيو.[16]

باسوٿو نيشنل پارٽي 1966ع کان جنوري 1970ع تائين حڪومت ڪئي. ان کان پوءِ ليابوا جوناٿن جي اڳواڻيءَ ۾ هڪ حقيقتاً حڪومت قائم ٿي.

جنوري 1970ع ۾ حڪمران باسوٿو نيشنل پارٽي آزاديءَ کان پوءِ ٿيل پهرين عام چونڊن ۾ هارائي وئي؛ ان کي 23 سيٽون مليون، جڏهن تہ باسوٿو ڪانگريس پارٽي 36 سيٽون حاصل ڪيون. وزيراعظم جوناٿن باسوٿو ڪانگريس پارٽي کي اقتدار منتقل ڪرڻ کان انڪار ڪيو، پاڻ کي وزيراعظم قرار ڏنو ۽ پارٽي جي قيادت کي قيد ڪري ڇڏيو. باسوٿو ڪانگريس پارٽي بغاوت شروع ڪئي ۽ پوءِ پنهنجي ليسوٿو لبريشن آرمي لاءِ ليبيا ۾ تربيت حاصل ڪئي، جتي انهن کي پين آفريڪنسٽ ڪانگريس آف ازانيا جي ازانيائي پيپلز لبريشن آرمي جا سپاهي ظاهر ڪيو ويو. 1978ع ۾ پين آفريڪنسٽ ڪانگريس جي ڊيوڊ سيبيڪو ڌڙي طرفان هٿيارن ۽ رسد کان محروم ٿيڻ کان پوءِ 178 ڄڻن تي ٻڌل ليسوٿو لبريشن آرمي کي تنزانيا ۾ پنهنجي اڏي تان هڪ مائو نواز پين آفريڪنسٽ ڪانگريس آفيسر جي مالي مدد سان بچايو ويو، جنهن کان پوءِ هن گوريلا جنگ شروع ڪئي. هڪ فوجي دستو اتر ليسوٿو ۾ شڪست کائي ويو ۽ پوءِ گوريلا حملا وقفي وقفي سان جاري رهيا. مهم ان وقت ڪمزور ٿي وئي جڏهن باسوٿو ڪانگريس پارٽي جو اڳواڻ نتسو موکيهلي پريٽوريا هليو ويو. 1980ع واري ڏهاڪي ۾ جلاوطن باسوٿو ڪانگريس پارٽي سان همدردي رکندڙ ڪجهه باسوٿو ماڻهن کي ليابوا جوناٿن جي حڪومت طرفان موت جون ڌمڪيون ڏنيون ويون ۽ انهن تي حملا ٿيا. 4 سيپٽمبر 1981ع تي بينجمن ماسيلو جي خاندان تي حملو ٿيو، جنهن ۾ سندس ٽن سالن جو پوٽو مارجي ويو. چار ڏينهن پوءِ اخبار ليسيلنيانا لا ليسوٿو جي ايڊيٽر ايڊگر ماهلومولا موتوبا کي سندس ٻن دوستن سميت گهر مان اغوا ڪري قتل ڪيو ويو.

ليسوٿو جا جبل

1986ع جي فوجي بغاوت ۾ جوناٿن کي اقتدار تان هٽائڻ کان پوءِ اقتدار ۾ آيل عبوري فوجي ڪائونسل بادشاھ موشويشوي ٻئي کي انتظامي اختيار ڏنا، جيڪو ان وقت تائين رڳو رسمي بادشاھ هو. 1987ع ۾ بادشاھ کي جلاوطني اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويو، ڇاڪاڻ تہ هن ڇهن صفحن تي ٻڌل هڪ يادداشت پيش ڪئي هئي، جنهن ۾ هن ٻڌايو هو تہ ليسوٿو جو آئين ڪهڙي نموني هجڻ گهرجي؛ ان سان کيس فوجي حڪومت جي اصل رضامنديءَ کان وڌيڪ انتظامي اختيار ملي وڃن ها. سندس جاءِ تي سندس پٽ بادشاھ ليٽسي ٽيون تخت تي ويٺو.

فوجي جنتا جي چيئرمين ميجر جنرل جسٽن ميٽسنگ ليکانيا کي 1991ع ۾ اقتدار تان هٽايو ويو ۽ سندس جاءِ تي ميجر جنرل الياس فيسوانا راميما آيو، جنهن 1993ع ۾ اقتدار باسوٿو ڪانگريس پارٽي جي جمهوري طور چونڊيل حڪومت حوالي ڪيو. موشويشوي ٻيون 1992ع ۾ هڪ عام شهري جي حيثيت سان جلاوطنيءَ مان واپس آيو. جمهوري حڪومت جي بحاليءَ کان پوءِ بادشاھ ليٽسي ٽئين باسوٿو ڪانگريس پارٽي جي حڪومت کي پنهنجي پيءُ موشويشوي ٻئي کي ٻيهر رياست جو سربراھ مقرر ڪرڻ لاءِ راضي ڪرڻ جي ناڪام ڪوشش ڪئي. آگسٽ 1994ع ۾، باسوٿو ڪانگريس پارٽي جي حڪومت طرفان ليسوٿو جي آئين موجب سندس پيءُ موشويشوي ٻئي کي ٻيهر بحال ڪرڻ کان انڪار ڪرڻ کان پوءِ، ليٽسي ٽئين فوج جي مدد سان فوجي بغاوت ڪئي، جنهن باسوٿو ڪانگريس پارٽي جي حڪومت کي برطرف ڪري ڇڏيو. ڏاکڻي آفريڪي ترقياتي برادري جي ميمبر ملڪن باسوٿو ڪانگريس پارٽي جي حڪومت بحال ڪرائڻ لاءِ ڳالهيون شروع ڪيون. ليٽسي ٽئين طرفان رکيل شرطن مان هڪ اهو هو تہ سندس پيءُ کي ٻيهر رياست جو سربراھ مقرر ڪيو وڃي. ڊگھين ڳالهين کان پوءِ باسوٿو ڪانگريس پارٽي جي حڪومت بحال ڪئي وئي ۽ 1995ع ۾ ليٽسي ٽئين پنهنجي پيءُ جي حق ۾ تخت تان دستبردار ٿيو. 15 جنوري 1996ع تي موشويشوي ٻيون 57 سالن جي عمر ۾ هڪ مبينا روڊ حادثي ۾ فوت ٿيو، جڏهن سندس ڪار هڪ جبل واري رستي تان هيٺ ڪري پئي، جنهن کان پوءِ ليٽسي ٽيون ٻيهر تخت تي ويٺو. سرڪاري بيان موجب موشويشوي رات جو 1 وڳي ماتسينگ ۾ پنهنجا ڍور ڏسڻ ويو هو ۽ مالوٽي جبلن مان ماسيرو واپس اچي رهيو هو تہ سندس ڪار رستي تان هيٺ لهي وئي.[17]

1997ع ۾ قيادت بابت اختلافن سبب حڪمران باسوٿو ڪانگريس پارٽي ورهائجي وئي. موکيهلي هڪ نئين پارٽي، ليسوٿو ڪانگريس فار ڊيموڪريسي قائم ڪئي ۽ پارليامينٽ جي ميمبرن جي اڪثريت سندس ساٿ ڏنو، جنهن کيس نئين حڪومت ٺاهڻ جي قابل بڻايو. پاڪاليٿا موسيسيلي موکيهلي کان پوءِ پارٽي جو اڳواڻ ٿيو ۽ 1998ع جي عام چونڊن ۾ ليسوٿو ڪانگريس فار ڊيموڪريسي ڪاميابي حاصل ڪئي. مخالف ڌر جا احتجاج شدت اختيار ڪندا ويا، جيڪي آگسٽ 1998ع ۾ شاهي محل ٻاهران مظاهري تي پهتا. بوٽسوانا دفاعي فوج جي فوجين جي آجيان ڪئي وئي، پر ڏکڻ آفريڪي قومي دفاعي فوج جي فوجين سان ڇڪتاڻ ويڙهه ۾ تبديل ٿي وئي. جڏهن ڏکڻ آفريڪي فوجين شاهي محل مٿان ڏکڻ آفريڪا جو جهنڊو چاڙهيو تہ هنگاما وڌيڪ شدت اختيار ڪري ويا. مئي 1999ع ۾ ڏاکڻي آفريڪي ترقياتي برادري جون فوجون واپس وڃڻ تائين ماسيرو جو وڏو حصو تباهه ٿي چڪو هو، جڏهن تہ ڏکڻ وارن صوبائي گاديءَ جي شهرن مافيٽينگ ۽ موهاليز هوئڪ پنهنجي واپاري غير منقوله ملڪيت جو ٽيون حصو کان وڌيڪ وڃائي ڇڏيو هو.

ملڪ جي چونڊ نظام جو جائزو وٺڻ لاءِ ڊسمبر 1998ع ۾ عبوري سياسي اٿارٽي قائم ڪئي وئي. هن اداري هڪ متناسب چونڊ نظام تيار ڪيو تہ جيئن مخالف ڌر کي قومي اسيمبلي ۾ نمائندگي ملي سگهي. نئين نظام تحت اسيمبلي جون موجوده 80 چونڊيل سيٽون برقرار رکيون ويون ۽ متناسب نمائندگيءَ جي بنياد تي ڀرڻ لاءِ وڌيڪ 40 سيٽون شامل ڪيون ويون. چونڊون مئي 2002ع ۾ هن نئين نظام تحت ٿيون، جن ۾ ليسوٿو ڪانگريس فار ڊيموڪريسي 54 سيڪڙو ووٽ حاصل ڪري ڪاميابي ماڻي. ميجر جنرل ليکانيا طرفان بي قاعدگين ۽ تشدد جي ڌمڪين جا الزام پڻ سامهون آيا. نون مخالف ڌر پارٽين متناسب نمائندگيءَ جون سڀئي 40 سيٽون حاصل ڪيون، جن مان باسوٿو نيشنل پارٽي وٽ سڀ کان وڏو حصو، يعني 21 سيٽون هيون. ليسوٿو ڪانگريس فار ڊيموڪريسي 80 چونڊ تڪن مان 79 سيٽون حاصل ڪيون.[18] جيتوڻيڪ باسوٿو نيشنل پارٽي جا چونڊيل ميمبر قومي اسيمبليءَ ۾ حصو وٺندا رهيا، پر پارٽي چونڊن خلاف قانوني ڪارروائيون شروع ڪيون، جن ۾ ووٽن جي ٻيهر ڳڻپ جو مطالبو پڻ شامل هو.

