قلوپطرہ
| قلوپطرہ ستين فلوپيٽر | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 | |||||
| ٽالمي شاھي گھراڻي جي ھڪ راڻي | |||||
| 51 ق.م کان 12 آگسٽ 30 ق.م | |||||
| پيشرو | ٽالمي ٻارھون ائوليٽز | ||||
| جانشين | ٽالمي پندرهون سيزرئين | ||||
| گڏيل حڪمران |
| ||||
| جنم | 69 ق.م اسڪندريہ، مصر (ٽالمي بادشاھت) | ||||
| وفات | 10 يا 12 آگسٽ 30 ق.م (39 سالن جي عمر ۾) اسڪندريہ، مصر | ||||
| تدفين | اينٽوني سان گڏ دفن ڪئي وئي | ||||
| زال/مڙس |
| ||||
| اولاد |
| ||||
| |||||
| گهراڻو | ٽالمي شاھي خاندان | ||||
| پيءُ | ٽالمي ٻارھون ائوليٽز | ||||
| ماءُ | قلوپطرہ ڇھين ٽرائفئينا سمجھي وڃي ٿي ۽ قلوپطرہ پنجين بہ چئي وڃي ٿي | ||||
قلوپطرہ ستين فلوپيٽر (Cleopatra VII Philopator) قديم مصر ۾ ٽالمي گھراڻي جي بادشاھت ۾ آخري حاڪم راڻي ھئي جيڪا ساڳئي وقت سفارتڪاري جي ماھر، بحري ڪمانڊر، ٻولين جي ماھر ۽ طب جي ليکڪ پڻ ھئي. ھن جي موت سان مصر جي يوناني بادشاھي جو دؤر پڄاڻي تي پهتو ۽ مصر پوءِ رومي سلطنت جو صوبو ٿي ويو.
58 ق. م. ۾، قلوپطره غالباً پنهنجي پيءُ، ٽالمي ٻارهين، اوليٽس سان گڏ، مصر (هڪ رومن ڪلائنٽ اسٽيٽ) ۾ بغاوت کانپوءِ روم ڏانهن جلاوطنيءَ دوران، انهن جي ڌيءَ ۽ حریف، بيرنيس چوٿين تخت جو دعويٰ ڪيو. برينيس 55 ق.م. ۾ مارجي وئي جڏهن ٽالمي روم جي فوجي مدد سان مصر واپس آيو. جڏهن هن 51 ق.م. ۾ وفات ڪئي، قلوپطرہ پنهنجي ڀاءُ ٽالمي تيرهن سان گڏ حڪومت ڪرڻ شروع ڪئي، پر انهن جي وچ ۾ ڇڪتاڻ هڪ کليل گهرو ويڙهه جو سبب بڻيو. رومن سياست دان، پومپي (48 ق.م.) ٽالمي ٻارهين جو سياسي اتحادي رهيو هو، پر ٽالمي تيرھون، پنهنجي درٻار جي خواتين جي زور تي، پومپي کي سيزر جي اچڻ کان اڳ ۾ حملو ڪري قتل ڪيو ۽ اسڪندريا تي قبضو ڪيو. سيزر پوءِ مخالف ٽالمي ڀائرن سان صلح ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر ٽالمي جي چيف ايڊوائزر، پوٿينوس، سيزر جي شرطن کي قلوپطرہ جي حق ۾ ڏٺو، ان ڪري سندس لشڪر کيس ۽ سيزر کي محلات ۾ گھيرو ڪيو. ٿوري دير کان پوءِ جو گهيرو مضبوطيءَ سان هٽايو ويو، ٽالمي تيرھون نيل جي جنگ ۾ مري ويو. قلوپطرہ جي اڌ ڀيڻ، ارسينو چوٿين کي، هن جي گهيرو کڻڻ ۾ هن جي ڪردار جي ڪري، آخرڪار ايفسس ڏانهن جلاوطن ڪيو ويو. سيزر قلوپطرہ ۽ سندس ڀاءُ ٽالمي چوڏھين جي گڏيل حڪمراني جو اعلان ڪيو پر قلوپطرہ سان پرائيويٽ لاڳاپو رکيو، جنهن مان هڪ پٽ، سيزرين پيدا ٿيو. قلوپطرہ 46 ۽ 44 ق.م. ۾ هڪ خراج گذار راڻي جي حيثيت ۾ روم ڏانهن سفر ڪيو، جتي هوء سيزر جي محل ۾ رهي. سيزر جي قتل کان پوءِ، ٿوري دير کان پوءِ ٽالمي چوڏھون (قلوپطرہ جي حڪم تي) جي پٺيان سيزارين کي شريڪ-حڪمران بڻايو، هن سيزارين کي ٽالمي پندرهين جو نالو ڏنو.
43-42 ق.م جي لبريٽرز جي گهرو ويڙهه ۾، قلوپطره رومي سيڪنڊ ٽريوميرٽ جو ساٿ ڏنو، جيڪو سيزر جي پوٽي ۽ وارث آڪٽوين، مارڪ انتوني ۽ مارڪس ايميليس ليپڊس پاران ٺهرايو ويو هو. 41 ق.م. ۾ ترسوس ۾ سندن ملاقات کان پوءِ، راڻي قلوپطرہ جو مارڪ انٽوني سان لاڳاپو ٿيو، جنهن مان ٽي ٻار پيدا ٿيا. هن ارسينو کي هن جي درخواست تي موت جي سزا ڏني ۽ پارٿين سلطنت ۽ آرمينيا جي بادشاهي تي پنهنجي حملن دوران فنڊنگ ۽ فوجي امداد ٻنهي لاءِ قلوپطرہ تي وڌيڪ انحصار ڪرڻ لڳو. اسڪندريہ جي عطيا پنهنجن ٻارن کي انتوني جي ٽروم وائرل اٿارٽي تحت مختلف اڳوڻي علائقن تي حڪمران قرار ڏنو. اهو واقعو، انهن جي شادي ۽ انتوني جي آڪٽوين جي ڀيڻ آڪٽاويا مائنر جي طلاق رومن جمهوريت جي آخري جنگ جو سبب بڻي. آڪٽوين پروپيگنڊا جي جنگ ۾ مصروف، رومن سينيٽ ۾ انتوني جي اتحادين کي 32 ق.م. ۾ روم کان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو ۽ قلوپطرہ خلاف جنگ جو اعلان ڪيو. 31 ق.م. جي ايڪٽم جي جنگ ۾ انٿوني ۽ قلوپطرہ جي بحري ٻيڙن کي شڪست ڏيڻ کان پوءِ، آڪٽوين جو لشڪر 30 ق.م. ۾ مصر تي حملو ڪيو ۽ انٿوني کي شڪست ڏني، جنهن جي نتيجي ۾ انٿوني خودڪشي ڪئي. جڏهن قلوپطرہ کي خبر پئي ته آڪٽوين هن کي پنهنجي رومن فتح جي جلوس ۾ آڻڻ جي رٿابندي ڪري رهيو آهي، هن پاڻ کي زهر ڏئي پاڻ کي ماري ڇڏيو (جڏهن مشهور عقيدي جي برخلاف ته هن کي هڪ اسپيس ڪبو هو).
قلوپطرہ جو ورثو آرٽ جي قديم ۽ جديد ڪمن ۾ بچي ٿو. رومن تاريخ سازي ۽ لاطيني شاعري عام طور تي قلوپطرہ جو هڪ نازڪ نظريو پيدا ڪيو جيڪو بعد ۾ قرون وسطي ۽ ريناسنس ادب ۾ پکڙجي ويو. بصري فنون ۾، هن جي قديم منظر ڪشي ۾ مجسما، پينٽنگ، شيشي جي نقاشي، ٽالمي ۽ رومن دور جا سڪا ۽ ريليف شامل آهن. ريناسنس ۽ باروڪ فن ۾ هوءَ ڪيترن ئي ڪمن جو موضوع هئي. جنهن ۾ اوپيرا، پينٽنگ، شاعري، مجسما ۽ ٿيٽر ڊراما شامل آهن. هوءَ مصر جي پاپ ڪلچر آئڪن بڻجي وئي. وڪٽوريئن دور کان وٺي ۽ جديد دور ۾، قلوپطره فنون لطيفہ ۽ اطلاقي فنون ۾، هالي ووڊ فلمن ۽ تجارتي شين لاء برانڊ تصوير جي طور تي ظاهر ٿي آهي.
نالو
[سنواريو]قلوپطرہ کي انگريزي ۾ ڪليوپيٽرا چون ٿا جيڪو قديم يوناني ٻوليءَ جي لفظ، "Κλεοπάτρα" مان نڪتل آهي جيڪو ٻن لفظن، "ڪليئوس" جنھن جي معني فخر ۽ "پيٽر" جنھن جي معني پيء آهي، يعني "پنھنجي پيءُ جو فخر". "ٿيئا فلوپيٽر" جو مطلب آھي "ديوي جيڪا پنھنجي پيءُ سان پيار ڪندي آهي".
پسمنظر
[سنواريو]
بطليموسي فرعونن جي تاجپوشي مصر جي پتاح جي اعليٰ پادري طرفان ميمفس ۾ ٿيندي هئي، پر اهي سڪندر اعظم پاران قائم ڪيل گهڻ ثقافتي ۽ وڏي حد تائين يوناني شهر اسڪندريه ۾ رهائش اختيار ڪندا هئا.[3][4][5][note 1]
اهي يوناني ٻولي ڳالهائيندا هئا ۽ مصر تي هلينياتي يوناني بادشاهن جي حيثيت سان حڪومت ڪندا هئا، جڏهن ته مقامي ڊيموٽڪ مصري ٻولي سکڻ کان انڪار ڪندا هئا.[6][7][8][note 2]
ان جي ابتڙ، ڪليوپيٽرا بالغ ٿيڻ تائين ڪيترين ئي ٻولين ۾ مهارت حاصل ڪري چڪي هئي ۽ هوءَ پهرين بطليموسي حڪمران هئي، جنهن بابت معلوم آهي ته هن مصري ٻولي پڻ سکي هئي.[9][10][8][note 3] پلٽارڪ موجب، هوءَ ميروئٽڪ (حبشي) ٻولي، "ٽروگلوڊائٽس" جي ٻولي، عبراني (يا آرامي)، قديم عربي، "شامي ٻولي" (شايد سرياني)، ميڊي ۽ پارٿي پڻ ڳالهائي سگهندي هئي، ۽ غالباً لاطيني به ڳالهائي سگهندي هئي، جيتوڻيڪ سندس رومي همعصر ساڻس سندس مادري ٻولي ڪوئني يوناني ۾ ڳالهائڻ کي ترجيح ڏيندا هئا.[10][8][11][note 4] يوناني، مصري ۽ لاطيني کان سواءِ، اهي ٻوليون ڪليوپيٽرا جي ان خواهش کي ظاهر ڪن ٿيون ته هوءَ اتر آفريڪا ۽ اولهه ايشيا جا اهي علائقا ٻيهر حاصل ڪري، جيڪي هڪ زماني ۾ بطليموسي سلطنت جو حصو هئا.[12]
مصر ۾ رومين جي مداخلت قلوپطرہ جي دورِ حڪومت کان به اڳ شروع ٿي چڪي هئي.[13][14][15] جڏهن سندس ڏاڏو بطليموس نائون ليٿائيروس 81 ق.م جي آخر ۾ وفات ڪري ويو، تڏهن سندس ڌيءَ برينيڪي ٽئين سندس جانشين بڻي.[16][17] درٻار ۾ اڪيلي عورت حڪمران جي مخالفت وڌڻ لڳي، تنهنڪري رومي آمر سُلا (Sulla) برينيڪي ٽئين جي شادي بطليموس يارهين اليگزينڊر ٻئين سان ڪرائي، جيڪو سندس مرحوم مڙس بطليموس ڏهين اليگزينڊر پهرئين جي اڳوڻي شاديءَ مان پٽ هو.[16][17] بطليموس يارهين، شاديءَ کان ٿوري ئي عرصي بعد پنهنجي زال کي قتل ڪرائي ڇڏيو، پر ان قتل خلاف پيدا ٿيل بغاوت دوران پاڻ به ماڻهن جي هٿان مارجي ويو.[16][18][19]
بطليموس يارهين، ۽ شايد بطليموس نائون يا بطليموس ڏهون، بطليموسي سلطنت کي قرضن جي ضمانت طور روم جي نالي وصيت ڪري ويو هو، جنهن سبب بطليموس يارهين جي قتل کان پوءِ رومين وٽ مصر، جيڪو سندن تابعدار رياست هو، تي قبضو ڪرڻ لاءِ قانوني جواز موجود هو.[16][20][21] پر رومين مصر تي سڌو قبضو ڪرڻ بدران، بطليموس نائين جي ناجائز اولاد ۾ بطليموسي سلطنت ورهائي ڇڏي، جنهن تحت مصر بطليموس ٻارهين اوليٽس کي ۽ قبرص قبرص جو بطليموس کي ڏنو ويو.[16][18]
زندگي جو احوال
[سنواريو]
شروعاتي ننڍپڻ
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قلوپطرہ جي شروعاتي زندگي
قلوپطرہ ستون جي پيدائش 69 ق.م جي شروعات ۾ حڪمران بطليموسي فرعون بطليموس ٻارھون ۽ هڪ غير يقيني ماءُ مان ٿي.[22][23][note 5] گهڻو امڪان اهو آهي ته سندس ماءُ بطليموس ٻارهين جي زال قلوپطرہ پنجين ٽريفائنا هئي (جيڪا شايد قلوپطرہ ڇهين ٽريفائنا سان ساڳي شخصيت هئي)،[24][25][26][note 6][note 7] جيڪا قلوپطرہ جي وڏي ڀيڻ برينيڪي چوٿين ايفيفانيا جي پڻ ماءُ هئي.[27][28][29][note 8]
قلوپطرہ ٽريفائنا، قلوپطرہ جي 69 ق.م ۾ پيدائش کان ڪجهه مهينن پوءِ، سرڪاري رڪارڊ مان غائب ٿي وڃي ٿي.[30][31] بطليموس ٻارهين جا ٽي ننڍا ٻار، يعني قلوپطرہ جي ڀيڻ ارسينوئي چوٿين ۽ ڀائر بطليموس تيرهون ٿيوس فلوپيٽر ۽ بطليموس چوڏهون فلوپيٽر،[27][28][29] سندس زال جي غير موجودگيءَ دوران پيدا ٿيا.[32][33]
قلوپطرہ جو ننڍپڻ وارو استاد فلوسٽراٽوس هو، جنهن کان هن قديم يوناني تعليم تحت خطابت ۽ فلسفي جون يوناني روايتون سکيو.[34] پنهنجي ننڍپڻ دوران قلوپطرہ غالباً ميوزيم ۾ تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ اسڪندريه جي لائبريري پڻ شامل هئي.[35][36]
بطليموس ٻارهين جي حڪومت ۽ جلاوطني
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قلوپطرہ جي شروعاتي زندگي
.jpg)
65 ق.م ۾ رومي سنسر مارڪس ليسينيوس ڪراسس رومي سينيٽ آڏو دليل ڏنو ته روم کي بطليموسي مصر کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏڻ گهرجي، پر سندس تجويز ڪيل بل ۽ 63 ق.م ۾ ٽرائبيون سرويليئس رلس طرفان پيش ڪيل ساڳئي نوعيت جو بل رد ڪيو ويو.[39][40] بطليموس ٻارهين ممڪن رومي الحاق جي خطري جي جواب ۾ بااثر رومي سياستدانن کي وڏي پئماني تي مالي انعام ۽ قيمتي تحفا ڏيڻ شروع ڪيا، جن ۾ پومپي کي ٽئين مٿريڊيٽڪ جنگ دوران سندس مهم ۾، ۽ پوءِ جوليس سيزر کي، جڏهن هو 59 ق.م ۾ رومي قونصل ٿيو، شامل هئا.[41][42][43][note 10] پر بطليموس ٻارهين جي فضول خرچي کيس ديواليي جي ڪناري تي آڻي بيهاريو، ۽ کيس رومي بينڪر گائيس رابيريس پوسٽومس کان قرض وٺڻا پيا.[44][45][46] 58 ق.م ۾ رومين قبرص کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو ۽ قذاقيءَ جي الزام هيٺ بطليموس ٻارهين جي ڀاءُ قبرص جو بطليموس کي پافوس ۾ جلاوطني قبول ڪرڻ بدران خودڪشي ڪرڻ تي مجبور ڪيو.[47][48][46][note 11] بطليموس ٻارهين پنهنجي ڀاءُ جي موت بابت عوامي طور خاموش رهيو. سندس اهو فيصلو، ۽ ان سان گڏ بطليموسي سلطنت جي روايتي علائقن کي رومين حوالي ڪرڻ، اڳ ئي سندس معاشي پاليسين سبب ناراض رعيت جي نظر ۾ سندس اعتبار کي وڌيڪ نقصان پهچايو.[47][49][50] ان کان پوءِ بطليموس ٻارهين کي زبردستي مصر مان جلاوطن ڪيو ويو. هو پهرين روڊس ويو، پوءِ اٿينس ۽ آخرڪار اٽلي ۾ پرائينيستي جي ڀرسان البان جبلن ۾ ٽرائيمور پومپي جي رومي ولا ۾ وڃي رهيو.[47][48][51][note 12] بطليموس ٻارهين روم جي مضافات ۾ تقريباً هڪ سال رهيو، ۽ ظاهر آهي ته ساڻس گڏ سندس ڌيءَ قلوپطرہ پڻ هئي، جيڪا ان وقت لڳ ڀڳ يارهن ورهين جي هئي.[47][51][note 13] برينيڪي چوٿين پنهنجي حڪومت جي حمايت حاصل ڪرڻ ۽ پنهنجي پيءُ جي ٻيهر بحاليءَ جي مخالفت ڪرڻ لاءِ روم ڏانهن هڪ سفارتي وفد موڪليو. بطليموس ان وفد جي اڳواڻن کي قتل ڪرائڻ لاءِ قاتل موڪليا، ۽ سندس بااثر رومي حامين ان واقعي تي پردو وڌو.[52][45][53][note 14]
جڏهن رومي سينيٽ بطليموس ٻارهين کي هٿياربند محافظ ۽ مصر ڏانهن واپسيءَ لاءِ گهربل سهولتون فراهم ڪرڻ جي آڇ رد ڪري ڇڏي، تڏهن هن 57 ق.م جي آخر ۾ روم ڇڏڻ ۽ ايفسس ۾ آرٽيمس جو مندر ۾ رهائش اختيار ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.[54][55][56] بطليموس ٻارهين جا رومي مالي مددگار کيس ٻيهر اقتدار ۾ آڻڻ لاءِ پرعزم رهيا.[57] پومپي رومي شام جي گورنر اولس گابينيس کي مصر تي چڙهائي ڪري بطليموس ٻارهين کي ٻيهر تخت تي ويهارڻ لاءِ آماده ڪيو ۽ ان مهم جي عيوض کيس 10,000 ٽيلنٽ ڏيڻ جي آڇ ڪئي.[57][58][59] جيتوڻيڪ اهو قدم رومي قانون جي خلاف هو، تنهن هوندي به گابينيس 55 ق.م جي بهار ۾ حشموني يهوديا جي رستي مصر تي حملو ڪيو، جتي هيرڪينس ٻيون، هيروديس اعظم جي پيءُ اينٽيپيٽر ادومي کي حڪم ڏنو ته هو رومي قيادت هيٺ فوج کي رسد فراهم ڪري.[57][60] ان وقت نوجوان گهوڙيسوار آفيسر مارڪ انٽوني گابينيس جي ماتحت خدمتون سرانجام ڏئي رهيو هو.[61] هن پيلوسيئن جي رهواسين جي عام قتل کان بطليموس ٻارهين کي روڪڻ ۽ جنگ ۾ مارجي ويل برينيڪي جي مڙس آرڪيلاوس جي لاش کي بچائي کيس مناسب شاهي تدفين ڏيارڻ سبب نمايان شهرت حاصل ڪئي.[62][63] ان وقت چوڏهن ورهين جي قلوپطرہ غالباً رومي فوج سان گڏ مصر جي مهم ۾ شامل ٿي هئي. ڪيترن سالن کان پوءِ مارڪ انٽوني دعويٰ ڪئي ته هو ان ئي وقت قلوپطرہ سان محبت ۾ گرفتار ٿيو هو.[62][64]
گابينيس تي روم ۾ پنهنجي اختيارن جي ناجائز استعمال جي الزام هيٺ مقدمو هلايو ويو، جنهن مان هو بري ٿي ويو. پر سندس ٻئي مقدمي ۾، جيڪو رشوت وٺڻ بابت هو، کيس جلاوطن ڪيو ويو. ستن سالن کان پوءِ، 48 ق.م ۾، جوليس سيزر کيس جلاوطنيءَ مان واپس گهرايو.[65][66] ڪراسس سندس جاءِ تي رومي شام جو گورنر بڻيو ۽ پنهنجي صوبي جي اختيار کي مصر تائين وڌايو، پر 53 ق.م ۾ پارٿي سلطنت خلاف ڪرائي جي جنگ (Battle of Carrhae) ۾ مارجي ويو.[65][67]
بطليموس ٻارهين برينيڪي ۽ سندس دولتمند حامين کي ڦاسي ڏياري سندن ملڪيتون ضبط ڪري ورتيون.[68][69][70] هن گابينيس جي ڇڏي ويل وڏي حد تائين جرمن ۽ گالي رومي فوج، يعني گابينياني، کي اسڪندريه جي گهٽين ۾ ماڻهن کي هراسان ڪرڻ جي اجازت ڏني ۽ پنهنجي پراڻي رومي مالياتي مددگار رابيريس کي مکيه مالياتي عملدار مقرر ڪيو.[68][71][72][note 15] هڪ سال اندر رابيريس کي حفاظتي حراست ۾ ورتو ويو ۽ مصر جا وسيلا نچوڙي ڇڏڻ سبب سندس حياتيءَ کي خطرو ٿيڻ کان پوءِ کيس واپس روم موڪليو ويو.[73][74][70][note 16] انهن مسئلن جي باوجود، بطليموس ٻارهين هڪ وصيت تيار ڪئي، جنهن ۾ قلوپطرہ ۽ بطليموس تيرهون ٿيوس فلوپيٽر کي گڏيل وارث مقرر ڪيو ويو. هن ايدفو جو مندر ۽ ديندره ۾ هڪ مندر سميت وڏن تعميراتي منصوبن جي نگراني ڪئي ۽ معيشت کي به استحڪام ڏنو.[75][74][76][note 17] 31 مئي 52 ق.م تي، جيئن دينديره ۾ هاتور جي مندر جي هڪ ڪتبي مان ظاهر ٿئي ٿو، قلوپطرہ کي بطليموس ٻارهين جي شريڪ حڪمران (ريجنٽ) مقرر ڪيو ويو.[77][78][79][note 18] رابيريس، بطليموس ٻارهين جي وفات تائين، سندس سمورو قرض وصول ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو، تنهنڪري اهو قرض سندس جانشينن قلوپطرہ ۽ بطليموس تيرهون ٿيوس فلوپيٽر ڏانهن منتقل ٿي ويو.[73][66]
حڪومت
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قلوپطرہ جي حڪومت
تخت تي ويهڻ
[سنواريو]
بطليموس ٻارهين جي وفات 22 مارچ 51 ق.م کان ڪجهه وقت اڳ ٿي. ان کان پوءِ راڻي جي حيثيت سان پنهنجي پهرئين سرڪاري عمل طور قلوپطرہ هرمونٿس ڏانهن رواني ٿي، جيڪو ٿيبس جي ويجهو هو، جتي هن نئين مقدس بوخس (Buchis) ڍڳي کي نصب ڪيو، جنهن جي قديم مصري مذهب ۾ ديوتا مونٽو جي نمائندي طور پوڄا ڪئي ويندي هئي.[80][81][82][note 20]
تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي عرصي پوءِ قلوپطرہ کي ڪيترن ئي تڪڙي نوعيت جي مسئلن ۽ هنگامي حالتن کي منهن ڏيڻو پيو. انهن ۾ خشڪ سالي سبب پيدا ٿيل ڏڪار، نيل درياهه جي سالياني ٻوڏ جي گهٽ سطح، ۽ گابينياني جي قانون کان ٻاهر ٿيندڙ ڪارروايون شامل هيون، جيڪي گابينيس طرفان مصر جي حفاظت لاءِ ڇڏي ويل، پر هاڻي بيروزگار ۽ مقامي سماج ۾ ضم ٿي ويل رومي سپاهي هئا.[83][84] پنهنجي پيءُ جا قرض ورثي ۾ ملڻ سبب قلوپطرہ تي رومي جمهوريه جا هڪ ڪروڙ پنجتّر لک دراخم به واجب الادا هئا.[85]
پومپي جو قتل
[سنواريو]_Pompey_the_Great,_Museo_Archeologico_Nazionale.jpg)
49 ق.م جي اونهاري ۾، جڏهن قلوپطرہ ۽ سندس فوجون اڃا به اسڪندريه اندر بطليموس تيرهين جي فوجن سان وڙهي رهيون هيون، تڏهن پومپي جو پٽ گنيوس پومپيوس پنهنجي پيءُ جي طرفان فوجي مدد گهرڻ لاءِ مصر پهتو.[86] 49 ق.م جي جنوري ۾ گال جي جنگين مان اٽلي موٽڻ ۽ روبيڪان درياهه پار ڪرڻ کان پوءِ جوليس سيزر پومپي ۽ سندس حامين کي يونان ڏانهن ڀڄڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.[87][88] شايد پنهنجي آخري گڏيل فرمان ۾، قلوپطرہ ۽ بطليموس تيرهين ٻنهي گنيوس پومپيوس جي درخواست منظور ڪندي سندس پيءُ ڏانهن 60 ٻيڙيون ۽ 500 سپاهي موڪليا، جن ۾ گابينياني به شامل هئا. ان قدم سان روم ڏانهن رهيل ڪجهه قرض به گهٽجي ويو.[87][89]
پنهنجي ڀاءُ سان جنگ ۾ شڪست کائڻ کان پوءِ قلوپطرہ اسڪندريه ڇڏڻ تي مجبور ٿي ۽ ٿيبس واري علائقي ڏانهن هلي وئي.[90][91][92] 48 ق.م جي بهار تائين قلوپطرہ پنهنجي ننڍي ڀيڻ ارسينوئي چوٿين سان گڏ رومي شام پهتي، جتي هن مصر تي ٻيهر چڙهائي ڪرڻ لاءِ فوج گڏ ڪئي.[93][94][95] هوءَ فوج سان گڏ مصر موٽي، پر اسڪندريه ڏانهن سندس اڳڀرائي سندس ڀاءُ جي فوجن روڪي ڇڏي، جن ۾ هن خلاف وڙهڻ لاءِ متحرڪ ڪيل ڪجهه گابينياني به شامل هئا. نتيجي ۾ هن اوڀر نيل ڊيلٽا ۾ پيلوسيئن کان ٻاهر پنهنجو لشڪرگاهه قائم ڪيو.[96][94][97]
يونان ۾ 9 آگسٽ 48 ق.م تي سيزر ۽ پومپي جون فوجون فيصلائتي فرسالس جي جنگ ۾ آمهون سامهون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ پومپي جي فوج جو وڏو حصو تباهه ٿي ويو ۽ هو صور ڏانهن ڀڄڻ تي مجبور ٿيو.[96][98][99][note 21]
بطليموسي خاندان سان پنهنجي ويجهي لاڳاپن سبب پومپي آخرڪار اهو فيصلو ڪيو ته مصر ئي سندس پناهه گاهه هوندي، جتي هو پنهنجي فوج کي ٻيهر منظم ڪري سگهندو.[100][99][97][note 22] پر بطليموس تيرهين جي صلاحڪارن کي خدشو هو ته جيڪڏهن پومپي مصر کي ڊگهي هلندڙ رومي گهرو ويڙهه ۾ پنهنجو فوجي مرڪز بڻائي ورتو ته اهو سندن لاءِ خطرو بڻجي ويندو.[100][101][102] ٿيودوتس جي تيار ڪيل منصوبي تحت پومپي کي هڪ لکت واري دعوت موڪلي مصر اچڻ لاءِ چيو ويو. جڏهن هو 28 سيپٽمبر 48 ق.م تي ٻيڙيءَ وسيلي پيلوسيئن جي ڀرسان پهتو ته مٿس اوچتو حملو ڪري کيس ڇرين جا وار ڪري قتل ڪيو ويو.[100][98][103][note 23] بطليموس تيرهين سمجهيو ته هن پومپي جو مٿو ڌڙ کان ڌار ڪرائي ۽ حنوط سازي ڪرائي سيزر ڏانهن موڪلڻ سان نه رڳو پنهنجي طاقت جو مظاهرو ڪيو آهي، پر ساڳئي وقت صورتحال کي به سنڀالي ورتو آهي. ان وقت تائين سيزر آڪٽوبر 48 ق.م جي شروعات ۾ اسڪندريه پهچي چڪو هو ۽ شاهي محل ۾ رهائش اختيار ڪري چڪو هو.[104][105][106][note 23] پر سيزر پومپي جي قتل تي سخت ڏک ۽ ڪاوڙ جو اظهار ڪيو ۽ بطليموس تيرهين ۽ قلوپطرہ ٻنهي کي حڪم ڏنو ته هو پنهنجون فوجون ختم ڪن ۽ پاڻ ۾ صلح ڪن.[104][107][106][note 24]
جوليس سيزر سان لاڳاپا
[سنواريو]
بطليموس تيرهون پنهنجي فوج جي اڳواڻي ڪندي اسڪندريه پهتو، جيڪو سيزر جي ان واضح مطالبي جي کليل ڀڃڪڙي هئي ته هو سيزر جي اچڻ کان اڳ پنهنجي فوج کي ختم ڪري واپس موڪلي.[108][109] قلوپطرہ شروعات ۾ سيزر ڏانهن پنهنجا قاصد موڪليا، پر جڏهن ٻڌائين ٿا ته کيس خبر پئي ته سيزر کي شاهي خاندانن جي عورتن سان عشق ڪرڻ جو لاڙو آهي، تڏهن هوءَ ذاتي طور ساڻس ملڻ لاءِ اسڪندريه آئي.[108][110][109]
مؤرخ ڪيسيوس ڊيو لکي ٿو ته قلوپطرہ پنهنجي ڀاءُ کي بنا اطلاع ڏني، نهايت دلڪش لباس پهري سيزر وٽ پهتي ۽ پنهنجي حاضر جوابيءَ سان کيس متاثر ڪيو.[108][111][112] جڏهن ته پلوٽارڪ بلڪل مختلف روايت بيان ڪري ٿو، جنهن موجب قلوپطرہ کي هڪ بستري جي ٿيلهي (bed sack) ۾ ويڙهي لڪائي شاهي محل اندر سيزر سان ملاقات لاءِ آندو ويو.[108][113][114][note 25]
جڏهن بطليموس تيرهين کي خبر پئي ته سندس ڀيڻ محل اندر سيزر سان سڌيءَ ريت ملاقاتون ڪري رهي آهي، تڏهن هن اسڪندريه جي ماڻهن کي فساد لاءِ ڀڙڪائڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سيزر کيس گرفتار ڪري ورتو ۽ پنهنجي خطابت جي مهارت سان مشتعل هجوم کي پرامن ڪري ڇڏيو.[115][116][117] ان کان پوءِ سيزر قلوپطرہ ۽ بطليموس تيرهين کي اسڪندريه جي مجلس آڏو پيش ڪيو، جتي هن بطليموس ٻارهين جي لکيل وصيت ظاهر ڪئي، جيڪا اڳ ۾ پومپي وٽ موجود هئي. ان وصيت ۾ قلوپطرہ ۽ بطليموس تيرهين کي گڏيل وارث مقرر ڪيو ويو هو.[118][116][110][note 26] ان کان پوءِ سيزر ڪوشش ڪئي ته ٻين ٻن ڀائرن ڀينرن، ارسينوئي چوٿين ۽ بطليموس چوڏهون، کي قبرص جا گڏيل حڪمران مقرر ڪري. اهڙيءَ طرح هو هڪ طرف مصري تخت جي ٻين امڪاني دعويدارن کي مرڪز کان پري رکڻ چاهيندو هو ۽ ٻئي طرف انهن بطليموسي رعيت کي به راضي ڪرڻ گهريو، جيڪي 58 ق.م ۾ رومين جي هٿان قبرص وڃائڻ سبب اڃا تائين ناراض هئا.[119][116][120][note 26] پوٿي نوس اهو سمجهيو ته هي انتظام بطليموس تيرهين جي ڀيٽ ۾ قلوپطرہ لاءِ وڌيڪ فائديمند آهي، ۽ اهو به ته بطليموس جي ويهه هزار سپاهين تي مشتمل فوج، جنهن ۾ گابينياني به شامل هئا، آسانيءَ سان سيزر جي رڳو چار هزار، بنا ڪنهن اضافي مدد واري فوج کي شڪست ڏئي سگهي ٿي. تنهن ڪري هن اخيلس (اخيلس) کي حڪم ڏنو ته هو پنهنجي فوج سان اسڪندريه تي حملو ڪري ۽ سيزر ۽ قلوپطرہ ٻنهي کي نشانو بڻائي.[119][116][121][note 27] سيزر پوٿي نوس کي موت جي سزا ڏيڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو، جنهن کان پوءِ ارسينوئي چوٿين اخيلس سان ملي وئي ۽ کيس راڻي قرار ڏنو ويو. پر ٿوري ئي عرصي بعد هن پنهنجي خواجه سرا استاد گينيميڊيس کان اخيلس کي قتل ڪرائي ڇڏيو ۽ پنهنجي فوج جو سپهه سالار مقرر ڪري ڇڏيو.[122][123][124][note 28] گينيميڊيس پوءِ سيزر کي دوکو ڏئي قيد ۾ موجود بطليموس تيرهين کي ڳالهين لاءِ ڇڏائڻ تي راضي ڪيو، پر آزاد ٿيڻ شرط بطليموس وڃي ارسينوئي جي فوج سان مليو.[122][125][126] ان کان پوءِ شاهي محل جو گهيرو شروع ٿيو، جنهن دوران سيزر ۽ قلوپطرہ گڏجي محل اندر ڦاسي پيا. اهو گهيرو ايندڙ سال 47 ق.م تائين جاري رهيو.[127][107][128][note 29]
.jpg)
47 ق.م جي جنوري ۽ مارچ جي وچ واري ڪنهن وقت سيزر کي اضافي فوجي مدد پهتي، جنهن ۾ پرگامون جو ميٿريڊيٽس ۽ اينٽيپيٽر ادومي جي اڳواڻي هيٺ لشڪر به شامل هئا.[122][107][129][note 30]
بطليموس تيرهون ۽ ارسينوئي چوٿين پنهنجون فوجون نيل درياهه ڏانهن واپس وٺي ويا، جتي سيزر انهن تي حملو ڪيو. بطليموس تيرهين ٻيڙيءَ وسيلي ڀڄڻ جي ڪوشش ڪئي، پر ٻيڙي اونڌي ٿي پئي ۽ هو ٻڏي مري ويو.[130][107][131][note 31] ممڪن آهي ته گينيميڊيس پڻ انهيءَ جنگ ۾ مارجي ويو هجي. ٿيودوتس ڪيترن سالن کان پوءِ ايشيا ۾ مارڪس جونيوس بروٽس جي هٿ چڙهي ويو، جنهن کيس قتل ڪرائي ڇڏيو. سيزر پنهنجي رومي فتحي جلوس دوران ارسينوئي کي عوام آڏو پيش ڪيو ۽ پوءِ کيس ايفسس ۾ آرٽيمس جو مندر ڏانهن جلاوطن ڪري ڇڏيو.[132][133][134]
قلوپطرہ انهن واقعن دوران نمايان طور غير حاضر رهي ۽ غالباً شاهي محل ۾ ئي رهي، ڇاڪاڻتہ گهڻو امڪان آهي ته هوءَ سيپٽمبر 48 ق.م کان سيزر جي ٻار سان حامله هئي.[135][136][137] 48 ق.م جي آخر ۾ سيزر جو قونصل وارو مدو ختم ٿي ويو هو.[132] تنهن هوندي به، سندس آفيسر مارڪ انٽوني کيس هڪ سال لاءِ آمر (ڊڪٽيٽر) مقرر ڪرائڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جيڪو آڪٽوبر 47 ق.م تائين جاري رهيو. ان سان سيزر کي مصر جي شاهي جانشيني واري تڪرار کي قانوني طور حل ڪرڻ جو اختيار ملي ويو.[132]
سيزر قلوپطرہ جي ڀيڻ برينيڪي چوٿين جي غلطي ورجائڻ کان پاسو ڪرڻ چاهيو، جنهن اڪيلي عورت حڪمران طور حڪومت ڪئي هئي. تنهن ڪري هن ٻارهن ورهين جي بطليموس چوڏهون کي ٻاويهن ورهين جي قلوپطرہ سان گڏيل حڪمران مقرر ڪيو، ۽ روايتي ڀاءُ-ڀيڻ جي نالي ماتر شادي پڻ ڪرائي، پر قلوپطرہ ذاتي طور سيزر سان گڏ رهندي رهي.[138][107][129][note 32] اهو صحيح معلوم ناهي ته قبرص ڪهڙي تاريخ تي ٻيهر قلوپطرہ جي قبضي هيٺ آيو، پر 42 ق.م تائين اتي سندس هڪ گورنر مقرر ٿيل هو.[139][129] چيو وڃي ٿو ته سيزر قلوپطرہ سان گڏ نيل درياهه تي ٻيڙيءَ جي سير ڪئي ۽ قديم مصري يادگار ماڳن جو مشاهدو ڪيو،[107][140][141] جيتوڻيڪ ممڪن آهي ته اها هڪ رومانوي روايت هجي، جيڪا بعد وارن مالدار رومين جي پسنديده ڪهاڻين جو نتيجو هجي، نه ڪي حقيقي تاريخي واقعو.[142]
مؤرخ سيوٽونيوس هن سفر بابت ڪافي تفصيل بيان ڪري ٿو. سندس موجب هنن ٿالاميگوس نالي عيش و عشرت واري ٻيڙي استعمال ڪئي، جيڪا بطليموس چوٿون ٺهرائي هئي. اها لڳ ڀڳ 90 meters (300 ft) ڊگهي ۽ 24 meters (80 ft) اوچي هئي. ان ۾ دعوتن جا هال، رهائشي ڪمرا، مقدس عبادتگاهون ۽ ٻنهي منزلن تي گهمڻ لاءِ رستا موجود هئا، جنهن ڪري اها پاڻيءَ تي ترندڙ هڪ عاليشان محل جهڙي لڳندي هئي.[142][143] ممڪن آهي ته سيزر جي نيل جي هن سفر ۾ دلچسپي جاگرافيءَ سان سندس شوق سبب هجي. هن ايراٽوستينس ۽ پائٿياس جا علمي ڪم پڙهيا هئا ۽ شايد هو نيل درياهه جي سرچشمي تائين پهچڻ چاهيندو هو، پر ايٿوپيا تائين پهچڻ کان اڳ ئي واپس موٽي آيو.[144][145] سيزر تقريباً اپريل 47 ق.م ۾ مصر ڇڏي روانو ٿيو. چيو وڃي ٿو ته هو پونٽس جو فارنيڪس ٻيون، جيڪو پونٽس جو ميٿريڊيٽس ڇهون جو پٽ هو ۽ اناطوليه ۾ روم خلاف بغاوتون ڪرائي رهيو هو، کي منهن ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو.[146] اهو به ممڪن آهي ته سيزر، جيڪو مشهور رومي خاتون ڪلپرنيا سان شادي شده هو، نه چاهيندو هجي ته جڏهن قلوپطرہ سندن پٽ کي جنم ڏئي چڪي هجي ته ماڻهو کين گڏ ڏسن.[146][140] هن مصر ۾ ٽي ليجن ڇڏي ويا، جيڪي بعد ۾ چار ڪيا ويا، ۽ انهن جي ڪمان آزاد ڪيل غلام روفيو حوالي ڪئي وئي، ته جيئن قلوپطرہ جي ڪمزور سياسي حيثيت کي تحفظ ملي سگهي، پر شايد سندس سرگرمين تي نظر رکڻ به مقصود هو.[146][147][148]
,_50-30_B.C.E.,_71.12.jpg)
قيصريون (سيزريون)، جيڪو قلوپطرہ ۽ سيزر جو مبينا پٽ هو، غالباً 47 ق.م دوران ڄائو، ۽ شايد 23 جون 47 ق.م تي، جيڪڏهن سقاره جو سيراپيئم ۾ موجود اها اسٽيلي، جنهن ۾ "بادشاهه سيزر" جو ذڪر آهي، واقعي سندس حوالي سان هجي.[150][107][151][note 33]
شايد پنهنجي زال ڪلپرنيا سان اڃا تائين بي اولاد شاديءَ سبب، سيزر عوامي طور قيصريون بابت خاموش رهيو (جيتوڻيڪ ممڪن آهي ته ذاتي طور سندس پيءُ هجڻ کي تسليم ڪيو هجي).[152][note 34]
ٻئي طرف، قلوپطرہ بار بار سرڪاري اعلانن ذريعي قيصريون جي نسب جو اظهار ڪندي سيزر کي سندس پيءُ قرار ڏيندي رهي.[152][153][154]
قلوپطرہ ۽ بطليموس چوڏهون غالباً 46 ق.م جي آخر ڌاري روم ويا، ممڪن آهي ته قيصريون کان سواءِ، ۽ کين هورتي قيصارس ۾ سيزر جي ولا ۾ رهائش ڏني وئي.[155][151]سانچو:Sfnpم[note 35]
پنهنجي پيءُ بطليموس ٻارهين وانگر، سيزر قلوپطرہ ۽ بطليموس چوڏهين ٻنهي کي رومي عوام جا دوست ۽ اتحادي (سوڪِيُس اِت اَمِيڪُس پاپُولِي رومانِي) جو قانوني درجو عطا ڪيو، جنهن جو عملي مطلب اهو هو ته اهي روم جا تابعدار حڪمران هئا.[156][157][158]
ٽائبر درياهه جي پار سيزر جي ولا ۾ قلوپطرہ سان ملاقات ڪندڙن ۾ سينيٽر سسيرو به شامل هو، جنهن کيس مغرور قرار ڏنو.[159][160]
اسڪندريه جو سوسيجينس، جيڪو قلوپطرہ جي درٻار جو هڪ عالم هو، نئين جولين ڪئلينڊر جي حساب ڪتاب ۾ سيزر جي مدد ڪئي، جيڪو 1 جنوري 45 ق.م تي نافذ ڪيو ويو.[161][162][163]
سيزر جو فورم ۾ 25 سيپٽمبر 46 ق.م تي قائم ڪيل وينس جينيٽرڪس جو مندر ۾ قلوپطرہ جو هڪ سونهري مجسمو نصب ڪيو ويو (جيڪو گهٽ ۾ گهٽ ٽئين صدي عيسويءَ تائين اتي موجود رهيو). اهڙيءَ طرح سيزر جي ٻار جي ماءُ کي سڌو سنئون رومين جي ديوي وينس سان ڳنڍيو ويو.[164][162][165] هيءُ مجسمو نفيس انداز سان مصري ديوي آئيسس کي به رومي مذهب سان ڳنڍيندو هو.[159]
قلوپطرہ جي روم ۾ موجودگي غالباً سيزر جي قتل کان هڪ مهينو اڳ منعقد ٿيندڙ لوپرڪاليا جي ميلي جي واقعن تي به اثرانداز ٿي.[166][167] ان موقعي تي مارڪ انٽوني سيزر جي مٿي تي شاهي تاج رکڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سيزر انڪار ڪري ڇڏيو. گهڻو امڪان آهي ته اهو هڪ رٿيل منظر هو، جنهن جو مقصد اهو جانچڻ هو ته رومي عوام هلينياتي طرز جي بادشاهت قبول ڪرڻ لاءِ ڪيترو تيار هو.[166][167]
ميلي ۾ موجود سسيرو طنزيه انداز ۾ پڇيو ته اهو تاج آخر ڪٿان آندو ويو هو، جيڪو ظاهر آهي ته بطليموسي راڻي قلوپطرہ ڏانهن اشارو هو، جنهن کان هو سخت نفرت ڪندو هو.[166][167]
سيزر کي مارچ جي آئيڊس (15 مارچ 44 ق.م) تي قتل ڪيو ويو، پر قلوپطرہ لڳ ڀڳ اپريل جي وچ تائين روم ۾ رهي، ان بيڪار اميد سان ته قيصريون کي سيزر جو قانوني وارث تسليم ڪيو ويندو.[168][169][170] پر سيزر جي وصيت ۾ سندس وڏي ڀيڻ جي پوٽي آڪٽيوين کي بنيادي وارث مقرر ڪيو ويو، ۽ تقريباً ساڳئي وقت، جڏهن آڪٽيوين اٽلي پهتو، قلوپطرہ به مصر واپس وڃڻ جو فيصلو ڪيو.[168][169][171] سسيرو جي هڪ خط جي بنياد تي اهو به تجويز ڪيو ويو آهي ته شايد انهيءَ وقت قلوپطرہ سيزر جي ٻئي ٻار سان پڻ حامله هئي؛ پر اها حمل آخرڪار ضايع ٿي وئي.[172] ڪجهه مهينن کان پوءِ بطليموس چوڏهون وفات ڪري ويو. هڪ روايت موجب[173] قلوپطرہ کيس زهر ڏياري قتل ڪرايو، جنهن کان پوءِ هن پنهنجي پٽ قيصريون کي پنهنجو گڏيل حڪمران مقرر ڪيو.[174][175][176][note 36]
آزادي ڏياريندڙن جي گهرو ويڙهه
[سنواريو]
آڪٽيوين، انٽوني ۽ مارڪس ايميليئس ليپيڊس 43 ق.م ۾ ٻي ٽرائيمويريٽ قائم ڪئي، جنهن ۾ انهن مان هر هڪ کي چونڊجي پنجن ورهين جي مدي لاءِ مقرر ڪيو ويو، ته جيئن جمهوريه ۾ ٻيهر نظم قائم ڪيو وڃي ۽ سيزر جي قاتلن کي انصاف جي ڪٽهڙي ۾ آندو وڃي.[178][179]
قلوپطرہ کي سيزر جي قاتلن مان هڪ گائيس ڪيسيوس لانگينس ۽ شام جي پروقونصل توڙي سيزر جي وفادار پبليئس ڪورنيليئس ڊولابيلا ٻنهي وٽان فوجي مدد جون درخواستون مليون.[178]
هن ڪيسيوس کي اهو عذر لکي موڪلڻ جو فيصلو ڪيو ته سندس بادشاهت کي تمام گهڻن اندروني مسئلن کي منهن ڏيڻو پئجي رهيو هو، جڏهن ته مصر ۾ سيزر طرفان ڇڏيل چارئي ليجن ڊولابيلا ڏانهن موڪليا.[178][180]
اهي فوجون فلسطين ۾ ڪيسيوس جي هٿ چڙهي ويون.[178][180]
جڏهن قلوپطرہ جو قبرص وارو گورنر سيراپيون ڪيسيوس جي پاسي هليو ويو ۽ کيس ٻيڙيون مهيا ڪيائين، تڏهن قلوپطرہ آڪٽيوين ۽ انٽوني جي ذاتي طور مدد ڪرڻ لاءِ پنهنجو بحري ٻيڙو کڻي يونان ڏانهن رواني ٿي. سندس ٻيڙين کي ڀونوچ سمنڊ جي هڪ طوفان ۾ سخت نقصان پهتو ۽ هوءَ جنگ ۾ مدد ڪرڻ لاءِ تمام دير سان پهتي.[178][181]
42 ق.م جي سرءُ تائين، انٽوني يونان ۾ فلپائي جي جنگ دوران سيزر جي قاتلن جي فوجن کي شڪست ڏئي چڪو هو، جنهن جي نتيجي ۾ ڪيسيوس ۽ بروٽس ٻنهي آپگهات ڪيو.[178][182]
42 ق.م جي پڇاڙيءَ تائين، آڪٽيوين رومي جمهوريه جي اولهندي اڌ جي گهڻي حصي تي قبضو حاصل ڪري ورتو هو، جڏهن ته انٽوني اوڀرندي اڌ تي قابض ٿي ويو، ۽ ليپيڊس گهڻي ڀاڱي پاسيرو ٿي ويو.[183]
41 ق.م جي اونهاري ۾ انٽوني اناطوليه جي طارسوس ۾ پنهنجو مرڪزي هيڊڪوارٽر قائم ڪيو ۽ ڪيترن ئي خطن وسيلي قلوپطرہ کي اتي اچڻ لاءِ گهرايو، پر هوءَ سندس سڏ کي رد ڪندي رهي، تان جو انٽوني جي ايلچي ڪوئنٽس ڊيليئس کيس اچڻ لاءِ راضي ڪيو.[184][185]
هيءَ ملاقات قلوپطرہ کي اها غلط فهمي دور ڪرڻ جو موقعو ڏئي ها ته هن گهرو ويڙهه دوران ڪيسيوس جي حمايت ڪئي هئي، ۽ ساڳئي وقت ليوانت ۾ علائقائي ڏي وٺ بابت به ڳالهه ٻولهه ٿي سگهي ها؛ پر انٽوني بلاشڪ راڻيءَ سان هڪ ذاتي ۽ رومانوي لاڳاپو قائم ڪرڻ جو پڻ خواهشمند هو.[186][185]
قلوپطرہ ٿالاميگوس ٻيڙيءَ ۾ ڪائڊنوس درياهه مان مٿي چڙهي طارسوس پهتي، جتي هن ٻيڙيءَ تي انٽوني ۽ سندس آفيسرن لاءِ لڳاتار ٻن راتين تائين شاندار ۽ شاهانه دعوتن جو بندوبست ڪيو.[187][188][note 37]
قلوپطرہ ڪيسيوس جي مبينا حامي هئڻ واري الزام کان پاڻ کي آجو ڪرائڻ ۾ ڪامياب ٿي، ۽ دليل ڏنائين ته هن حقيقت ۾ شام ۾ ڊولابيلا جي مدد ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي هئي. هن انٽوني کي ايفسس ۾ پنهنجي جلاوطن ڀيڻ ارسينوئي کي قتل ڪرائڻ لاءِ پڻ راضي ڪيو.[189][190]
قلوپطرہ جو قبرص وارو اڳوڻو باغي گورنر پڻ قتل ڪرائڻ لاءِ سندس حوالي ڪيو ويو.[189][191]
هيٺ مڪمل، بنا ڪنهن اختصار جي، ڪاپي-پيسٽ لائق سنڌي وڪي ٽيڪسٽ ترجمو ڏنو ويو آهي:
مارڪ انٽوني سان لاڳاپو
[سنواريو].jpg)
قلوپطرہ طارسوس مان رواني ٿيڻ کان اڳ انٽوني کي مصر اچڻ جي دعوت ڏني، جنهن جي نتيجي ۾ انٽوني نومبر 41 ق.م تائين اسڪندريه پهتو.[189][192] اسڪندريه جي ماڻهن انٽوني جي ڀرپور آجيان ڪئي؛ هڪ ته هن بطليموس ٻارهين کي ٻيهر اقتدار ۾ آڻڻ لاءِ بهادريءَ وارا ڪارناما سرانجام ڏنا هئا، ٻيو ته هو سيزر وانگر قبضي ڪندڙ فوج ساڻ کڻي مصر نه آيو هو.[193][194] مصر ۾ انٽوني انهيءَ شاهانه ۽ عيش ڀريءَ زندگيءَ مان لطف اندوز ٿيندو رهيو، جنهن جو نظارو هن طارسوس ۾ بيٺل قلوپطرہ جي ٻيڙيءَ تي ڪيو هو.[195][191] هن پنهنجي ماتحت آفيسرن، جهڙوڪ پبليئس وينٽيڊيئس باسس، هٿان پارٿين کي اناطوليه ۽ شام مان ڪڍرائي ڇڏيو.[194][196][197][note 38]
قلوپطرہ وڌيڪ وارث پيدا ڪرڻ لاءِ نهايت سوچ ويچار سان انٽوني کي پنهنجو ساٿي چونڊيو، ڇاڪاڻتہ سيزر جي وفات کان پوءِ کيس سڀ کان وڌيڪ طاقتور رومي شخصيت سمجهيو ويندو هو.[198] ٽرائيموير جي حيثيت سان حاصل اختيارن سبب انٽوني وٽ اڳوڻا بطليموسي علائقا، جيڪي ان وقت رومي قبضي هيٺ هئا، قلوپطرہ کي واپس ڏيڻ جو پڻ وسيع اختيار هو.[199][200] جيتوڻيڪ اهو واضح آهي ته 19 نومبر 38 ق.م تائين ڪليڪيا ۽ قبرص ٻئي قلوپطرہ جي قبضي هيٺ هئا، پر ممڪن آهي ته اهي علائقا اڳ ئي 41–40 ق.م جي سياري دوران، جڏهن هوءَ انٽوني سان گڏ هئي، سندس حوالي ڪيا ويا هجن.[199]
40 ق.م جي بهار ۾ انٽوني شام ۾ پيدا ٿيل مسئلن سبب مصر ڇڏي ويو، جتي سندس گورنر لوسيوس ڊيسيڊيئس ساڪسا کي قتل ڪيو ويو هو ۽ سندس فوج ڪوئنٽس لابيئنس پنهنجي قبضي ۾ وٺي ڇڏي هئي؛ لابيئنس اڳ ڪيسيوس جي ماتحت آفيسر رهي چڪو هو ۽ هاڻي پارٿي سلطنت جي خدمت ڪري رهيو هو.[201] قلوپطرہ انٽوني کي سندس فوجي مهم لاءِ 200 ٻيڙيون ڏنيون، جيڪي نون حاصل ڪيل علائقن جي عيوض ادائيگي پڻ هيون.[201] هوءَ 37 ق.م تائين انٽوني سان ٻيهر نه ملي، پر ٻنهي جي وچ ۾ خط و ڪتابت جاري رهي، ۽ ثبوتن مان معلوم ٿئي ٿو ته هن انٽوني جي ڇانوڻيءَ ۾ پنهنجو جاسوس پڻ رکيو هو.[201]
40 ق.م جي پڇاڙيءَ تائين قلوپطرہ جا جاڙا ٻار ڄاوا: هڪ پٽ، جنهن جو نالو اليگزينڊر هيليوس رکيو ويو، ۽ هڪ ڌيءَ، جنهن جو نالو قلوپطرہ سيليني ٻي رکيو ويو؛ انٽوني ٻنهي کي پنهنجا ٻار تسليم ڪيو.[202][203] هيليوس، يعني سج، ۽ سيليني، يعني چنڊ، سماجي نئين سر جوانيءَ جي هڪ نئين دور جي علامت هئا،[204] ۽ اهو پڻ ظاهر ڪندا هئا ته قلوپطرہ کي اميد هئي ته انٽوني پارٿين کي فتح ڪري سڪندر اعظم جا ڪارناما ورجائيندو.[194]
اوڀر ۾ مارڪ انٽوني جي پارٿي فوجي مهم پيروسين جنگ (41–40 ق.م) جي واقعن سبب متاثر ٿي، جيڪا سندس اقتدار جي خواهشمند زال فلويا آڪٽيوين خلاف ان اميد سان شروع ڪئي هئي ته سندس مڙس روم جو بنا ڪنهن مقابلي وارو اڳواڻ بڻجي وڃي.[204][205] اها تجويز ڏني وئي آهي ته فلويا انٽوني کي قلوپطرہ کان ڌار ڪرڻ چاهيو ٿي، پر اهو تڪرار اٽلي ۾ قلوپطرہ جي طارسوس ۾ انٽوني سان ملاقات کان به اڳ پيدا ٿي چڪو هو.[206]
فلويا ۽ انٽوني جي ڀاءُ لوسيوس انٽونيوس کي نيٺ آڪٽيوين پيروسيا، هاڻوڪي پيروگيا، اٽلي ۾ گهيري هيٺ آندو، جنهن کان پوءِ ٻنهي کي اٽلي مان جلاوطن ڪيو ويو. ان کان پوءِ فلويا انٽوني تائين پهچڻ جي ڪوشش دوران يونان جي سيڪيون ۾ وفات ڪري وئي.[207] سندس اوچتي وفات سيپٽمبر 40 ق.م ۾ اٽلي جي برنڊيسيئم ۾ آڪٽيوين ۽ انٽوني وچ ۾ ٺاهه جو سبب بڻي.[207][194]
جيتوڻيڪ برنڊيسيئم ۾ ٿيل ٺاهه آيوني سمنڊ جي اوڀر ۾ رومي جمهوريه جي علائقن تي انٽوني جي قبضي کي مضبوط ڪيو، پر ان ۾ اهو پڻ طئي ڪيو ويو ته هو اٽاليا، هسپانيا ۽ گال تان هٿ کڻندو ۽ آڪٽيوين جي ڀيڻ آڪٽاويا ننڍي سان شادي ڪندو، جيڪا قلوپطرہ لاءِ هڪ امڪاني مخالف هئي.[208][209]
ڊسمبر 40 ق.م ۾ قلوپطرہ هيروڊ کي اسڪندريه ۾ هڪ اوچتي مهمان ۽ پناهگير طور قبول ڪيو، جيڪو يهوديا جي اڻانگي صورتحال مان ڀڄي آيو هو.[210] انٽوني هيروڊ کي اتي ٽيٽراخ مقرر ڪيو هو، پر جلد ئي سندس پراڻي هسموني خاندان جي انٽيگونس ٻيون ميٽيٿيئس سان دشمني ٿي وئي.[210] انٽيگونس هيروڊ جي ڀاءُ ۽ ساٿي ٽيٽراخ فاسائيل کي قيد ڪري ڇڏيو هو، جنهن کي هيروڊ جي قلوپطرہ جي درٻار ڏانهن ڀڄڻ دوران قتل ڪيو ويو.[210]
قلوپطرہ هيروڊ کي هڪ فوجي عهدو ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي، پر هن انڪار ڪيو ۽ روم روانو ٿي ويو، جتي ٽرائيمويرن آڪٽيوين ۽ انٽوني کيس يهوديا جو بادشاهه مقرر ڪيو.[211] ان عمل هيروڊ ۽ قلوپطرہ کي ٽڪراءَ جي واٽ تي آڻي ڇڏيو، ڇاڪاڻتہ قلوپطرہ انهن اڳوڻن بطليموسي علائقن کي ٻيهر حاصل ڪرڻ چاهيو ٿي، جيڪي هاڻي سندس نئين هيروڊي بادشاهت جو حصو بڻيل هئا [211]
انٽوني ۽ قلوپطرہ جا لاڳاپا شايد ان وقت خراب ٿيا، جڏهن انٽوني نه رڳو آڪٽاويا سان شادي ڪئي، پر ساڻس ٻه ڌيئرون پڻ ڄڻايائين: 39 ق.م ۾ انٽونيا وڏي ۽ 36 ق.م ۾ انٽونيا ننڍي؛ ان کان سواءِ هن پنهنجو مرڪزي هيڊڪوارٽر ايٿنس منتقل ڪري ڇڏيو.[215] تنهن هوندي به، مصر ۾ قلوپطرہ جي حيثيت محفوظ هئي.[194] سندس مخالف هيروڊ يهوديا ۾ گهرو ويڙهه ۾ ڦاٿل هو، جنهن لاءِ کيس وڏي رومي فوجي مدد جي ضرورت هئي، پر کيس قلوپطرہ کان ڪا به مدد نه ملي.[215]
جيئن ته انٽوني ۽ آڪٽيوين جا ٽرائيموير طور اختيار 1 جنوري 37 ق.م تي ختم ٿي ويا هئا، تنهن ڪري آڪٽاويا ٽارنٽم ۾ هڪ ملاقات جو بندوبست ڪيو، جتي ٽرائيمويريٽ جي مدي کي سرڪاري طور 33 ق.م جي پڇاڙيءَ تائين وڌايو ويو.[216] آڪٽيوين طرفان ڏنل ٻن ليجنن ۽ آڪٽاويا طرفان اوڌر ڏنل هڪ هزار سپاهين سان گڏ انٽوني انتاڪيا روانو ٿيو، جتي هن پارٿين خلاف جنگ جون تياريون شروع ڪيون.[217]
انٽوني قلوپطرہ کي انتاڪيا گهرايو، ته جيئن هيروڊ جي بادشاهت ۽ سندس پارٿي فوجي مهم لاءِ مالي مدد جهڙن تڪڙن معاملن تي ڳالهه ٻولهه ڪئي وڃي.[217][218] قلوپطرہ پنهنجا ان وقت ٽن ورهين جا جاڙا ٻار انتاڪيا آندا، جتي انٽوني کين پهريون ڀيرو ڏٺو؛ ممڪن آهي ته انٽوني ۽ قلوپطرہ جي مستقبل بابت امڪاني منصوبن جي حصي طور کين پهريون ڀيرو هيليوس ۽ سيليني جا لقب پڻ اتي مليا هجن.[219][220]
اوڀر کي مستحڪم ڪرڻ لاءِ انٽوني نه رڳو قلوپطرہ جي حڪومت هيٺ علائقن کي وڌايو،[218] پر هن نوان حڪمران خاندان ۽ تابعدار حڪمران پڻ قائم ڪيا، جيڪي سندس وفادار هجن ها، پر آخرڪار سندس وفات کان پوءِ به قائم رهيا.[221][200][note 40]
هن بندوبست هيٺ قلوپطرہ کي ليوانٽ ۾ اڳوڻن بطليموسي علائقن جو وڏو حصو مليو، جنهن ۾ فينيقيا، يعني لبنان، جو تقريباً سمورو علائقو شامل هو؛ رڳو صور ۽ صيدا رومي قبضي هيٺ رهيا.[222][200][218] کيس بطليمائيس اڪو، هاڻوڪو عڪا، اسرائيل، پڻ مليو، جيڪو بطليموس ٻئي قائم ڪيو هو.[222]
سيليوسي خاندان سان سندس اباڻي لاڳاپن سبب، کيس مٿئين اورونٽس درياهه سان لڳندڙ ڪوئيلي-شام جو علائقو پڻ ڏنو ويو.[223][224] کيس فلسطين ۾ جيريحو جي چوڌاري علائقو به ڏنو ويو، پر هن اهو علائقو هيروڊ کي ٺيڪي تي واپس ڏئي ڇڏيو.[225][226]
نبطي بادشاهه ماليخوس پهريون، جيڪو هيروڊ جو سؤٽ هو، جي نقصان تي قلوپطرہ کي ڳاڙهي سمنڊ جي عقبه نار جي چوڌاري نبطي بادشاهت جو هڪ حصو پڻ ڏنو ويو، جنهن ۾ آئيلانا، هاڻوڪو عقبه، اردن، شامل هو.[227][226] اولهه ۾ قلوپطرہ کي لبيا جي سامونڊي ڪناري سان سائرين، ۽ گڏوگڏ رومي ڪريٽ ۾ ايتانوس ۽ اولوس ڏنا ويا.[228][218]
جيتوڻيڪ انهن علائقن جو انتظام اڃا تائين رومي آفيسرن جي هٿ هيٺ هو، پر انهن سندس بادشاهت کي مالا مال ڪيو، ۽ کيس 36 ق.م ۾ پنهنجن سڪن تي ٻن مختلف تاريخن کي گڏ درج ڪري هڪ نئين دور جي شروعات جو اعلان ڪرڻ تي آماده ڪيو.[229][230]
انٽوني طرفان سڌي رومي قبضي هيٺ علائقا ڇڏي بطليموسي بادشاهت کي وڌائڻ واري عمل کي سندس مخالف آڪٽيوين پنهنجي فائدي لاءِ استعمال ڪيو. هن روم ۾ انهيءَ عوامي جذبن کي هوا ڏني، جيڪي پنهنجي جمهوريه جي نقصان تي هڪ پرڏيهي راڻيءَ کي طاقتور بڻائڻ جي مخالفت ڪندا هئا.[231]
آڪٽيوين اها ڪهاڻي عام ڪئي ته انٽوني پنهنجي نيڪ سيرت رومي زال آڪٽاويا کي نظرانداز ڪري رهيو هو؛ هن آڪٽاويا ۽ پنهنجي زال ليويا ٻنهي کي ناقابل ڇهائپ جا غيرمعمولي حق ڏنا.[231]