30 آگسٽ 2014ع تي هڪ مبينا ناڪام فوجي ”بغاوت“ ٿي، جنهن سبب وزيراعظم ٿامس ٿاباني کي ٽن ڏينهن لاءِ ڏکڻ آفريڪا وڃڻو پيو.[19][20]

19 مئي 2020ع تي ٿامس ٿاباني ڪيترن ئي مهينن جي دٻاءَ کان پوءِ باضابطه طور ليسوٿو جي وزيراعظم جي عهدي تان استعيفا ڏني. سندس اڳوڻي زال جي قتل واري ڪيس ۾ کيس شڪي قرار ڏيڻ کان پوءِ مٿس استعيفا لاءِ دٻاءُ وڌي ويو هو.[21] اقتصاديات جي ماهر ۽ اڳوڻي ترقياتي منصوبابندي واري وزير موئيڪيٽسي ماجورو کي ٿاباني جو جانشين چونڊيو ويو.[22]

13 مئي 2020ع تي صحت واري وزارت موجب، ليسوٿو ڪووڊ-19 جو ڪيس رپورٽ ڪندڙ آفريڪا جو آخري ملڪ بڻيو.[23]

28 آڪٽوبر 2022ع تي سام ميٽيڪاني نئين اتحادي حڪومت ٺاهڻ کان پوءِ ليسوٿو جي نئين وزيراعظم طور حلف کنيو. ساڳئي سال قائم ڪيل سندس ريوليوشن فار پراسپيرٽي پارٽي 7 آڪٽوبر تي ٿيل چونڊن ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي هئي.[24]

2025ع ۾ آمريڪا طرفان لاڳو ڪيل لبريشن ڊي محصولن ليسوٿو کي متاثر ڪيو. ليسوٿو آمريڪا ڏانهن ڪپڙي جي برآمدات تي دارومدار رکندو رهيو آهي، تنهنڪري محصولن جي اوچتي واڌ جو اثر فوري طور ظاهر ٿيو. ڪجهه هفتن اندر آرڊر منسوخ ٿيا، ڪارخانا بند ٿيا ۽ هزارين ماڻهو روزگار کان محروم ٿيا. ليسوٿو جي حڪومت معاشي هنگامي حالت جو اعلان ڪيو.[25] خاص طور عورتون متاثر ٿيون، جيڪي ڪپڙي جي صنعت ۾ ڪم ڪندڙ افرادي قوت جي اڪثريت آهن. لاڳاپيل شعبا، جهڙوڪ آمدرفت، مهمان نوازي ۽ رهائشي ملڪيتن جي ڪرائي وارو شعبو پڻ معاشي منديءَ کان شديد متاثر ٿيا.[26] پهرين آگسٽ 2025ع تي محصول جي شرح گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي وئي.[27]

فوجي جنتا جي چيئرمين ميجر جنرل جسٽن ميٽسنگ ليکانيا کي 1991ع ۾ اقتدار تان هٽايو ويو ۽ سندس جاءِ تي ميجر جنرل الياس فيسوانا راميما آيو، جنهن 1993ع ۾ اقتدار باسوٿو ڪانگريس پارٽي جي جمهوري طور چونڊيل حڪومت حوالي ڪيو. موشويشوي ٻيون 1992ع ۾ هڪ عام شهري جي حيثيت سان جلاوطنيءَ مان واپس آيو. جمهوري حڪومت جي بحاليءَ کان پوءِ بادشاھ ليٽسي ٽئين باسوٿو ڪانگريس پارٽي جي حڪومت کي پنهنجي پيءُ موشويشوي ٻئي کي ٻيهر رياست جو سربراھ مقرر ڪرڻ لاءِ راضي ڪرڻ جي ناڪام ڪوشش ڪئي. آگسٽ 1994ع ۾، باسوٿو ڪانگريس پارٽي جي حڪومت طرفان ليسوٿو جي آئين موجب سندس پيءُ موشويشوي ٻئي کي ٻيهر بحال ڪرڻ کان انڪار ڪرڻ کان پوءِ، ليٽسي ٽئين فوج جي مدد سان فوجي بغاوت ڪئي، جنهن باسوٿو ڪانگريس پارٽي جي حڪومت کي برطرف ڪري ڇڏيو. ڏاکڻي آفريڪي ترقياتي برادري جي ميمبر ملڪن باسوٿو ڪانگريس پارٽي جي حڪومت بحال ڪرائڻ لاءِ ڳالهيون شروع ڪيون. ليٽسي ٽئين طرفان رکيل شرطن مان هڪ اهو هو تہ سندس پيءُ کي ٻيهر رياست جو سربراھ مقرر ڪيو وڃي. ڊگھين ڳالهين کان پوءِ باسوٿو ڪانگريس پارٽي جي حڪومت بحال ڪئي وئي ۽ 1995ع ۾ ليٽسي ٽئين پنهنجي پيءُ جي حق ۾ تخت تان دستبردار ٿيو. 15 جنوري 1996ع تي موشويشوي ٻيون 57 سالن جي عمر ۾ هڪ مبينا روڊ حادثي ۾ فوت ٿيو، جڏهن سندس ڪار هڪ جبل واري رستي تان هيٺ ڪري پئي، جنهن کان پوءِ ليٽسي ٽيون ٻيهر تخت تي ويٺو. سرڪاري بيان موجب موشويشوي رات جو 1 وڳي ماتسينگ ۾ پنهنجا ڍور ڏسڻ ويو هو ۽ مالوٽي جبلن مان ماسيرو واپس اچي رهيو هو تہ سندس ڪار رستي تان هيٺ لهي وئي.[17]

1997ع ۾ قيادت بابت اختلافن سبب حڪمران باسوٿو ڪانگريس پارٽي ورهائجي وئي. موکيهلي هڪ نئين پارٽي، ليسوٿو ڪانگريس فار ڊيموڪريسي قائم ڪئي ۽ پارليامينٽ جي ميمبرن جي اڪثريت سندس ساٿ ڏنو، جنهن کيس نئين حڪومت ٺاهڻ جي قابل بڻايو. پاڪاليٿا موسيسيلي موکيهلي کان پوءِ پارٽي جو اڳواڻ ٿيو ۽ 1998ع جي عام چونڊن ۾ ليسوٿو ڪانگريس فار ڊيموڪريسي ڪاميابي حاصل ڪئي. مخالف ڌر جا احتجاج شدت اختيار ڪندا ويا، جيڪي آگسٽ 1998ع ۾ شاهي محل ٻاهران مظاهري تي پهتا. بوٽسوانا دفاعي فوج جي فوجين جي آجيان ڪئي وئي، پر ڏکڻ آفريڪي قومي دفاعي فوج جي فوجين سان ڇڪتاڻ ويڙهه ۾ تبديل ٿي وئي. جڏهن ڏکڻ آفريڪي فوجين شاهي محل مٿان ڏکڻ آفريڪا جو جهنڊو چاڙهيو تہ هنگاما وڌيڪ شدت اختيار ڪري ويا. مئي 1999ع ۾ ڏاکڻي آفريڪي ترقياتي برادري جون فوجون واپس وڃڻ تائين ماسيرو جو وڏو حصو تباهه ٿي چڪو هو، جڏهن تہ ڏکڻ وارن صوبائي گاديءَ جي شهرن مافيٽينگ ۽ موهاليز هوئڪ پنهنجي واپاري غير منقوله ملڪيت جو ٽيون حصو کان وڌيڪ وڃائي ڇڏيو هو.

ملڪ جي چونڊ نظام جو جائزو وٺڻ لاءِ ڊسمبر 1998ع ۾ عبوري سياسي اٿارٽي قائم ڪئي وئي. هن اداري هڪ متناسب چونڊ نظام تيار ڪيو تہ جيئن مخالف ڌر کي قومي اسيمبلي ۾ نمائندگي ملي سگهي. نئين نظام تحت اسيمبلي جون موجوده 80 چونڊيل سيٽون برقرار رکيون ويون ۽ متناسب نمائندگيءَ جي بنياد تي ڀرڻ لاءِ وڌيڪ 40 سيٽون شامل ڪيون ويون. چونڊون مئي 2002ع ۾ هن نئين نظام تحت ٿيون، جن ۾ ليسوٿو ڪانگريس فار ڊيموڪريسي 54 سيڪڙو ووٽ حاصل ڪري ڪاميابي ماڻي. ميجر جنرل ليکانيا طرفان بي قاعدگين ۽ تشدد جي ڌمڪين جا الزام پڻ سامهون آيا. نون مخالف ڌر پارٽين متناسب نمائندگيءَ جون سڀئي 40 سيٽون حاصل ڪيون، جن مان باسوٿو نيشنل پارٽي وٽ سڀ کان وڏو حصو، يعني 21 سيٽون هيون. ليسوٿو ڪانگريس فار ڊيموڪريسي 80 چونڊ تڪن مان 79 سيٽون حاصل ڪيون.[28] جيتوڻيڪ باسوٿو نيشنل پارٽي جا چونڊيل ميمبر قومي اسيمبليءَ ۾ حصو وٺندا رهيا، پر پارٽي چونڊن خلاف قانوني ڪارروائيون شروع ڪيون، جن ۾ ووٽن جي ٻيهر ڳڻپ جو مطالبو پڻ شامل هو.

30 آگسٽ 2014ع تي هڪ مبينا ناڪام فوجي ”بغاوت“ ٿي، جنهن سبب وزيراعظم ٿامس ٿاباني کي ٽن ڏينهن لاءِ ڏکڻ آفريڪا وڃڻو پيو.[29][30]

19 مئي 2020ع تي ٿامس ٿاباني ڪيترن ئي مهينن جي دٻاءَ کان پوءِ باضابطه طور ليسوٿو جي وزيراعظم جي عهدي تان استعيفا ڏني. سندس اڳوڻي زال جي قتل واري ڪيس ۾ کيس شڪي قرار ڏيڻ کان پوءِ مٿس استعيفا لاءِ دٻاءُ وڌي ويو هو.[31] اقتصاديات جي ماهر ۽ اڳوڻي ترقياتي منصوبابندي واري وزير موئيڪيٽسي ماجورو کي ٿاباني جو جانشين چونڊيو ويو.[32]

13 مئي 2020ع تي صحت واري وزارت موجب، ليسوٿو ڪووڊ-19 جو ڪيس رپورٽ ڪندڙ آفريڪا جو آخري ملڪ بڻيو.[33]

28 آڪٽوبر 2022ع تي سام ميٽيڪاني نئين اتحادي حڪومت ٺاهڻ کان پوءِ ليسوٿو جي نئين وزيراعظم طور حلف کنيو. ساڳئي سال قائم ڪيل سندس ريوليوشن فار پراسپيرٽي پارٽي 7 آڪٽوبر تي ٿيل چونڊن ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي هئي.[34]

2025ع ۾ آمريڪا طرفان لاڳو ڪيل لبريشن ڊي محصولن ليسوٿو کي متاثر ڪيو. ليسوٿو آمريڪا ڏانهن ڪپڙي جي برآمدات تي دارومدار رکندو رهيو آهي، تنهنڪري محصولن جي اوچتي واڌ جو اثر فوري طور ظاهر ٿيو. ڪجهه هفتن اندر آرڊر منسوخ ٿيا، ڪارخانا بند ٿيا ۽ هزارين ماڻهو روزگار کان محروم ٿيا. ليسوٿو جي حڪومت معاشي هنگامي حالت جو اعلان ڪيو.[35] خاص طور عورتون متاثر ٿيون، جيڪي ڪپڙي جي صنعت ۾ ڪم ڪندڙ افرادي قوت جي اڪثريت آهن. لاڳاپيل شعبا، جهڙوڪ آمدرفت، مهمان نوازي ۽ رهائشي ملڪيتن جي ڪرائي وارو شعبو پڻ معاشي منديءَ کان شديد متاثر ٿيا.[26] پهرين آگسٽ 2025ع تي محصول جي شرح گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي وئي.[36]

سياست

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليسوٿو جي سياست

ليسوٿو هڪ پارلياماني آئيني بادشاهت آهي.[37] وزيراعظم، جيڪو هن وقت سام ميٽيڪاني آهي، حڪومت جو سربراھ آهي ۽ وٽس انتظامي اختيار آهن.[38] ليسوٿو جو بادشاھ ليٽسي ٽيون رياست جو سربراھ آهي[38] ۽ سندس ڪردار گهڻو ڪري رسمي آهي؛ وٽس هاڻي انتظامي اختيار ناهن ۽ کيس سياسي قدمن ۾ سرگرم حصو وٺڻ جي اجازت ناهي.