ان کان لڳ ڀڳ 50 سال اڳ اسڪيپيو افريقانس جي ڌيءَ ڪورنيليا افريڪانا پهرين جيئري رومي عورت هئي، جنهن جي عزاز ۾ مجسمو قائم ڪيو ويو.[229] هاڻي آڪٽاويا ۽ ليويا جا مجسما پڻ قائم ڪيا ويا، جيڪي گهڻو امڪان آهي ته سيزر جي فورم ۾ سيزر طرفان قائم ڪرايل قلوپطرہ جي مجسمي سان مقابلي لاءِ لڳايا ويا هئا.[229]
36 ق.م ۾ قلوپطرہ پارٿي سلطنت تي حملي لاءِ ويندي انٽوني سان گڏ فرات درياهه تائين وئي.[232] ان کان پوءِ هوءَ مصر واپس موٽي آئي، شايد ان ڪري جو سندس حمل ڪافي اڳتي وڌي چڪو هو.[233] 36 ق.م جي اونهاري تائين هن بطليموس فلاڊيلفس کي جنم ڏنو، جيڪو سندس ٽيون ٻار ۽ انٽوني مان پيدا ٿيل ٻيو پٽ هو.[233][218]
36 ق.م ۾ انٽوني جي پارٿي فوجي مهم ڪيترن سببن ڪري مڪمل ناڪاميءَ ۾ بدلجي وئي، جن مان خاص طور آرمينيا جو آرٽاواسڊيس ٻيون جي غداري اهم هئي، جيڪو پارٿين جي پاسي هليو ويو.[234][200][235]
لڳ ڀڳ 30,000 سپاهي وڃائڻ کان پوءِ، جيڪو ڪرائي جي جنگ ۾ ڪراسس جي وڃايل سپاهين کان به وڌيڪ انگ هو ۽ جنهن بي عزتيءَ جو انٽوني بدلو وٺڻ جي اميد رکي هئي، هو نيٺ ڊسمبر ۾ بيريتوس، هاڻوڪي بيروت، لبنان ڀرسان ليوڪوڪومي پهتو. اتي هو سخت شراب نوشي ڪندو رهيو، تان جو قلوپطرہ سندس تباهه حال فوج لاءِ پئسا ۽ ڪپڙا کڻي پهتي.[234][236]
انٽوني روم واپس وڃڻ سان لاڳاپيل خطرن کان بچڻ چاهيو ٿي، تنهن ڪري هو قلوپطرہ سان گڏ پنهنجي نئين ڄاول پٽ کي ڏسڻ لاءِ واپس اسڪندريه روانو ٿيو.[234]
اسڪندريه جون عطائون
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اسڪندريه جون عطائون
جڏهن انٽوني 35 ق م ۾ پارٿين خلاف هڪ ٻي فوجي مهم جي تياري ڪري رهيو هو، جيڪا هن ڀيري سندن اتحادي آرمينيا جي بادشاھت خلاف هئي، تڏهن آڪٽاويا 2,000 فوجين سان گڏ ايٿنس پهتي، ظاهري طور انٽوني جي مدد ڪرڻ لاءِ، پر گهڻو امڪان آهي ته اها آڪٽاوين جي تيار ڪيل هڪ رٿ هئي ته جيئن انٽوني کي سندس فوجي ناڪامين سبب شرمسار ڪيو وڃي.[240][241][note 41] انٽوني اهي فوجي قبول ڪيا، پر آڪٽاويا کي هدايت ڪئي ته هوءَ ايٿنس کان اوڀر نه وڌي، جڏهن ته هو ۽ ڪليوپيٽرا گڏجي انطاڪيه روانا ٿيا، پر پوءِ اوچتو ۽ بغير ڪنهن واضح سبب جي فوجي مهم ڇڏي وري اسڪندريه موٽي آيا.[240][241] جڏهن آڪٽاويا روم موٽي، تڏهن آڪٽاوين پنهنجي ڀيڻ کي انٽوني جي ظلم جو شڪار بڻائي پيش ڪيو، جيتوڻيڪ هن انٽوني جي گهر ڇڏڻ کان انڪار ڪيو.[242][200] آڪٽاوين جو اعتماد وڌيڪ وڌيو، ڇاڪاڻتہ هن اولهه ۾ پنهنجن مخالفن کي ختم ڪري ڇڏيو، جن ۾ سڪسٽس پومپيوس ۽ ٽرائيمويريٽ جو ٽيون رڪن ليپيڊس پڻ شامل هو، جنهن کي سسلي ۾ بغاوت کان پوءِ نظر بند ڪيو ويو.[242][243][236]
ڊيلئس کي انٽوني جي سفير طور 34 ق م ۾ آرمينيا جي بادشاهه آرٽاواسديس ٻئي وٽ موڪليو ويو ته جيئن هڪ ممڪن شاديءَ جو اتحاد طئي ڪيو وڃي، جنهن تحت آرمينيائي بادشاهه جي ڌيءَ جي شادي انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا جي پٽ اليگزينڊر هيليوس سان ٿئي.[244][245] جڏهن اها تجويز رد ڪئي وئي، تڏهن انٽوني پنهنجي فوج سان آرمينيا تي چڙهائي ڪئي، سندن فوج کي شڪست ڏني ۽ بادشاهه سميت سڄي شاهي خاندان کي قيد ڪري ورتو.[244][246] ان کان پوءِ انٽوني اسڪندريه ۾ هڪ فوجي جلوس ڪڍيو، جيڪو رومي فتحي جلوس جي نقل هو. هو ڊائونسس جي لباس ۾ رتھ تي سوار ٿي شهر ۾ داخل ٿيو ۽ شاهي قيدين کي ڪليوپيٽرا جي آڏو پيش ڪيو، جيڪا چانديءَ جي چبوتري تي رکيل سونهري تخت تي ويٺي هئي.[244][247] روم ۾ هن واقعي کي سخت تنقيد جو نشانو بڻايو ويو، ڇاڪاڻتہ ان کي قديم رومي رسمن ۽ روايتن جي توهين سمجهيو ويو، جيڪي هڪ مصري راڻي جي خوشي لاءِ استعمال ڪيون ويون.[244]
فتح جي جلوس کان ٿوري ئي دير پوءِ جمنازيم ۾ ٿيل هڪ تقريب دوران، ڪليوپيٽرا پاڻ کي آئيسس جي روپ ۾ پيش ڪيو ۽ اعلان ڪيو ته هوءَ بادشاهن جي راڻي آهي، جڏهن ته سندس پٽ قيصرين کي بادشاهن جو بادشاهه قرار ڏنو ويو. اليگزينڊر هيليوس کي آرمينيا، ميڊيا ۽ پارٿيا جو بادشاهه مقرر ڪيو ويو، جڏهن ته ٻن سالن جي عمر واري بطليموس فلاڊيلفس کي شام ۽ ڪليڪيا جو بادشاهه قرار ڏنو ويو.[251][252][253] ڪليوپيٽرا سيليني ٻيون کي ڪريٽ ۽ سائرين عطا ڪيا ويا.[254][255] ممڪن آهي ته انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا هن ئي تقريب دوران شادي ڪئي هجي.[254][256][note 42] انٽوني روم ڏانهن هڪ رپورٽ موڪلي، جنهن ۾ انهن علائقائي دعوائن جي توثيق جي درخواست ڪئي وئي، جيڪي هاڻي اسڪندريه جون عطائون جي نالي سان مشهور آهن. آڪٽاوين ان کي پنهنجي سياسي پروپيگنڊا لاءِ عام ڪرڻ چاهيو، پر ٻنهي قونصلن، جيڪي انٽوني جا حامي هئا، ان کي عوام کان لڪائي ڇڏيو.[257][255]
34 ق م جي آخر ڌاري، انٽوني ۽ آڪٽاوين جي وچ ۾ سخت پروپيگنڊا جي جنگ شروع ٿي، جيڪا ڪيترن ئي سالن تائين جاري رهي.[258][255][154][note 43] انٽوني دعويٰ ڪئي ته سندس مخالف ليپيڊس کي غيرقانوني طور ٽرائيمويريٽ مان هٽايو ۽ کيس اٽلي ۾ فوج ڀرتي ڪرڻ کان روڪيو، جڏهن ته آڪٽاوين انٽوني تي الزام لڳايو ته هن آرمينيا جي بادشاهه کي غيرقانوني طور قيد ڪري رکيو، آڪٽاويا سان شادي برقرار هجڻ باوجود ڪليوپيٽرا سان شادي ڪئي، ۽ قيصرين کي قيصر جو وارث قرار ڏنو، جڏهن ته جائز وارث پاڻ آڪٽاوين هو.[258][255] هن پروپيگنڊا سان لاڳاپيل الزام، افواهون ۽ ڪهاڻيون ئي ڪليوپيٽرا بابت عوامي تصور کي آگسٽي دور جي ادب کان وٺي جديد دور جي مختلف ذريعن تائين گهڻو متاثر ڪن ٿيون.[259][260] ڪليوپيٽرا تي الزام لڳايو ويو ته هن يوناني-رومي دنيا ۾ جادو ۽ ٽوڻي وسيلي مارڪ انٽوني کي پنهنجي اثر هيٺ آندو، ۽ هوءَ هومر جي هيلن آف ٽراءِ وانگر تهذيب جي تباهي جو سبب بڻجي.[261] پليني وڏي پنهنجي قدرتي تاريخ ۾ دعويٰ ڪئي ته ڪليوپيٽرا هڪ ڀيري لکين سيسٽرس جي قيمت وارو موتي سرڪي ۾ حل ڪري رڳو هڪ دعوتي شرط کٽڻ لاءِ پي ويو.[262][263] انٽوني تي پرگامم جي لائبريري مان ڪتاب چوري ڪري اسڪندريه جي لائبريري کي ٻيهر ڀرڻ جو الزام بعد ۾ گائيس ڪيلويسيوس سابينس جي مڃيل من گهڙت ڪهاڻي ثابت ٿيو.[264]
23 فيبروري 33 ق م تي جاري ٿيل هڪ پاپائرس دستاويز (پاپائرس بِنگِن 45)، جيڪو بعد ۾ هڪ ممي کي ويڙهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو، شايد ڪليوپيٽرا جي پنهنجي هٿ جي لکڻي تي مشتمل آهي.[248][249] سرڪاري فرمان مصر ۾ يا ته ڪوئنٽس ڪيڪيليئس يا پبليئس ڪينيڊيوس ڪراسس،[note 44] جيڪو اڳوڻو رومي قونصل ۽ انٽوني جو ويجهو ساٿي هو ۽ ايڪٽيم جي جنگ ۾ سندس زميني فوجن جي اڳواڻي ڪندو، کي ڪجهه ٽيڪسن کان ڇوٽ ڏئي ٿو.[265][249] پاپائرس جي هيٺئين حصي ۾ ٻي هٿ جي لکڻي ۾ "ائين ئي ٿئي" يا "عمل ڪيو وڃي" (γινέσθωι - گِنيسٿوئي) لکيل آهي؛[note 45] ۽ ممڪن آهي ته اها راڻي جي پنهنجي دستخطي تصديق هجي، ڇاڪاڻتہ بطليموسي دور ۾ جعلسازي کان بچڻ لاءِ دستاويزن تي قانوني توثيق طور حڪمران جي هٿ سان تصديق ڪرڻ روايت هئي.[265][249]
ايڪٽيم جي جنگ
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ايڪٽيم جي جنگ
.jpg)
1 جنوري 33 ق م تي پنهنجي قونصلشپ جي پهرين ڏينهن رومي سينيٽ ۾ تقرير ڪندي، آڪٽاوين انٽوني تي الزام لڳايو ته هو پنهنجي مشرقي راڻي جو غلام بڻجي رومي آزادي ۽ رياست جي علائقائي سالميت کي تباهه ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي.[266] انٽوني ۽ آڪٽاوين جو گڏيل ايمپيريم 31 ڊسمبر 33 ق م تي ختم ٿيڻ کان اڳ، انٽوني قيصرين کي قيصر جو حقيقي وارث قرار ڏنو، جيئن آڪٽاوين جي حيثيت کي ڪمزور ڪري سگهجي.[266] 32 ق م ۾ انٽوني جا وفادار گائيس سوسيوس ۽ گنيئس ڊوميٽيوس آهينوباربس قونصل بڻيا. پهرئين قونصل آڪٽاوين، جيڪو هاڻي ڪنهن سرڪاري عهدي کان سواءِ هڪ خانگي شهري هو، خلاف سخت تقرير ڪئي ۽ سندس خلاف قانوني تجويزون پيش ڪيون.[265][267] ايندڙ سينيٽ اجلاس دوران آڪٽاوين هٿياربند محافظن سان گڏ سينيٽ ۾ داخل ٿيو ۽ قونصلن خلاف پنهنجا الزام پيش ڪيا.[265][268] هن عمل سبب ڊڄي، قونصل ۽ انٽوني جا حامي ٻه سؤ کان وڌيڪ سينيٽر ٻئي ڏينهن روم ڇڏي انٽوني سان وڃي مليا.[265][268][269]
32 ق م ۾ انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا گڏجي ايفيسس ويا، جتي ڪليوپيٽرا انٽوني کي انهن 800 جنگي ٻيڙين مان 200 ٻيڙيون مهيا ڪيون، جيڪي هن گڏ ڪيون هيون.[265] آڪٽاوين جي پروپيگنڊا کي صحيح ثابت ٿيڻ کان بچائڻ لاءِ آهينوباربس انٽوني کي قائل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ته ڪليوپيٽرا کي آڪٽاوين خلاف مهم مان الڳ رکيو وڃي.[270][271] پبليئس ڪينيڊيوس ڪراسس ان جي ابتڙ دليل ڏنو ته ڪليوپيٽرا جنگي خرچ برداشت ڪري رهي هئي ۽ هڪ قابل حڪمران هئي.[270][271] ڪليوپيٽرا انٽوني جي اها درخواست رد ڪري ڇڏي ته هوءَ مصر موٽي وڃي، ڇاڪاڻتہ سندس خيال ۾ يونان ۾ آڪٽاوين کي روڪي هوءَ مصر جو وڌيڪ مؤثر دفاع ڪري سگهندي.[270][271] يونان جي جنگ ۾ سندس شرڪت تي اصرار سبب ڪيترائي اهم رومي، جهڙوڪ آهينوباربس ۽ لوسيوس موناٽيوس پلانڪس، انٽوني کي ڇڏي آڪٽاوين سان وڃي مليا.[270][268]
32 ق م جي بهار ۾ انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا ايٿنس پهتا، جتي ڪليوپيٽرا انٽوني کي آڪٽاويا ڏانهن طلاق جو باضابطه اعلان موڪلڻ تي راضي ڪيو.[270][268][256] ان کان پوءِ پلانڪس آڪٽاوين کي صلاح ڏني ته هو ويسٽل ڪنوارين وٽ محفوظ رکيل انٽوني جي وصيت پنهنجي قبضي ۾ وٺي.[270][268][255] جيتوڻيڪ اهو مقدس ۽ قانوني حقن جي ڀڃڪڙي هئي، آڪٽاوين زبردستي اها وصيت ويسٽا جي مندر مان حاصل ڪئي ۽ ان کي انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا خلاف پروپيگنڊا جو اهم هٿيار بڻايو.[270][255] آڪٽاوين خاص طور تي اهي حصا نمايان ڪيا، جن ۾ قيصرين کي قيصر جو وارث قرار ڏنو ويو هو، اسڪندريه جون عطائون قانوني قرار ڏنيون ويون هيون، انٽوني جي خواهش هئي ته کيس روم بدران مصر ۾ ڪليوپيٽرا سان گڏ دفن ڪيو وڃي، ۽ اسڪندريه کي رومي جمهوريه جو نئون گاديءَ جو هنڌ بڻايو وڃي.[272][268][255] روم سان وفاداري ڏيکارڻ لاءِ آڪٽاوين آگسٽس جو مقبرو ڪيمپس مارٽيس ۾ تعمير ڪرائڻ شروع ڪيو.[268] 31 ق م ۾ قونصل چونڊجڻ سان سندس قانوني حيثيت پڻ وڌيڪ مضبوط ٿي وئي.[268] جڏهن انٽوني جي وصيت عام ٿي، تڏهن آڪٽاوين کي پنهنجي جنگ جو قانوني جواز ملي ويو، ۽ روم انٽوني تي نه، پر ڪليوپيٽرا خلاف جنگ جو اعلان ڪيو.[272][273][274][note 46] جنگ جو قانوني جواز ڪليوپيٽرا جي علائقائي فتوحات کان وڌيڪ ان ڳالهه تي ٻڌل هو ته انٽوني جي ٽرائيمويري اختيار ختم ٿيڻ کان پوءِ به هوءَ هڪ خانگي شهري کي فوجي مدد فراهم ڪري رهي هئي.[275]
انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا وٽ آڪٽاوين جي ڀيٽ ۾ وڏي سامونڊي ٻيڙين جي ٻيڙي هئي، پر سندن بحري فوج جا سڀئي عملي چڱيءَ ريت تربيت يافته نه هئا؛ ڪي شايد واپاري جهازن مان آيل هئا، جڏهن ته آڪٽاوين وٽ مڪمل پيشور بحري فوج موجود هئي.[276][271] انٽوني چاهيو ٿي ته ايڊرئياٽڪ سمنڊ پار ڪري ٽارينٽم يا برونڊيسيئم وٽ آڪٽاوين جو گهيرو ڪيو وڃي،[277] پر ڪليوپيٽرا، جيڪا بنيادي طور مصر جي دفاع بابت فڪرمند هئي، اٽلي تي سڌي حملي واري فيصلي کي رد ڪري ڇڏيو.[278][271] انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا يونان جي پاتراس ۾ سياري لاءِ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو، ۽ 31 ق م جي بهار ۾ هو ايڪٽيم پهتا، جيڪو امبراڪيان نار جي ڏاکڻي ڪناري تي واقع هو.[278][277]
ڪليوپيٽرا ۽ انٽوني کي ڪيترن اتحادي بادشاهن جي حمايت حاصل هئي، پر ڪليوپيٽرا اڳ ئي هيروڊ سان تڪرار ۾ هئي، ۽ يهوديه ۾ آيل زلزلي کيس مهم ۾ شامل نه ٿيڻ جو جواز مهيا ڪيو.[279] هنن ماليڪس پهريون جي حمايت پڻ وڃائي، جنهن جا بعد ۾ اهم فوجي نتيجا نڪتا.[280] 31 ق م جي اونهاري دوران ايڪٽيم ڀرسان ڪيترين جهيڙن ۾ انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا کي آڪٽاوين هٿان شڪست ملي، جڏهن ته انٽوني جو پراڻو ساٿي ڊيلئس[280] ۽ اتحادي بادشاهه اميئنٽاس آف گليٽيا ۽ پافلاگونيا جو ڊيوٽاروس پڻ آڪٽاوين سان وڃي مليا.[280] انٽوني جي ڪجهه ساٿين خشڪيءَ ڏانهن پوئتي هٽي سامونڊي جنگ ڇڏي ڏيڻ جي صلاح ڏني، پر ڪليوپيٽرا زور ڀريو ته سامونڊي مقابلو ڪيو وڃي ته جيئن آڪٽاوين جي بحري ٻيڙي مصر کان پري رهي.[281]
2 سيپٽمبر 31 ق م تي آڪٽاوين جي بحري فوج، جنهن جي قيادت مارڪس وپسانيوس اگرپا ڪري رهيو هو، ايڪٽيم جي جنگ ۾ انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا جي فوجن سان مقابلو ڪيو.[281][277][282] ڪليوپيٽرا پنهنجي جهنڊي واري ٻيڙي اينٽونيئس تي سوار هئي ۽ امبراڪيان نار جي منهن وٽ، ٻيڙي جي پٺئين حصي ۾، 60 ٻيڙين جي قيادت ڪري رهي هئي؛ شايد انٽوني جي آفيسرن کيس جنگ جي ميدان کان پري رکڻ لاءِ اهڙي ترتيب ڏني هئي.[281] انٽوني حڪم ڏنو هو ته سندن ٻيڙين تي سيل لڳل رهن ته جيئن دشمن جو تعاقب ڪرڻ يا ضرورت پوڻ تي ڀڄڻ آسان ٿئي. مصر جي حفاظت بابت هميشه فڪرمند رهندڙ ڪليوپيٽرا انهيءَ موقعي کي استعمال ڪندي وڏي جنگ واري علائقي مان حڪمت عملي سان نڪري پيلوپونيز ڏانهن رواني ٿي وئي.[283][284][285]
برسٽين لکي ٿو ته بعد وارن رومي ليکڪن ڪليوپيٽرا تي بزدلاڻي نموني انٽوني کي ڇڏي ڀڄڻ جو الزام لڳايو، پر حقيقت ۾ ٻيڙين تي سيل رکڻ جو اصل مقصد شايد گهيري کي ٽوڙڻ ۽ پنهنجي بحري ٻيڙي جو جيترو حصو بچائي سگهجي، اوترو بچائڻ هو.[285] انٽوني ڪليوپيٽرا جي پٺيان ويو ۽ سندس ٻيڙي تي، جيڪا پنهنجي نمايان ٽائيرين واڱڻائي رنگ جي سيلن سبب سڃاتي ويندي هئي، سوار ٿيو، ۽ ٻئي جنگ ڇڏي ٽينارون ڏانهن روانا ٿي ويا.[283] ٻڌايو وڃي ٿو ته ٽن ڏينهن جي هن سامونڊي سفر دوران انٽوني ڪليوپيٽرا سان ڳالهائڻ کان پاسو ڪندو رهيو، تانجو ٽينارون ۾ سندس خادماڻين کيس ساڻس ڳالهائڻ لاءِ آماده ڪيو.[286] ايڪٽيم جي جنگ ڪليوپيٽرا ۽ انٽوني جي روانگي کان پوءِ به 3 سيپٽمبر جي صبح تائين جاري رهي، جنهن کان پوءِ وڏي تعداد ۾ آفيسر، سپاهي ۽ اتحادي بادشاهه آڪٽاوين سان وڃي مليا.[286][284][287]
زوال ۽ موت
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪليوپيٽرا جو موت
جڏهن آڪٽاوين ايٿنس تي قبضو ڪري ورتو، تڏهن انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا مصر جي پيرائيٽونيون ۾ لٿا.[286][181] ان کان پوءِ ٻئي جدا جدا رستن ڏانهن روانا ٿيا: انٽوني وڌيڪ فوج گڏ ڪرڻ لاءِ سائرين ويو، جڏهن ته ڪليوپيٽرا اسڪندريه جي بندرگاهه ڏانهن وئي، جيئن مخالف ڌر کي گمراهه ڪري سگهجي ۽ يونان ۾ ٿيل ڪارروائين کي فتح طور پيش ڪري سگهجي.[286] کيس خوف هو ته ايڪٽيم جي جنگ جي نتيجي بابت خبر بغاوت جو سبب بڻجي سگهي ٿي.[289] اهو پڪ سان معلوم ناهي ته هن وقت هن واقعي آرٽاواسديس ٻئي کي قتل ڪرايو ۽ سندس سر سندس مخالف، ميڊيا اٽروپيٽيني جي آرٽاواسديس پهرئين، ڏانهن موڪليو هو يا نه، جيئن ساڻس اتحاد قائم ڪري سگهجي.[290][291]
لوسيوس پيناريوس، جيڪو انٽوني پاران سائرين جو گورنر مقرر ڪيل هو، انٽوني جا قاصد سندس درٻار ۾ پهچڻ کان اڳ ئي اها خبر حاصل ڪري ورتي ته آڪٽاوين ايڪٽيم جي جنگ کٽي چڪو هو.[290] پيناريوس انهن قاصدن کي قتل ڪرائي ڇڏيو ۽ پوءِ آڪٽاوين جي پاسي ٿي ويو، ۽ پنهنجي ڪمان هيٺ چئن ليجنن کي، جن کي انٽوني حاصل ڪرڻ چاهيو ٿي، آڪٽاوين حوالي ڪري ڇڏيو.[290] اها خبر ٻڌڻ کان پوءِ انٽوني لڳ ڀڳ آپگهات ڪري ڇڏيو هو، پر سندس عملي جي آفيسرن کيس روڪي ورتو.[290] اسڪندريه ۾ هن فاروس ٻيٽ تي هڪ اڪيلائيءَ وارو گهر ٺهرايو، جنهن کي هن فلسفي ايٿنس جي ٽائمن جي نالي پٺيان ٽائمنيئن سڏيو، جيڪو پنهنجي تلخ مزاجي ۽ انسان دشمني لاءِ مشهور هو.[290] هيروڊ، جنهن ايڪٽيم جي جنگ کان پوءِ ذاتي طور انٽوني کي صلاح ڏني هئي ته هو ڪليوپيٽرا سان غداري ڪري، آڪٽاوين سان ملڻ ۽ انٽوني سان وفاداريءَ سبب بادشاهت تان دستبردار ٿيڻ لاءِ روڊس ويو.[292] آڪٽاوين سندس تقرير ۽ وفاداريءَ جي جذبي کان متاثر ٿيو، تنهنڪري هن کيس يهوديه ۾ پنهنجي عهدي تي قائم رهڻ ڏنو، جنهن سان انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا وڌيڪ اڪيلائيءَ ۾ پئجي ويا.[292]
31 ق م جي اونهاري جي پڇاڙيءَ تائين شايد ڪليوپيٽرا انٽوني کي بار سمجهڻ لڳي هئي، جڏهن هن مصر پنهنجي پٽ قيصرين حوالي ڪري ملڪ ڇڏڻ جي تياري ڪئي.[293] ڪليوپيٽرا جو منصوبو هو ته تخت سندس حوالي ڪري، پنهنجي بحري ٻيڙي کي ڀونوچ سمنڊ مان ڳاڙهي سمنڊ ڏانهن وٺي وڃي ۽ پوءِ ڪنهن پرڏيهي بندرگاهه، شايد ڀارت ڏانهن رواني ٿئي، جتي هوءَ ڪجهه وقت آرام ۽ بحاليءَ ۾ گذاري سگهي.[293][291] پر اهي منصوبا آخرڪار ان وقت ختم ٿي ويا، جڏهن آڪٽاوين جي شام واري گورنر ڪوئنٽس ڊيڊئس جي صلاح تي ماليڪس پهرئين، هيروڊ سان ٿيل جنگ ۾ پنهنجن نقصانن جو بدلو وٺڻ لاءِ، جيڪا گهڻو ڪري ڪليوپيٽرا شروع ڪرائي هئي، ڪليوپيٽرا جي بحري ٻيڙي کي ساڙي ڇڏيو.[293][291] ڪليوپيٽرا وٽ مصر ۾ رهڻ ۽ آڪٽاوين سان ڳالهين کان سواءِ ٻيو ڪو رستو نه رهيو.[293] جيتوڻيڪ گهڻو امڪان آهي ته اها بعد واري آڪٽاوين نواز پروپيگنڊا هئي، پر ٻڌايو ويو ته هن وقت ڪليوپيٽرا مختلف زهرن جي اثرن کي قيدين ۽ پنهنجي نوڪرن تي به آزمائڻ شروع ڪيو.[294]
ڪليوپيٽرا قيصرين کي ايفيبي جي صفن ۾ شامل ڪرايو، ۽ ڪوپٽوس مان مليل 21 سيپٽمبر 31 ق م واري تاريخ رکندڙ هڪ شاهدي تختي جي اُڀريل نقشن سان گڏ، اهو ظاهر ٿيو ته ڪليوپيٽرا هاڻي پنهنجي پٽ کي مصر جو اڪيلو حڪمران بڻائڻ لاءِ تيار ڪري رهي هئي.[295] ايڪتا ڏيکارڻ لاءِ انٽوني پڻ فلويا مان پنهنجي پٽ مارڪس انٽونيوس انٽيلس کي ساڳئي وقت ايفيبي ۾ داخل ڪرايو.[293] ان کان پوءِ انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا طرفان جدا جدا پيغام ۽ سفير آڪٽاوين ڏانهن موڪليا ويا، جيڪو اڃا روڊس ۾ موجود هو، جيتوڻيڪ لڳي ٿو ته آڪٽاوين رڳو ڪليوپيٽرا کي جواب ڏنو.[294] ڪليوپيٽرا درخواست ڪئي ته سندس ٻارن کي مصر ورثي ۾ ڏنو وڃي ۽ انٽوني کي مصر ۾ جلاوطنيءَ جي حالت ۾ رهڻ جي اجازت ملي؛ هن آڪٽاوين کي مستقبل ۾ رقم ڏيڻ جي آڇ ڪئي ۽ فوراً کيس قيمتي تحفا موڪليا.[294][291] جڏهن ڪليوپيٽرا ڌمڪي ڏني ته هوءَ پاڻ کي ۽ اڳ ۾ تعمير هيٺ مقبري ۾ موجود پنهنجي وڏي خزاني کي ساڙي ڇڏيندي، تڏهن آڪٽاوين پنهنجو سفارتڪار ٿيرسوس سندس ڏانهن موڪليو.[296] ٿيرسوس کيس صلاح ڏني ته جيڪڏهن هوءَ انٽوني کي قتل ڪري ڇڏي ته سندس جان بچائي ويندي، پر جڏهن انٽوني کي ان جي خراب نيت جو شڪ ٿيو، تڏهن هن سفارتڪار کي ڪوڙا هڻايا ۽ ڪنهن به ٺاهه کان سواءِ آڪٽاوين ڏانهن واپس موڪلي ڇڏيو.[297]
ڊگهي ڳالهين مان ڪو نتيجو نه نڪتو، تنهنڪري آڪٽاوين 30 ق م جي بهار ۾ مصر تي حملو ڪرڻ لاءِ روانو ٿيو،[298] ۽ رستي ۾ فينيشيا ۾ بطليمائس وٽ ترسيو، جتي سندس نئين اتحادي هيروڊ سندس فوج لاءِ تازو سامان مهيا ڪيو.[299] آڪٽاوين ڏکڻ ڏانهن وڌيو ۽ تيزيءَ سان پيلوسيئن تي قبضو ڪري ورتو، جڏهن ته ڪارنيليئس گالس، جيڪو سائرين کان اوڀر طرف وڌي رهيو هو، پيرائيٽونيون ڀرسان انٽوني جي فوج کي شڪست ڏني.[300][301] آڪٽاوين تيزيءَ سان اسڪندريه ڏانهن وڌيو، پر انٽوني موٽي آيو ۽ شهر جي هپوڊروم کان ٻاهر آڪٽاوين جي ٿڪل فوج تي هڪ ننڍڙي فتح حاصل ڪئي.[300][301] پر 1 آگسٽ 30 ق م تي انٽوني جي بحري ٻيڙي آڪٽاوين آڏو هٿيار ڦٽا ڪيا، جنهن کان پوءِ سندس گهوڙي سوار فوج به هٿيار ڦٽا ڪري ڇڏيا.[300][284][302]
ڪليوپيٽرا پاڻ کي پنهنجين ويجهي خادماڻين سان گڏ پنهنجي مقبري ۾ لڪايو ۽ انٽوني ڏانهن پيغام موڪليو ته هن آپگهات ڪري ڇڏيو آهي.[300][303][304] نااميديءَ ۾ انٽوني پنهنجي پيٽ ۾ خنجر هڻي آپگهات ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي.[300][284][291] پلوتارخ موجب، جڏهن کيس ڪليوپيٽرا وٽ سندس مقبري ۾ آندو ويو تڏهن هو اڃا مرڻ واري حالت ۾ هو؛ هن کيس چيو ته هو عزت سان مري رهيو آهي ۽ آڪٽاوين جي ساٿي گائيس پروڪوليئس تي آڪٽاوين جي ٻين ساٿين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڀروسو ڪري سگهجي ٿو.[300][305][306] پر اهو پروڪوليئس ئي هو، جيڪو ڏاڪڻ وسيلي سندس مقبري ۾ داخل ٿيو ۽ راڻيءَ کي حراست ۾ ورتائين، جنهن سان هوءَ پاڻ کي پنهنجي خزاني سان گڏ ساڙڻ کان محروم ٿي وئي.[307][308] ان کان پوءِ ڪليوپيٽرا کي اجازت ڏني وئي ته هوءَ انٽوني جي لاش کي خوشبو لڳائي محفوظ ڪري ۽ پنهنجي مقبري ۾ دفن ڪري، جنهن کان پوءِ کيس محل ڏانهن وٺي ويا.[307][291]
آڪٽاوين 1 آگسٽ 30 ق م تي اسڪندريه ۾ داخل ٿيو، محل تي قبضو ڪيائين ۽ ڪليوپيٽرا جي ٽن ننڍن ٻارن کي پنهنجي قبضي ۾ ورتائين.[307][309] ليوي موجب، جڏهن ڪليوپيٽرا آڪٽاوين سان ملي، تڏهن هن صاف لفظن ۾ چيو: "مون کي فتحي جلوس ۾ نه گهمايو ويندو" (ou thriambéusomai)، جيڪو سندس اصل لفظن جو هڪ ناياب محفوظ ٿيل مثال آهي.[310][311] آڪٽاوين کيس زندهه رکڻ جو واعدو ڪيو، پر سندس بادشاهت بابت پنهنجن ايندڙ منصوبن جي ڪا وضاحت نه ڏني.[312] جڏهن هڪ جاسوس کيس ٻڌايو ته آڪٽاوين ٽن ڏينهن اندر کيس ۽ سندس ٻارن کي روم منتقل ڪرڻ جو ارادو رکي ٿو، تڏهن هن آپگهات جي تياري ڪئي، ڇاڪاڻتہ هوءَ پنهنجي ڀيڻ ارسينوئي وانگر رومي فتحي جلوس ۾ نمائش لاءِ آڻڻ نه ٿي چاهي.[312][284][291] اهو واضح ناهي ته ڪليوپيٽرا جو آپگهات 12 آگسٽ 30 ق م تي، 39 ورهين جي عمر ۾، محل اندر ٿيو يا سندس مقبري ۾. چيو وڃي ٿو ته سندس خادماڻيون ايراس ۽ چارميئن پڻ ساڻس گڏ هيون ۽ ٻنهي به آپگهات ڪيو.[312][313]
چيو وڃي ٿو ته آڪٽاوين هن نتيجي تي ڪاوڙيو، پر پوءِ به هن ڪليوپيٽرا کي شاهي شان سان انٽوني جي ڀرسان سندن مقبري ۾ دفن ڪرايو.[312][314][315] ڪليوپيٽرا جي طبيب اولمپوس سندس موت جو ڪارڻ بيان نه ڪيو، جيتوڻيڪ عام عقيدو اهو آهي ته هن پاڻ کي ايسپ يا مصري ڪوبرا کان ڏنگرايو، جنهن جي زهر سبب سندس موت ٿيو.[316][317][291] پلوتارخ اها ڪهاڻي بيان ڪري ٿو، پر پوءِ ٻڌائي ٿو ته زهر جسم ۾ داخل ڪرڻ لاءِ هڪ اوزار (κνῆστις، knêstis، 'ڪنڊو، پنير ڪڻ وارو اوزار') استعمال ڪيو ويو، جنهن سان چمڙي تي رهڙ ڏني وئي؛ ڊائو موجب هن زهر سوئي سان جسم ۾ وڌو، جڏهن ته اسٽرابو ڪنهن قسم جي مرهم جو امڪان ظاهر ڪيو.[318][317][319][note 47] هوريس ان عام عقيدي جي تصديق ڪري ٿو ته اهو هڪ زهريلو نانگ هو، پر هو چوي ٿو ته نانگ هڪ نه پر ڪيترائي هئا (سرپينٽس، 'نانگ').[320] ورجل پڻ ڪيترن نانگن واري ڳالهه سان متفق آهي.[321] اها ڳالهه ۽ هوريس جو بيان ٻئي ظاهر ڪن ٿا ته شايد هي عقيدو آڪٽاوين جي پروپيگنڊا مان پيدا ٿيو هو.[322] سندس لاش ڀرسان ڪو به زهريلو نانگ نه مليو، پر سندس ٻانهن تي ننڍڙا سوراخ هئا، جيڪي شايد سوئيءَ سان ڪيا ويا هئا.[316][319][315]
پنهنجن آخري گهڙين ۾ ڪليوپيٽرا فيصلو ڪيو ته قيصرين کي مٿئين مصر ڏانهن موڪليو وڃي، شايد انهيءَ منصوبي سان ته هو ڪوشي نوبيا، ايٿوپيا يا ڀارت ڏانهن ڀڄي وڃي.[323][324][301] آڪٽاوين جڏهن کيس بادشاهه طور تسليم ڪرڻ جي پڪ ڏني، تڏهن قيصرين واپس اسڪندريه آيو. آڪٽاوين کيس لڳ ڀڳ 29 آگسٽ 30 ق م تي قتل ڪرائي ڇڏيو.[325][326][327][note 48] فلسفي آريئس ڊيڊيمس آڪٽاوين کي اهو چئي قائل ڪيو ته دنيا ۾ رڳو هڪ قيصر لاءِ جاءِ هئي.[328][329][note 49] بطليموسي بادشاهت جي زوال کان پوءِ رومي صوبي مصر جو قيام ٿيو،[330][284][331][note 50] جنهن سان هلينياتي دور جي پڄاڻي ٿي.[332][333][note 51] جنوري 27 ق م ۾ آڪٽاوين جو نالو بدلائي آگسٽس ("عزت وارو") رکيو ويو، ۽ هن آئيني اختيار گڏ ڪيا، جن کيس پهريون رومي شهنشاهه بڻايو ۽ رومي سلطنت جي پرنسپيٽ واري دور جي شروعات ڪئي.[334]
ڪليوپيٽرا جي بادشاهت ۽ حڪمران طور سندس ڪردار
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪليوپيٽرا جي حڪمراني#ڪليوپيٽرا جي بادشاهت هيٺ مصر
مقدونيائي حڪمرانن جي روايت تي عمل ڪندي، ڪليوپيٽرا مصر ۽ قبرص سميت ٻين علائقن تي هڪ مطلق حڪمران طور حڪومت ڪئي، ۽ پنهنجي بادشاهت جي اڪيلي قانون ٺاهيندڙ هئي.[336] هوءَ پنهنجي سلطنت ۾ سڀ کان وڏي مذهبي اختياري پڻ هئي ۽ مصري ۽ يوناني گهڻديوتا عقيدن جي ديوتائن لاءِ ٿيندڙ مذهبي رسمن جي صدارت ڪندي هئي.[337] هن مصري ۽ يوناني ديوتائن لاءِ ڪيترن مندرن جي تعمير جي نگراني ڪئي،[338] مصر جي يهودين لاءِ هڪ عبادتگاهه ٺهرائي، ۽ اسڪندريه جو قيصاريئم پڻ تعمير ڪرايو، جيڪو سندس سرپرست ۽ محبوب جوليس سيزر جي مذهبي پوڄا لاءِ وقف هو.[339][340]
ڪليوپيٽرا پنهنجي سلطنت جي انتظامي معاملن ۾ سڌيءَ طرح شامل رهندي هئي،[341] ۽ پنهنجي حڪمراني جي شروعات ۾ ڏڪار دوران شاهي اناج گهرن کي بک وگهي متاثر ماڻهن ۾ کاڌو ورهائڻ جو حڪم ڏئي قحط جهڙن بحرانن کي منهن ڏنو.[342] هڪ مطالعي ۾ تجويز ڏني وئي ته آتش فشاني ڦاٽن سبب ناڪاري آبهوا پيدا ٿي، جنهن ڪليوپيٽرا جي زوال ۾ حصو ورتو،[343] جيتوڻيڪ ٻين محققن هن مفروضي بابت شڪ ظاهر ڪيو آهي.[344] جيتوڻيڪ سندس انتظام هيٺ حڪمي معيشت عملي حقيقت کان وڌيڪ هڪ مثالي تصور هئي،[345] حڪومت ڪجهه شين لاءِ قيمتن تي ضابطا، محصول ۽ رياستي هڪ هٽي لاڳو ڪرڻ، پرڏيهي ڪرنسين لاءِ مقرر مٽاسٽا اگهه طئي ڪرڻ، ۽ پوک ۽ لاباري جي موسمن دوران هارين کي سندن ڳوٺن ۾ رهڻ لاءِ مجبور ڪندڙ سخت قانون لاڳو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي.[346][347][348] ظاهر ٿيندڙ مالي ڏکيائين سبب ڪليوپيٽرا پنهنجن سڪن جي ڌاتوءَ جي خالص مقدار گهٽائي ڇڏي؛ انهن ۾ چاندي ۽ ڪانسي جا سڪا شامل هئا، پر سندس ڪجهه اڳوڻن، ڏورانهن بطليموسي حڪمرانن جي سڪن وانگر سون جا سڪا شامل نه هئا.[349]
ورثو
[سنواريو]اولاد ۽ جانشين
[سنواريو]
سندس آپگهات کان پوءِ ڪليوپيٽرا جا ٽي بچي ويل ٻار، ڪليوپيٽرا سيليني ٻين، سڪندر هيليوس ۽ بطليموس فلاڊيلفس، روم موڪليا ويا، جتي آڪٽاوين جي ڀيڻ آڪٽاويا ننڍي، جيڪا سندن پيءُ جي اڳوڻي زال هئي، سندن سرپرست بڻي.[354][355] ڪليوپيٽرا سيليني ٻي ۽ سڪندر هيليوس 29 ق م ۾ آڪٽاوين جي رومي فتحي جلوس ۾ موجود هئا.[354][220] ان کان پوءِ سڪندر هيليوس ۽ بطليموس فلاڊيلفس جي قسمت اڻڄاتل آهي.[354][220] آڪٽاويا ڪليوپيٽرا سيليني ٻينءَ جي مڱڻي يوبا ٻئين سان ڪرائي، جيڪو يوبا پهرئين جو پٽ هو؛ يوبا پهرئين جي پومپيءَ جي حمايت سبب سندس اتر آفريقي نوميڊيا جي بادشاهت کي جوليس سيزر 46 ق م ۾ رومي صوبو بڻائي ڇڏيو هو.[356][355][309]
شهنشاهه آگسٽس 25 ق م ۾ سندن شاديءَ کان پوءِ يوبا ٻئي ۽ ڪليوپيٽرا سيليني ٻيءَ کي موريتانيا جا نوان حڪمران مقرر ڪيو، جتي هنن قديم ڪارٿيجي شهر يول کي پنهنجي نئين گاديءَ جو هنڌ بڻايو ۽ ان جو نالو بدلائي قيصريه موريتانيه رکيو، جيڪو هاڻوڪو شرشال، الجزائر آهي.[356][220] ڪليوپيٽرا سيليني ٻيءَ پنهنجي ماءُ جي اسڪندريه واري شاهي درٻار مان ڪيترن اهم عالمن، فنڪارن ۽ صلاحڪارن کي قيصريه گهرايو، جيڪو هاڻي هلينياتي يوناني ثقافت سان ڀرجي چڪو هو.[357] هن پنهنجي بطليموسي (ٽالمئي) خانداني ورثي جي اعزاز ۾ پنهنجي پٽ جو نالو پڻ موريتانيا جو بطليموس رکيو.[358][359]
ڪليوپيٽرا سيليني ٻي لڳ ڀڳ ت. 5 ق م ۾ وفات ڪئي، ۽ جڏهن يوبا ٻيو 23/24ع ۾ مري ويو ته سندس پٽ بطليموس (ٽالمي) سندس جانشين ٿيو.[358][360] پر بطليموس (ٽالمي) کي آخرڪار رومي شهنشاهه ڪاليگولا 40ع ۾ قتل ڪرائي ڇڏيو، شايد انهيءَ بهاني سان ته بطليموس (ٽالمي) غيرقانوني طور پنهنجا شاهي سڪا جاري ڪيا هئا ۽ اهڙا شاهي نشان استعمال ڪيا هئا، جيڪي رومي شهنشاهه لاءِ مخصوص هئا.[361][362] موريتانيا جو بطليموس بطليموسي گهراڻي جو آخري ڄاتل حڪمران هو، جيتوڻيڪ ٽين صديءَ جي بحران دوران مختصر مدت واري پالميريني سلطنت جي راڻي زينوبيا پاڻ کي ڪليوپيٽرا جو اولاد قرار ڏنو.[363][364] ڪليوپيٽرا لاءِ وقف مذهبي پوڄا 373ع تائين به موجود هئي، جڏهن پيٽيسينوفي نالي آئسز جي ڪتاب جي هڪ مصري ليکڪ وضاحت ڪئي ته هن "ڪليوپيٽرا جي تصوير تي سون جو تهه چاڙهيو."[365]
رومي ادب ۽ تاريخ نويسي
[سنواريو]
جيتوڻيڪ رومي تاريخ نويسي جي لڳ ڀڳ پنجاهه قديم تصنيفن ۾ ڪليوپيٽرا جو ذڪر ملي ٿو، پر انهن مان گهڻيون رڳو ايڪٽيم جي جنگ، سندس آپگهات ۽ سندس ذاتي خامين بابت آگسٽس جي دور جي پروپيگنڊا تي ٻڌل مختصر بيانن تائين محدود آهن.[367] جيتوڻيڪ اها ڪليوپيٽرا جي سوانح عمري نه آهي، پر پهرين صدي عيسويءَ ۾ پلوتارخ لکيل انٽوني جي حياتي ڪليوپيٽرا جي زندگيءَ بابت سڀ کان وڌيڪ مڪمل بچيل احوال مهيا ڪري ٿي.[368][369][370] پلوتارخ ڪليوپيٽرا کان لڳ ڀڳ هڪ صدي پوءِ جيئرو هو، پر هن بنيادي ذريعن تي ڀروسو ڪيو، جهڙوڪ ايمفيسا جو فلوٽاس، جنهن کي بطليموسي شاهي محل تائين رسائي هئي، ڪليوپيٽرا جو ذاتي طبيب اولمپوس، ۽ مارڪ انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا جو ويجهو ساٿي ڪوئنٽس ڊيليئس.[371] پلوتارخ جي تصنيف ۾ ڪليوپيٽرا بابت آگسٽس واري روايتي نظرئي سان گڏ، جيڪو سندس دور ۾ معياري حيثيت اختيار ڪري چڪو هو، اهڙا ذريعا پڻ شامل هئا، جيڪي هن روايت کان ٻاهر هئا، جهڙوڪ اکين ڏٺن شاهدن جون شاهديون.[368][370]
پهرين صدي عيسويءَ جو يهودي رومي مورخ يوسيفس، هيروڊ اعظم سان ڪليوپيٽرا جي سفارتي لاڳاپن وسيلي سندس زندگيءَ بابت اهم معلومات مهيا ڪري ٿو.[372][373] پر هيءَ تصنيف گهڻو ڪري هيروڊ جي يادگيرين ۽ دمشق جو نڪولاس جي جانبدار بيان تي ٻڌل آهي، جيڪو يهوديه وڃڻ کان اڳ اسڪندريه ۾ ڪليوپيٽرا جي ٻارن جو استاد هو ۽ پوءِ هيروڊ جي درٻار ۾ صلاحڪار ۽ وقائع نگار طور ڪم ڪيائين.[372][373] سرڪاري عملدار ۽ مورخ ڪيسيئس ڊائو پاران ٽين صدي عيسويءَ جي شروعات ۾ لکيل رومي تاريخ، جيتوڻيڪ هلينياتي دور جي پڇاڙيءَ جي پيچيدگين کي مڪمل طور نه سمجهي سگهي، پر ڪليوپيٽرا جي حڪمرانيءَ واري دور جي لڳاتار تاريخ پيش ڪري ٿي.[372]
ڊي بيلو اليگزينڊرينو ۾، جيڪا سيزر جي فوج ۾ خدمتون سرانجام ڏيندڙ هڪ اڻڄاتل عملي آفيسر جي يادگيرين تي ٻڌل آهي، ڪليوپيٽرا جو ذڪر تمام ٿورو ملي ٿو.[377][378][379][note 53] سسرو، جيڪو ڪليوپيٽرا کي ذاتي طور سڃاڻندو هو، پنهنجي تحريرن ۾ سندس غير سازگار تصوير پيش ڪئي.[377] آگسٽس جي دور جي ليکڪن ورجل، هوريس، پروپرٽيوس ۽ اووڊ ڪليوپيٽرا بابت حڪمران رومي حڪومت جي منظور ڪيل منفي نظرين کي وڌيڪ هٿي ڏني،[377][380] جيتوڻيڪ ورجل ڪليوپيٽرا کي رومانويت ۽ رزميائي ميلوڊراما جي علامت طور پڻ پيش ڪيو.[381][note 54] هوريس پڻ ڪليوپيٽرا جي آپگهات کي هڪ مثبت فيصلو قرار ڏنو،[382][380] ۽ اها سوچ وچئين دور جي پڇاڙي ۾ جيفري چوسر وٽ به قبوليت ماڻي.[383][384]
مورخ اسٽرابو، ويليئس، ويليريس ميڪسمس، پليني وڏو ۽ اپيان، جيتوڻيڪ پلوتارخ، يوسيفس يا ڊائو جيترا تفصيلي احوال نه ڏنا، پر هنن ڪليوپيٽرا جي زندگيءَ بابت اهڙا تفصيل محفوظ ڪيا، جيڪي ٻين تاريخي ماخذن ۾ نه بچي سگهيا هئا.[377][note 55] همعصر بطليموسي سڪن تي موجود لکتون ۽ ڪجهه مصري پاپائرس دستاويز ڪليوپيٽرا جي پنهنجي نقطه نظر کي ظاهر ڪن ٿا، پر رومي ادبي تصنيفن جي ڀيٽ ۾ هي مواد تمام محدود آهي.[377][385][note 56] ڪليوپيٽرا جي ناٺي يوبا ٻئي جي حڪم تي تيار ڪيل ٽٽل ڦٽل ليبيڪا اهڙي تاريخي مواد جي موجودگيءَ جو اشارو ڏئي ٿي، جيڪو شايد ڪليوپيٽرا جي نقطه نظر جي حمايت ڪندو هو.[377]
شايد ڪليوپيٽرا جي عورت هجڻ سبب کيس قديم مصر ۽ يوناني-رومي دنيا بابت قديم، وچئين دور ۽ جديد تاريخ نويسيءَ ۾ هڪ ثانوي، يا ڪڏهن ڪڏهن غير اهم، شخصيت طور پيش ڪيو ويو.[386] مثال طور، مورخ رونالڊ سائيم دعويٰ ڪئي ته هوءَ سيزر لاءِ گهڻي اهميت نه رکندي هئي، ۽ آڪٽاوين جي پروپيگنڊا سندس اهميت کي حد کان وڌيڪ وڌائي پيش ڪيو.[386] جيتوڻيڪ عام تصور ڪليوپيٽرا کي هڪ انتهائي دلڪش عورت جو آهي، پر سندس رڳو ٻه ڄاتل جنسي ساٿي هئا: سيزر ۽ انٽوني، جيڪي ان دور جا سڀ کان نمايان رومي هئا ۽ شايد اهي ئي سندس خاندان جي بقا کي يقيني بڻائي سگهيا ٿي.[387][388] پلوتارخ ڪليوپيٽرا کي جسماني حسن کان وڌيڪ مضبوط شخصيت ۽ دلڪش حاضر جوابيءَ واري عورت طور بيان ڪيو آهي.[389][5][390][note 57]
ثقافتي عڪاسيون
[سنواريو]قديم فن ۾ عڪاسيون
[سنواريو]مجسما
[سنواريو]
ڪليوپيٽرا کي مختلف قديم فن پارن ۾، مصري، هلينياتي-يوناني ۽ رومي اسلوبن ۾ ڏيکاريو ويو.[393] بچي ويل فن پارن ۾ مجسما، ڌڙ جا مجسما، اُڀريل نقش ۽ جاري ڪيل سڪا شامل آهن،[393][366] ان سان گڏ قديم اُڪريل ڪيميو پڻ،[394] جهڙوڪ هڪ ڪيميو، جنهن ۾ ڪليوپيٽرا ۽ انٽوني کي هلينياتي اسلوب ۾ ڏيکاريو ويو آهي ۽ جيڪو هاڻي برلن جي آلٽس ميوزيم ۾ رکيل آهي.[374] ڪليوپيٽرا جون همعصر تصويرون بطليموسي مصر جي اندر به ٺاهيون ويون ۽ ٻاهر به. مثال طور، روم جي وينس جينيٽرڪس جي مندر اندر ڪليوپيٽرا جو هڪ وڏو سون سان ملمع ڪيل ڪانسيءَ جو مجسمو موجود هو؛ اهو پهريون ڀيرو هو جو ڪنهن زندهه شخص جو مجسمو ڪنهن رومي مندر ۾ ديوتا جي مجسمي ڀرسان رکيو ويو.[164][395] اهو مجسمو سيزر اتي نصب ڪرايو ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽين صدي عيسويءَ تائين مندر ۾ موجود رهيو؛ شايد سيزر جي سرپرستيءَ سبب اهو محفوظ رهيو، جيتوڻيڪ آگسٽس اسڪندريه ۾ ڪليوپيٽرا کي ڏيکاريندڙ فن پارا نه هٽايا ۽ نه تباهه ڪيا.[396][397]
رومي اسلوب ۾ ڪليوپيٽرا جو قدِ آدم مجسمو روم ڀرسان ويا ڪاسيا سان لڳ ٽومبا ڊاء نيرون وٽان مليو، ۽ هاڻي ويٽيڪن عجائب گهرن جي حصي ميوزيو پيو-ڪليمنٽينو ۾ رکيل آهي.[374][375][376] پلوتارخ پنهنجي انٽوني جي حياتي ۾ لکيو ته آگسٽس انٽوني جا عوامي مجسما ڊهرائي ڇڏيا، پر ڪليوپيٽرا جا مجسما سندس موت کان پوءِ محفوظ رهيا، ڇاڪاڻتہ سندس دوست آرڪيبيئس شهنشاهه کي 2,000 ٽيلنٽ ڏئي کيس اهي تباهه ڪرڻ کان روڪيو.[398][365][314]
1950ع واري ڏهاڪي کان عالمن ۾ اهو بحث هلي رهيو آهي ته ڇا ايسڪوئلائن وينس—جيڪو 1874ع ۾ روم جي ايسڪوئلائن ٽڪري تي دريافت ٿيو ۽ ڪيپيٽولين عجائب گهرن جي پلازو ڊيئي ڪونسرواتوري ۾ رکيل آهي—ڪليوپيٽرا جي عڪاسي آهي يا نه. هن راءِ جو بنياد مجسمي جي وارن جي بناوٽ ۽ چهري جي خاصيتن، مٿي تي ڏسڻ ۾ ايندڙ شاهي ڊائڊيم، ۽ بنياد جي چوڌاري ويڙهيل يورائيئس مصري ڪوبرا تي آهي.{{sfn|Pina Polo|2013|pp=186, 194, footnote 10}[399] هن نظرئي جا مخالف دليل ڏين ٿا ته هن مجسمي جو چهرو برلن واري شبيهه جي چهري کان وڌيڪ سنهو آهي ۽ اهو امڪان گهٽ آهي ته ڪليوپيٽرا کي اگهاڙي ديوي وينس يا يوناني افرودائٽي طور ڏيکاريو وڃي ها.[392][400][399] پر هڪ مصري مجسمي ۾ کيس ديوي آئسز طور ڏيکاريو ويو،[401] جڏهن ته سندس ڪجهه سڪن تي هوءَ وينس-افرودائٽي طور ڏيکاريل آهي.[402][403] ٽارسوس ۾ انٽوني سان ملڻ وقت هن پاڻ کي افرودائٽيءَ جي لباس ۾ پڻ سينگاريو هو.[188] عام طور ايسڪوئلائن وينس کي پهرين صدي ق م جي پاسيٽيليس واري مڪتب جي ڪنهن يوناني اصل فن پارَي جي پهرين صدي عيسويءَ جي وچ واري رومي نقل سمجهيو وڃي ٿو.[400]
سڪن تي شبيهون
[سنواريو]
ڪليوپيٽرا جي حڪمرانيءَ دوران جاري ٿيل بچي ويل سڪن ۾ سندس هر حڪومتي سال، يعني 51 کان 30 ق م تائين، جا نمونا شامل آهن.[405] ڪليوپيٽرا، جيڪا پنهنجي نالي سان سڪا جاري ڪندڙ اڪيلي بطليموسي راڻي هئي، لڳ ڀڳ پڪ سان پنهنجي ساٿي سيزر کي اها ترغيب ڏني ته هو پنهنجي تصوير پنهنجي سڪن تي رکڻ وارو پهريون زندهه رومي بڻجي.[402][note 58] ڪليوپيٽرا پهرين پرڏيهي راڻي هئي، جنهن جي تصوير رومي ڪرنسي تي ظاهر ٿي.[406] انٽوني سان سندس شاديءَ واري دور جا سڪا، جن تي انٽوني جي تصوير پڻ آهي، راڻيءَ کي پنهنجي مڙس جهڙي ئي نمايان عقابي نڪ ۽ اڳتي نڪتل ٺوڏيءَ سان ڏيکارين ٿا.[407] اهڙيون هڪجهڙيون چهري جون خاصيتون هڪ فني رواج جي پيروي ڪنديون هيون، جنهن وسيلي شاهي جوڙي جي گڏيل هم آهنگي ڏيکاري ويندي هئي.[393]
انهن خاص سڪن تي سندس مضبوط ۽ لڳ ڀڳ مرداڻيون چهري جون خاصيتون مصري يا هلينياتي اسلوبن ۾ سندس وڌيڪ هموار، نرم ۽ شايد مثالي بڻايل سنگتراشيل تصويرن کان نمايان طور مختلف آهن.[393][408][409] سڪن تي سندس مرداڻيون چهري جون خاصيتون سندس پيءُ بطليموس ٻارھون اوليٽس سان هڪجهڙيون آهن،[410][95] ۽ شايد سندس بطليموسي اڳواڻ ارسينوئي ٻي (316–260 ق م)[393][411] ۽ ان کان به اڳين راڻين جهڙوڪ حتشپسوت ۽ نفرتيتي جي تصويرن سان پڻ مشابهت رکن ٿيون.[409] ممڪن آهي ته سياسي ضرورت سبب انٽوني جي چهري کي نه رڳو ڪليوپيٽرا جي چهري سان، پر سندس انهن مقدونيائي يوناني اڳواڻن سان پڻ هم آهنگ بڻايو ويو، جن بطليموسي گهراڻي جو بنياد وڌو هو، جيئن هو سندس رعيت آڏو شاهي خاندان جو جائز رڪن ڏسجي.[393]
سڪن تي لکتون يونانيءَ ۾ آهن، پر اهي يوناني سڪن جي ملڪي حالت بدران رومي سڪن واري فاعل حالت ۾ لکيل آهن، ۽ اکرن کي يوناني سڪن تي رواجي افقي يا عمودي ترتيب بدران سڪي جي ڪنارن سان گول شڪل ۾ رکيو ويو آهي.[393] سندن سڪن جون اهي خاصيتون رومي ۽ هلينياتي ثقافت جي ميلاپ کي ظاهر ڪن ٿيون، ۽ شايد سندن رعيت لاءِ هڪ اهڙو بيان پڻ هيون—جيڪو جديد عالمن لاءِ اڃا مبهم آهي—ته انٽوني يا ڪليوپيٽرا مان ڪنهن کي ٻئي تي برتري حاصل هئي.[393] ڊيانا ڪلائنر جو دليل آهي ته ڪليوپيٽرا، پنهنجي مڙس انٽوني سان گڏ ٻٽي تصوير واري هڪ سڪي تي، پاڻ کي ٻين شبيهن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مرداڻو ڏيکاريو ۽ هڪ هلينياتي حڪمران کان وڌيڪ قابل قبول رومي تابع راڻي جهڙو بڻايو.[408] ڪليوپيٽرا اصل ۾ انٽوني سان تعلق کان اڳ وارن سڪن تي به اهڙو مرداڻو روپ اختيار ڪيو هو، جهڙوڪ شام ۽ ليوانٽ ڏانهن سندس مختصر جلاوطنيءَ دوران اشقلون جي سڪا ٺاهڻ واري مرڪز تي جاري ٿيل سڪا؛ جوان فليچر موجب اها سندس پنهنجي پيءُ جهڙي ڏسڻ ۽ مرد بطليموسي حڪمران جي جائز جانشين طور ظاهر ٿيڻ جي ڪوشش هئي.[95][412]
مختلف سڪا، جهڙوڪ 37 ق م ۾ انٽوني سان ڪليوپيٽرا جي شاديءَ کان ڪجهه وقت پوءِ جاري ٿيل چانديءَ جو ٽيٽراڊراخم، کيس شاهي ڊائڊيم ۽ 'ميلن' طرز جي وارن سان ڏيکارين ٿا.[412] هن وارن جي بناوٽ ۽ ڊائڊيم جو گڏيل روپ ٻن بچي ويل سنگ مرمر جي سنگتراشيل مٿن ۾ پڻ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.[413][366][414][note 59] هن وارن جي بناوٽ ۾ وارن کي پوئتي چوٽيءَ ۾ ٻڌي ڳنڍ ٺاهيو ويندو هو؛ اها ساڳي بناوٽ سندس بطليموسي اڳواڻ ارسينوئي ٻي ۽ بيرينائڪي ٻي پنهنجن سڪن تي اختيار ڪئي هئي[415] 46–44 ق م ۾ سندس روم جي دوري کان پوءِ رومي عورتن ۾ اها بناوٽ وارن جي هڪ مشهور بناوٽ بڻجي وئي، پر آگسٽس جي قدامت پسند حڪمرانيءَ دوران ان کي ڇڏي وڌيڪ سادي ۽ سنجيده بناوٽ اختيار ڪئي وئي.[413][414]
يوناني-رومي ڌڙ جا مجسما ۽ مٿا
[سنواريو]
ڪليوپيٽرا جي بچي ويل يوناني-رومي اسلوب جي ڌڙ جي مجسمن ۽ مٿن مان،[note 60] "برلن ڪليوپيٽرا" جي نالي سان سڃاتل سنگتراشي، جيڪا آلٽس ميوزيم جي انٽيڪن زاملونگ برلن واري گڏجاڻيءَ ۾ رکيل آهي، مڪمل نڪ رکي ٿي، جڏهن ته "ويٽيڪن ڪليوپيٽرا" جي نالي سان سڃاتل مٿو، جيڪو ويٽيڪن عجائب گهرن ۾ رکيل آهي، خراب ٿيل آهي ۽ ان جو نڪ غائب آهي.[416][417][418][note 61] برلن ڪليوپيٽرا ۽ ويٽيڪن ڪليوپيٽرا ٻنهي وٽ شاهي ڊائڊيم ۽ هڪجهڙيون چهري جون خاصيتون آهن، ۽ ممڪن آهي ته اهي ڪڏهن وينس جينيٽرڪس جي مندر ۾ رکيل سندس ڪانسيءَ جي مجسمي جي چهري سان مشابهت رکنديون هجن.[417][419][418][note 62]
ٻنهي مٿن جي تاريخ پهرين صدي ق م جي وچ واري دور سان لڳائي وئي آهي ۽ اهي اٽلي ۾ ويا اپيا سان لڳ رومي ڳوٺاڻن محلاتن مان مليا، جڏهن ته ويٽيڪن ڪليوپيٽرا ڪوئنٽيليئي جي محل مان کوٽي ڪڍي وئي.[416][418][note 63] فرانسسڪو پينا پولو لکي ٿو ته ڪليوپيٽرا جا سڪا سندس تصوير کي پڪ سان پيش ڪن ٿا ۽ هو دعويٰ ڪري ٿو ته برلن واري مٿي جي سنگتراشيل شبيهه جي سڃاڻپ ان جي هڪجهڙي پاسيري چهري، پوئتي ڳنڍ ۾ ٻڌل وارن، ڊائڊيم ۽ وريل نڪ جي بنياد تي ڪليوپيٽرا طور تصديق ٿيل آهي.[420][note 64]
ڪليوپيٽرا جي هڪ ٽين سنگتراشيل شبيهه، جنهن کي عالم اصلي تسليم ڪن ٿا، الجزائر جي شرشال جي آثار قديمه عجائب گهر ۾ محفوظ آهي.[397][350][351] هن شبيهه ۾ شاهي ڊائڊيم ۽ برلن ۽ ويٽيڪن وارن مٿن جهڙيون چهري جون خاصيتون آهن، پر ان جي وارن جي بناوٽ وڌيڪ منفرد آهي ۽ ممڪن آهي ته اها اصل ۾ ڪليوپيٽرا جي ڌيءَ ڪليوپيٽرا سيليني ٻيءَ کي ڏيکاري ٿي.[351][421][214][note 39] مصري اسلوب ۾ ڳجهه جي مٿي واري پوشاڪ پاتل ڪليوپيٽرا جو ممڪن پيرين سنگ مرمر مان ٺهيل مجسمو ڪيپيٽولين عجائب گهرن ۾ رکيل آهي.[422] اهو روم ۾ آئسز جي هڪ مقدس ماڳ ڀرسان دريافت ٿيو ۽ پهرين صدي ق م سان لاڳاپيل آهي؛ ان جو بنياد يا ته رومي آهي يا هلينياتي-مصري.