ريوليوشن فار پراسپيرٽي پارليامينٽ جي هيٺين ايوان قومي اسيمبلي ۾ اتحادي حڪومت جي اڳواڻي ڪري ٿي. پارليامينٽ جو مٿيون ايوان سينيٽ آهي، جنهن ۾ 22 مکيه سردار شامل آهن، جن جي رڪنيت موروثي آهي، جڏهن تہ 11 ميمبر وزيراعظم جي صلاح تي بادشاھ مقرر ڪري ٿو.[39] آئين هڪ آزاد عدالتي نظام جي ضمانت ڏئي ٿو، جنهن ۾ هاءِ ڪورٽ، اپيل ڪورٽ، مئجسٽريٽ عدالتون ۽ روايتي عدالتون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري ٻهراڙي وارن علائقن ۾ ڪم ڪن ٿيون. اپيل ڪورٽ جي هڪ کان سواءِ باقي سڀئي جج ڏکڻ آفريڪي قانوندان آهن. جيوري ذريعي مقدمو هلائڻ جو نظام موجود ناهي؛ ان جي بدران جج اڪيلي سر فيصلو ڏين ٿا، يا فوجداري مقدمن ۾ ٻن ٻين ججن سان گڏ، جيڪي مبصر طور شامل هوندا آهن. آئين ڪيترين ئي شهري آزادين جي تحفظ جي ضمانت ڏئي ٿو، جن ۾ اظهار جي آزادي، انجمن سازي جي آزادي، پريس جي آزادي، پرامن گڏجاڻي جي آزادي ۽ مذهبي آزادي شامل آهن. 2008ع جي ابراهيم انڊيڪس آف آفريڪن گورننس ۾ ليسوٿو کي صحارا جي ڏکڻ واري آفريڪا جي 48 ملڪن مان 12هين نمبر تي رکيو ويو.[40]

2010ع ۾ پيپلز چارٽر موومينٽ ايڇ آءِ وي جي وبا سبب ملڪ کي عملي طور ڏکڻ آفريڪا ۾ ضم ڪرڻ جو مطالبو ڪيو. ان وقت آباديءَ جي لڳ ڀڳ چوٿين حصي ۾ ايڇ آءِ وي جي سڃاڻپ ٿي رهي هئي.[41] ملڪ کي معاشي بحران، ڪمزور ڪرنسي ۽ ماڻهن جي چرپر محدود ڪندڙ سفري دستاويزن جهڙن مسئلن کي منهن ڏيڻو پيو. آفريقي يونين جي هڪ رپورٽ ليسوٿو ۽ ڏکڻ آفريڪا جي معاشي انضمام جي حمايت ڪئي، پر ملڪ جي الحاق جي تجويز نہ ڏني. مئي 2010ع ۾ چارٽر موومينٽ ڏکڻ آفريڪا جي هاءِ ڪميشن کي انضمام جي درخواست تي ٻڌل عرضداشت پيش ڪئي. ڏکڻ آفريڪا جي گهرو معاملن واري ترجمان روني ماموئپا ان خيال کي رد ڪيو تہ ليسوٿو سان ڪو خاص ڪيس سمجهي سلوڪ ڪيو وڃي.[42]

ايڊز جي وبا جي عروج واري دور ۾ ليسوٿو جي 30,000 کان وڌيڪ رهواسين ملڪ کي ڏکڻ آفريڪا ۾ ضم ڪرڻ جي درخواست تي صحيحون ڪيون، جنهن جو مقصد متوقع عمر کي 34 سالن تائين گهٽجڻ کان روڪڻ هو.[43] تقابلي سياست جي ڪجهه عالمن، جهڙوڪ جيفري هربسٽ پنهنجي مقالي وار اينڊ دي اسٽيٽ اِن آفريڪا ۾ دليل ڏنو آهي تہ ليسوٿو ۽ ايسواتيني جهڙن ملڪن ۾ سرحدي تڪرارن جي کوٽ انهن ملڪن جي سياسي ڪمزوريءَ سان لاڳاپيل رهي آهي.[44] ڪجهه تجزين موجب هن ڪمزوريءَ جو تعلق حڪومت ۾ نوآبادياتي دور جي باقيات سان آهي، جنهن تي انگريزي ۽ رومن-ڊچ قانون جو اثر رهيو آهي.[45]

2020ع ۾ وزيراعظم ٿامس ٿاباني مواخذي جي خطري ۽ پنهنجي زال جي قتل جي الزام ۾ گرفتاريءَ جي وارنٽ کان پوءِ استعيفا ڏني. ان دوران ڏکڻ آفريڪا جي ناڻي واري وزير ليسوٿو، ايسواتيني ۽ ڏکڻ آفريڪا وچ ۾ ڪنفيڊريشن قائم ڪرڻ جي تجويز ڏني.[46] سندس جانشين موئيڪيٽسي ماجورو 2020ع کان 2022ع تائين عهدي تي رهيو ۽ پوءِ استعيفا ڏنائين.[47] سندس حڪومت کي پارليامينٽ ۾ عدم اعتماد جي تحريڪ ۽ فوج توڙي ڪووڊ-19 بابت پاليسين تي تنقيد کي منهن ڏيڻو پيو.[48] ميٽيڪاني ڏاکڻي آفريڪي ترقياتي برادري سان گڏ قانوني سڌارن تي ڪم ڪندو رهيو آهي. 2021ع ۾ لڳ ڀڳ 40,000 گارمينٽ مزدورن بهتر اجرت ۽ ڪم جي حالتن لاءِ احتجاج ڪيو، جنهن دوران سيڪيورٽي فورسز جي ڪارروائيءَ ۾ ٻه مظاهرين مارجي ويا.[49]

پرڏيهي لاڳاپا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليسوٿو جا پرڏيهي لاڳاپا

ليسوٿو ڪيترين ئي علائقائي معاشي تنظيمن جو ميمبر آهي، جن ۾ ڏاکڻي آفريڪي ترقياتي برادري[50] ۽ ڏاکڻي آفريڪي ڪسٽمز يونين شامل آهن.[51] اهو گڏيل قومن، آفريقي يونين، غير وابسته تحريڪ، دولت مشترڪه ۽ ٻين بين الاقوامي تنظيمن ۾ سرگرم آهي.[52]

ليسوٿو برطانيا، خاص طور ويلز، جرمني، آمريڪا ۽ ٻين مغربي ملڪن سان لاڳاپا برقرار رکيا آهن.[حوالو گهربل] هن 1990ع ۾ چين سان لاڳاپا ختم ڪري تائيوان سان ٻيهر لاڳاپا قائم ڪيا، پر بعد ۾ چين سان سفارتي لاڳاپا بحال ڪيا. ليسوٿو فلسطين جي رياست کي تسليم ڪري ٿو.[53] 2014ع کان 2018ع تائين هن ڪوسوو جي جمهوريه کي پڻ تسليم ڪيو.[54]

ليسوٿو ڏکڻ آفريڪا ۾ نسلي متڀيد جو کليل مخالف رهيو ۽ ان دور ۾ ڪيترن ئي ڏکڻ آفريڪي پناهگيرن کي سياسي پناھ ڏني.[53] 2019ع ۾ هن گڏيل قومن جي ايٽمي هٿيارن جي پابنديءَ بابت معاهدي تي صحيح ڪئي.[55]

دفاع ۽ قانون لاڳو ڪندڙ ادارا

[سنواريو]
دفاع واري وزارت

ليسوٿو دفاعي فوج ملڪ جي اندروني سلامتي برقرار رکڻ ۽ ليسوٿو جي دفاع جي ذميوار آهي. ان جي سربراھ کي ڪمانڊر چيو وڃي ٿو.[56]

ليسوٿو مائونٽيڊ پوليس سروس ملڪ ۾ امن امان برقرار رکڻ جي ذميوار آهي.[57] ان جي سربراھ کي ڪمشنر چيو وڃي ٿو. هي ادارو وردي پوش پوليسنگ، ڏوهن جي جاچ ۽ ٽريفڪ پوليسنگ جون خدمتون مهيا ڪري ٿو. ان ۾ جديد ٽيڪنالاجي سان لاڳاپيل ڏوهن، اميگريشن، جهنگلي جيوت ۽ دهشتگرديءَ سان نبرڻ لاءِ خاص يونٽ پڻ موجود آهن. هي فورس مختلف نالن سان 1872ع کان مسلسل موجود رهي آهي.

ليسوٿو نيشنل سيڪيورٽي سروس قومي سلامتيءَ جي تحفظ جي ذميوار آهي. هي ادارو پنهنجي جديد شڪل ۾ 1998ع جي نيشنل سيڪيورٽي سروسز ايڪٽ تحت قائم ڪيو ويو. ان جي سربراھ کي ڊائريڪٽر جنرل چيو وڃي ٿو، جنهن کي وزيراعظم مقرر ۽ برطرف ڪري ٿو.[58] هي هڪ انٽيليجنس ادارو آهي، جيڪو دفاع ۽ قومي سلامتي واري وزارت جو حصو آهي ۽ سڌو سنئون حڪومت کي جوابده آهي.[59]

قانون

[سنواريو]
ماسيرو ۾ پارليامينٽ هِل تان شهر جو منظر

ليسوٿو جو آئين نفاذ واري حڪم جي اشاعت کان پوءِ لاڳو ٿيو.[60] آئيني طور قانون سازي مان مراد اهي قانون آهن، جيڪي پارليامينٽ جي ٻنهي ايوانن مان منظور ٿيڻ کان پوءِ بادشاھ جي منظوري حاصل ڪن ٿا (دفعو 78(1)). ماتحت قانون سازي مان مراد اهي قانون آهن، جيڪي ٻين اهڙن ادارن طرفان ٺاهيا وڃن ٿا، جن کي پارليامينٽ آئين جي دفعو 70(2) تحت قانون سازيءَ جا اختيار صحيح نموني منتقل ڪيا هجن. انهن ۾ سرڪاري اشاعتون، وزارتي حڪم، وزارتي ضابطا ۽ ميونسپل ضمني قانون شامل آهن.

ليسوٿو، ڏکڻ آفريڪا، بوٽسوانا، ايسواتيني، نميبيا ۽ زمبابوي وانگر، رومن-ڊچ سول قانون ۽ انگريزي عام قانون جي باهمي اثر مان پيدا ٿيل گڏيل قانوني نظام رکي ٿو، پر ان جو عام قانون آزاد نموني ڪم ڪري ٿو. ليسوٿو عام قانون لاڳو ڪري ٿو، جنهن مان مراد غير تحرير ٿيل يا غير قانوني ذريعن مان نڪتل قانون آهي ۽ ان ۾ رواجي قانون شامل ناهي. ڏکڻ آفريڪا جي عدالتن جا فيصلا صرف قائل ڪندڙ حيثيت رکن ٿا ۽ ليسوٿو جون عدالتون پنهنجا فيصلا ترتيب ڏيندي انهن ڏانهن رجوع ڪري سگهن ٿيون. ٻين ڪجهه دائري اختيارن جا فيصلا پڻ سندن قائل ڪندڙ اهميت جي بنياد تي حوالو ڏئي سگهجن ٿا. مئجسٽريٽ عدالتن جا فيصلا نظير نٿا بڻجن، ڇاڪاڻ تہ اهي هيٺيون عدالتون آهن. اهي هاءِ ڪورٽ ۽ اپيل ڪورٽ جي فيصلن جون پابند آهن. اپيل ڪورٽ، جيڪا سڀني معاملن ۾ آخري اپيلي فورم آهي، ليسوٿو جي سمورين عدالتن تي نگراني ۽ نظرثانيءَ جو اختيار رکي ٿي.[61]

ليسوٿو ۾ ٻٽو قانوني نظام آهي، جنهن ۾ رواجي ۽ عام قانون هڪٻئي سان گڏ لاڳو ٿين ٿا.[62] رواجي قانون باسوٿو ماڻهن جي رسمن تي ٻڌل آهي، جن کي لاز آف ليروٿولي ۾ لکت ۽ ضابطي جي صورت ڏني وئي آهي. عام قانون ڪيپ مان آيل رومن-ڊچ قانون ۽ ليسوٿو جي قانونن تي مشتمل آهي. رواجي قانون جي ضابطي بندي 1903ع ۾ ان وقت شروع ٿي، جڏهن برطانوي ريزيڊنٽ ڪمشنر کي باسوٿو ماڻهن جي حڪمرانيءَ لاءِ مناسب قانونن بابت صلاح ڏيڻ لاءِ هڪ ڪائونسل مقرر ڪئي وئي. ان کان اڳ باسوٿو جون رسمون ۽ قانون زباني روايت وسيلي نسل در نسل منتقل ٿيندا هئا. ڪائونسل کي انهن قانونن جي ضابطي بنديءَ جو ڪم ڏنو ويو ۽ ان لاز آف ليروٿولي تيار ڪيا، جيڪي پوءِ رواجي عدالتن، يعني مقامي عدالتن، طرفان لاڳو ڪيا وڃن ٿا. ڪجهه قانوني مصنفن جون تحريرون پڻ ليسوٿو جي عدالتن ۾ قائل ڪندڙ اهميت رکن ٿيون. انهن ۾ پراڻن قانوني ماهرن سان گڏ ساڳين قانوني نظامن جي جديد مصنفن جون تحريرون شامل آهن.

ضلعا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليسوٿو جا ضلعا
ضلعا ۽ شهر

انتظامي مقصدن لاءِ ليسوٿو کي 10 ضلعن ۾ ورهايو ويو آهي، جن مان هر هڪ جو انتظام ضلعي منتظم جي هٿ هيٺ آهي.[63] هر ضلعي جي گاديءَ واري شهر کي ڪيمپ ٽائون چيو وڃي ٿو.[64]

ضلعا وڌيڪ 80 چونڊ تڪن ۾ ورهايل آهن، جيڪي 129 مقامي ڪميونٽي ڪائونسلن تي مشتمل آهن.[65]

جاگرافي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليسوٿو جي جاگرافي
جاگرافيائي بيهڪ جو نقشو
مالوٽي جبلن ۾ آفري اسڪِي تفريحي مرڪز

ليسوٿو جي پکيڙ 30,355 km2 (11,720 sq mi) آهي. هي دنيا جي واحد آزاد رياست آهي، جنهن جو سمورو علائقو سامونڊي سطح کان 1,000 ميٽرs (3,281 ft) کان وڌيڪ اوچائيءَ تي واقع آهي. ملڪ جو سڀ کان هيٺاهون هنڌ بہ 1,400 ميٽرs (4,593 ft) جي اوچائيءَ تي آهي، جنهنڪري اهو دنيا جي ڪنهن بہ ملڪ جو سڀ کان اوچو هيٺاهون هنڌ آهي. ملڪ جو 80 سيڪڙو کان وڌيڪ علائقو 1,800 ميٽرs (5,906 ft) کان وڌيڪ اوچائيءَ تي واقع آهي. ليسوٿو دنيا جو سڀ کان ڏکڻ طرف واقع خشڪيءَ سان گهيريل ملڪ آهي. هي دنيا جي انهن ٽن آزاد رياستن مان پکيڙ جي لحاظ کان سڀ کان وڏو ملڪ آهي، جيڪي مڪمل طور ڪنهن هڪ ٻئي ملڪ جي علائقي سان گهيريل آهن؛ باقي ٻہ ويٽيڪن سٽي ۽ سان مارينو آهن. ليسوٿو اهڙي قسم جي واحد رياست آهي، جيڪا اطالوي اپٻيٽ ۽ يورپ کان ٻاهر واقع آهي، ۽ اهڙي واحد رياست پڻ آهي جيڪا ننڍي رياست ناهي.

ليسوٿو 28° ۽ 31° ڏکڻ ويڪرائي ڦاڪن ۽ 27° ۽ 30° اوڀر ڊگهائي ڦاڪن جي وچ ۾ واقع آهي. ليسوٿو جي لڳ ڀڳ 12 سيڪڙو زمين پوکيءَ لائق آهي، جيڪا مٽيءَ جي ڪٽاءَ جي خطري هيٺ آهي؛ اندازي موجب هر سال ڪٽاءَ سبب لڳ ڀڳ 40 ملين ٽن مٽي ضايع ٿئي ٿي.[66]

آبهوا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليسوٿو جي آبهوا
ڪوپن آبهوا جي درجابندي جو نقشو (1991ع–2020ع جي سراسري)

اوچائيءَ سبب ليسوٿو سڄو سال ساڳئي ويڪرائي ڦاڪ تي واقع ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ٿڌو رهي ٿو. ملڪ ۾ گهڻي برسات اونهاري جي گجگوڙ وارن طوفانن جي صورت ۾ پوي ٿي. اونهاري ۾ ماسيرو ۽ ڀرپاسي جي هيٺاهن علائقن ۾ گرمي پد 30 °C (86 °F) تائين پهچي سگهي ٿو. هيٺاهن علائقن ۾ گرمي پد ڪڏهن ڪڏهن −7 °C (19 °F) ۽ مٿانهن علائقن ۾ −18 °C (0 °F) تائين ڪري سگهي ٿو. مئي کان سيپٽمبر تائين مٿانهن علائقن ۾ برفباري وڌيڪ عام آهي، جڏهن تہ تمام اوچين چوٽين تي سڄو سال برفباري ٿي سگهي ٿي. ليسوٿو ۾ برسات جي مقدار ۽ وقت ٻنهي ۾ علائقائي فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اوچائيءَ جي فرق سبب سالياني برسات ڪنهن علائقي ۾ 500 مليميٽرs (20 in) کان وٺي ٻئي علائقي ۾ 1,200 مليميٽرs (47 in) تائين ٿي سگهي ٿي. آڪٽوبر کان اپريل تائين هلندڙ اونهاري جي موسم ۾ سڀ کان وڌيڪ برسات پوي ٿي، ۽ ڊسمبر کان فيبروري تائين ملڪ جي گهڻي حصي ۾ هر مهيني 100 مليميٽرs (3.9 in) کان وڌيڪ برسات پوي ٿي. ليسوٿو ۾ سڀ کان گهٽ ماهوار برسات جون ۾ پوي ٿي، جڏهن گهڻن علائقن ۾ هر مهيني 15 ملي ميٽر کان بہ گهٽ برسات پوي ٿي.[66]

ڏڪار

[سنواريو]
ٽڪريون

وقتي ڏڪار ليسوٿو جي اڪثريتي ٻهراڙيءَ واري آباديءَ کي متاثر ڪن ٿا، ڇاڪاڻ تہ شهري علائقن کان ٻاهر رهندڙ ڪجهه ماڻهو پنهنجي آمدنيءَ جي بنيادي ذريعي طور گذران واري زراعت يا ننڍي پيماني جي زراعت تي ڀاڙين ٿا.[67] ليسوٿو ۾ ڪجهه زرعي طريقا ڏڪار جي شدت ۾ وڌيڪ اضافو ڪن ٿا.[68] دي ورلڊ فيڪٽ بڪ ۾ پڻ ليسوٿو جي قدرتي آفتن ۾ وقتي ڏڪار کي شامل ڪيو ويو آهي.[9]

2007ع ۾ ليسوٿو کي شديد ڏڪار کي منهن ڏيڻو پيو ۽ گڏيل قومن ملڪ کي بين الاقوامي تنظيمن کان امداد حاصل ڪرڻ لاءِ هنگامي حالت جو اعلان ڪرڻ جي صلاح ڏني.[67] ڏڪار جي اڳواٽ خبرداريءَ واري نظام جو نيٽ ورڪ ٻڌايو تہ 2018ع–2019ع جي برساتي موسم نہ رڳو معمول کان هڪ مهينو دير سان شروع ٿي، پر برسات جو مقدار بہ سراسري کان گهٽ رهيو.[69] ڪلائيميٽ هيزرڊز گروپ انفراريڊ پريسيپيٽيشن اسٽيشن جي انگن اکرن موجب آڪٽوبر 2018ع کان فيبروري 2019ع تائين ليسوٿو ۾ برسات معمول جي شرح کان 55 سيڪڙو کان 80 سيڪڙو تائين گهٽ رهي.[69]

مارچ 2019ع ۾ ليسوٿو ولنريبلٽي اسيسمينٽ اينڊ ايناليسس ڪاميٽي هڪ رپورٽ تيار ڪئي، جنهن شروعاتي طور اندازو لڳايو تہ ڏڪار جي اثرن سبب ملڪ ۾ 487,857 ماڻهن کي انساني امداد جي ضرورت هئي.[69]

ليسوٿو ۾ ڏڪار ڪيترن ئي طريقن سان انساني امداد جي ضرورت پيدا ڪئي آهي. صاف پاڻيءَ جي کوٽ سبب اختيار ڪيل ڪجهه صفائيءَ جا طريقا ٽائيفائيڊ ۽ دستن جهڙين بيمارين جو سبب بڻجي سگهن ٿا. پاڻيءَ جي کوٽ سبب گهرن لاءِ پاڻي گڏ ڪندڙ عورتن ۽ ڇوڪرين کي وڌيڪ وقت خرچ ڪرڻ ۽ ڊگها فاصلا طئي ڪرڻا پون ٿا، جنهن دوران سندن خلاف جسماني يا جنسي تشدد جو خطرو وڌي سگهي ٿو.[69] ليسوٿو ۾ ڏڪار سبب ماڻهو خوراڪ جي عدم تحفظ کان بچڻ ۽ نوان موقعا ڳولڻ لاءِ شهري علائقن ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ سان گڏ ڏکڻ آفريڪا ڏانهن پڻ لڏپلاڻ ڪن ٿا.[68] رپورٽ موجب جولاءِ 2019ع کان جون 2020ع تائين ليسوٿو ۾ 640,000 ماڻهن جي غير پيداواري فصلن ۽ ڏڪار سبب خوراڪ جي قيمتن ۾ واڌ جي نتيجي ۾ خوراڪ جي عدم تحفظ کان متاثر ٿيڻ جو امڪان هو.[69]

جهنگلي جيوت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليسوٿو جي جهنگلي جيوت
الو پولي فِلا

ليسوٿو ۾ پکين جون 339 جنسون ملن ٿيون، جن ۾ عالمي سطح تي خطري هيٺ آيل 10 جنسون ۽ ٻاهران آندل ٻہ جنسون شامل آهن. ريڙهيون پائيندڙ جانورن جون 17 جنسون ملن ٿيون، جن ۾ گيڪو، نانگ ۽ ڪرڙيون شامل آهن. ان کان سواءِ ٿڻائتن جون 60 جنسون ليسوٿو ۾ ملن ٿيون، جن ۾ خطري هيٺ آيل اڇي پڇ وارو ڪوئو پڻ شامل آهي.

جبلائي زمين سبب ليسوٿو جي نباتات الپائن نوعيت جي آهي. ڪٽسي نباتاتي باغ ۾ دوائن وارن ٻوٽن جو مجموعو موجود آهي ۽ اتي ماليباماتسو درياهه واري علائقي جي ٻوٽن لاءِ ٻجن جو ذخيرو پڻ قائم ٿيل آهي.[70][71] ليسوٿو جي حدن اندر ٽي زميني ماحولياتي خطا واقع آهن: ڊريڪنسبرگ اوچا جبلائي گاهه جا ميدان ۽ وڻڪار، ڊريڪنسبرگ جبلائي گاهه جا ميدان ۽ هاءِ ويلڊ گاهه جا ميدان.[72]

معيشت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليسوٿو جي معيشت
سرحد تي واقع ساني پاس هڪ سياحتي ماڳ آهي.

ليسوٿو جي معيشت زراعت، چوپائي مال، پيداواري صنعت ۽ کاڻين تي ٻڌل آهي، ۽ ان سان گڏ پرڏيهه ۾ ڪم ڪندڙ مزدورن جي موڪليل رقمن ۽ ڏاکڻي آفريڪا ڪسٽمز يونين مان حاصل ٿيندڙ آمدنيءَ تي پڻ دارومدار رکي ٿي.[73][74] آباديءَ جو وڏو حصو گذران واري زراعت سان لاڳاپيل آهي. روزگار جا ٻيا اهم شعبا ڪپڙي جي صنعت، ڏکڻ آفريڪا ۾ کاڻين جو ڪم ۽ ليسوٿو سرڪار جون نوڪريون آهن. ملڪ جا الهندي هيٺاهان علائقا مکيه زرعي خطو آهن. لڳ ڀڳ 50 سيڪڙو آبادي غير رسمي فصلن جي پوک يا چوپائي مال جي پالنا مان آمدني حاصل ڪري ٿي، جڏهن تہ ملڪ جي آمدنيءَ جو لڳ ڀڳ ٻہ ڀاڱي ٽي حصو زرعي شعبي مان حاصل ٿئي ٿو. روزانو قوت خريد جي برابريءَ موجب 1.25 آمريڪي ڊالر کان گهٽ آمدنيءَ تي گذارو ڪندڙ آباديءَ جو تناسب 1995ع کان 2003ع تائين 48 سيڪڙو مان گهٽجي 44 سيڪڙو ٿيو.[73]

ليسوٿو آفريڪي واڌ ۽ موقعن وارو قانون مان فائدو وٺندي صحارا جي ڏکڻ واري آفريڪا مان آمريڪا ڏانهن تيار ڪپڙا برآمد ڪندڙ سڀ کان وڏو ملڪ بڻجي ويو.[75]

ليسوٿو مان ڪپڙا حاصل ڪندڙ آمريڪي برانڊن ۽ پرچون وڪرو ڪندڙن ۾ فوٽ لاڪر، گيپ، گلوريا وينڊربلٽ، جي سي پيني، ليوائي اسٽراس، لولوليمون ايٿليٽيڪا، ساڪس، سيئرز، ٽمبرلينڊ ۽ وال مارٽ شامل آهن.[76] 2004ع جي وچ ڌاري هن شعبي ۾ روزگار 50,000 کان وڌي ويو، جن مان اڪثريت عورتن جي هئي، ۽ ملڪ جي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو پيداواري شعبي جي ملازمن جو انگ سرڪاري ملازمن کان وڌي ويو. 2008ع ۾ ليسوٿو لڳ ڀڳ 487 ملين آمريڪي ڊالرن جو سامان برآمد ڪيو، جنهن جو وڏو حصو آمريڪا ڏانهن موڪليو ويو.