ڪليوپيٽرا جون ٻيون ممڪن سنگتراشيل عڪاسيون لنڊن جي برٽش ميوزيم ۾ رکيل چُن پٿر مان ٺهيل هڪ شبيهه پڻ شامل آهن، جيڪا شايد رڳو سندس روم جي سفر دوران سندس ساٿين مان ڪنهن عورت کي ڏيکاري ٿي.[374][413] هن شبيهه ۾ عورت جون چهري جون خاصيتون ٻين شبيهن سان هڪجهڙيون آهن، جن ۾ نمايان عقابي نڪ پڻ شامل آهي، پر وٽس شاهي ڊائڊيم ناهي ۽ وارن جي بناوٽ به مختلف آهي.[374][413] پر برٽش ميوزيم وارو مٿو، جيڪو ڪنهن وقت مڪمل مجسمي جو حصو هو، ممڪن آهي ته ڪليوپيٽرا کي سندس زندگيءَ جي ڪنهن ٻي مرحلي ۾ ڏيکاري، ۽ شايد ڪليوپيٽرا جي انهيءَ ڪوشش کي پڻ ظاهر ڪري، جنهن ۾ هن شاهي نشانين، يعني ڊائڊيم، جي استعمال کي ڇڏي جمهوري روم جي شهرين لاءِ پاڻ کي وڌيڪ قبول جوڳو بڻائڻ گهريو.[413] ڊيوئن ڊبليو. رولر جو خيال آهي ته برٽش ميوزيم وارو مٿو، قاهره جي مصري عجائب گهر، ڪيپيٽولين عجائب گهرن ۽ موريس نهمن جي خانگي گڏجاڻيءَ ۾ موجود مٿن سان گڏ، جيتوڻيڪ برلن واري شبيهه جهڙيون چهري جون خاصيتون ۽ وارن جون بناوتون رکي ٿو، پر شاهي ڊائڊيم نه هجڻ سبب اهي گهڻو امڪان شاهي درٻار جي ميمبرن يا ڪليوپيٽرا جي مشهور وارن جي بناوٽ جي نقل ڪندڙ رومي عورتن کي ڏيکارين ٿا.[423]
ويٽيڪن ڪليوپيٽرا جو پاسيرو ڏيک
پهرين صدي ق م جي وچ واري ڪليوپيٽرا، "ميلن" طرز جي وارن ۽ مٿي تي پاتل هلينياتي شاهي ڊائڊيم سان؛ هاڻي آلٽس ميوزيم ۾ رکيل.[374]
برلن ڪليوپيٽرا جو پاسيرو ڏيک
.jpg)
چٽسالي (پينٽنگ)
[سنواريو].jpg)
.jpg)
اٽلي جي پومپئي ۾ مارڪس فابيئس روفس جي گهر اندر پهرين صدي ق م جي وچ واري ٻئي اسلوب جي هڪ ڀت-چٽسالي ۾ ديوي وينس کي وڏن مندرن جي دروازن ڀرسان هڪ ڪيوپڊ کي جهليل ڏيکاريو ويو آهي، جيڪا گهڻو امڪان ڪليوپيٽرا کي سندس پٽ قيصرين سان گڏ وينس جينيٽرڪس طور ڏيکاري ٿي.[400][425] هن چٽساليءَ جو حڪم گهڻو امڪان سيپٽمبر 46 ق م ۾ سيزر جي فورم اندر وينس جينيٽرڪس جي مندر جي اڏاوت سان هم وقت ڏنو ويو، جتي سيزر ڪليوپيٽرا کي ڏيکاريندڙ سون سان ملمع ڪيل مجسمو نصب ڪرايو هو.[400][425] ممڪن آهي ته اهو مجسمو سندس سنگتراشيل فن ۾ عڪاسين سان گڏ پومپئيءَ جي هن چٽساليءَ جو پڻ بنياد بڻيو هجي.[400][426]
چٽساليءَ ۾ ڏيکاريل عورت پنهنجي مٿي تي شاهي ڊائڊيم پاتل آهي ۽ سندس شڪل ويٽيڪن ڪليوپيٽرا سان حيرت انگيز نموني مشابهت رکي ٿي؛ ويٽيڪن واري سنگ مرمر جي مجسمي جي کاٻي ڳل تي اهڙا ممڪن نشان پڻ موجود آهن، جتان شايد ڪيوپڊ جو ٻانهن ٽٽي ڌار ٿي ويو هو.[400][418][note 65] چٽساليءَ وارو ڪمرو ان جي مالڪ ڀت اڏائي بند ڪري ڇڏيو هو، شايد 30 ق م ۾ آڪٽاوين جي حڪم تي قيصرين جي قتل جي ردعمل طور، ڇاڪاڻتہ نئين رومي حڪومت هيٺ ڪليوپيٽرا جي پٽ جون عوامي عڪاسيون نامناسب سمجهيون وڃن ها.[400][427]
سندس سونهري ڊائڊيم جي پٺيان، جنهن تي ڳاڙهو جواهر لڳل آهي، هڪ نيم شفاف پردو آهي، جنهن جون سلوٽون راڻيءَ جي پسند ڪيل "ميلن" طرز جي وارن جي بناوٽ جو اشارو ڏين ٿيون.[428][note 66] سندس هاٿي ڏند جهڙي اڇي چمڙي، گول چهرو، ڊگهو عقابي نڪ ۽ وڏيون گول اکيون اهي خاصيتون هيون، جيڪي ديوتائن جي رومي ۽ بطليموسي عڪاسين ٻنهي ۾ عام هيون. رولر تصديق ڪري ٿو ته "ان ڳالهه ۾ ٿورو ئي شڪ نظر اچي ٿو ته هيءَ فورم يوليئم ۾ وينس جي مندر جي دروازن آڏو ڪليوپيٽرا ۽ قيصرين جي عڪاسي آهي، ۽ انهيءَ حيثيت ۾ اها راڻيءَ جي اڪيلي بچي ويل همعصر چٽسالي بڻجي ٿي."[400]
پومپئيءَ مان مليل هڪ ٻي چٽسالي، جيڪا پهرين صدي عيسويءَ جي شروعات سان لاڳاپيل آهي ۽ جيوسيپي ٻئي جي گهر ۾ موجود آهي، ممڪن آهي ته ڪليوپيٽرا کي پنهنجي پٽ قيصرين سان گڏ ڏيکاري ٿي؛ ٻنهي شاهي ڊائڊيم پاتل آهن، جڏهن ته هوءَ ٽيڪ ڏئي ليٽيل آهي ۽ آپگهات ڪندي زهر واپرائي رهي آهي.[432][288][note 67] شروعات ۾ سمجهيو ويو ته هيءَ چٽسالي ڪارٿيجي امير عورت سوفونيسبا کي ڏيکاري ٿي، جنهن ٻي پوني جنگ (218–201 ق م) جي پڇاڙيءَ ڌاري پنهنجي محبوب ماسينيسا، نوميڊيا جي بادشاهه، جي چوڻ تي زهر پي آپگهات ڪيو.[432] ان کي ڪليوپيٽرا جي عڪاسي سمجهڻ جي حمايت ۾ ڏنل دليلن ۾ سندس گهراڻي ۽ نوميڊيائي شاهي خاندان جي وچ ۾ مضبوط لاڳاپو شامل آهي؛ ماسينيسا ۽ بطليموس اٺون فزڪون هڪ ٻئي جا ساٿي رهيا هئا، ۽ ڪليوپيٽرا جي پنهنجي ڌيءَ نوميڊيائي شهزادي يوبا ٻئي سان شادي ڪئي هئي.[432]
جڏهن هيءَ چٽسالي ٺاهي وئي، تڏهن سوفونيسبا به وڌيڪ اڻڄاتل شخصيت هئي، جڏهن ته ڪليوپيٽرا جو آپگهات گهڻو وڌيڪ مشهور هو.[432] چٽساليءَ ۾ اسپ نانگ موجود ناهي، پر ڪيترن رومين جو خيال هو ته کيس زهر زهريلي نانگ جي چڪ کان سواءِ ڪنهن ٻئي طريقي سان مليو هو.[433] چٽساليءَ جي پٺئين ڀت تي ٻٽي دروازن جو هڪ جوڙو، جيڪو تصوير ۾ ڏيکاريل ماڻهن کان تمام گهڻو مٿي رکيل آهي، اسڪندريه ۾ ڪليوپيٽرا جي مقبري جي بيان ڪيل بناوٽ جو اشارو ڏئي ٿو.[432] هڪ مرد خادم مصنوعي مصري واڳون جو وات جهلي بيٺو آهي، جيڪو ممڪن آهي ته ڪنهن نفيس ٿالهيءَ جو دستو هجي، جڏهن ته ڀرسان بيٺل ٻيو مرد ٽوگا پاتل رومي نموني سان سينگاريل آهي.[432]
1818ع ۾ اٽلي جي ٽيوولي، لاتسيو ڀرسان هيڊرين جي ولا اندر سيراپس جي مندر مان هڪ هاڻي گم ٿي ويل اينڪاسٽڪ چٽسالي ملي، جنهن ۾ ڪليوپيٽرا کي آپگهات ڪندي ڏيکاريو ويو هو، جڏهن هڪ اسپ نانگ سندس اگهاڙي سيني کي چڪي رهيو هو.[429] 1822ع ۾ ڪيل ڪيميائي تجزيي تصديق ڪئي ته چٽساليءَ جو مادو هڪ ڀاڱو موم ۽ ٻه ڀاڱا رال مان ٺهيل هو.[429] ٻڌايو ويو ته ڪليوپيٽرا جي اگهاڙي جسم ۽ سندس ڪپڙي تي رنگ جي ٿولهه فيوم جي ممي شبيهن جي چٽسالين جهڙي هئي.[434] جان سارٽين پاران 1885ع ۾ ڇپيل هڪ فولادي اُڪير، جنهن ۾ آثار قديمه جي رپورٽ مطابق چٽسالي ڏيکاريل آهي، ڪليوپيٽرا کي آخري هلينياتي دور واري مصر جا اصل ڪپڙا ۽ زيور پاتل ڏيکاري ٿي،[435] ۽ گڏوگڏ بطليموسي حڪمرانن وارو ڪرڻن وارو تاج پڻ، جيئن سندن پنهنجي پنهنجي حڪمرانيءَ دوران جاري ٿيل مختلف سڪن تي موجود شبيهن ۾ نظر اچي ٿو.[431] ڪليوپيٽرا جي آپگهات کان پوءِ آڪٽاوين هڪ چٽسالي ٺهرائڻ جو حڪم ڏنو، جنهن ۾ کيس نانگ کان چڪ کائيندي ڏيکاريو ويو، ۽ روم ۾ پنهنجي فتحي جلوس دوران ڪليوپيٽرا جي بدران اها تصوير نمائش لاءِ پيش ڪيائين.[434][323][298] ڪليوپيٽرا جي موت واري اها شبيهي چٽسالي شايد انهن بيشمار فن پارن ۽ خزانن مان هئي، جيڪي شهنشاهه هيڊرين پنهنجي خانگي ولا جي سينگار لاءِ روم مان کڻي ويو هو، جتي اها هڪ مصري مندر مان ملي.[429][note 68]
اٽلي جي هرڪيولينيم مان مليل پهرين صدي عيسويءَ جي هڪ رومي تختيءَ واري چٽسالي ممڪن آهي ته ڪليوپيٽرا کي ڏيکاري ٿي.[37][436] ان ۾ هوءَ شاهي ڊائڊيم پاتل آهي، سندس ڳاڙها يا ڳاڙهاڻ مائل ناسي وار پوئتي ڳنڍ ۾ ٻڌل آهن،[note 69] موتين سان جڙيل وارن جا پن،[437] ۽ گوليءَ جهڙن لڙڪندڙ حصن واريون واليون پاتل اٿس؛ سندس چهري ۽ ڳچيءَ جي اڇي چمڙي ڪاري گهري پسمنظر جي مقابلي ۾ نمايان نظر اچي ٿي.[37] سندس وار ۽ چهري جون خاصيتون برلن ۽ ويٽيڪن جي سنگتراشيل شبيهن سان گڏ سندس سڪن تي موجود تصويرن سان به مشابهت رکن ٿيون.[37] پومپئيءَ جي باغ واري گهر ۾ نيري مٿي واري پٽي پاتل عورت جو هڪ تمام گهڻو مشابهت رکندڙ چٽيل ڌڙ مصري اسلوب جون عڪاسيون، جهڙوڪ يوناني اسلوب وارو اسفنڪس، ڏيکاري ٿو ۽ ممڪن آهي ته اهو ساڳئي فنڪار ٺاهيو هجي.[37]
پورٽلينڊ گلدان
[سنواريو]
پورٽلينڊ گلدان، آگسٽس واري دور سان لاڳاپيل هڪ رومي ڪيميو شيشو جو گلدان، جيڪو هاڻي برٽش ميوزيم ۾ رکيل آهي، ممڪن آهي ته ان ۾ ڪليوپيٽرا کي انٽوني سان گڏ ڏيکاريو ويو هجي.[438][440] هن تشريح موجب، ڪليوپيٽرا کي انٽوني کي جهلي پاڻ ڏانهن ڇڪيندي ڏسي سگهجي ٿو، جڏهن ته سندس ٽنگن جي وچان هڪ نانگ، يعني اسپ، مٿي اڀري رهيو آهي، ايروس مٿان ترندو پيو وڃي، ۽ انٽونيائي خاندان جو مبينا اڳواڻ انٽون مايوسيءَ سان ڏسي رهيو آهي ته سندس نسل مان انٽوني کي تباهيءَ ڏانهن وٺي وڃجي رهيو آهي.[438][439] گلدان جي ٻئي پاسي ممڪن آهي ته آڪٽاويا جو منظر هجي، جنهن کي سندس مڙس انٽوني ڇڏي ڏنو هو، پر سندس ڀاءُ، شهنشاهه آگسٽس، سندس سار سنڀال ڪري رهيو هو.[438][439] تنهن ڪري هي گلدان 35 ق م کان اڳ نه ٺهيو هوندو، جڏهن انٽوني پنهنجي زال آڪٽاويا کي واپس اٽلي موڪليو ۽ پاڻ ڪليوپيٽرا سان گڏ اسڪندريه ۾ رهيو.[438]
ڏيهي مصري فن
[سنواريو]
راڻي اونٽاريو عجائب گهر ۾ رکيل ڪليوپيٽرا جو ڌڙ جو مجسمو مصري اسلوب ۾ ڪليوپيٽرا جي ڌڙ جي مجسمي جي نمائندگي ڪري ٿو.[441] پهرين صدي ق م جي وچ واري دور سان لاڳاپيل هي مجسمو شايد ڪليوپيٽرا کي مصر جي ديوي ۽ حڪمران فرعون، ٻنهي حيثيتن ۾ ڏيکاريندڙ سڀ کان آڳاٽي عڪاسي آهي.[441] هن سنگتراشيءَ جون اکيون پڻ نمايان آهن، جيڪي بطليموسي سنگتراشيل فن پارن جي رومي نقلن سان مشابهت رکن ٿيون.[442] مصر ۾ ديندرا ڀرسان ديندرا مندرن جو مجموعو، حتحور جي مندر جي ٻاهرين ڀتين تي مصري اسلوب جا اُڪريل اُڀريل نقش رکي ٿو، جن ۾ ڪليوپيٽرا ۽ سندس ننڍي عمر وارو پٽ قيصرين، ٻنهي کي بالغ ۽ حڪمران فرعونن طور ديوتائن کي نذرانو پيش ڪندي ڏيکاريو ويو آهي.[443][444] ڪليوپيٽرا جي موت کان پوءِ آگسٽس اتي پنهنجو نالو اُڪرائي ڇڏيو.[443][445]
هاڻي سينٽ پيٽرسبرگ جي هرميٽيج عجائب گهر ۾ رکيل، 104 centimeters (41 in) اوچو هڪ وڏو بطليموسي ڪاري بازالٽ جو مجسمو، عام طور بطليموس ٻئي جي زال ارسينوئي ٻيءَ جي نمائندگي سمجهيو وڃي ٿو، پر تازي تجزيي موجب اهو سندس نسل مان ڪليوپيٽرا کي ڏيکاري سگهي ٿو، ڇاڪاڻتہ سندس مٿي واري پوشاڪ تي ٽي يورائيئس لڳل آهن، جيڪي ارسينوئي ٻيءَ پاران هيٺئين ۽ مٿئين مصر تي پنهنجي حڪمرانيءَ جي علامت طور استعمال ڪيل ٻن يورائيئس کان هڪ وڌيڪ آهن.[398][394][391] بازالٽ جي هن مجسمي ۾ عورت هڪ ورهايل، ٻٽو ڪورنوڪوپيا (ڊيڪيراس) پڻ جهلي بيٺل آهي، جيڪو ارسينوئي ٻي ۽ ڪليوپيٽرا ٻنهي جي سڪن تي ڏسي سگهجي ٿو.[398][391] پنهنجي ڪليوپاٽرا اُنڊ ڊي ڪيزارن (2006ع) ۾ برنارڊ آندريائي دليل ڏئي ٿو ته هي بازالٽ جو مجسمو، راڻيءَ جي ٻين مثالي بڻايل مصري شبيهن وانگر، حقيقت پسند چهري جون خاصيتون نٿو رکي ۽ تنهن ڪري سندس ظاهري صورت بابت ڄاڻ ۾ ٿورو ئي واڌارو ڪري ٿو.[446][note 70] ايڊرين گولڊسورٿي لکي ٿو ته روايتي مصري اسلوب ۾ انهن عڪاسين جي باوجود، ڪليوپيٽرا ڏيهي لباس شايد "رڳو ڪجهه مخصوص رسمن لاءِ" پائيندي هئي، جڏهن ته عام طور هوءَ يوناني حڪمران وانگر لباس پائيندي هئي، جنهن ۾ سندس يوناني-رومي ڌڙ جي مجسمن تي نظر ايندڙ يوناني مٿي واري پٽي پڻ شامل هئي.[447]
راڻي اونٽاريو عجائب گهر ۾ رکيل، پهرين صدي ق م جي وچ واري دور جو گرينائيٽ مان ٺهيل مصري ڪليوپيٽرا جو ڌڙ جو مجسمو
ڪليوپيٽرا جو سنگ مرمر جو مجسمو، جنهن جي مٿئين ساڄي ٻانهن تي سندس ڪارٽوش اُڪريل آهي ۽ هن ٽن يورائيئس وارو ڊائڊيم پاتو آهي؛ ميٽروپوليٽن عجائب گهر مان.[448]
ڪليوپيٽرا ستين جو ممڪن سنگتراشيل مٿو، جنهن مصري اسلوب واري ڳجهه جي مٿي جي پوشاڪ پاتي آهي؛ روم مان دريافت ٿيل، يا ته رومي يا هلينياتي-مصري فن، پيرين سنگ مرمر، پهرين صدي ق م، ڪيپيٽولين عجائب گهرن مان.[422][449]
.jpg)
وچئين دور ۽ اوائلي جديد دور ۾ قبوليت
[سنواريو]
جديد دور ۾ ڪليوپيٽرا عوامي ثقافت جي هڪ علامت بڻجي چڪي آهي،[366] ۽ اها شهرت نشاة ثانيه کان وٺي ٿيٽر ۾ پيش ڪيل ڊرامائي عڪاسين سان گڏ چٽسالين ۽ فلمن وسيلي ٺهي آهي.[451] هي مواد قديم ڪلاسيڪي دور کان سندس باري ۾ موجود تاريخ نويسيءَ جي ادب جي دائري ۽ مقدار کان گهڻو اڳتي نڪري ويو آهي ۽ عوام جي ذهن ۾ ڪليوپيٽرا جي تصوير تي تاريخي ذريعن کان وڌيڪ اثر ڇڏيو آهي.[452] چوڏهين صديءَ جي انگريز شاعر جيفري چاوسر پنهنجي دي ليجنڊ آف گڊ وومن ۾ ڪليوپيٽرا کي وچئين دور جي عيسائي دنيا جي تناظر ۾ پيش ڪيو.[453] هن ڪليوپيٽرا ۽ انٽوني جي عڪاسي، جنهن ۾ انٽوني سندس روشن سورهيه طور درٻاري عشق ۾ مبتلا ڏيکاريل آهي، جديد دور ۾ يا ته شوخ طنز يا عورت دشمن طنز طور سمجهي وئي آهي.[453]
چاوسر ڪليوپيٽرا جا لاڳاپا رڳو ٻن مردن سان نمايان ڪيا، جن کي هن ڪنهن دل ڦاسائيندڙ عورت جي زندگيءَ کان بلڪل مختلف قرار ڏنو، ۽ هن پنهنجي تصنيف جزوي طور ڪليوپيٽرا جي منفي تصوير جي ردعمل ۾ لکي، جيڪا چوڏهين صديءَ جي اطالوي شاعر جيوواني بوڪاچو جي لاطيني تصنيفن ڊي مُوليئريبُس ڪلارِس ۽ ڊي ڪاسيبُس وِرورُم اِللسٽريئُم (لفظي معنيٰ: "نامور مردن جو زوال/بدقسمتين بابت") ۾ پيش ڪئي وئي هئي.[454][384] نشاة ثانيه جو انسانيت پسند برنارڊينو ڪاچيانتي پنهنجي 1504ع جي ليبريٽو آپولوجيتيڪو ديلي ڊوني (عورتن جي دفاع ۾ ننڍڙو ڪتاب) ۾ ڪليوپيٽرا جي شهرت جو دفاع ڪندڙ ۽ بوڪاچو جي لکڻين ۾ موجود اخلاقي نصيحت ۽ عورت دشمن روين تي تنقيد ڪندڙ پهريون اطالوي ليکڪ هو.[455] اسلامي تاريخ نويسيءَ جي عربي ٻوليءَ ۾ لکيل تصنيفن ۾ پڻ ڪليوپيٽرا جي حڪمرانيءَ جو ذڪر ملي ٿو، جهڙوڪ ڏهين صديءَ ۾ المسعودي جي مروج الذهب.[456] بهرحال، هن پنهنجي تصنيف ۾ غلطيءَ سان لکيو ته آڪٽاوين، ڪليوپيٽرا جي آپگهات کان ٿوري ئي دير پوءِ وفات ڪري ويو.[457]
ڪليوپيٽرا منور ٿيل قلمي مسودن جي ننڍين تصويرن ۾ پڻ نظر اچي ٿي، جيئن 1409ع ۾ بوڪيڪو ماسٽر پاران ٺهيل ڪليوپيٽرا ۽ انٽوني جي هڪ تصوير، جنهن ۾ ٻنهي کي بين الاقوامي گوٿڪ اسلوب واري مقبري ۾ ليٽل ڏيکاريو ويو آهي.[383] بصري فن ۾، ڪليوپيٽرا کي هڪ آزاد بيٺل اگهاڙي عورت جي صورت ۾، جيڪا آپگهات ڪري رهي آهي، سنگتراشيل نموني پيش ڪرڻ جو آغاز سورهين صديءَ جي سنگتراشن بارتولوميو بانڊينيلي ۽ اليساندرو وڪٽوريا ڪيو.[458] ڪليوپيٽرا جون شروعاتي ڇپيل تصويرون نشاة ثانيه جي فنڪارن رافائيل ۽ مائيڪل اينجلو جي خاڪن سان گڏ پندرهين صديءَ جي ڪاٺي ڇپاين ۾ پڻ ملن ٿيون، جيڪي بوڪاچو جي تصنيفن جي مصورانه ايڊيشنن ۾ شامل هيون.[459]
نمائشي فن ۾، 1603ع ۾ انگلينڊ جي ايلزبيٿ پهرئين جي وفات ۽ 1606ع ۾ جرمنيءَ ۾ ڪليوپيٽرا جا مبينا خط شايع ٿيڻ، سيميوئل ڊينيئل کي متاثر ڪيو ته هو پنهنجي 1594ع واري ڊرامي ڪليوپيترا ۾ تبديليون آڻي ان کي 1607ع ۾ ٻيهر شايع ڪري.[460] ان کان پوءِ وليم شيڪسپيئر آيو، جنهن جو انٽوني ۽ قلوپطرہ، جيڪو گهڻو ڪري پلوتارخ تي ٻڌل هو، پهريون ڀيرو 1608ع ۾ پيش ڪيو ويو ۽ ان ۾ ڪليوپيٽرا کي انگلينڊ جي پنهنجي ڪنوار راڻي جي ابتڙ ڪجهه حد تائين شهوت انگيز انداز ۾ پيش ڪيو ويو.[461] ڪليوپيٽرا اوپيرائن ۾ پڻ نمايان ڪردار طور ظاهر ٿي، جهڙوڪ جارج فريڊرڪ هينڊل جي 1724ع واري جوليو چيزاري اِن ايجيتو (مصر ۾ جوليس سيزر)، جنهن ۾ سيزر ۽ ڪليوپيٽرا جي محبت جي داستان کي پيش ڪيو ويو؛[462] جڏهن ته ڊومينيڪو چيماروزا 1789ع ۾ ساڳئي موضوع تي ڪليوپاترا لکيو.[463]
جديد دور جون پيشڪشون ۽ برانڊي تصويرسازي
[سنواريو]
وڪٽورين برطانيه ۾ ڪليوپاترا کي قديم مصري ثقافت جي ڪيترن ئي پهلوئن سان گهري وابستگي ڏني ويندي هئي، ۽ سندس تصوير مختلف گهريلو شين جي واپار لاءِ استعمال ڪئي ويندي هئي، جن ۾ تيل جا ڏيئا، ليٿوگراف، پوسٽ ڪارڊ ۽ سگريٽ شامل هئا.[464] افسانوي ناول، جهڙوڪ ايڇ. رائيڊر هيگارڊ جو ڪليوپاترا (1889ع) ۽ ٿيوفيل گوتييه جو ڪليوپاترا جي راتين مان هڪ (1838ع)، راڻيءَ کي هڪ جذباتي ۽ پراسرار مشرقي عورت طور پيش ڪندا هئا، جڏهن ته مصر جي ماهر جارج ايبرز جو ڪليوپاترا (1894ع) تاريخي سچائيءَ سان وڌيڪ هم آهنگ هو.[464][465] فرانسيسي ڊراما نويس وڪٽورين ساردو ۽ آئرش ناٽڪ نويس جارج برنارڊ شا ڪليوپاترا بابت ناٽڪ لکيا، جڏهن ته وڪٽورين برلسڪ نمائشون، جهڙوڪ ايف. سي. برننڊ جو اينٽوني ۽ ڪليوپاترا، راڻيءَ جون طنزيه تصويرون پيش ڪنديون هيون، جن ۾ کيس ۽ سندس دور جي ماحول کي جديد زماني سان ڳنڍيو ويندو هو.[466]
شيڪسپيئر جو اينٽوني ۽ ڪليوپاترا وڪٽورين دور تائين هڪ معياري ادبي شاهڪار (canonical) سمجهيو ويندو هو.[467] ان جي مقبوليت سبب اهو تاثر پيدا ٿيو ته لارنس آلما-ٽاديما جي 1885ع واري تصوير ۾ اينٽوني ۽ ڪليوپاترا جي طرسوس ۾ سندس شاهي ٻيڙيءَ تي ٿيل ملاقات ڏيکاريل آهي، جيتوڻيڪ آلما-ٽاديما پنهنجي هڪ خانگي خط ۾ واضح ڪيو ته اها تصوير اصل ۾ سندن پوءِ واري ملاقات کي اسڪندريه ۾ ڏيکاري ٿي.[468] شيڪسپيئر جي انهيءَ ئي ڊرامي تي ٻڌل سيميوئل باربر جو اوپيرا اينٽوني ۽ ڪليوپاترا (1966ع) پڻ تيار ڪيو ويو، جيڪو ميٽروپوليٽن اوپيرا هائوس جي افتتاح لاءِ ترتيب ڏنو ويو هو.[469] پنهنجي اڻپوري 1825ع واري مختصر ڪهاڻي مصري راتيون ۾ اليگزينڊر پشڪن چوٿين صديءَ جي رومي مورخ اوريليئس وڪٽر جي انهن دعوائن کي مشهور ڪيو، جن کي ان کان اڳ گهڻو ڪري نظرانداز ڪيو ويو هو، ته ڪليوپاترا انهن مردن سان جسم فروشي ڪندي هئي، جيڪي جنسي تعلق جي عيوض پنهنجي جان قربان ڪرڻ لاءِ تيار هوندا هئا.[470][471] ڪليوپاترا کي مغربي دنيا ۽ وچ اوڀر کان ٻاهر به ساراهيو ويو، ڇاڪاڻتہ چنگ خاندان جي چيني عالم يان فو سندس هڪ مفصل سوانح عمري لکي.[472]
جارج ميليئس جي ڪليوپاترا جي مقبري جي ڦرلٽ (فرينچ:ڪليئوپاٽر)، جيڪا 1899ع جي هڪ فرانسيسي خاموش خوفناڪ فلم هئي، ڪليوپاترا جي ڪردار کي پيش ڪندڙ پهرين فلم هئي.[473] ويهين صديءَ جي هالي ووڊ فلمن تي اڳوڻي وڪٽورين ميڊيا جو گهرو اثر هو، جنهن ڪليوپاترا جي اُن ڪردار کي شڪل ڏني، جيڪو ٿيڊا بارا ڪليوپاترا (1917ع)، ڪلاڊيٽ ڪولبير ڪليوپاترا (1934ع)، ۽ ايلزبيٿ ٽيلر ڪليوپاترا (1963ع) ۾ ادا ڪيو.[474] "وئمپائر" راڻي طور پيش ٿيڻ کان علاوه، بارا جي ڪليوپاترا ۾ اوڻيهين صديءَ جي مشرقيت پسند مصوري مان ورتل عنصر پڻ شامل هئا، جيئن استبدادي رويو، جيڪو خطرناڪ ۽ بيباڪ عورتاڻي جنسيت سان گڏيل هو.[475] ڪولبير جي ڪليوپاترا واري ڪردار کي 1930ع واري ڏهاڪي ۾ ڊپارٽمينٽل اسٽورن ۾ مصري طرز جي شين جي وڪري لاءِ گليمر ماڊل طور استعمال ڪيو ويو، جنهن جو هدف عورت فلم ڏسندڙ هيون.[476] ٽيلر جي ڪليوپاترا واري فلم جي تياري دوران، 1960ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ عورتن جا رسالا اهو اشتهار ڏيندا هئا ته سينگار، لباس، زيور ۽ وارن جي انداز ذريعي ڪليوپاترا ۽ نفرتيتي جهڙو "مصري" روپ ڪيئن اختيار ڪجي.[477] ويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ تائين ڪليوپاترا سان لاڳاپيل ٽيتاليهه فلمون، ٻه سؤ ناٽڪ ۽ ناول، پنجيتاليهه اوپيرا ۽ پنج بيلٽ تيار ٿي چڪا هئا.[478]
لکيل تصنيفون
[سنواريو]جيتوڻيڪ ڪليوپاترا بابت ڏند ڪٿائون عام ميڊيا ۾ اڄ به مشهور آهن، پر سندس حڪمراني جا ڪيترائي اهم پهلو، جهڙوڪ سامونڊي فوجن تي سندس ڪمان ۽ سندس انتظامي ڪارناما، گهڻو ڪري نظرانداز ڪيا ويندا آهن. قديم يوناني طب بابت جيڪي تصنيفون سندس نالي سان منسوب آهن، سي گهڻو امڪان آهي ته پهرين صدي عيسويءَ جي پڇاڙيءَ ۾ لکڻ واري ساڳئي نالي واري ڪليوپاترا طبيب جي تصنيفون هجن.[479] انگرڊ ڊي. رولينڊ، جيڪا انهيءَ ڳالهه تي زور ڏئي ٿي ته ٽين يا چوٿين صديءَ جي رومي عورت طبيب ميٽروڊورا وٽ ذڪر ڪيل "برينائيس، جيڪا ڪليوپاترا سڏبي هئي"، غالباً وچئين دور جي عالمن طرفان غلطيءَ سان ڪليوپاترا راڻيءَ سان منسوب ڪئي وئي هئي.[480] انهن طبي ۽ سينگار بابت لکڻين جا رڳو ٽڪرا ئي بچيا آهن، جيئن گيلن وٽ محفوظ ٿيل حصا، جن ۾ وارن جي بيمارين، گنجائپ ۽ خشڪيءَ جا علاج، گڏوگڏ دواسازي جي مقصدن لاءِ وزنن ۽ ماپن جي هڪ فهرست شامل آهي.[481][8][482] اِيشيوس آف اَميدا خوشبودار صابڻ جو هڪ نسخو ڪليوپاترا ڏانهن منسوب ڪيو، جڏهن ته پولس آف ايجائنا وارن کي رنگڻ ۽ گهنڊيدار بڻائڻ بابت سندس منسوب هدايتون محفوظ ڪيون.[481]
نسب
[سنواريو]
ڪليوپاترا بطليموسين جي مقدوني-يوناني حڪمران خاندان سان تعلق رکندي هئي،[484][485][486][note 71] جنهن جي يورپي اصليت جو سلسلو اتر يونان تائين وڃي ٿو.[487] پنهنجي پيءُ جي ذريعي، هوءَ مقدونيا جي سڪندر اعظم جي ٻن نامور ساٿين جي نسل مان هئي: سپهه سالار بطليموس اول سوٽر، جيڪو مصر جي بطليموسي بادشاهت جو باني هو، ۽ سيليوڪس اول نيڪيٽر، جيڪو اولهه ايشيا جي سيليوسي سلطنت جو مقدوني-يوناني باني هو.[484][488][489][note 72] جيتوڻيڪ ڪليوپيٽرا جي پيءُ واري نسل جو سراغ لڳائي سگهجي ٿو، پر سندس ماءُ جي سڃاڻپ يقيني ناهي.[490][491][492][note 73] گهڻو امڪان اهو آهي ته هوءَ ڪليوپيٽرا پنجين ٽريفائينا جي ڌيءَ هئي،[note 7] جيڪا بطليموس ٻارهين جي ڀيڻ ۽ زال هئي، ۽ جنهن اڳ ۾ سندن ڌيءَ برينائيس چوٿين کي جنم ڏنو هو.[2][491][493][note 74]