2004ع کان پوءِ ڪپڙي جي صنعت ۾ عالمي مقابلي سبب روزگار گهٽجندو ويو ۽ 2011ع جي وچ ڌاري هن شعبي ۾ ملازمن جو انگ لڳ ڀڳ 45,000 رهجي ويو. تنهن هوندي بہ 2011ع ۾ اهو ليسوٿو جي رسمي شعبي جو سڀ کان وڏو روزگار فراهم ڪندڙ شعبو هو.[77]

2007ع ۾ ڪپڙي جي شعبي جي هڪ ملازم جي سراسري ماهوار آمدني 103 آمريڪي ڊالر هئي، جڏهن تہ عام ڪپڙي جي مزدور لاءِ سرڪاري گهٽ ۾ گهٽ ماهوار اجرت 93 آمريڪي ڊالر مقرر هئي. 2008ع ۾ في ماڻهو سراسري مجموعي قومي آمدني ماهوار 83 آمريڪي ڊالر هئي.[77] هن شعبي ايڇ آءِ وي/ايڊز خلاف وڙهڻ لاءِ ايپرل ليسوٿو الائنس ٽو فائٽ ايڊز نالي پروگرام شروع ڪيو. هي سڄي صنعت تي ٻڌل پروگرام آهي، جيڪو مزدورن کي بيماريءَ کان بچاءَ ۽ علاج جون سهولتون مهيا ڪري ٿو.[78]

ڪٽسي ڊيم
موهالي ڊيم

پاڻي ۽ هيرا ليسوٿو جي اهم قدرتي وسيلن مان آهن.[73] پاڻيءَ مان فائدو ليسوٿو هاءِ لينڊز واٽر پروجيڪٽ ذريعي ورتو وڃي ٿو، جيڪو ليسوٿو هاءِ لينڊز ڊولپمينٽ اٿارٽي جي نگرانيءَ هيٺ 21 سالن تي ٻڌل ۽ ڪيترن ارب ڊالرن جو منصوبو آهي. هي منصوبو 1986ع ۾ شروع ٿيو.[79] منصوبي جو مقصد اورينج درياهه جي نظام مان پاڻي گڏ ڪرڻ، ذخيرو ڪرڻ ۽ ڏکڻ آفريڪا جي فري اسٽيٽ ۽ وڏي جوهانسبرگ واري علائقي ڏانهن منتقل ڪرڻ آهي. منصوبي جي پهرين مرحلي جي مڪمل ٿيڻ کان پوءِ ليسوٿو بجليءَ جي پيداوار ۾ تقريباً مڪمل طور پاڻ ڀرو ٿي ويو ۽ 2010ع ۾ ڏکڻ آفريڪا کي پاڻي ۽ بجلي وڪڻڻ مان لڳ ڀڳ 70 ملين آمريڪي ڊالر آمدني حاصل ڪئي.[80]

ليٽسينگ، موٿائي، ليڪوبونگ ۽ ڪائو جي کاڻين مان هيرا ڪڍيا وڃن ٿا. اندازي موجب انهن کاڻين 2014ع ۾ گڏيل طور 240,000 قيراط هيرا پيدا ڪيا، جن جي ماليت لڳ ڀڳ 300 ملين آمريڪي ڊالر هئي. ليٽسينگ جي کاڻ مان نڪرندڙ هيرن جي سراسري قيمت 2,172 آمريڪي ڊالر في قيراط هجڻ جو اندازو لڳايو ويو، جنهن سبب في قيراط سراسري قيمت جي بنياد تي ان کي دنيا جي سڀ کان قيمتي هيرن واري کاڻ قرار ڏنو ويو.[81] 2008ع جي عالمي معاشي بحران سبب هن شعبي کي ڌڪ رسيو، پر 2010ع ۽ 2011ع ۾ ٻيهر بهتري آئي. 2010ع–2011ع دوران هيرن جي برآمد 230 ملين آمريڪي ڊالر تائين پهتي.[82]

ليٽسينگ-لا-ٽيرائي جا ڪمبرلائيٽ پائپ، يعني مين پائپ ۽ سيٽلائيٽ پائپ، 14 ڊسمبر 1957ع تي نوجوان ارضيات دان پيٽر ايڇ. نڪسن دريافت ڪيا، جيڪو ان وقت ڪرنل جيڪ اسڪاٽ جي شروعاتي معدني ڳولا وارين مهمن جي حصي طور علائقي ۾ ڪم ڪري رهيو هو. نڪسن اڳتي هلي علمي ماهر بڻيو ۽ مينٽل پيٽرولاجيءَ بابت ٻہ انتهائي اثرائتا ڪتاب شايع ڪيائين. پيٽر نڪسن (1935ع–2025ع)[83] هڪ اڳڀرو سائنسدان هو، جنهن سائنسي برادريءَ جو ڌيان هيرن جي استحڪام واري علائقي مان جبل ساز عملن ذريعي مٿاهين سطح ڏانهن منتقل ٿيل مينٽل پٿرن جي وڌندڙ ثبوتن ڏانهن ڇڪايو. هن ڪيترين اهم تحقيقي اشاعتن ۾ گڏيل ليکڪ طور ڪم ڪيو، جن هن عمل بابت شروعاتي مضبوط ثبوت مهيا ڪيا. هو برطانيا جي ليڊز يونيورسٽيءَ مان مينٽل ارضيات جي پروفيسر ايميريٽس طور رٽائر ٿيو. سندس علمي خدمتن جي اعزاز ۾ معدني قسم نڪسونائيٽ سندس نالي پٺيان رکيو ويو.

1957ع ۾ جڏهن نڪسن ليٽسينگ دريافت ڪيو، تڏهن ڪيٿ وائيٽلاڪ هڪ ٻي معدني ڳولا واري ٽيم سان ڪم ڪري رهيو هو، پر اڳتي هلي هو ليٽسينگ جو جنرل مئنيجر بڻيو، جيستائين ڊي بيئرز 1982ع ۾ کاڻ بند ڪئي. ان کان پوءِ هن ليٽسينگ-لا-ٽيرائي جي ليز حاصل ڪئي ۽ کاڻ کي ترقي ڏني. تنهنڪري کيس ليسوٿو جي هيرن جي کاڻين واري صنعت قائم ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪندڙ شخص طور سڃاتو وڃي ٿو. نڪسن ۽ وائيٽلاڪ ڪيترن سالن تائين ويجها دوست ۽ ساٿي رهيا.

1967ع ۾ هڪ موسوٿو عورت جبلن مان 601-ڪيريٽ (120.2 g) جو هيرو دريافت ڪيو، جيڪو ليسوٿو برائون جي نالي سان مشهور ٿيو. آگسٽ 2006ع ۾ ليٽسينگ-لا-ٽيرائي جي کاڻ مان 603-ڪيريٽ (120.6 g) جو اڇو هيرو، ليسوٿو پرامس، دريافت ٿيو. 2008ع ۾ ساڳئي هنڌ تان 478-ڪيريٽ (95.6 g) جو هڪ ٻيو هيرو دريافت ڪيو ويو.[84]

ليسوٿو قدرتي وسيلن ۽ پيداواري شين جي برآمد ذريعي گهڻو ڪري گذران واري معيشت مان اڳتي وڌي هيٺين وچولي آمدنيءَ واري معيشت بڻجڻ ۾ اڳڀرائي ڪئي آهي. برآمدي شعبن آباديءَ جي هڪ حصي کي وڌيڪ ۽ نسبتاً محفوظ آمدني فراهم ڪئي آهي.[73] عالمي معاشي بحران دوران آمريڪا، جيڪو ليسوٿو جي اهم برآمدي مارڪيٽن مان هڪ هو، ۾ معاشي سستيءَ سبب ملڪ کي ڪپڙي جي برآمد ۽ روزگار ۾ نقصان برداشت ڪرڻو پيو. هيرن جي کاڻين ۽ برآمد ۾ گهٽتائي، هيرن جي قيمتن ۾ لاٿ ۽ ڏکڻ آفريڪا جي معيشت ۾ سستي سبب ڏاکڻي آفريڪا ڪسٽمز يونين مان ملندڙ آمدنيءَ ۾ گهٽتائي پڻ بحران کي وڌايو. ڏکڻ آفريڪا جي معيشت جي ڪمزور ٿيڻ، کاڻين واري شعبي جي گهٽجڻ ۽ ان سان لاڳاپيل روزگار جي نقصان سبب مزدورن جي موڪليل رقمن ۾ گهٽتائي آئي. انهن سببن جي نتيجي ۾ 2009ع ۾ ليسوٿو جي مجموعي گهرو پيداوار جي واڌ جي شرح گهٽجي 0.9 سيڪڙو رهي.[73]

2025ع ۾ عالمي جدت انڊيڪس ۾ ليسوٿو 132هين نمبر تي هو.[85][86]

ملڪ جي سرڪاري ڪرنسي لوٽي (جمع: مالوٽي) آهي، جيڪا ڏکڻ آفريڪي رينڊ سان مٽاسٽا ڪري استعمال ڪري سگهجي ٿي. لوٽي ۽ رينڊ جي قيمت برابر رکي ويندي آهي. ليسوٿو، ايسواتيني، نميبيا ۽ ڏکڻ آفريڪا گڏجي گڏيل مالياتي علائقو ٺاهين ٿا.

ڊونالڊ ٽرمپ جي ٻي انتظاميا، جيڪا 20 جنوري 2025ع کان شروع ٿي، 2 اپريل 2025ع تي نوان محصول لاڳو ڪيا. آمريڪي حڪومت ليسوٿو کي انهن ملڪن مان هڪ قرار ڏنو، جيڪي مبينا طور آمريڪا سان واپار ۾ رڪاوٽون وجهن ٿا، ۽ ليسوٿو جي درآمدن تي 50 سيڪڙو محصول مقرر ڪيو، جيڪو دنيا جي بلند ترين شرحن مان هڪ هو. ان جي نتيجي ۾ ڪجهه ڪارخانا بند ڪرڻا پيا. آمريڪي عملدارن موجب ان قدم جو بنياد اها دعويٰ هئي تہ ليسوٿو آمريڪي شين تي لڳ ڀڳ 100 سيڪڙو محصول لاڳو ڪري ٿو. ڪيترن مبصرن هن دعويٰ کي بي بنياد قرار ڏنو. ليسوٿو پنهنجي محصولن تي مڪمل آزاد اختيار نٿو رکي، ڇاڪاڻ تہ ڏاکڻي آفريڪا ڪسٽمز يونين جي ميمبر جي حيثيت سان ان تي گڏيل ٻاهريان محصول لاڳو ٿين ٿا، جيڪي مرڪزي طور مقرر ڪيا وڃن ٿا. ان کان سواءِ ليسوٿو لاءِ آمريڪي شين جي درآمد محدود آهي؛ ملڪ بنيادي طور آمريڪا ڏانهن شيون برآمد ڪري ٿو ۽ اتان نسبتاً ٿورو سامان درآمد ڪري ٿو.