ڪليوپيٽرا پهرين سيرا بطليموسي خاندان جي واحد اهڙي ميمبر هئي، جنهن بابت يقيني طور ڄاتو وڃي ٿو ته هن خاندان ۾ ڪجهه غير يوناني نسل متعارف ڪرايو. [494] سندس ماءُ لاڊائيس ٽئين، پونٽس جي مٿريڊيٽس ٻئين جي ڌيءَ هئي، جيڪو مٿريڊيٽڪ خاندان سان تعلق رکندڙ هڪ فارسي بادشاهه هو، ۽ سندس زال لاڊائيس، جنهن جو نسل يوناني ۽ فارسي ٻنهي جو گڏيل هو.[495] ڪليوپيٽرا پهرين سيرا جو پيءُ اينٽيوڪس ٽيون اعظم، راڻي اپاما جو نسل هو، جيڪا سوغديا سان تعلق رکندڙ هڪ ايراني عورت ۽ سيليوڪس اول نيڪيٽر جي زال هئي.[494][496][note 75]
عام طور تي اهو مڃيو وڃي ٿو ته بطليموسي حڪمرانن مقامي مصرين سان شاديون نه ڪيون.[29][497][note 76]
مائيڪل گرانٽ جو چوڻ آهي ته بطليموسي حڪمرانن بابت صرف هڪ مصري داشتا جو ذڪر ملي ٿو ۽ ڪنهن به بطليموسي بادشاهه جي مصري زال معلوم ناهي. هو وڌيڪ دليل ڏئي ٿو ته ڪليوپيٽرا ۾ شايد ڪو به مصري نسل شامل نه هو ۽ "هوءَ پاڻ کي يوناني بيان ڪري ٿي. [note 77][23]
اسٽيسي شِف لکي ٿي ته ڪليوپيٽرا هڪ مقدوني-يوناني هئي، جنهن جي نسل ۾ ڪجهه فارسي رت پڻ شامل هو، ۽ هوءَ دليل ڏئي ٿي ته بطليموسي حڪمرانن وٽ مصري داشتا هجڻ تمام ناياب ڳالهه هئي.[498] [note 78]
ڊيوئن ڊبليو. رولر اهو امڪان ظاهر ڪري ٿو ته ڪليوپيٽرا شايد اتر مصر جي ميمفس مان هڪ فرضي اڌ مقدوني-يوناني ۽ اڌ مصري عورت جي ڌيءَ هئي، جيڪا پتاح جي پوڄارين جي خاندان سان تعلق رکندي هئي (اهو مفروضو عام علمي تحقيق ۾ قبول ٿيل ناهي)،[note 79] پر هو دليل ڏئي ٿو ته ڪليوپيٽرا جو نسل جيڪو به هجي، هوءَ پنهنجي يوناني بطليموسي ورثي کي سڀ کان وڌيڪ اهميت ڏيندي هئي.[499][note 80] ارنل بريڊفورڊ لکي ٿو ته ڪليوپيٽرا روم کي هڪ مصري عورت جي حيثيت ۾ نه، پر "هڪ مهذب يوناني" جي حيثيت ۾ للڪاريو.[500]
ڪليوپيٽرا جي حرام ڄاول هجڻ جون دعوائون سندس خلاف رومي پروپيگنڊا ۾ ڪڏهن به ظاهر نه ٿيون.[24][501][note 81] اسٽرابو واحد قديم مورخ هو، جنهن اها دعويٰ ڪئي ته بطليموس ٻارھون اوليٽس جا برينائيس چوٿين کان پوءِ پيدا ٿيل ٻار، جن ۾ ڪليوپيٽرا پڻ شامل هئي، حرام ڄاول هئا.[24][501][502] ڪليوپيٽرا پنجين (يا ڇهين) کي 69 ق.م. جي آخر ڌاري، ڪليوپاترا جي پيدائش کان ڪجهه مهينا پوءِ، بطليموس ٻارهين جي درٻار مان نيڪالي ڏني وئي، جڏهن ته بطليموس ٻارهين جا ٽي ننڍا ٻار سڀئي سندس زال جي غيرموجودگيءَ دوران پيدا ٿيا.[30]
محرم رشتيدارن سان شاديون
[سنواريو]بطليموسي خاندان (ٽالمي گھراڻي) ۾ هم نسل افزائش (انبريڊنگ) جي انتهائي وڏي شرح جو مثال ڪليوپيٽرا جي ويجهي نسب مان پڻ ملي ٿو، جنهن جي ٻيهر ترتيب ڏنل شڪل هيٺ ڏيکاريل آهي.[note 82] هيٺ ڏنل خانداني وڻ ۾ ڪليوپاترا پنجين کي بطليموس ڏهون اليگزينڊر اول ۽ برينائيس ٽئين جي ڌيءَ پڻ ڏيکاريو ويو آهي. ان صورت ۾ هوءَ پنهنجي مڙس بطليموس ٻارھون اوليٽس جي سؤٽ ٿيندي؛ پر جيڪڏهن هوءَ بطليموس نائون ليٿائيروس جي ڌيءَ هجي ها ته پوءِ هوءَ بطليموس ٻارهين جي ڀيڻ ۽ زال بڻجي وڃي ها.[503][24] قديم بنيادي ذريعن ۾ موجود مونجهارن سبب عالمن بطليموس ٻارهين جي زال کي ڪڏهن ڪليوپاترا پنجين ۽ ڪڏهن ڪليوپيٽرا ڇهين جي نالي سان شمار ڪيو آهي؛ جڏهن ته پوئين شايد حقيقت ۾ بطليموس ٻارهين جي ڌيءَ هئي. فليچر ۽ جان وائيٽ هورن جو چوڻ آهي ته اها ڳالهه شايد ان ڳالهه ڏانهن اشارو ڪري ٿي ته ڪليوپاترا پنجين 69 ق.م. ۾ ئي وفات ڪري وئي هئي، نه ڪي 58 ق.م. ۾ (بطليموس ٻارهين جي روم ۾ جلاوطني دوران) برينائيس چوٿين سان گڏيل حڪمران طور ٻيهر ظاهر ٿي هئي.[46][504]
پڻ ڏسو
[سنواريو]حاشيا ۽ حوالا
[سنواريو]- ↑ further validation about the Berlin Cleopatra, see Pina Polo (2013, pp. 184–186), Roller (2010, pp. 54, 174–175), Jones (2006, p. 33), and Hölbl (2001, p. 234)
- 1 2 Roller 2010, p. 18.
- ↑ Roller 2010, pp. 32–33.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 1, 3, 11, 129.
- 1 2 Burstein 2004, p. 11.
- ↑ Roller 2010, pp. 29–33.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 1, 5, 13–14, 88, 105–106.
- 1 2 3 4 Burstein 2004, pp. 11–12.
- ↑ Schiff 2011, p. 35.
- 1 2 Roller 2010, pp. 46–48.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 5, 82, 88, 105–106.
- ↑ Roller 2010, pp. 46–48, 100.
- ↑ Roller 2010, pp. 38–42.
- ↑ Burstein 2004, pp. xviii, 10.
- ↑ Grant 1972, pp. 9–12.
- 1 2 3 4 5 Roller 2010, p. 17.
- 1 2 Grant 1972, pp. 10–11.
- 1 2 Burstein 2004, p. xix.
- ↑ Grant 1972, p. 11.
- ↑ Burstein 2004, p. 12.
- ↑ Fletcher 2008, p. 74.
- ↑ Grant 1972, p. 3.
- 1 2 Roller 2010, p. 15.
- 1 2 3 4 Grant 1972, p. 4.
- ↑ Preston 2009, p. 22.
- ↑ Jones 2006, pp. xiii, 28.
- 1 2 Roller 2010, p. 16.
- 1 2 Anderson 2003, p. 38.
- 1 2 3 Fletcher 2008, p. 73.
- 1 2 Roller 2010, pp. 18–19.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 68–69.
- ↑ Roller 2010, p. 19.
- ↑ Fletcher 2008, p. 69.
- ↑ Roller 2010, pp. 45–46.
- ↑ Roller 2010, p. 45.
- ↑ Fletcher 2008, p. 81.
- 1 2 3 4 5 6 Walker & Higgs 2001, pp. 314–315.
- ↑ Fletcher 2008, image plates and caption, p. 87 (between pp. 246–247).
- ↑ Roller 2010, p. 20.
- ↑ Burstein 2004, pp. xix, 12–13.
- ↑ Roller 2010, pp. 20–21.
- ↑ Burstein 2004, pp. xx, 12–13.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 74–76.
- ↑ Roller 2010, p. 21.
- 1 2 Burstein 2004, p. 13.
- 1 2 3 Fletcher 2008, p. 76.
- 1 2 3 4 Roller 2010, p. 22.
- 1 2 Burstein 2004, pp. xx, 13, 75.
- ↑ Burstein 2004, pp. 13, 75.
- ↑ Grant 1972, pp. 14–15.
- 1 2 Fletcher 2008, pp. 76–77.
- ↑ Roller 2010, p. 23.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 77–78.
- ↑ Roller 2010, pp. 23–24.
- ↑ Fletcher 2008, p. 78.
- ↑ Grant 1972, p. 16.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 24.
- ↑ Burstein 2004, pp. xx, 13.
- ↑ Grant 1972, pp. 16–17.
- ↑ Burstein 2004, pp. 13, 76.
- ↑ Carey n.d.
- 1 2 Roller 2010, pp. 24–25.
- ↑ Burstein 2004, p. 76.
- ↑ Burstein 2004, pp. 23, 73.
- 1 2 Roller 2010, p. 25.
- 1 2 Grant 1972, p. 18.
- ↑ Burstein 2004, p. xx.
- 1 2 Roller 2010, pp. 25–26.
- ↑ Burstein 2004, pp. 13–14, 76.
- 1 2 Fletcher 2008, pp. 11–12.
- ↑ Burstein 2004, pp. 13–14.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 11–12, 80.
- 1 2 Roller 2010, p. 26.
- 1 2 Burstein 2004, p. 14.
- ↑ Roller 2010, pp. 26–27.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 80, 85.
- ↑ Roller 2010, p. 27.
- ↑ Burstein 2004, pp. xx, 14.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 84–85.
- ↑ Hölbl 2001, p. 231.
- ↑ Roller 2010, pp. 53, 56.
- ↑ Burstein 2004, pp. xx, 15–16.
- ↑ Roller 2010, pp. 53–54.
- ↑ Burstein 2004, pp. 16–17.
- ↑ Roller 2010, p. 53.
- ↑ Roller 2010, p. 57.
- 1 2 Roller 2010, p. 58.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 94–95.
- ↑ Fletcher 2008, p. 95.
- ↑ Roller 2010, pp. 58–59.
- ↑ Burstein 2004, p. 17.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 95–96.
- ↑ Roller 2010, p. 59.
- 1 2 Burstein 2004, pp. xx, 17.
- 1 2 3 Fletcher 2008, p. 96.
- 1 2 Roller 2010, pp. 59–60.
- 1 2 Fletcher 2008, pp. 97–98.
- 1 2 Bringmann 2007, p. 259.
- 1 2 Burstein 2004, pp. xxi, 17.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 60.
- ↑ Fletcher 2008, p. 98.
- ↑ Jones 2006, pp. 39–43, 53.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxi, 17–18.
- 1 2 Roller 2010, pp. 60–61.
- ↑ Bringmann 2007, pp. 259–260.
- 1 2 Burstein 2004, pp. xxi, 18.
- 1 2 3 4 5 6 7 Bringmann 2007, p. 260.
- 1 2 3 4 Roller 2010, p. 61.
- 1 2 Fletcher 2008, p. 100.
- 1 2 Burstein 2004, p. 18.
- ↑ Hölbl 2001, pp. 234–235.
- ↑ Jones 2006, pp. 56–57.
- ↑ Hölbl 2001, p. 234.
- ↑ Jones 2006, pp. 57–58.
- ↑ Roller 2010, pp. 61–62.
- 1 2 3 4 Hölbl 2001, p. 235.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 112–113.
- ↑ Roller 2010, pp. 26, 62.
- 1 2 Roller 2010, p. 62.
- ↑ Burstein 2004, pp. 18, 76.
- ↑ Burstein 2004, pp. 18–19.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 63.
- ↑ Hölbl 2001, p. 236.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 118–119.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxi, 76.
- ↑ Fletcher 2008, p. 119.
- ↑ Roller 2010, pp. 62–63.
- ↑ Hölbl 2001, pp. 235–236.
- 1 2 3 Burstein 2004, p. 19.
- ↑ Roller 2010, pp. 63–64.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxi, 19, 76.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 64.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxi, 19–21, 76.
- ↑ Fletcher 2008, p. 172.
- ↑ Roller 2010, pp. 64, 69.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxi, 19–20.
- ↑ Fletcher 2008, p. 120.
- ↑ Roller 2010, pp. 64–65.
- ↑ Roller 2010, p. 65.
- 1 2 Burstein 2004, pp. 19–20.
- ↑ Fletcher 2008, p. 125.
- 1 2 Roller 2010, pp. 65–66.
- ↑ Fletcher 2008, p. 126.
- ↑ Roller 2010, p. 66.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 108, 149–150.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 67.
- ↑ Burstein 2004, p. 20.
- ↑ Fletcher 2008, p. 153.
- ↑ Ashton 2001b, p. 164.
- ↑ Roller 2010, pp. 69–70.
- 1 2 Burstein 2004, pp. xxi, 20.
- 1 2 Roller 2010, p. 70.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 162–163.
- 1 2 Jones 2006, p. 14.
- ↑ Roller 2010, p. 71.
- ↑ Roller 2010, pp. 21, 57, 72.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxi, 20, 64.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 181–182.
- 1 2 Roller 2010, p. 72.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 194–195.
- ↑ Roller 2010, pp. 72, 126.
- 1 2 Burstein 2004, p. 21.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 201–202.
- 1 2 Roller 2010, pp. 72, 175.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 195–196, 201.
- 1 2 3 Roller 2010, pp. 72–74.
- 1 2 3 Fletcher 2008, pp. 205–206.
- 1 2 Roller 2010, p. 74.
- 1 2 Burstein 2004, pp. xxi, 21.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 207–213.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 213–214.
- ↑ Tyldesley 2009, p. 144, e-book ed..
- ↑ Tyldesley 2009, pp. 145–146, e-book ed. "جوزيفس، جيڪو مسلسل قلوپطرہ جي مخالفت ڪندو هو ۽ وڌاءُ وارن دعوائن ڪرڻ لاءِ مشهور هو، پنهنجي هن الزام جي حمايت ۾ ڪو به ثبوت پيش نٿو ڪري. ... اهو به ياد رکڻ گهرجي ته بطليموسي مصر ۾ انهن مردن جي اندازي مطابق سراسري عمر، جيڪي ننڍپڻ کان بچي ويندا هئا، فقط ٽيٽيهه سال هئي. تنهن ڪري رڳو پندرهن ورهين جي عمر ۾ وفات ڪرڻ افسوسناڪ ضرور هو، پر اهو ڪنهن به لحاظ کان غيرمعمولي واقعو نه هو".
- ↑ Roller 2010, pp. 74–75.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxi, 22.
- ↑ Jones 2006, p. xiv.
- ↑ Roller 2010, pp. 77–79, Figure 6.
- 1 2 3 4 5 6 Roller 2010, p. 75.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxi, 21–22.
- 1 2 Burstein 2004, p. 22.
- 1 2 Burstein 2004, pp. 22–23.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxi, 22–23.
- ↑ Roller 2010, p. 76.
- ↑ Roller 2010, pp. 76–77.
- 1 2 Burstein 2004, pp. xxi, 23.
- ↑ Roller 2010, p. 77.
- ↑ Roller 2010, pp. 77–79.
- 1 2 Burstein 2004, p. 23.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 79.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxi, 24, 76.
- 1 2 Burstein 2004, p. 24.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxii, 24.
- ↑ Roller 2010, pp. 79–80.
- 1 2 3 4 5 Burstein 2004, p. 25.
- ↑ Roller 2010, pp. 77–79, 82.
- ↑ Bivar 1983, p. 58.
- ↑ Brosius 2006, p. 96.
- ↑ Roller 2010, pp. 81–82.
- 1 2 Roller 2010, pp. 82–83.
- 1 2 3 4 5 Bringmann 2007, p. 301.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 83.
- ↑ Roller 2010, pp. 83–84.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxii, 25.
- 1 2 Roller 2010, p. 84.
- ↑ Burstein 2004, p. 73.
- ↑ Roller 2010, pp. 84–85.
- 1 2 Roller 2010, p. 85.
- ↑ Roller 2010, pp. 85–86.
- ↑ Burstein 2004, pp. 22, 25, 73.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 86.
- 1 2 Roller 2010, pp. 86–87.
- ↑ Fletcher 2008, image plates between pp. 246–247.
- ↑ Ferroukhi 2001b, p. 242.
- 1 2 3 Roller 2003, p. 139.
- 1 2 Roller 2010, p. 89.
- ↑ Roller 2010, pp. 89–90.
- 1 2 Roller 2010, p. 90.
- 1 2 3 4 5 Burstein 2004, pp. 22, 25–26.
- ↑ Roller 2010, pp. 90–91.
- 1 2 3 4 Burstein 2004, p. 77.
- ↑ Roller 2010, pp. 91–92.
- 1 2 Roller 2010, p. 92.
- ↑ Roller 2010, pp. 92–93.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxii, 25–26.
- ↑ Roller 2010, pp. 93–94.
- 1 2 Burstein 2004, p. 26.
- ↑ Roller 2010, pp. 94, 142.
- ↑ Roller 2010, p. 94.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 95.
- ↑ Burstein 2004, pp. 26–27.
- 1 2 Roller 2010, pp. 94–95.
- ↑ Roller 2010, pp. 95–96.
- 1 2 Roller 2010, p. 96.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 97.
- ↑ Burstein 2004, pp. 22, 27.
- 1 2 Burstein 2004, p. 27.
- ↑ Crawford 1974, pp. 102, 539.
- ↑ Newman 1990, pp. 50, 51 (note 29).
- ↑ "Coin shows Cleopatra's ugly truth" (برطانوي انگريزي ۾). 14 February 2007. 22 May 2024 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 Roller 2010, pp. 97–98.
- 1 2 Burstein 2004, pp. 27–28.
- 1 2 Roller 2010, p. 98.
- ↑ Bringmann 2007, p. 300.
- 1 2 3 4 Roller 2010, p. 99.
- ↑ Burstein 2004, p. 28.
- ↑ Burstein 2004, pp. 22, 28.
- ↑ Burstein 2004, pp. 28–29.
- 1 2 Roller 2010, pp. 133–134.
- 1 2 3 4 Burstein 2004, p. 33.
- ↑ Reece 2017, pp. 201–202.
- ↑ Roller 2010, pp. 99–100.
- ↑ Bringmann 2007, pp. 301–302.
- ↑ Burstein 2004, pp. 22, 29.
- 1 2 Roller 2010, p. 100.
- 1 2 3 4 5 6 7 Burstein 2004, p. 29.
- 1 2 Burstein 2004, pp. xxii, 29.
- ↑ Roller 2010, pp. 100–101.
- 1 2 Roller 2010, pp. 129–130.
- ↑ Roller 2010, p. 130.
- ↑ Burstein 2004, pp. 65–66.
- ↑ Roller 2010, pp. 130–131.
- ↑ Pliny the Elder 1906, IX, ch. 58.
- ↑ Roller 2010, p. 132.
- ↑ Roller 2010, p. 133.
- 1 2 3 4 5 6 Roller 2010, p. 134.
- 1 2 Bringmann 2007, p. 302.
- ↑ Bringmann 2007, pp. 302–303.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Bringmann 2007, p. 303.
- ↑ Burstein 2004, pp. 29–30.
- 1 2 3 4 5 6 7 Roller 2010, p. 135.
- 1 2 3 4 5 Burstein 2004, p. 30.
- 1 2 Roller 2010, p. 136.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxii, 30.
- ↑ Jones 2006, p. 147.
- ↑ Roller 2010, pp. 136–137.
- ↑ Roller 2010, pp. 137, 139.
- 1 2 3 Bringmann 2007, pp. 303–304.
- 1 2 Roller 2010, p. 137.
- ↑ Roller 2010, pp. 137–138.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 138.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 139.
- ↑ Burstein 2004, pp. 22, 30.
- 1 2 Roller 2010, pp. 139–140.
- 1 2 3 4 5 6 Bringmann 2007, p. 304.
- 1 2 Burstein 2004, pp. 30–31.
- 1 2 3 4 Roller 2010, p. 140.
- ↑ Burstein 2004, pp. 22–23, 30–31.
- 1 2 Elia 1956, pp. 3–7.
- ↑ Brambach 1996, p. 312.
- 1 2 3 4 5 Roller 2010, p. 141.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Burstein 2004, p. 31.
- 1 2 Roller 2010, pp. 141–142.
- 1 2 3 4 5 Roller 2010, p. 142.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 143.
- ↑ Roller 2010, pp. 142–143.
- ↑ Roller 2010, pp. 143–144.
- ↑ Roller 2010, p. 144.
- 1 2 Burstein 2004, pp. 23, 31.
- ↑ Roller 2010, pp. 144–145.
- 1 2 3 4 5 6 Roller 2010, p. 145.
- 1 2 3 Southern 2009, p. 153.
- ↑ Southern 2009, pp. 153–154.
- ↑ Southern 2009, p. 154.
- ↑ Jones 2006, p. 184.
- ↑ Southern 2009, pp. 154–155.
- ↑ Jones 2006, pp. 184–185.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 146.
- ↑ Jones 2006, pp. 185–186.
- 1 2 Southern 2009, p. 155.
- ↑ Roller 2010, pp. 146–147, 213, footnote 83.
- ↑ Gurval 2011, p. 61.
- 1 2 3 4 Roller 2010, p. 147.
- ↑ Jones 2006, p. 194.
- 1 2 Burstein 2004, p. 65.
- 1 2 Jones 2006, pp. 194–195.
- 1 2 Roller 2010, pp. 148–149.
- 1 2 Anderson 2003, p. 56.
- ↑ Roller 2010, p. 148.
- 1 2 Burstein 2004, pp. 31–32.
- ↑ Horace, Odes, 1.37, 27
- ↑ Vergil, Aeneid, 8, 696-697
- ↑ Tronson 1998, pp. 31–50.
- 1 2 Roller 2010, p. 149.
- ↑ Burstein 2004, p. 32.
- ↑ Roller 2010, pp. 149–150.
- ↑ Burstein 2004, pp. 23, 32.
- ↑ Skeat 1953, pp. 99–100.
- ↑ Roller 2010, p. 150.
- ↑ Jones 2006, p. 187.
- ↑ Roller 2010, pp. 150–151.
- ↑ Jones 2006, pp. 197–198.
- ↑ Burstein 2004, pp. 23, 1.
- ↑ Grant 1972, pp. 5–6.
- ↑ Bringmann 2007, pp. 304–307.
- ↑ "CoinArchives.com Search Results: drachmai". coinarchives.com. 17 May 2024 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Grant 1972, pp. 6–7.
- ↑ Burstein 2004, p. 34.
- ↑ Chauveau 2000, pp. 69–71.
- ↑ Roller 2010, pp. 104, 110–113.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 216–217.
- ↑ Burstein 2004, pp. 33–34.
- ↑ Roller 2010, pp. 103–104.
- ↑ McConnell, Joseph R.; Sigl, Michael; Plunkett, Gill; Burke, Andrea; Kim, Woon Mi; Raible, Christoph C.; Wilson, Andrew I.; Manning, Joseph G. et al. (7 July 2020). "Extreme climate after massive eruption of Alaska's Okmok volcano in 43 BCE and effects on the late Roman Republic and Ptolemaic Kingdom". Proceedings of the National Academy of Sciences 117 (27): 15443–15449. doi:. PMID 32571905. Bibcode: 2020PNAS..11715443M.
- ↑ Strunz, Sebastian; Braeckel, Oliver (22 December 2020). "Did volcano eruptions alter the trajectories of the Roman Republic and the Ptolemaic Kingdom? Moving beyond black-box determinism". Proceedings of the National Academy of Sciences 117 (51): 32207–32208. doi:. PMID 33234573. Bibcode: 2020PNAS..11732207S.
- ↑ Burstein 2004, pp. 39–41.
- ↑ Chauveau 2000, pp. 78–80.
- ↑ Roller 2010, pp. 104–105.
- ↑ Burstein 2004, pp. 37–38.
- ↑ Roller 2010, pp. 106–107.
- 1 2 Ferroukhi 2001a, p. 219.
- 1 2 3 Kleiner 2005, pp. 155–156.
- ↑ Roller 2003, pp. 141–142.
- ↑ Walker 2001, pp. 312–313.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 153.
- 1 2 Burstein 2004, pp. 32, 76–77.
- 1 2 Roller 2010, pp. 153–154.
- ↑ Roller 2010, pp. 154–155.
- 1 2 Roller 2010, p. 155.
- ↑ Burstein 2004, pp. 32, 77.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxiii, 32, 77.
- ↑ Roller 2010, pp. 155–156.
- ↑ Burstein 2004, pp. xxiii, 32, 77–78.
- ↑ Roller 2010, p. 156.
- ↑ Burstein 2004, pp. 32, 69, 77–78.
- 1 2 Roller 2010, p. 151.
- 1 2 3 4 Anderson 2003, p. 36.
- ↑ Roller 2010, p. 7.
- 1 2 Roller 2010, pp. 7–8.
- ↑ Burstein 2004, pp. 67, 93.
- 1 2 Jones 2006, p. 32.
- ↑ Roller 2010, pp. 7–8, 44.
- 1 2 3 Roller 2010, p. 8.
- 1 2 Gurval 2011, pp. 57–58.
- 1 2 3 4 5 6 7 Raia & Sebesta 2017.
- 1 2 Lippold 1936, pp. 169–171.
- 1 2 Curtius 1933, pp. 184 ff. Abb. 3 Taf. 25–27..
- 1 2 3 4 5 6 Roller 2010, pp. 8–9.
- ↑ Burstein 2004, p. 93.
- ↑ Jones 2006, pp. 60–62.
- 1 2 Burstein 2004, p. 67.
- ↑ Gurval 2011, pp. 66–70.
- ↑ Gurval 2011, pp. 65–66.
- 1 2 Anderson 2003, p. 54.
- 1 2 Burstein 2004, p. 68.
- ↑ Chauveau 2000, pp. 2–3.
- 1 2 Roller 2010, pp. 1–2.
- ↑ Roller 2010, p. 2.
- ↑ Burstein 2004, p. 63.
- ↑ Roller 2010, p. 3.
- ↑ Anderson 2003, pp. 37–38.
- 1 2 3 Ashton 2008, pp. 83–85.
- 1 2 Pina Polo 2013, pp. 186, 194, footnote 10.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Sabino & Gross-Diaz 2016.
- 1 2 Roller 2010, p. 176.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 195–196.
- ↑ Roller 2010, pp. 72, 151, 175.
- 1 2 Varner 2004, p. 20.
- 1 2 3 Grout 2017a.
- 1 2 Higgs 2001, pp. 208–209.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Roller 2010, p. 175.
- ↑ Ashton 2008, p. 83.
- 1 2 Fletcher 2008, p. 205.
- ↑ Meadows & Ashton 2001, p. 178.
- ↑ "Online Scholarly Catalogues at the Art Institute of Chicago". publications.artic.edu. 19 May 2024 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Roller 2010, pp. 182–186.
- ↑ Roller 2010, p. 107.
- ↑ Jones 2006, pp. 31, 34.
- 1 2 Kleiner 2005, p. 144.
- 1 2 Fletcher 2008, p. 104.
- ↑ Roller 2010, pp. 18, 182.
- ↑ Roller 2010, p. 185.
- 1 2 Roller 2010, p. 182.
- 1 2 3 4 5 6 Walker & Higgs 2017.
- 1 2 Fletcher 2008, p. 195.
- ↑ Fletcher 2008, p. 87.
- 1 2 3 Roller 2010, pp. 174–175.
- 1 2 Pina Polo 2013, pp. 185–186.
- 1 2 3 4 Fletcher 2008, pp. 198–199.
- ↑ Kleiner 2005, pp. 151–153, 155.
- ↑ Pina Polo 2013, pp. 184–186.
- ↑ Preston 2009, p. 305.
- 1 2 Fletcher 2008, pp. 199–200.
- ↑ Roller 2010, pp. 175–176.
- ↑ Grout 2017b.
- 1 2 3 Walker 2008, pp. 35, 42–44.
- ↑ Walker 2008, pp. 35, 44.
- ↑ Walker 2008, pp. 43–44.
- ↑ Walker 2008, p. 40.
- 1 2 3 4 Pratt & Fizel 1949, pp. 14–15.
- ↑ Plutarch 1920, p. 9.
- 1 2 Sartain 1885, pp. 41, 44.
- 1 2 3 4 5 6 Roller 2010, pp. 178–179.
- ↑ Roller 2010, pp. 148, 178–179.
- 1 2 Pratt & Fizel 1949, p. 14.
- ↑ Pratt & Fizel 1949, p. 15.
- ↑ Fletcher 2008, p. 87, image plates and captions between pp. 246–247.
- ↑ Fletcher 2008, image plates and captions between pp. 246–247.
- 1 2 3 4 5 Roller 2010, p. 178.
- 1 2 3 Caygill 2009, p. 146.
- ↑ Walker 2004, pp. 41–59.
- 1 2 Ashton 2002, p. 39.
- ↑ Ashton 2002, p. 36.
- 1 2 Kleiner 2005, p. 87.
- ↑ Roller 2010, pp. 113–114, 176–177.
- ↑ Roller 2010, pp. 113–114.
- ↑ Pina Polo 2013, p. 194, footnote 11.
- ↑ Goldsworthy 2010, p. 8.
- ↑ Ashton 2001b, p. 165.
- ↑ Ashton 2001a, p. 217.
- ↑ Anderson 2003, pp. 11–36.
- ↑ Roller 2010, pp. 6–7.
- ↑ Roller 2010, pp. 6–9.
- 1 2 Gurval 2011, pp. 73–74.
- ↑ Anderson 2003, pp. 51–54.
- ↑ Anderson 2003, pp. 54–55.
- ↑ Preston 2009, p. 25.
- ↑ Jones 2006, pp. 271–274.
- ↑ Anderson 2003, p. 60.
- ↑ Anderson 2003, pp. 51, 60–62.
- ↑ Rowland 2011, p. 232.
- ↑ Rowland 2011, pp. 232–233.
- ↑ Woodstra, Brennan & Schrott 2005, p. 548.
- ↑ Woodstra, Brennan & Schrott 2005, p. 299.
- 1 2 Wyke & Montserrat 2011, pp. 173–174.
- ↑ Pucci 2011, p. 201.
- ↑ Wyke & Montserrat 2011, pp. 173–177.
- ↑ Wyke & Montserrat 2011, p. 173.
- ↑ DeMaria Smith 2011, p. 161.
- ↑ Woodstra, Brennan & Schrott 2005, p. 1175.
- ↑ Jones 2006, pp. 260–263.
- ↑ Pucci 2011, pp. 198, 201.
- ↑ Hsia 2004, p. 227.
- ↑ Jones 2006, p. 325.
- ↑ Wyke & Montserrat 2011, pp. 172–173, 178.
- ↑ Wyke & Montserrat 2011, pp. 178–180.
- ↑ Wyke & Montserrat 2011, pp. 181–183.
- ↑ Wyke & Montserrat 2011, pp. 172–173.
- ↑ Pucci 2011, p. 195.
- ↑ Plant 2004, pp. 135–144.
- ↑ Rowland 2011, pp. 141–142.
- 1 2 Roller 2010, pp. 50–51.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 81–82.
- ↑ Musée Saint-Raymond.
- 1 2 Roller 2010, pp. 15–16.
- ↑ Jones 2006, pp. xiii, 3, 279.
- ↑ Southern 2009, p. 43.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 1, 23.
- ↑ Burstein 2004, pp. 3, 34, 36, 51.
- ↑ Fletcher 2008, pp. 23, 37–42.
- ↑ Roller 2010, pp. 15–16, 164–166.
- 1 2 Jones 2006, p. xiii.
- ↑ Dodson & Hilton 2004, p. 273.
- ↑ Burstein 2004, pp. 11, 75.
- 1 2 Fletcher 2008, pp. 56, 73.
- ↑ McGing 2016.
- ↑ Lendering 2020.
- ↑ Burstein 2004, pp. 69–70.
- ↑ Schiff 2011, pp. 2, 42.
- ↑ Roller 2010, pp. 15, 18, 166.
- ↑ Bradford 2000, p. 17.
- 1 2 Roller 2010, p. 165.
- ↑ Burstein 2004, pp. 11, 69.
- ↑ Dodson & Hilton 2004, pp. 268–269, 273.
- ↑ Whitehorne 1994, p. 182.
- ↑ اسڪندريه جي سڪندر اعظم طرفان بنياد رکڻ ۽ بطليموسي دور ۾ ان جي گهڻي ڀاڱي هلينياتي يوناني حيثيت بابت تفصيلي وضاحت، گڏوگڏ اتي رهندڙ مختلف نسلي گروهن جي جائزي لاءِ ڏسو Burstein (2004, pp. 43–61).اسڪندريه جي قيام بابت وڌيڪ تصديق لاءِ ڏسو Jones (2006, p. 6).بطليموسي حڪمرانن جي ميمفس ۾ تاجپوشي بابت وڌيڪ تصديق لاءِ ڏسو Jeffreys (1999, p. 488).
- ↑ بطليموسي حڪمرانن جي مقامي ڊيموٽڪ مصري ٻولي نه ڳالهائڻ سبب، سرڪاري درٻاري دستاويزن، جهڙوڪ روزيٽا پٿر، تي قديم يوناني (يعني ڪوئني يوناني) ديرين مصري ٻولي سان گڏ استعمال ٿيندي هئي ("Radio 4 Programmes – A History of the World in 100 Objects, Empire Builders (300 BC – 1 AD), Rosetta Stone". BBC. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 May 2010 تي محفوظ ڪيل. 7 June 2010 تي حاصل ڪيل.).جيئن Burstein (2004, pp. 43–54) وضاحت ڪري ٿو، بطليموسي دور جو اسڪندريه هڪ الڳ پولس (شهري رياست) سمجهيو ويندو هو، جتي شهريت رڳو يونانين ۽ قديم مقدونين لاءِ مخصوص هئي، پر اتي ٻيا ڪيترائي نسلي گروهه پڻ رهندا هئا، خاص طور يهودي، مقامي مصري، شامي ۽ نوبيائي.وڌيڪ تصديق لاءِ ڏسو Grant (1972, p. 3).ڪليوپيٽرا پاران ڳالهائيندڙ ڪيترين ئي ٻولين بابت ڏسو Roller (2010, pp. 46–48) ۽ Burstein (2004, pp. 11–12).بطليموسي خاندان جي سرڪاري ٻولي طور قديم يوناني جي استعمال بابت وڌيڪ تصديق لاءِ ڏسو Jones (2006, p. 3).
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Grant (1972, pp. 20, 256, footnote 42).
- ↑ قديم مؤرخ پلوٽارڪ موجب ڪليوپيٽرا پاران ڳالهائيندڙ ٻولين جي فهرست لاءِ ڏسو Jones (2006, pp. 33–34)، جيڪو اهو پڻ بيان ڪري ٿو ته بطليموسي مصر جا حڪمران آهستي آهستي قديم مقدوني ٻولي استعمال ڪرڻ ڇڏي ويا. وڌيڪ معلومات ۽ تصديق لاءِ ڏسو Schiff (2011, p. 36).
- ↑ Grant (1972, p. 3) موجب قلوپطرہ جي پيدائش يا ته 70 ق.م جي آخر ۾ يا 69 ق.م جي شروعات ۾ ٿي سگهي ٿي.
- ↑ وڌيڪ معلومات ۽ تصديق لاءِ ڏسو Schiff (2011, p. 28)، Kleiner (2005, p. 22)، Bennett (1997, pp. 60–63)، Bianchi (2005) ۽ Meadows (2001, p. 23). متبادل قياس آرائين لاءِ ڏسو Burstein (2004, p. 11) ۽ Roller (2010, pp. 15, 18, 166). قلوپطرہ جي ماءُ بابت مختلف دليلن جي ڀيٽ لاءِ ڏسو Prose (2022, p. 38).
- 1 2 Grant (1972, pp. 3–4, 17), Fletcher (2008, pp. 69, 74, 76), Jones (2006, p. xiii), Preston (2009, p. 22), Schiff (2011, p. 28) ۽ Burstein (2004, p. 11) بطليموس ٻارھون اوليٽس جي زال کي ڪليوپيٽرا پنجين ٽريفائينا سڏين ٿا، جڏهن ته Dodson & Hilton (2004, pp. 268–269, 273) ۽ Roller (2010, p. 18) کيس ڪليوپيٽرا ڇهين ٽريفائينا سڏين ٿا، ڇاڪاڻتہ بنيادي ذريعن ۾ انهن ٻنهي شخصيتن بابت مونجهارو موجود آهي ۽ ممڪن آهي ته اهي حقيقت ۾ هڪ ئي شخص هجن. جيئن Whitehorne (1994, p. 182) بيان ڪري ٿو، ڪليوپيٽرا ڇهين شايد حقيقت ۾ بطليموس ٻارهين جي ڌيءَ هئي، جيڪا 58 ق.م. ۾ پنهنجي مبينا ڀيڻ برينائيس چوٿين سان گڏيل حڪمراني ڪرڻ لاءِ ظاهر ٿي (جڏهن بطليموس ٻارھون جلاوطن ٿي روم ۾ رهندو هو)، جڏهن ته بطليموس ٻارهين جي زال ڪليوپيٽرا پنجين شايد 69–68 ق.م. جي سياري ۾ ئي وفات ڪري وئي هئي، جنهن کان پوءِ هوءَ تاريخي رڪارڊ مان غائب ٿي وڃي ٿي. Roller (2010, pp. 18–19) جو خيال آهي ته بطليموس ٻارهين جي زال، جنهن کي هو ڪليوپيٽرا ڇهين شمار ڪري ٿو، صرف اڻڄاتل سببن جي ڪري هڪ ڏهاڪي تائين درٻار کان پري رهي ۽ آخرڪار پنهنجي ڌيءَ برينائيس چوٿين سان گڏيل حڪمراني ڪئي. Fletcher (2008, p. 76) وضاحت ڪري ٿو ته اسڪندريه وارن بطليموس ٻارهين کي معزول ڪري "سندس وڏي ڌيءَ برينائيس چوٿين کي تخت تي ويهاريو، ۽ گڏيل حڪمران طور ڪليوپيٽرا پنجين ٽريفائينا کي درٻار مان ڏهن سالن جي جلاوطني کان پوءِ واپس گهرايو. جيتوڻيڪ پوءِ جي مورخن سمجهيو ته اها اوليٽس جي ٻي ڌيءَ هئي ۽ کيس 'ڪليوپيٽرا ڇهين' جو نمبر ڏنو، پر لڳي ٿو ته اها ساڳي پنجين ڪليوپيٽرا هئي، جيڪا پنهنجي ڀاءُ ۽ اڳوڻي مڙس اوليٽس جي جاءِ وٺڻ لاءِ موٽي آئي هئي."
- ↑ علمي تحقيقن ۾ اختلاف سبب، جتي ڪي محقق قلوپطرہ ڇهين کي يا ته بطليموس ٻارھون جي ڌيءَ يا سندس زال، يعني قلوپطرہ پنجين سان هڪ ئي شخص سمجهن ٿا، Jones (2006, p. 28) لکي ٿو ته بطليموس ٻارهين کي ڇهه ٻار هئا، جڏهن ته Roller (2010, p. 16) رڳو پنجن ٻارن جو ذڪر ڪري ٿو.
- ↑ Fletcher (2008, p. 87).
- ↑ وڌيڪ معلومات ۽ تصديق لاءِ ڏسو Grant (1972, pp. 12–13). 1972ع ۾ مائيڪل گرانٽ اندازو لڳايو ته 6,000 ٽيلنٽ، جيڪا ٽرائيمورن پومپي ۽ جوليس سيزر کان "رومي عوام جو دوست ۽ اتحادي" جو لقب حاصل ڪرڻ لاءِ بطليموس ٻارهين ادا ڪئي، ان جي قيمت لڳ ڀڳ 70 لک برطانوي پائونڊ يا هڪ ڪروڙ ستر لک آمريڪي ڊالر هئي، جيڪا تقريباً بطليموسي مصر جي سالياني ٽيڪس آمدني جي برابر هئي.
- ↑ قبرص جي رومي الحاق بابت سياسي پسمنظر، جنهن کي رومي سينيٽ ۾ پبليئس ڪلاڊيئس پلڪر اڳتي وڌايو، لاءِ ڏسو Grant (1972, pp. 13–14).
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Grant (1972, pp. 15–16).
- ↑ Fletcher (2008, pp. 76–77) هن ڳالهه بابت تقريباً پورو يقين ظاهر ڪري ٿو: "58 ق.م جي اونهاري جي آخر ۾ معزول ٿيڻ ۽ پنهنجي جان جي خوف سبب اوليٽس پنهنجي محل ۽ سلطنت ٻنهي مان ڀڄي ويو، پر هو بلڪل اڪيلو نه هو. هڪ يوناني ماخذ ٻڌائي ٿو ته ساڻس 'سندس ڌيئرن مان هڪ' گڏ هئي. جيئن ته سندس وڏي ڌيءَ برينيڪي چوٿين ايفيفانيا پاڻ حڪمران هئي ۽ ننڍي ارسينوئي چوٿين اڃا ننڍڙي ٻارڙي هئي، تنهنڪري عام طور اهو سمجهيو وڃي ٿو ته اها سندس وچين ڌيءَ ۽ سڀ کان پياري اولاد، يارهن ورهين جي قلوپطرہ هئي."
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Grant (1972, p. 16).
- ↑ رومي مالياتي مددگار رابيريس، ۽ گابينيس طرفان مصر ۾ ڇڏيل گابينياني بابت وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Grant (1972, pp. 18–19).
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Grant (1972, p. 18).
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Grant (1972, pp. 19–20, 27–29).
- ↑ 51 ق.م جي پاپائرس دستاويزن تي تاريخ هن ريت درج ٿيل هئي: "اوليٽس جي حڪومت جو ٽيهون سال، جيڪو قلوپطرہ جو پهريون سال آهي." ڏسو Grant (1972, pp. 28–30).
- ↑ ان ڳالهه تي اختلاف آهي ته ڇا قلوپطرہ کي ڄاڻي واڻي مرد جي صورت ۾ ڏيکاريو ويو هو يا سندس پيءُ جي دور ۾ سندس تصوير سان ٺهيل اسٽيلي تي بعد ۾ قلوپطرہ بابت لکت شامل ڪئي وئي هئي. هن اسٽيلي بابت انهن ۽ ٻين غيريقيني معاملن لاءِ ڏسو Pfeiffer (2015, pp. 177–181).
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Fletcher (2008, pp. 88–92) ۽ Jones (2006, pp. 31, 34–35).Fletcher (2008, pp. 85–86) موجب 7 مارچ 51 ق.م تي لڳندڙ جزوي سج گرهڻ بطليموس ٻارهين جي وفات ۽ قلوپطرہ جي تخت نشينيءَ جي نشاني هو، جيتوڻيڪ هن بظاهر پنهنجي پيءُ جي وفات جي خبر ڪجهه مهينا لڪائي رکي ۽ 30 جون 51 ق.م تي رومي سينيٽ ڏانهن موڪليل پيغام ذريعي ان بابت آگاهه ڪيو.پر Grant (1972, p. 30) جو چوڻ آهي ته سينيٽ کي سندس وفات جي خبر 1 آگسٽ 51 ق.م تي ڏني وئي. مائيڪل گرانٽ جو خيال آهي ته بطليموس ٻارهين شايد مئي 51 ق.م تائين زندهه هو، جڏهن ته هڪ قديم مصري ماخذ موجب 15 جولاءِ 51 ق.م تائين هو قلوپطرہ سان گڏ حڪومت ڪري رهيو هو، جيتوڻيڪ ان وقت تائين غالب امڪان اهو آهي ته قلوپطرہ مصر تي پنهنجي قبضي کي مضبوط ڪرڻ لاءِ پنهنجي پيءُ جي وفات جي خبر لڪائي رکي هئي.
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Fletcher (2008, pp. 96–97) ۽ Jones (2006, p. 39).
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Jones (2006, pp. 39–41).
- 1 2 وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Fletcher (2008, p. 98) ۽ Jones (2006, pp. 39–43, 53–55).
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Fletcher (2008, pp. 98–100) ۽ Jones (2006, pp. 53–55).
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Burstein (2004, p. 18) ۽ Fletcher (2008, pp. 101–103).
- 1 2 وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Fletcher (2008, p. 113).
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Fletcher (2008, p. 118).
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Burstein (2004, p. 76).
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Burstein (2004, pp. xxi, 19) ۽ Fletcher (2008, pp. 118–120).
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Fletcher (2008, pp. 119–120).Burstein (2004, p. 19) موجب، اسڪندريه جي گهيري دوران سيزر کي اضافي فوج جنوري ۾ پهتي، جڏهن ته Roller (2010, p. 63) لکي ٿو ته اها مارچ ۾ پهتي.
- ↑ وڌيڪ معلومات ۽ تصديق لاءِ ڏسو Anderson (2003, p. 39) ۽ Fletcher (2008, p. 120).
- ↑ وڌيڪ معلومات ۽ تصديق لاءِ ڏسو Fletcher (2008, p. 121) ۽ Jones (2006, p. xiv).Roller (2010, pp. 64–65) موجب هن وقت (47 ق.م) بطليموس چوڏهون 12 ورهين جو هو، جڏهن ته Burstein (2004, p. 19) جو چوڻ آهي ته هو اڃا صرف 10 ورهين جو هو.
- ↑ وڌيڪ معلومات ۽ تصديق لاءِ ڏسو Anderson (2003, p. 39) ۽ Fletcher (2008, pp. 154, 161–162)؛ جڏهن ته ڄمڻ جي تاريخ بابت اختلاف لاءِ ڏسو Tyldesley (2009, pp. 136–137).
- ↑ Roller (2010, p. 70) سيزر ۽ قيصريون جي نسبت بابت لکي ٿو: "30 واري ڏهاڪي ق.م جي آخر ۾ انٽوني ۽ آڪٽيوين جي وچ ۾ ٿيندڙ پروپيگنڊا جي جنگ ۾ قيصريون جي والد هجڻ جو سوال ايترو ته ڳنڍجي ويو جو هڪ ڌر لاءِ سيزر جو پيءُ هجڻ ثابت ڪرڻ ۽ ٻي ڌر لاءِ انڪار ڪرڻ انتهائي ضروري بڻجي ويو، تنهن ڪري اڄ سيزر جي حقيقي ردعمل جو تعين ڪرڻ تقريباً ناممڪن آهي. موجود معلومات پاڻ ۾ تقريباً متضاد آهي: چيو وڃي ٿو ته سيزر پنهنجي وصيت ۾ والد هجڻ کان انڪار ڪيو، پر ذاتي طور ان کي قبول ڪيو ۽ 'قيصريون' نالي جي استعمال جي اجازت ڏني. سيزر جي ساٿي گائيس اوپيوس هڪ رسالو به لکيو جنهن ۾ ثابت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي ته قيصريون سيزر جو پٽ نه هو، جڏهن ته گائيس هيلويوس سِنا—اهو شاعر جيڪو انٽوني جي جنازي واري تقرير کان پوءِ فسادن ۾ قتل ٿيو—44 ق.م ۾ اهڙو قانون پيش ڪرڻ لاءِ تيار هو، جيڪو سيزر کي اولاد حاصل ڪرڻ جي مقصد سان جيتريون گهڻيون زالون وڻيس اوتريون رکڻ جي اجازت ڏئي. جيتوڻيڪ هنن ڳالهين جو گهڻو حصو سيزر جي وفات کان پوءِ پيدا ٿيو، پر لڳي ٿو ته هو هن ٻار بابت جيترو ممڪن هجي اوترو خاموش رهڻ چاهيندو هو، جڏهن ته کيس قلوپطرہ جي بار بار ڪيل دعوائن کي به منهن ڏيڻو پيو."
- ↑ وڌيڪ معلومات ۽ تصديق لاءِ ڏسو Jones (2006, pp. xiv, 78).
- ↑ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Fletcher (2008, pp. 214–215).
- ↑ Burstein (2004, p. 23) جي وضاحت موجب، قلوپطرہ انٽوني جي شخصيت کي سمجهي، بيباڪيءَ سان پاڻ کي سندس آڏو مصري ديوي آئيسس جي روپ ۾ پيش ڪيو، جيڪا يوناني ديوي افروڊائٽي جي صورت ۾ پنهنجي الوهي مڙس اوسائرس سان، جيڪو يوناني ديوتا ڊائنسس جي روپ ۾ هو، ملاقات ڪري رهي هئي. هوءَ ڄاڻندي هئي ته ايفسس ۾ آرٽيمس جي مندر جي پادرين هن ملاقات کان ٿورو اڳ انٽوني کي ڊائنسس سان منسوب ڪيو هو. Brown (2011) موجب، آئيسس جي چوڌاري هڪ مذهبي پوڄا جو سلسلو صدين کان سڄي علائقي ۾ پکڙجندو رهيو هو، ۽ قلوپطرہ، پنهنجي ڪيترن ئي اڳوڻن حڪمرانن وانگر، پاڻ کي آئيسس سان سڃاڻائڻ ۽ ديويءَ وانگر پوڄرائڻ چاهيو ٿي. ان کان سواءِ، قلوپطرہ جا ڪجهه محفوظ ٿيل سڪا پڻ کيس وينس–افروڊائٽي جي روپ ۾ ڏيکارين ٿا، جيئن Fletcher (2008, p. 205) وضاحت ڪري ٿو.
- ↑ پبليئس وينٽيڊيئس باسس ۽ پارٿي فوجن خلاف جندارس جبل جي جنگ ۾ سندس فتح بابت وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو Kennedy (1996, pp. 80–81).
- 1 2 3 Ferroukhi (2001a, p. 219) هن ڌڙ جي مجسمي ۽ ان سان لاڳاپيل اڻپڪين بابت تفصيلي بحث پيش ڪري ٿو؛ هو نوٽ ڪري ٿو ته اهو ڪليوپيٽرا جي عڪاسي ٿي سگهي ٿو، پر وڌيڪ امڪان سندس ڌيءَ ڪليوپيٽرا سيليني ٻي هجڻ جو آهي. Kleiner (2005, pp. 155–156) ان جي ڌيءَ بدران ڪليوپيٽرا جي تصوير هجڻ جي حمايت ڪري ٿو، جڏهن ته Varner (2004, p. 20) فقط ڪليوپيٽرا کي ممڪن سڃاڻپ طور ڄاڻائي ٿو. Roller (2003, p. 139) چوي ٿو ته اهو يا ته ڪليوپيٽرا يا ڪليوپيٽرا سيليني ٻي ٿي سگهي ٿو، ۽ دليل ڏئي ٿو ته ساڳي اڻپڪائي شرشال مان مليل پردي واري ٻئي سنگتراشيل مٿي تي به لاڳو ٿئي ٿي. پوئين مٿي بابت Ferroukhi (2001b, p. 242) ان کي پهرين صدي عيسويءَ جي شروعات واري ڪليوپيٽرا جي ممڪن شبيهه قرار ڏئي ٿو، نه ڪليوپيٽرا سيليني ٻيءَ جي؛ پر هو اهو به دليل ڏئي ٿو ته ان جون مرداڻيون خاصيتون، ڪنن جون واليون ۽ ڏسڻ ۾ ايندڙ ٽوگا—جنهن جو پردو حصو هو—اهو ظاهر ڪري سگهن ٿيون ته ان ۾ ڪنهن نوميڊيائي امير کي ڏيکارڻ جو ارادو هو. Fletcher (2008, image plates between pp. 246–247) پردي واري مٿي بابت اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿي ته اهو ڪليوپيٽرا سيليني ٻيءَ پاران يول (قيصريه موريتانيه) ۾ ٺهرايو ويو ۽ ان ۾ سندس ماءُ ڪليوپيٽرا کي ڏيکارڻ جو ارادو هو.
- ↑ Roller (2010, pp. 91–92) موجب، انٽوني طرفان مقرر ڪيل انهن تابعدار رياستن جي حڪمرانن ۾ هيروڊ، گلاطيا جو امينتاس، پونٽس جو پوليمون پهريون ۽ ڪپاڊوشيا جو آرڪيلاس شامل هئا.
- ↑ Bringmann (2007, p. 301) موجب آڪٽاويا مائنر انٽوني کي 1,200 فوجي فراهم ڪيا هئا، نه ته 2,000، جيئن Roller (2010, pp. 97–98) ۽ Burstein (2004, pp. 27–28) ۾ بيان ڪيو ويو آهي.
- ↑ Roller (2010, p. 100) لکي ٿو ته اهو واضح ناهي ته انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا واقعي شادي ڪئي هئي يا نه. Burstein (2004, pp. xxii, 29) موجب هن شادي عوامي طور انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا جي اتحاد کي مضبوط ڪيو، ۽ آڪٽاوين جي مخالفت ۾ هن 32 ق م ۾ آڪٽاويا کي طلاق ڏني. انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا جا سڪا کين هڪ عام هلينياتي شاهي جوڙي جي صورت ۾ ڏيکارين ٿا، جيئن Roller (2010, p. 100) وضاحت ڪري ٿو.
- ↑ Jones (2006, p. xiv) لکي ٿو ته "آڪٽاوين انٽوني ۽ ڪليوپيٽرا خلاف پروپيگنڊا جي جنگ هلائي، جنهن ۾ ڪليوپيٽرا کي هڪ عورت ۽ غير رومي پرڏيهي طور پيش ڪيو ويو، جيڪا رومي اقتدار ۾ حصيدار ٿيڻ چاهيندي هئي."
- ↑ اسٽنلي ايم. برسٽين Burstein (2004, p. 33) ۾ ٽيڪس ڇوٽ جي وصول ڪندڙ جو نالو ڪوئنٽس ڪاسڪيليئس ڏئي ٿو، جڏهن ته ڊيوئن ڊبليو. رولر Roller (2010, p. 134) ۾ پبليئس ڪينيڊيوس ڪراسس لکي ٿو.
- ↑ Reece (2017, p. 203) لکي ٿو ته قديم يوناني پاپائرس جا ٽڪرا جديد عوامي ڌيان ۾ گهٽ اچن ٿا، پر هن دستاويز ۾ ڪليوپيٽرا جي هڪ لفظي تصديق ۾ گِنيسٿوئي جي صورت ۾ اضافي آئيوٽا ايڊاسڪرپٽ (هيٺان لکيل آئيوٽا) سان هڪ واضح املا جي غلطي موجود آهي. اها غلطي نه رڳو عام ميڊيا پر گهڻن علمي حوالن ۾ به نظرانداز ڪئي وئي يا خاموشيءَ سان درست ڪئي وئي. محقق موجب 70,000 کان وڌيڪ يوناني پاپائرس جي ڊيٽابيس ۾ اهڙي املا صرف ٻه ڀيرا ملي ٿي، جيڪو ان ڳالهه کي وڌيڪ غيرمعمولي بڻائي ٿو، خاص طور تي جڏهن اهو لفظ مصر جي اعليٰ تعليم يافته، مادري يوناني ڳالهائيندڙ راڻي ڪليوپيٽرا ستين لکيو هو.
- ↑ Jones (2006, p. 147) موجب، "سياسي طور آڪٽاوين کي انتهائي احتياط سان هلڻو پيو، ڇاڪاڻتہ رومي عوام اڳ ئي گهرو جنگين کان ٿڪجي چڪو هو، ۽ جيڪڏهن هو ڪنهن رومي شهري خلاف جنگ جو اعلان ڪري ها ته سندس حمايت گهٽجي سگهي ٿي."
- ↑ پلوتارخ ۽ ڊائو جي ترجمو ڪيل بيانن بابت Jones (2006, pp. 194–195) لکي ٿو ته ڪليوپيٽرا جي چمڙي سوراخ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيل اوزار هڪ وارن جي پن هئي.
- ↑ Roller (2010, p. 149) ۽ Skeat (1953, pp. 99–100) قيصرين جي نالي ماتر مختصر حڪمرانيءَ کي آگسٽ 30 ق م ۾ 18 ڏينهن تائين جاري رهندڙ قرار ڏين ٿا، جيئن ڪليمنٽ جي اسٽروماتا (I.21.129) ۾ درج آهي. پر ڊيوئن ڊبليو. رولر، ٿيوڊور ڪريسي اسڪيٽ جو حوالو ڏيندي، تصديق ڪري ٿو ته قيصرين جي حڪمراني "بنيادي طور مصري وقائع نگارن جي ٺاهيل هڪ افسانوي ترتيب هئي، جيڪا [ڪليوپيٽرا جي] موت ۽ مصر تي سرڪاري رومي قبضي جي وچ واري خال کي ڀرڻ لاءِ جوڙي وئي هئي" (Roller 2010, pp. 149, 214, footnote 103).پلوتارخ، جنهن جو ترجمو Jones (2006, p. 187) ڪيو، مبهم لفظن ۾ لکي ٿو ته "آڪٽاوين بعد ۾، ڪليوپيٽرا جي موت کان پوءِ، قيصرين کي قتل ڪرايو."