آبادي

[سنواريو]
پرائمري اسڪول جو ڪلاس

ليسوٿو جي آبادي لڳ ڀڳ 2,203,821 آهي.[87] ليسوٿو جي ڪُل آباديءَ مان 25 سيڪڙو شهري ۽ 75 سيڪڙو ٻهراڙيءَ وارن علائقن ۾ رهي ٿي. اندازي موجب شهري آباديءَ ۾ سالياني واڌ 3.5 سيڪڙو آهي.[88] آباديءَ جو 60.2 سيڪڙو حصو 15 کان 64 سالن جي عمر جي وچ ۾ آهي.[88]



نسلي گروهه ۽ ٻوليون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليسوٿو جون ٻوليون

ليسوٿو جي نسلي ۽ لساني جوڙجڪ ۾ گهڻو ڪري باسوتو شامل آهن، جيڪي بانتو ٻوليون ڳالهائيندڙ ماڻهو آهن؛ اندازي موجب 99.7 سيڪڙو آبادي پاڻ کي باسوتو سڃاڻي ٿي. ان لحاظ کان ليسوٿو انهن ٿورڙن آفريقي ملڪن مان هڪ آهي، جيڪي هڪ غالب ثقافتي نسلي گروهه ۽ ٻوليءَ تي ٻڌل قومي رياست آهن؛ جڏهن تہ آفريڪا جي اڪثر ملڪن جون سرحدون نوآبادياتي طاقتن مقرر ڪيون هيون ۽ اهي نسلي حدن يا نوآبادياتي دور کان اڳ جي سياسي رياستن سان ٺهڪندڙ نه آهن.[90] باسوتو جي ذيلي گروهن ۾ بافوڪينگ، باتلونگ، بافوٿي، باڪوئينا، باتائونگ، باتشوئينينگ ۽ ماتيبيلي شامل آهن. آباديءَ جو لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو يورپي، ايشيائي ۽ خوسا ماڻهن تي مشتمل آهي.[91]

مذهب

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليسوٿو ۾ مذهب
سينٽ مائيڪل گرجاگھر

ڊسمبر 2011ع جي اندازن موجب ليسوٿو جي 95 سيڪڙو کان وڌيڪ آبادي عيسائي هئي.[92] انهن اندازن موجب ڪيٿولڪ آباديءَ جو 49.4 سيڪڙو آهن.[93] ڪيٿولڪ برادري ماسيرو جي ميٽروپوليٽن آرچ بشپ ۽ سندس ٽن ماتحت بشپَن، يعني ليريبي، موهاليز هوئڪ ۽ قاچاز نيڪ جي بشپَن، جي مذهبي انتظام هيٺ آهي؛ اهي گڏجي ملڪ جي قومي بشپ ڪانفرنس جوڙين ٿا. پروٽيسٽنٽ آباديءَ جو 18.2 سيڪڙو، پينٽيڪوسٽل 15.4 سيڪڙو، اينگليڪن 5.3 سيڪڙو ۽ ٻيا عيسائي وڌيڪ 1.8 سيڪڙو آهن.[93] غير عيسائي مذهبن سان واسطو رکندڙ ماڻهو آباديءَ جو 9.6 سيڪڙو آهن، جڏهن تہ ڪنهن به مذهب سان واسطو نه رکندڙ ماڻهن جو تناسب 0.2 سيڪڙو آهي.[93]

تعليم ۽ خواندگي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليسوٿو ۾ تعليم
ليسوٿو جي قومي يونيورسٽي

اندازن موجب 15 سالن کان مٿي عمر وارين عورتن مان 85 سيڪڙو ۽ مردن مان 68 سيڪڙو پڙهيل لکيل آهن.[94] انهيءَ ڪري ليسوٿو کي ”آفريڪا ۾ خواندگيءَ جي بلند ترين شرحن مان هڪ“ رکندڙ ملڪ قرار ڏنو ويو آهي،[88] جنهن جو هڪ سبب تعليم تي ملڪ جي مجموعي گهريلو پيداوار جو 12 سيڪڙو کان وڌيڪ خرچ ٿيڻ پڻ آهي.[95] عورتن جي خواندگيءَ جي شرح 84.93 سيڪڙو آهي، جيڪا مردن جي 67.75 سيڪڙو شرح کان 17.18 سيڪڙو وڌيڪ آهي.

2000ع ۾ ڏاکڻي ۽ اوڀر آفريڪا ۾ تعليمي معيار جي نگراني ڪندڙ ڪنسورشيم جي هڪ مطالعي موجب، ليسوٿو ۾ ڇهين جماعت جي 37 سيڪڙو شاگردن (جن جي سراسري عمر 14 سال هئي) پڙهڻ جي چوٿين سطح، يعني ”مطلب سمجهي پڙهڻ“، يا ان کان مٿي جي سطح حاصل ڪئي.[96] هن سطح جو شاگرد متن جي مختلف حصن مان معلومات ڳنڍي ۽ ان جي تشريح ڪري سگهي ٿو. جيتوڻيڪ تعليم لازمي ناهي، ليسوٿو جي حڪومت مرحليوار مفت پرائمري تعليم جو پروگرام لاڳو ڪري رهي آهي.[97] 2009ع جي هڪ رپورٽ موجب بالغن جي خواندگيءَ جي شرح 82 سيڪڙو تائين هئي.[98]

بين الاقوامي ٽيليڪميونيڪيشن يونين موجب آباديءَ جو 3.4 سيڪڙو انٽرنيٽ استعمال ڪري ٿو. ايڪونيٽ ٽيليڪام ليسوٿو جي هڪ خدمت بنيادي ۽ گهٽ قيمت وارن موبائل فونن ذريعي ملڪ ۾ اي ميل تائين پهچ کي وڌايو، جنهن سان تعليمي معلومات تائين رسائيءَ ۾ پڻ بهتري آئي. آفريڪن لائبريري پروجيڪٽ، آمريڪي پيس ڪور ليسوٿو[99] ۽ بوٿا-بوٿي ضلعي جي تعليم کاتي سان گڏجي اسڪولن ۽ ڳوٺن ۾ لائبريريون قائم ڪرڻ لاءِ ڪم ڪري ٿو.

صحت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليسوٿو ۾ صحت

ملڪ گڏيل قومن جي ترقياتي پروگرام جي درجابنديءَ موجب ”گهٽ انساني ترقي“ وارن ملڪن ۾ شامل آهي ۽ انساني ترقيءَ جي اشاريي ۾ 193 ملڪن مان 168هين نمبر تي آهي. 2022ع ۾ مردن جي متوقع عمر 50.3 سال ۽ عورتن جي 55.9 سال هئي.[100][101][102] ٻارن جي موت جي شرح لڳ ڀڳ 8.3 سيڪڙو آهي.

2018ع ۾ ليسوٿو ۾ 15 کان 49 سالن جي بالغن ۾ ايڇ آءِ وي/ايڊز جي پکڙجڻ جي شرح 23.6 سيڪڙو هئي، جيڪا ايسواٽيني کان پوءِ دنيا ۾ ٻئي نمبر تي بلند ترين شرح هئي.[103] 2021ع ۾ 15 کان 49 سالن جي ماڻهن ۾ ايڇ آءِ وي جي شرح 22.8 سيڪڙو هئي.[104] ملڪ ۾ تپ دق جي واقعن جي شرح دنيا جي بلند ترين شرحن مان آهي.[105]

ليسوٿو جي 2006ع واري آدمشماري موجب لڳ ڀڳ 4 سيڪڙو آبادي ڪنهن نه ڪنهن قسم جي معذوري رکي ٿي. تنهن هوندي بہ استعمال ڪيل طريقن جي اعتبار بابت خدشا موجود آهن ۽ حقيقي انگ عالمي اندازي، يعني لڳ ڀڳ 15 سيڪڙو، جي ويجهو هجڻ جو امڪان ظاهر ڪيو ويو آهي. ليسوٿو نيشنل فيڊريشن آف آرگنائيزيشنز آف دي ڊس ايبلڊ ۽ سنٽيف جي گڏيل سروي موجب،[106] ليسوٿو ۾ معذور ماڻهن کي سماجي ۽ ثقافتي رڪاوٽن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، جيڪي کين ٻين جي برابر تعليم، صحت ۽ روزگار تائين رسائي حاصل ڪرڻ کان روڪين ٿيون. 2 ڊسمبر 2008ع تي ليسوٿو معذور ماڻهن جي حقن بابت گڏيل قومن جو ڪنوينشن تي صحيح ڪندڙ دنيا جو 42هون ملڪ بڻيو.

عالمي صحت جي اداري جي انگن اکرن موجب 2018ع کان ليسوٿو ۾ عمر جي لحاظ کان معياري ڪيل خودڪشيءَ جي شرح دنيا ۾ سڀ کان بلند رهي آهي.[107]

عورتن خلاف تشدد

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ليسوٿو ۾ عورتون

گڏيل قومن جي انگن اکرن موجب 2008ع ۾ ليسوٿو ۾ رپورٽ ٿيل جنسي ڏاڍائيءَ جي شرح 100,000 ماڻهن پٺيان 91.6 واقعا هئي، جيڪا موجود ملڪن جي انگن اکرن ۾ سڀ کان وڌيڪ هئي.[108] گڏيل قومن جي منشيات ۽ ڏوهن بابت آفيس جي بين الاقوامي انگن اکرن موجب پڻ 2008ع ۾ پوليس وٽ درج ٿيل جنسي ڏاڍائيءَ جي واقعن جي شرح مطالعي ۾ شامل ملڪن مان ليسوٿو ۾ سڀ کان وڌيڪ هئي.[109]

ليسوٿو ۾ ٿيل هڪ مطالعي ۾ 61 سيڪڙو عورتن ٻڌايو تہ انهن پنهنجي زندگيءَ ۾ ڪنهن مرحلي تي جنسي تشدد جو تجربو ڪيو هو، جن مان 22 سيڪڙو ٻڌايو تہ کين جسماني زور زبردستيءَ سان جنسي تعلق قائم ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويو هو.[110] 2009ع جي آبادي ۽ صحت سروي ۾ 15.7 سيڪڙو مردن چيو تہ جيڪڏهن زال جنسي تعلق کان انڪار ڪري تہ مڙس جو کيس مارڻ جائز آهي، جڏهن تہ 16 سيڪڙو مردن چيو تہ اهڙي صورت ۾ مڙس جو زبردستي جنسي تعلق قائم ڪرڻ جائز آهي.[111]

هڪ ٻي مطالعي جي محققن نتيجو ڪڍيو تہ ليسوٿو ۾ ايڇ آءِ وي جي بلند پکڙجڻ کي نظر ۾ رکندي پروگرامن ۾ عورتن جي پنهنجي جنسي زندگيءَ تي اختيار جي حق کي اهميت ڏيڻ گهرجي.[112] 2006ع جو شادي شده ماڻهن جي برابريءَ وارو قانون زالن کي مڙسن جي برابر حق ڏئي ٿو ۽ مڙس جي قانوني بالادستيءَ کي ختم ڪري ٿو.[113] ورلڊ اڪنامڪ فورم جي 2020ع واري صنفي فرق رپورٽ ۾ صنفي برابري جي لحاظ کان ليسوٿو دنيا ۾ 88هين نمبر تي، جڏهن تہ پاڙيسري ڏکڻ آفريڪا 17هين نمبر تي هو.[114]

راند ۽ ثقافت

[سنواريو]
باسوتو ڪمبل اوڍيل عورتون

ليسوٿو جي کاڌن ۾ آفريقي روايتن سان گڏ برطانوي اثر پڻ نظر اچن ٿا.[115] ليسوٿو جو قومي کاڌو موٽوهو آهي، جيڪو خمير ڪيل جوار مان تيار ڪيل دليو آهي. عام بنيادي کاڌن ۾ پاپ يا ”ميليز“ پڻ شامل آهي، جيڪو مڪئي جي اٽي مان تيار ڪيل دليو آهي ۽ ان تي ڀاڄين مان ٺهيل چٽڻي وڌي ويندي آهي. چانهه ۽ مقامي طور تي تيار ڪيل بيئر مشهور مشروب آهن. ليسوٿو پنهنجي خمير ڪيل ادرڪ واري بيئر لاءِ پڻ مشهور آهي. چيسانياما ليسوٿو ۾ عام طور تي الڳ وڪرو ڪيو ويندو آهي ۽ ان سان گڏ گوبي، پاپ ۽ پڪل لوبين جو سلاد پيش ڪيو ويندو آهي.[116]

ليسوٿو جو قومي لباس خاص طور تي باسوتو ڪمبل جي چوڌاري مرڪوز آهي، جيڪو اصل ۾ اُن مان تيار ٿيندڙ اوڍڻ جو هڪ قسم آهي. هاڻي اڪثر باسوتو ڪمبل ايڪريلڪ ريشن مان تيار ڪيا وڃن ٿا. باسوتو ڪمبل جو مکيه ٺاهيندڙ ارانڊا آهي، جنهن جو ڪارخانو سرحد جي ٻئي پاسي ڏکڻ آفريڪا ۾ واقع آهي.[117]

ليسوٿو ۾ برطانوي اثر انهن واپاري چوڪين جي باقيات مان پڻ ظاهر ٿئي ٿو، جيڪي 18هين صديءَ کان 20هين صديءَ تائين هلنديون رهيون.[118] اهڙيون چوڪيون روما، رامابانٽانا، ها ماتالا، مالياليا ۽ سيمونڪونگ جي ڳوٺن ۾ موجود آهن. ماضيءَ ۾ اهي مرڪز ٻارڻ، اناج، مڪئي جي اٽي ۽ جانورن جي وڪري لاءِ استعمال ٿيندا هئا. باسوتولينڊ جي جبلن ۾ مختلف هنڌن تي سان پٿريلي فن جا نمونا پڻ ملن ٿا. اهڙا نمونا ها ماتيلا ڳوٺ ۾ پڻ موجود آهن.[119]

موريجا آرٽس ۽ ثقافتي ميلو هر سال موريجا ۾ منعقد ٿيندو آهي، جتي 1833ع ۾ عيسائي مبلغ پهتا هئا.

باسوتو پوني تاريخي طور جنگين ۾ سواريءَ لاءِ استعمال ٿيندو هو، جڏهن تہ هاڻوڪي دور ۾ ان کي آمدرفت ۽ زراعت لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو.[120]

ليسوٿو ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول راند فٽبال آهي.

فلم ۽ ميڊيا

[سنواريو]

2018ع جي فلم بليڪ پينٿر جي هدايتڪار ريان ڪوگلر موجب فلم ۾ واڪانڊا جي سندس پيشڪش ليسوٿو کان متاثر هئي.[121][122] فلم جي نتيجي ۾ باسوتو ڪمبل عالمي سطح تي وڌيڪ مشهور ٿيا.[123]

نومبر 2020ع ۾ دس از ناٽ ا بيريئل، اٽس ا ريزريڪشن پهرين ليسوٿو فلم بڻجي وئي، جيڪا بهترين بين الاقوامي فيچر فلم لاءِ اڪيڊمي ايوارڊ لاءِ ملڪ طرفان پيش ڪئي وئي.[124]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]

وضاحتي نوٽ

[سنواريو]
  1. ↑ "2024 Labour Force Survey (LFS) Report" (PDF). Bureau of Statistics. 8 April 2026 تي حاصل ڪيل.
  2. 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Lesotho)". IMF.org. بين الاقوامي مالياتي فنڊ. 10 October 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 27 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ "Gini Index coefficient". CIA World Factbook. اصل نسخو مان 17 July 2021 تي محفوظ ڪيل. 10 August 2021 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "Human Development Report 2023/2024" (انگريزي ۾). گڏيل قومن جو ترقياتي پروگرام. 19 March 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2024 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "lesotho noun - Definition, pictures, pronunciation and usage notes | Oxford Advanced Learner's Dictionary at OxfordLearnersDictionaries.com". www.oxfordlearnersdictionaries.com (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 11 مارچ 2018 تي محفوظ ڪيل. 10 مارچ 2018 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ سانچو:Cite LPD
  7. ↑ "Office Of The King". Government Of Lesotho (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 2024-03-01 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ "Maloti Mountains | Drakensberg, Lesotho Highlands, Southern Africa | Britannica". www.britannica.com (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2022 تي محفوظ ڪيل. 2024-03-01 تي حاصل ڪيل.
  9. 1 2 "Africa :: Lesotho — The World Factbook - Central Intelligence Agency". www.cia.gov. اصل نسخو مان 2 July 2021 تي محفوظ ڪيل. 2019-12-16 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ "Lesotho Government Gazette Number 73". 31 August 2022. 26 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ Sir Godfrey Laden. "The Basutos : the mountaineers & their country : being a narrative of events relating to the tribe from its formation early in the nineteenth century to the present day / by Sir Godfrey Lagden. 1909". 2025-04-02 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ Shula Marks. "British Colonial Rule in the Cape of Good Hope and Basutoland, 1854–1910". britishonlinearchives.com. 2025-04-05 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ Marc R. Spindler (2000). "MISSIONARY CONTRIBUTIONS OF FRENCH PROTESTANTISM IN THE 19TH AND 20TH CENTURY". Exchange 29 (3): 264–278. doi:10.1163/157254300X00184. https://brill.com/view/journals/exch/29/3/article-p264_5.xml. Retrieved 2025-04-26.
  14. ↑ Romaya, Sam; Brown, Alison (April 1999). "City profile: Maseru, Lesotho". Cities 16 (2): 123–133. doi:10.1016/S0264-2751(98)00046-8.
  15. ↑ Olson, James S.; Shadle, Robert S. (1996). Historical Dictionary of the British Empire. Greenwood Press. ص. 118. ISBN 0-313-27917-9.
  16. ↑ Karen Tranberg Hansen, Mariken Vaa (2004). Reconsidering Informality: Perspectives from Urban Africa. Nordic African Institute. ص. 180. ISBN 91-7106-518-0.
  17. 1 2 Donald G. McNeil Jr (16 January 1996) King of Tiny Land Circled by South Africa Dies in Car Plunge. نيو يارڪ ٽائمز.
  18. ↑ "LESOTHO: parliamentary elections National Assembly, 2002". archive.ipu.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 6 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ Lesotho 'coup' forces PM Thabane to South Africa آرڪائيو ڪيا ويا 2 August 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. BBC. 30 August 2014.
  20. ↑ Lesotho PM Thabane returns home after fleeing 'coup' آرڪائيو ڪيا ويا 29 October 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. BBC. 3 September 2014
  21. ↑ "Thomas Thabane resigns as Lesotho prime minister". BBC News. 19 May 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 May 2020 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2020 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "Majoro ready to take over". Lesotho Times (آمريڪي انگريزي ۾). 2020-04-04. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-03-10 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ Charumbira, Silence (13 May 2020). "Lesotho records first coronavirus case a week after lifting lockdown". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 May 2020 تي محفوظ ڪيل. 24 March 2023 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ "Sam Matekane sworn in as Lesotho's New Prime Minister | Friedrich Naumann Foundation". www.freiheit.org (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 23 March 2023 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ "Drohende US-Zölle verschärfen Wirtschaftskrise in Lesotho".
  26. 1 2 ""Geht nicht nur um die Höhe der Zölle": Land kämpft ums Überleben nach US-Zollschock".
  27. ↑ "Trump modifies tariff rate for Lesotho to 15% as small country reels from tariff impacts"
  28. ↑ "LESOTHO: parliamentary elections National Assembly, 2002". archive.ipu.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 6 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ Lesotho 'coup' forces PM Thabane to South Africa آرڪائيو ڪيا ويا 2 August 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. BBC. 30 August 2014.
  30. ↑ Lesotho PM Thabane returns home after fleeing 'coup' آرڪائيو ڪيا ويا 29 October 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. BBC. 3 September 2014
  31. ↑ "Thomas Thabane resigns as Lesotho prime minister". BBC News. 19 May 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 May 2020 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2020 تي حاصل ڪيل.
  32. ↑ "Majoro ready to take over". Lesotho Times (آمريڪي انگريزي ۾). 2020-04-04. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-03-10 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ Charumbira, Silence (13 May 2020). "Lesotho records first coronavirus case a week after lifting lockdown". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 May 2020 تي محفوظ ڪيل. 24 March 2023 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ "Sam Matekane sworn in as Lesotho's New Prime Minister | Friedrich Naumann Foundation". www.freiheit.org (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 23 March 2023 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ "Drohende US-Zölle verschärfen Wirtschaftskrise in Lesotho".
  36. ↑ "Trump modifies tariff rate for Lesotho to 15% as small country reels from tariff impacts"
  37. ↑ "Cabinet". 22 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  38. 1 2 "LESOTHO" (PDF). 22 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ Nwafor, Anthony O. (2013). "The Lesotho Constitution and Doctrine of Separation of Powers: Reflections on the Judicial Attitude". African Journal of Legal Studies 6 (1): 58–59. doi:10.1163/17087384-12342020.
  40. ↑ "Home | Mo Ibrahim Foundation" آرڪائيو ڪيا ويا 21 March 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. moibrahimfoundation.org.
  41. ↑ "HIV/AIDS in Lesotho". HelpLesotho.org. اصل نسخو مان 5 نومبر 2014 تي محفوظ ڪيل. Lesotho has the second-highest HIV prevalence rate in the world – more than 23 percent of people, or just under one in four people in the country are living with HIV.
  42. ↑ Smith, Alex Duval (6 جُونِ 2010). "Lesotho's people plead with South Africa to annex their troubled country". The Observer. Maseru, Lesotho. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 سيپٽمبر 2013 تي محفوظ ڪيل. 4 جُولاءِ 2010 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ Smith, Alex Duval (2010-06-05). "Lesotho's people plead with South Africa to annex their troubled country". The Observer (برطانوي انگريزي ۾). ISSN 0029-7712. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 September 2013 تي محفوظ ڪيل. 2023-03-03 تي حاصل ڪيل.
  44. ↑ Herbst, Jeffrey (1990). "War and the State in Africa". International Security 14 (4): 117–139. doi:10.2307/2538753. ISSN 0162-2889. https://www.jstor.org/stable/2538753. Retrieved 3 March 2023.
  45. ↑ "Lesotho government structure and political parties. | - CountryReports". www.countryreports.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-03-03 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ ISSAfrica.org (2020-01-21). "Lesotho's future no clearer as Tom Thabane resigns". ISS Africa (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-03-03 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "Lesotho Prime Minister Moeketsi Majoro resigns". SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa's news leader. (آمريڪي انگريزي ۾). 2022-10-14. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 2023-03-03 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ "Moeketsi Majoro (1961- ) •" (آمريڪي انگريزي ۾). 2022-05-23. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-03-03 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ "Lesotho: Freedom in the World 2022 Country Report". Freedom House (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-03-03 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ Lesotho Country profile. Southern African Development Community
  51. ↑ "Southern African Customs Union website". Sacu.int. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 سيپٽمبر 2010 تي محفوظ ڪيل. 4 جُولاءِ 2010 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ "The World Factbook — Central Intelligence Agency". www.cia.gov (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 2 جُولاءِ 2021 تي محفوظ ڪيل. 20 سيپٽمبر 2017 تي حاصل ڪيل.
  53. 1 2 "Lesotho US State department". state.gov. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 آڪٽوبر 2023 تي محفوظ ڪيل. 4 جُولاءِ 2010 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ "Pas njohjes nga Lesoto, Hoxhaj vazhdon lobimin në Afrikë (After recognition of Lesotho, Hoxhaj continues lobbying in Africa)". Ministry of Foreign Affairs, Republic of Kosovo. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 ڊسمبر 2014 تي محفوظ ڪيل. 12 ڊسمبر 2014 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ "Chapter XXVI: Disarmament – No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons". United Nations Treaty Collection. 7 July 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 August 2019 تي محفوظ ڪيل. 17 November 2019 تي حاصل ڪيل.
  56. ↑ Articles 146 (1) and (2) of the Constitution of Lesotho آرڪائيو ڪيا ويا 3 March 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  57. ↑ "Lesotho Mounted Police Service". dijcolorg.free.fr. 23 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ "Lesotho Government Gazette Extraordinary — 15th May, 1998" (PDF).
  59. ↑ "Defence and National Security". Government Of Lesotho. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 27 November 2023 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ "FAOLEX Database". fao.org. 23 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  61. ↑ "IN THE COURT OF APPEAL OF LESOTHO" (PDF). lesotholii.org. 23 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  62. ↑ "The internal conflict of laws in Lesotho". 2025-04-02 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ "Lesotho Districts". Statoids. 16 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  64. ↑ "Lesotho" (PDF). africancleancities.com. 28 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  65. ↑ "Chapter 22: Lesotho". jstor.org. 28 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  66. 1 2 "Lesotho Meteorological Services". www.lesmet.org.ls. اصل نسخو مان 17 July 2015 تي محفوظ ڪيل. 2019-12-16 تي حاصل ڪيل.
  67. 1 2 Elgoni, A. G.; Ntsike, M.; Matji, M. (1997). "Quality of Life under Drought Conditions. A Case Study of Children in Lesotho". Quality of Life Research 6 (5): 456.
  68. 1 2 "LESOTHO: Severe Drought". Africa Research Bulletin: Economic, Financial and Technical Series 44 (6). 2007.
  69. 1 2 3 4 5 "Lesotho: Drought Situation Update 01 (as of 2 May 2019) - Lesotho". ReliefWeb (انگريزي ۾). 3 May 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 March 2020 تي محفوظ ڪيل. 2019-12-16 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ "Katse Botanical Garden". St Ives Communications. اصل نسخو مان 27 ڊسمبر 2016 تي محفوظ ڪيل. 9 ڊسمبر 2016 تي حاصل ڪيل.
  71. ↑ "Flora - Semonkong Lodge". Semonkong. اصل نسخو مان 20 ڊسمبر 2016 تي محفوظ ڪيل. 9 ڊسمبر 2016 تي حاصل ڪيل.
  72. ↑ Dinerstein, Eric; Olson, David; Joshi, Anup; Vynne, Carly; Burgess, Neil D.; Wikramanayake, Eric; Hahn, Nathan; Palminteri, Suzanne et al. (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. ISSN 0006-3568. PMID 28608869.
  73. 1 2 3 4 5 "World bank Lesotho: Country Brief". اصل نسخو مان 31 March 2014 تي محفوظ ڪيل. 3 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ "CIA Lesotho Economy 2011". اصل نسخو مان 24 فيبروري 2012 تي محفوظ ڪيل. 3 مارچ 2012 تي حاصل ڪيل.
  75. ↑ "Central Bank of Lesotho – Africa Growth and Opportunities Act (AGOA): Economic Impact and Future Prospects" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 15 جُولاءِ 2012 تي محفوظ ڪيل. 4 فيبروري 2012 تي حاصل ڪيل.
  76. ↑ "Purchase for Africa: An appeal for American apparel buys". اصل نسخو مان 1 نومبر 2009 تي محفوظ ڪيل. 28 آڪٽوبر 2009 تي حاصل ڪيل.
  77. 1 2 "World Bank – IFC – Africa Can Compete! The Miracle of Tiny Lesotho—Sub-Saharan Africa's Largest Garment Exporter" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 31 جُولاءِ 2013 تي محفوظ ڪيل. 4 ڊسمبر 2021 تي حاصل ڪيل.
  78. ↑ "Apparel Lesotho Alliance to Fight AIDS (ALAFA)". اصل نسخو مان 25 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2012 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ "Lesotho Highlands Water Project: The Treaty". Lhwp.org.ls. 24 October 1986. اصل نسخو مان 19 December 2013 تي محفوظ ڪيل.
  80. ↑ "LHWP Water Sales" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 10 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 8 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  81. ↑ "Corporate Profile". 29 September 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 March 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 January 2018 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ "Central Bank of Lesotho – QUARTERLY REVIEW – June 2011" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 9 فيبروري 2012 تي محفوظ ڪيل. 6 مارچ 2012 تي حاصل ڪيل.
  83. ↑ Biography at: https://link.springer.com/article/10.1007/s00710-025-00923-3 Retrieved 29 July 2025.
  84. ↑ Oancea, Dan. "Letseng-la-Terae: The 603 Carat Lesotho Promise Diamond". Technology.infomine.com. اصل نسخو مان 13 فيبروري 2010 تي محفوظ ڪيل. 20 مَئي 2010 تي حاصل ڪيل.
  85. ↑ "GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025". WIPO. 2025-10-16 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno (2025). Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads (انگريزي ۾). عالمي دانشورانه ملڪيت جي تنظيم. ص. 19. doi:10.34667/tind.58864. ISBN 978-92-805-3797-0. 2025-10-17 تي حاصل ڪيل.
  87. ↑ "World Population Prospects: The 2017 Revision". ESA.UN.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. 10 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  88. 1 2 3 "Lesotho". The World Factbook. اصل نسخو مان 2 جُولاءِ 2021 تي محفوظ ڪيل. 15 مَئي 2007 تي حاصل ڪيل.
  89. ↑ "Lesotho Cities by Population 2022". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 24 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ Boyd 1979, p. 1.
  91. ↑ "Lesotho - World Directory of Minorities & Indigenous Peoples". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 22 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ "Table: Christian Population as Percentages of Total Population by Country". Pew Research Center. 19 ڊسمبر 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 مَئي 2017 تي محفوظ ڪيل. 21 اپريل 2018 تي حاصل ڪيل.
  93. 1 2 3 "Lesotho". Association of Religion Data Archives. 2015. اصل نسخو مان 11 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 18 May 2020 تي حاصل ڪيل.
  94. ↑ "Lesotho". UNESCO (انگريزي ۾). 2014-11-04. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 2019-05-18 تي حاصل ڪيل.
  95. ↑ "Unesco Institute for Statistics: Date Centre". 14 سيپٽمبر 2007. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 جنوري 2011 تي محفوظ ڪيل. 28 فيبروري 2011 تي حاصل ڪيل.
  96. ↑ "The SACMEQ II Project in Lesotho: A Study of the Conditions of Schooling and the Quality of Education. Harare: SACMEQ". Sacmeq. 2 October 2005. اصل نسخو مان 25 April 2013 تي محفوظ ڪيل. 4 July 2010 تي حاصل ڪيل.
  97. ↑ "Lesotho Ministry of Education and Training – Basic Education". Education.gov.ls. 5 آڪٽوبر 2005. اصل نسخو مان 20 جُولاءِ 2010 تي محفوظ ڪيل. 4 جُولاءِ 2010 تي حاصل ڪيل.
  98. ↑ Human Development Report 2009 آرڪائيو ڪيا ويا 22 November 2009 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. The United Nations. Retrieved 7 March 2012.
  99. ↑ "Peace Corps: Lesotho". 14 July 2010. اصل نسخو مان 5 February 2011 تي محفوظ ڪيل. 28 February 2011 تي حاصل ڪيل.
  100. ↑ United Nations (2024-03-13). Human Development Report 2023-24 (Report) (انگريزي ۾). United Nations.
  101. ↑ "UNDP Lesotho – Country Profile: Human Development Indicators". اصل نسخو مان 11 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ "CDC Global Health - Lesotho". www.cdc.gov (آمريڪي انگريزي ۾). 2019-07-22. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 March 2020 تي محفوظ ڪيل. 2019-11-22 تي حاصل ڪيل.
  103. ↑ "Prevalence of H.I.V., total (% of population ages 15-49) - Lesotho | Data". data.worldbank.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 2020-07-14 تي حاصل ڪيل.
  104. ↑ "HIV and AIDS in Lesotho". Avert (انگريزي ۾). 2015-07-21. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 2022-01-19 تي حاصل ڪيل.
  105. ↑ "Incidence of tuberculosis (per 100,000 people) | Data". data.worldbank.org. 2020-07-14 تي حاصل ڪيل.
  106. ↑ Yusman Kamaleri and Arne H. Eide (eds.) (2011) Living Conditions of People with Disability in Lesotho آرڪائيو ڪيا ويا 2 April 2015 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. SINTEF Technology and Society. lnfod.org.ls
  107. ↑ "Suicide rates (per 100 000), age-standardized". World Health Organization.
  108. ↑ "Countries Compared by Crime > Rape rate. International Statistics at NationMaster.com" آرڪائيو ڪيا ويا 1 December 2011 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. nationmaster.com.
  109. ↑ "Rape at the National Level, number of police recorded offenses". آرڪائيو ڪيا ويا 29 October 2013 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. United Nations.
  110. ↑ "Magnitude of sexual violence in Lesotho" آرڪائيو ڪيا ويا 29 October 2013 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. confex.com.
  111. ↑ Lesotho. Demographic and Health Survey 2009 آرڪائيو ڪيا ويا 29 October 2013 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Ministry of Health and Social Welfare, Maseru, Lesotho. November 2010
  112. ↑ Brown, L (2006). "Sexual violence in Lesotho". Stud Fam Plann 37 (4): 269–80. doi:10.1111/j.1728-4465.2006.00105.x. PMID 17209284.
  113. ↑ Buhle Angelo Dube. The Law and Legal Research in Lesotho آرڪائيو ڪيا ويا 20 June 2010 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. nyulawglobal.org
  114. ↑ "The Global Gender Gap Report 2020" (PDF). World Economic Forum. ص. 221, 315. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 17 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 19 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ "Lesotho: British influence meets African tradition". foodspring. اصل نسخي مان 17 فيبروري 2015 تي محفوظ ڪيل. 1 اپريل 2014 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ڳنڍڻو)
  116. ↑ "Ethnic Food of Lesotho". USA Today. اصل نسخو مان 10 مارچ 2018 تي محفوظ ڪيل. 1 مارچ 2018 تي حاصل ڪيل.
  117. ↑ "South African Basotho Khotso Blankets; Meet Aranda". 22 January 2022. 2025-04-02 تي حاصل ڪيل.
  118. ↑ "Explore Lesotho's Bygone Trading Posts". 27 April 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 October 2022 تي محفوظ ڪيل. 9 October 2022 تي حاصل ڪيل.
  119. ↑ Walsham How, Marion (1962). The Mountain Bushmen of Basutoland. Pretoria: J. L. Van Schaik Ltd.
  120. ↑ "The State of the Basotho Pony in Lesotho". 2025-04-02 تي حاصل ڪيل.
  121. ↑ "How 'Black Panther's' director fell in love with Lesotho & isiXhosa". TimesLIVE. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 January 2019 تي محفوظ ڪيل. 4 January 2019 تي حاصل ڪيل.
  122. ↑ Jones, Nate (15 February 2018). "A Brief History of Wakanda, Black Panther's Fictional Utopia". Vulture. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 January 2019 تي محفوظ ڪيل. 4 January 2019 تي حاصل ڪيل.
  123. ↑ "Black Panther made Basotho blankets world famous – but you wouldn't be able to tell that from local sales". BusinessInsider. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 October 2020 تي محفوظ ڪيل. 4 January 2019 تي حاصل ڪيل.
  124. ↑ Vourlias, Christopher (10 November 2020). "Oscar Debutant Lesotho Selects 'This Is Not a Burial' for International Feature Film Race". Variety. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 10 November 2020 تي حاصل ڪيل.

حوالا

[سنواريو]

ماخذ

[سنواريو]
  • Boyd, J. Barron (December 1979). "African Boundary Conflict: An Empirical Study". African Studies Review 22 (3): 1–14. doi:10.2307/523892. ISSN 0002-0206. 

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو
'
بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
وڪيميڊيا العام ۾ ڳوليو ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
وڪي خبرون ۾ ڳوليو خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
وڪي سفر ۾ ڳوليو سفر بابت رهنمائي وڪي سفر تان

29°36′S 28°18′E / 29.6°S 28.3°E / -29.6; 28.3

  1. ↑ ملڪ کي "جبلن جي بادشاهت" (Sotho: 'Muso oa Thaba) ۽ "آسمان ۾ بادشاهت" (Sotho: 'Muso o Leholimong) جي عرفي نالن سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو.[7]
  2. ↑ Sotho: Naha ea Lesotho
حوالي جي چڪ: "lower-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="lower-alpha"/> نہ مليو
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ليسوٿو&oldid=415299" تان ورتل