- ↑ Jones (2006, p. 187)، پلوتارخ جو ترجمو ڪندي، آريئس ڊيڊيمس جا آڪٽاوين ڏانهن لفظ نقل ڪري ٿو ته "گهڻن قيصرن جو هجڻ سٺو ناهي"، ۽ لڳي ٿو ته اهو ئي آڪٽاوين کي قيصرين جي قتل لاءِ قائل ڪرڻ لاءِ ڪافي هو.
- ↑ عام رومي صوبن جي ابتڙ، آڪٽاوين مصر کي پنهنجي ذاتي قبضي هيٺ علائقو بڻايو، رومي سينيٽ کي ان جي معاملن ۾ مداخلت کان روڪيو، ۽ پنهنجا گهوڙي سوار طبقي جا مصر جا گورنر مقرر ڪيا، جن مان پهريون گالس هو. وڌيڪ ڄاڻ لاءِ Southern (2014, p. 185) ۽ Roller (2010, p. 151) ڏسو.
- ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Grant Hellenistic period explanation". - ↑ Walker (2001, p. 312) سون سان ملمع ڪيل چانديءَ جي ٿالهيءَ تي موجود اُڀريل نقش بابت هيئن لکي ٿو: "ڪارنوڪوپيا تي چٽي نموني هڪ سون سان ملمع ڪيل هلالي چنڊ لڳل آهي، جيڪو صنوبر جي ڦر تي رکيل آهي. ان جي چوڌاري ڏاڙهون ۽ انگورن جا ڇڳا رکيل آهن. سڱ تي هيليوس (سج) جون تصويرون اُڪريل آهن، جيڪو مختصر چادر پاتل هڪ نوجوان جي صورت ۾ ڏيکاريل آهي، سندس وار سڪندر اعظم جهڙا آهن ۽ مٿي جي چوڌاري ڪرڻا آهن ... ڪارنوڪوپيا تي موجود نشانين کي حقيقت ۾ بطليموسي شاهي گهراڻي ڏانهن اشارا سمجهي سگهجي ٿو، خاص طور ڪليوپيٽرا سيليني ڏانهن، جيڪا هلالي چنڊ ۾ ڏيکاريل آهي، ۽ سندس جاڙي ڀاءُ سڪندر هيليوس ڏانهن، جنهن جي مصر جي فتح کان پوءِ واري قسمت اڻڄاتل آهي. وائپر جو واسطو ڪليوپيٽرا ستين جي آپگهات بدران چيتي ۽ وچ ۾ موجود زرخيزت جي نشانين سان ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هاٿيءَ جي کل ڪليوپيٽرا سيليني جي، يوبا ٻئي سان گڏ، موريتانيا جي حڪمران هجڻ واري حيثيت ڏانهن اشارو ڪري سگهي ٿي. شرشال مان مليل پردي پوش مٿي سان بصري هڪجهڙائي هن سڃاڻپ کي وڌيڪ هٿي ڏئي ٿي، ۽ ٿالهيءَ تي استعمال ٿيل ڪيتريون ئي نشانيون يوبا ٻئي جي سڪن تي پڻ نظر اچن ٿيون."
- ↑ Jones (2006, p. 60) اهو امڪان ظاهر ڪري ٿو ته لاطيني نثر ۾ 46 ۽ 43 ق م جي وچ ۾ لکيل ڊي بيلو اليگزينڊرينو جو ليکڪ شايد اولس هرٽيوس هو، جيڪو سيزر جي فوج ۾ هڪ فوجي آفيسر هو.
- ↑ Burstein (2004, p. 30) لکي ٿو ته ورجل پنهنجي اينيئڊ ۾ ڪليوپيٽرا خلاف ايڪٽيم جي جنگ کي "تهذيبن جي ٽڪراءَ" طور بيان ڪيو، جنهن ۾ آڪٽاوين ۽ رومي ديوتائن، ڪليوپيٽرا ۽ مصر جي وحشي جانور-مٿن وارن ديوتائن کان اٽلي کي بچايو.
- ↑ اسٽرابو جي جغرافيه ۾ ڪليوپيٽرا بابت وڌيڪ ڄاڻ ۽ اقتباسن لاءِ Jones (2006, pp. 28–30) ڏسو.
- ↑ Chauveau (2000, pp. 2–3) موجب، ڪليوپيٽرا جي دور سان واسطو رکندڙ مصر مان مليل مواد ۾ قديم يوناني ٻوليءَ جا لڳ ڀڳ 50 پاپائرس دستاويز شامل آهن، جن مان گهڻا هيراڪليوپولس ميگنا مان آهن، ۽ صرف ٿورا پاپائرس فيوم مان آهن، جيڪي ڊيموٽڪ مصري ٻوليءَ ۾ لکيل آهن. مجموعي طور تي هي بطليموسي مصر جي ڪنهن به ٻئي دور جي ڀيٽ ۾ بچيل مقامي متنن جو تمام ننڍو ذخيرو آهي.
- ↑ پلوتارخ موجب ڪليوپيٽرا جي بيان لاءِ، جنهن ۾ هن دعويٰ ڪئي ته سندس حسن "بلڪل بي مثال نه هو"، پر سندس شخصيت "موهيندڙ" ۽ "دل کي ڇهندڙ" هئي، ڏسو Jones (2006, pp. 32–33).
- ↑ Fletcher (2008, p. 205) هيئن لکي ٿي: "ڪليوپيٽرا اڪيلي عورت بطليموسي حڪمران هئي، جنهن پنهنجي نالي سان سڪا جاري ڪيا، جن مان ڪجهه تي کيس وينس-افرودائٽي طور ڏيکاريو ويو. سيزر هاڻي سندس مثال تي هليو ۽ ساڳيو همت ڀريو قدم کڻي سڪن تي ظاهر ٿيندڙ پهريون زندهه رومي بڻيو؛ سندس ڪجهه ٿڪل ڏسجندڙ پاسيري چهري سان گڏ 'پارينس پاتريائي'، يعني 'وطن جو پيءُ'، جو لقب ڏنل هو."
- ↑ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ Raia & Sebesta (2017) ڏسو.
- ↑ علمي حلقن ۾ اختلاف آهي ته هيٺين شبيهن کي "مٿا" سمجهيو وڃي يا "ڌڙ جا مجسما". مثال طور، Raia & Sebesta (2017) رڳو پهريون اصطلاح استعمال ڪن ٿا، جڏهن ته Grout (2017b) ٻئي اصطلاح کي ترجيح ڏئي ٿو.
- ↑ وڌيڪ ڄاڻ ۽ تصديق لاءِ Curtius (1933, pp. 182–192)، Walker (2008, p. 348)، Raia & Sebesta (2017) ۽ Grout (2017b) ڏسو.
- ↑ وڌيڪ ڄاڻ ۽ تصديق لاءِ Grout (2017b) ۽ Roller (2010, pp. 174–175) ڏسو.
- ↑ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ Curtius (1933, pp. 182–192)، Walker (2008, p. 348) ۽ Raia & Sebesta (2017) ڏسو.
- ↑ بليز پاسڪل پنهنجي پانسيز (1670ع) ۾ لکيو: "ڪليوپيٽرا جو نڪ: جيڪڏهن اهو ننڍو هجي ها ته سڄي دنيا جي شڪل بدلجي وڃي ها." (Pascal 1910, sec. II, no. 162) (Perry & Williams 2019) موجب، گهٽ عقابي نڪ هجڻ سان سندس مصر جي حڪمران بڻجڻ ۽ پهرئين ۽ ٻئي ٽرائيمويريٽ جي مردن کي پاڻ ڏانهن ڇڪڻ جا امڪان گهٽجي وڃن ها، جنهن سان ايڪٽيم جي جنگ ۽ ان کان پوءِ جي يورپي تاريخ بدلجي وڃي ها.
- ↑ اهو مشاهدو ته ويٽيڪن ڪليوپيٽرا جي کاٻي ڳل تي ڪنهن وقت ڪيوپڊ جو هٿ موجود هو، جيڪو پوءِ ٽٽي ويو، پهريون ڀيرو لودوگ ڪرٽيوس 1933ع ۾ پيش ڪيو. ڪلائنر به هن راءِ سان متفق آهي. ڏسو Kleiner (2005, p. 153)، گڏوگڏ Walker (2008, p. 40) ۽ Curtius (1933, pp. 182–192). جڏهن ته Kleiner (2005, p. 153) تجويز ڏني آهي ته هن سنگ مرمر جي مٿي جي چوٽيءَ تي موجود اُڀار ۾ شايد ٽٽل يورائيئس لڳل هو، Curtius (1933, p. 187) وضاحت ڪئي ته اتي ڪنهن وقت هڪ جواهر جي سنگتراشيل عڪاسي لڳل هئي.
- ↑ Curtius (1933, p. 187) لکيو ته ويٽيڪن ڪليوپيٽرا جي وارن جي ڪناري ۽ ڊائڊيم وٽ موجود خراب ٿيل اُڀار ۾ شايد هڪ جواهر جي سنگتراشيل عڪاسي هئي، جنهن کي Walker (2008, p. 40) پومپئيءَ جي فريسڪو ۾ وينس، جيڪا گهڻو امڪان ڪليوپيٽرا آهي، جي ڊائڊيم ۾ رنگيل ڳاڙهي جواهر سان سڌيءَ طرح ڀيٽي ٿو.
- ↑ پومپئيءَ ۾ جيوسيپي ٻئي (جوزف ٻئي) جي گهر واري چٽسالي ۽ ان ۾ موجود هڪ شخصيت جي ڪليوپيٽرا طور ممڪن سڃاڻپ بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ Pucci (2011, pp. 206–207, footnote 27) ڏسو.
- ↑ Pratt & Fizel (1949, pp. 14–15) ۾ فرانسس پراٽ ۽ بيڪا فائيزل 19هين ۽ 20هين صديءَ جي شروعات ۾ ڪجهه عالمن پاران پيش ڪيل اهو خيال رد ڪيو ته شايد هيءَ چٽسالي اطالوي نشاة ثانيه جي ڪنهن فنڪار ٺاهي هئي. پراٽ ۽ فائيزل متنن ۾ محفوظ بيانن ۽ فولادي اُڪير ۾ نظر ايندڙ چٽساليءَ جي ڪلاسيڪي اسلوب کي نمايان ڪيو. هنن دليل ڏنو ته نشاة ثانيه واري دور جي ڪنهن چٽير لاءِ اينڪاسٽڪ مواد سان فن پارا ٺاهڻ، هلينياتي دور جي مصري ڪپڙن ۽ زيورن بابت گهري تحقيق ڪرڻ، جيئن چٽساليءَ ۾ ڏيکاريل آهي، ۽ پوءِ ان کي هيڊرين جي ولا ۾ مصري مندر جي کنڊرن اندر خطري واري نموني رکڻ جو امڪان گهٽ هو.
- ↑ Walker & Higgs (2001, pp. 314–315) سندس وارن کي ڳاڙهاڻ مائل ناسي بيان ڪن ٿا، جڏهن ته Fletcher (2008, p. 87) کيس شعلي جهڙن ڳاڙهن وارن واري عورت قرار ڏئي ٿي ۽ Fletcher (2008, image plates and captions between pp. 246–247) ۾ پڻ کيس ڳاڙهن وارن واري عورت طور بيان ڪري ٿي.
- ↑ Preston (2009, p. 305) ڪليوپيٽرا جي ڏيهي مصري عڪاسين بابت ساڳئي نتيجي تي پهچي ٿو: "ڪجهه مندرن جي اُڪيرن کان سواءِ، جيڪي هر حالت ۾ انتهائي اسلوب بند فرعوني اسلوب ۾ آهن ۽ ڪليوپيٽرا جي حقيقي شڪل بابت تمام ٿورو اشارو ڏين ٿيون، ڪليوپيٽرا جون پڪ سان سڃاتل عڪاسيون رڳو سڪن تي موجود آهن. ويٽيڪن وارو سنگ مرمر جو مٿو انهن ٽن سنگتراشين مان هڪ آهي، جن کي عالم عام طور، جيتوڻيڪ سڀئي نه، ڪليوپيٽرا جون عڪاسيون قبول ڪن ٿا."
- ↑ ڪليوپيٽرا جي مقدوني-يوناني نسل بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ ڏسو Pucci (2011, p. 201), Grant (1972, pp. 3–5), Burstein (2004, pp. 3, 34, 36, 43, 63–64) ۽ Royster (2003, pp. 47–49).
- ↑ سڪندر اعظم طرفان هلينياتي مصر جي بنياد وجهڻ ۽ ڪليوپيٽرا جي نسب جو بطليموس اول سوٽر تائين پهچڻ بابت وڌيڪ ڄاڻ ۽ تصديق لاءِ ڏسو Grant (1972, pp. 7–8) ۽ Jones (2006, p. 3).
- ↑ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ ڏسو Grant (1972, pp. 3–4) ۽ Burstein (2004, p. 11).
- ↑ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ ڏسو Fletcher (2008, pp. 69, 74, 76). هتي ڏنل ٻين ذريعن جي ابتڙ، Dodson & Hilton (2004, pp. 268–269, 273) ڪليوپيٽرا پنجين ٽريفائينا کي بطليموس ٻارهين اوليٽس جي ممڪن سؤٽ يا ڀيڻ قرار ڏين ٿا.
- ↑ اپاما، جيڪا سيليوڪس اول نيڪيٽر جي زال هئي، جي سوغديائي نسل بابت ڏسو Holt (1989, pp. 64–65, footnote 63).
- ↑ جيئن Burstein (2004, pp. 47–50) وضاحت ڪري ٿو، بطليموسي مصر جا مکيه نسلي گروهه مصري، يوناني ۽ يهودي هئا، جن مان هر هڪ قانوني طور هڪ ٻئي کان الڳ رکيو ويو هو. اهي اسڪندريه، نوڪريٽس ۽ بطليمائس هيرميو جهڙن گهڻ نسلي شهرن جي جدا جدا رهائشي علائقن ۾ رهندا هئا ۽ پاڻ ۾ شادي ڪرڻ کان منع ٿيل هئا. ڪڏهن ڪڏهن اهو خيال پيش ڪيو ويو ته ميمفس، مصر ۾ پتاح جو اعليٰ پادري پاشيرينپتاح ٽيون ڪليوپيٽرا جو اڌ سؤٽ هو، پر هن مفروضي کي تازو Cheshire (2011, pp. 20–30) رد ڪري ڇڏيو آهي.
- ↑ رولر دليل ڏئي ٿو ته ڪليوپيٽرا جي ڏاڏي، يعني بطليموس ٻارهين جي ماءُ، شايد شامي هئي، جيتوڻيڪ هو اهو به مڃي ٿو ته ممڪن آهي ته هوءَ جزوي طور يوناني پڻ هجي. تنهن هوندي به، هوءَ تقريباً يقيني طور مصري نه هئي، ڇاڪاڻتہ سڄي بطليموسي خاندان جي تاريخ ۾ رڳو هڪ ئي مصري داشتا جو ذڪر ملي ٿو
- ↑ Schiff (2011, p. 42) وڌيڪ دليل ڏئي ٿي ته، ڪليوپيٽرا جي نسل کي نظر ۾ رکندي، هوءَ ڪاري چمڙي واري نه هئي، جيتوڻيڪ هوءَ اهو پڻ لکي ٿي ته شايد ڪليوپيٽرا انهن بطليموسي حڪمرانن مان نه هئي، جن جون خاصيتون بلڪل اڇيون هيون، بلڪه غالباً سندس چمڙي ماکيءَ جهڙي رنگت واري هئي. ان جي ثبوت طور هوءَ لکي ٿي ته سندس مائٽن بابت اهڙي رنگت بيان ڪئي وئي آهي ۽ "اهو غالباً مٿس پڻ لاڳو ٿيندو." Goldsworthy (2010, pp. 127, 128) پڻ هن راءِ سان متفق آهي ۽ دليل ڏئي ٿو ته مقدوني نسل سان گڏ ٿوري شامي نسل هجڻ ڪري ڪليوپيٽرا شايد ڪاري چمڙي واري نه هئي (ڇاڪاڻتہ رومي پروپيگنڊا ۾ اهڙو ڪو ذڪر نٿو ملي)، ۽ لکي ٿو ته "سندس نسل کي نظر ۾ رکندي، هلڪي رنگت هجڻ جو امڪان ڪجهه وڌيڪ آهي"، جيتوڻيڪ هو اهو پڻ لکي ٿو ته گڏيل نسل سبب سندس "وڌيڪ ڳاڙهي، بحري روم واري رنگت" پڻ ٿي سگهي ٿي. Grant (1972, p. 5) پڻ گولڊسورٿي جي هن آخري خيال سان اتفاق ڪري ٿو ته، جيتوڻيڪ ڪليوپيٽرا تقريباً يقيني طور مصري نه هئي، پر يوناني، فارسي ۽ ممڪن طور شامي نسل جي ڪري سندس رنگ ڪجهه ڳاڙهسرو هو. Preston (2009, p. 77) پڻ گرانٽ سان متفق آهي ۽ لکي ٿو ته، هن نسل کي نظر ۾ رکندي، ڪليوپيٽرا "تقريباً يقيني طور ڪارن وارن ۽ زيتوني رنگت واري" هئي. Bradford (2000, p. 14) جو چوڻ آهي ته اهو "معقول نتيجو" ڪڍي سگهجي ٿو ته ڪليوپيٽرا جا وار ڪارا ۽ سندس چمڙي هلڪي زيتوني رنگت واري هئي.
- ↑ ڪليوپيٽرا جي ماءُ جي سڃاڻپ بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ ڏسو Burstein (2004, p. 11), Fletcher (2008, p. 73), Goldsworthy (2010, pp. 127, 128), Grant (1972, p. 4), Roller (2010, pp. 165–166) ۽ Bennett (1997, pp. 39–66). جوان فليچر هن مفروضي کي مشڪوڪ ۽ بي بنياد قرار ڏئي ٿي. اسٽينلي ايم. برسٽين جو چوڻ آهي ته مضبوط ضمني ثبوت اهو ظاهر ڪن ٿا ته ڪليوپيٽرا جي ماءُ شايد پتاح جي پادري خاندان سان واسطو رکندي هئي، پر مورخن جي اڪثريت جو خيال آهي ته سندس ماءُ بطليموس ٻارهين جي زال ڪليوپيٽرا پنجين ٽريفائينا هئي. ايڊرين گولڊسورٿي ڪليوپيٽرا جي ماءُ کي ڪنهن مصري پادري خاندان سان لاڳاپيل قرار ڏيڻ واري خيال کي "خالص قياس آرائي" سڏي رد ڪري ٿو، ۽ لکي ٿو ته ڪليوپيٽرا پنجين يا وري "غالباً يوناني نسل" واري ڪنهن داشتا مان هڪ ڪليوپيٽرا ستون جي ماءُ هئي. مائيڪل گرانٽ جو خيال آهي ته ڪليوپيٽرا پنجين غالباً ڪليوپاترا ستون جي ماءُ هئي. ڊيوئن ڊبليو. رولر لکي ٿو ته، جيتوڻيڪ ڪليوپيٽرا پتاح جي پادري خاندان جي ڌيءَ ٿي سگهي ٿي، پر ٻيو اهم اميدوار ڪليوپيٽرا ڇهين آهي، ۽ هن غير يقيني صورتحال جو سبب ڪليوپيٽرا پنجين/ڇهين جي "درٻاري حيثيت وڃائڻ" کي قرار ڏئي ٿو، جنهن "هن مسئلي کي وڌيڪ پيچيده بڻائي ڇڏيو." هو اهو به دليل ڏئي ٿو ته ڪليوپيٽرا بطليموسي خاندان جي واحد ڄاتل حڪمران هئي، جيڪا مصري ٻولي ڳالهائيندي هئي، ۽ سندس ڌيءَ ڪليوپيٽرا سيليني ٻي، جيڪا موريطانيا جي راڻي هئي، پڻ مقامي مصري اشرافيه جي سرعام عزت افزائي ڪئي، جيڪي ٻئي حقيقتون پادري خاندان واري ماءُ جي مفروضي کي ڪجهه تقويت ڏين ٿيون. ڪرسٽوفر بينيٽ نشاندهي ڪري ٿو ته، ڇاڪاڻتہ ڪليوپيٽرا ستون جي پيدائش 69 ق.م. ۾ ٿي هئي، تنهنڪري "هوءَ يقيناً ڪليوپيٽرا پنجين جي تاريخي رڪارڊ مان غائب ٿيڻ کان اڳ ئي حمل ۾ آئي هئي"، ۽ ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ڪليوپيٽرا پنجين کي ئي سندس ماءُ هجڻ گهرجي. هو وڌيڪ دليل ڏئي ٿو ته اهو اڪيلو ئي، ٻين دليلن سان گڏ، ڪليوپاترا ستون جي ماءُ طور ڪنهن فرضي مصري ميمفسي اشرافيا واري عورت جي خيال کي رد ڪرڻ لاءِ ڪافي آهي. برسٽين ۽ رولر جي دليل جو هڪ حصو پسينپتائس ٻيون ۽ هڪ عورت "برينائيس" جي مبينا اڳوڻي شاديءَ تي ٻڌل آهي، جنهن کي ڪڏهن بطليموس اٺون جي ڌيءَ هجڻ جو امڪان ظاهر ڪيو ويو هو. بهرحال، مصر جي ماهر وينڊي چيشائر هن مفروضي کي رد ڪيو، ۽ بعد ۾ پيپيرالاجسٽ سينڊرا لپرٽ به ان جي تصديق ڪئي. ڏسو Cheshire (2011, pp. 20–30) ۽ Lippert (2013, pp. 33–48).
- ↑ Schiff (2011, pp. 2) پڻ هن ڳالهه سان اتفاق ڪندي نتيجو ڪڍي ٿي ته ڪليوپاترا "خانداني روايت کي برقرار رکيو." جيئن Dudley (1960, pp. 57) بيان ڪري ٿو، ڪليوپيٽرا ۽ سندس خاندان "مقامي فرعونن جا جانشين" هئا، جيڪي انتهائي منظم انتظامي نظام ذريعي نيل ماٿري جي وسيع قدرتي وسيلن مان فائدو حاصل ڪندا هئا.
- ↑ Grant (1972, p. 4) جو دليل آهي ته جيڪڏهن ڪليوپيٽرا حرام ڄاول هجي ها ته سندس "بيشمار رومي دشمن اها ڳالهه سڄي دنيا آڏو ظاهر ڪري ڇڏين ها."
- ↑ خانداني وڻ ۽ ان ۾ شامل شخصيتن بابت مختصر بحث Dodson & Hilton (2004, pp. 268–281) ۾ ڏسي سگهجي ٿو. ايڊن ڊوڊسن ۽ ڊيان هلٽن ڪليوپيٽرا پنجين کي ڪليوپيٽرا ڇهين سڏين ٿا، جڏهن ته شام جي ڪليوپيٽرا سيليني کي ڪليوپيٽرا پنجين سيليني سڏيو ويو آهي. هيٺ ڏنل خاڪي ۾ نقطيدار ليڪون ممڪن، پر تڪراري، والدين واري نسبت کي ظاهر ڪن ٿيون.
ماخذ
[سنواريو]ويب
[سنواريو]- Brown, Chip (July 2011), "The Search for Cleopatra", نيشنل جيوگرافڪ, اصل نسخو مان 10 March 2018 تي محفوظ ڪيل, 27 December 2018 تي حاصل ڪيل.
- Carey, Jean Marie (n.d.). "It is possible that Mark Antony met the young Cleopatra when he served under the Roman general Gabinius in 55 BCE". italianartsociety.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 28 June 2023 تي حاصل ڪيل.
- "Cleopatra", ڪولنز انگلش ڊڪشنري, هارپرڪولنز, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 May 2021 تي محفوظ ڪيل, 21 May 2023 تي حاصل ڪيل.
- Fischer-Bovet, Christelle (2015). "Cleopatra VII, 69–30 BCE". آڪسفورڊ ڪلاسيڪل ڊڪشنري. doi:10.1093/acrefore/9780199381135.013.1672. ISBN 978-0-19-938113-5.
- Grout, James (1 April 2017a), "Basalt Statue of Cleopatra", Encyclopaedia Romana, University of Chicago, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 February 2021 تي محفوظ ڪيل, 7 March 2018 تي حاصل ڪيل.
- Grout, James (1 April 2017b), "Was Cleopatra Beautiful?", Encyclopaedia Romana, University of Chicago, 6 March 2018 تي حاصل ڪيل.
- Lendering, Jona (10 August 2020), "Apame I", Livius.org, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 October 2020 تي محفوظ ڪيل, 25 September 2020 تي حاصل ڪيل
- McGing, Brian (20 September 2016), "Pontus", انسائيڪلوپيڊيا ايرانيڪا, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 November 2020 تي محفوظ ڪيل, 21 October 2020 تي حاصل ڪيل
- Muellner, Leonard, A Poetic Etymology of Pietas in the Aeneid, مرڪز براءِ هلينياتي اڀياس، هارورڊ يونيورسٽي, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 April 2018 تي محفوظ ڪيل, 9 April 2018 تي حاصل ڪيل.
- Perry, David; Williams, Tom (5 December 2019). "Causation and Cleopatra's nose". Lexology. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 21 June 2023 تي حاصل ڪيل.
- Plutarch (1920), Plutarch's Lives, Bernadotte Perrin پاران ترجمو ڪيل, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press (پرسيوس ڊجيٽل لائبريري، ٽفٽس يونيورسٽي), محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 March 2018 تي محفوظ ڪيل, 8 March 2018 تي حاصل ڪيل.
Guillemot, Emanuelle, "Portrait féminin (mère de Cléopâtre ?)", Musée Saint-Raymond (French ۾), ميوزي سينٽ ريمنڊ, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 September 2015 تي محفوظ ڪيل, 29 July 2021 تي حاصل ڪيل{{citation}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
- Radio 4 Programmes – A History of the World in 100 Objects, Empire Builders (300 BC – 1 AD), Rosetta Stone, BBC, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 May 2010 تي محفوظ ڪيل, 7 June 2010 تي حاصل ڪيل.
- Raia, Ann R.; Sebesta, Judith Lynn (September 2017), The World of State, College of New Rochelle, اصل نسخو مان 6 March 2018 تي محفوظ ڪيل, 6 March 2018 تي حاصل ڪيل.
- Reece, Steve (2017), "Cleopatra Couldn't Spell (And Neither Can We!)", ۾ Groton, Anne Harmar (مرتب), Ab Omni Parte Beatus: Classical Essays in Honor of James M. May, Mundelein, Illinois: Bolchazy-Carducci Publishers, ص. 201–220, ISBN 978-0-86516-843-5, LCCN 2017002236, OCLC 969973660, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 July 2021 تي محفوظ ڪيل, 2 September 2018 تي حاصل ڪيل.
- Sabino, Rachel; Gross-Diaz, Theresa (2016), Cat. 22 Tetradrachm Portraying Queen Cleopatra VII, Art Institute of Chicago, doi:10.13140/RG.2.2.23475.22560, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 March 2018 تي محفوظ ڪيل, 6 March 2018 تي حاصل ڪيل.
- Sewell-Lasater, Tara (2020). "Becoming Kleopatra: Ptolemaic Royal Marriage, Incest, and the Path to Female Rule". University of Houston. https://www.academia.edu/43290689/Becoming_Kleopatra_Ptolemaic_Royal_Marriage_Incest_and_the_Path_to_Female_Rule.
- Tronson, Adrian (1998). "Vergil, the Augustans, and the invention of Cleopatra's suicide—one asp or two?". Vergilius (1959-) (The Vergilian Society) 44: 31–50.
- Tyldesley, Joyce (6 December 2017), "Cleopatra, Queen of Egypt", انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 June 2019 تي محفوظ ڪيل, 18 May 2018 تي حاصل ڪيل.
- Walker, Susan; Higgs, Peter (2017) [2001], Portrait Head, British Museum, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 March 2018 تي محفوظ ڪيل, 6 March 2018 تي حاصل ڪيل.
ڇپيل ماخذ
[سنواريو]
- Anderson, Jaynie (2003), Tiepolo's Cleopatra, Melbourne: Macmillan, ISBN 978-1-876832-44-5, 15 November 2015 تي حاصل ڪيل.
- Ashton, Sally-Ann (2001a), "194 Marble head of a Ptolemaic queen with vulture headdress", ۾ Walker, Susan; Higgs, Peter (مرتب), Cleopatra of Egypt: from History to Myth, Princeton University Press (British Museum Press), ص. 217, ISBN 978-0-691-08835-8.
- Ashton, Sally-Ann (2001b), "163 Limestone head of Cleopatra VII", ۾ Walker, Susan; Higgs, Peter (مرتب), Cleopatra of Egypt: from History to Myth, Princeton University Press (British Museum Press), ص. 164, ISBN 978-0-691-08835-8.
- Ashton, Sally-Ann (Spring 2002), "Identifying the ROM's 'Cleopatra'", Rotunda: 36–39, 27 March 2018 تي حاصل ڪيل.
- Ashton, Sally-Ann (2008), Cleopatra and Egypt, Blackwell, ISBN 978-1-4051-1390-8, 18 June 2020 تي حاصل ڪيل.
- Bennett, Christopher J. (1997). "Cleopatra V Tryphæna and the Genealogy of the Later Ptolemies". Ancient Society 28: 39–66. doi:. ISSN 0066-1619. سانچو:Registration required
- Bianchi, Steven (2005). "Cleopatra VII". قديم مصر جي آڪسفورڊ انسائيڪلوپيڊيا. Oxford University Press.
- Bivar, A. D. H. (1983), "The Political History of Iran Under the Arsacids", ۾ Yarshater, Ehsan (مرتب), Cambridge History of Iran, Volume 3(1): The Seleucid, Parthian, and Sasanian periods, Cambridge University Press, ص. 21–99, ISBN 978-0-521-20092-9, 19 April 2018 تي حاصل ڪيل.
- Bradford, Ernle (2000) [1971], Cleopatra, Penguin, ISBN 978-0-14-139014-7.
- Brambach, Joachim (1996) [1991], Kleopatra, Munich: Diederichs, ISBN 3-424-01239-4.
- Bringmann, Klaus (2007) [2002], A History of the Roman Republic, Smyth, W. J. پاران ترجمو ڪيل, Cambridge: Polity, ISBN 978-0-7456-3371-8, 7 June 2018 تي حاصل ڪيل.
- Brosius, Maria (2006), The Persians: An Introduction, London & New York: Routledge, ISBN 978-0-415-32089-4.
- Burstein, Stanley M. (2004), The Reign of Cleopatra, Westport, Connecticut: Greenwood Press, ISBN 978-0-313-32527-4.
- Caygill, Marjorie (2009), Treasures of the British Museum, London: British Museum Press (Trustees of the British Museum), ISBN 978-0-7141-5062-8.
- Chauveau, Michel (2000) [1997], Egypt in the Age of Cleopatra: History and Society Under the Ptolemies (انگريزي ۾), David Lorton پاران ترجمو ڪيل, Ithaca, NY: Cornell University Press, ISBN 978-0-8014-8576-3, 12 April 2018 تي حاصل ڪيل.
- Cheshire, Wendy (2011), "The Phantom Sister of Ptolemy Alexander", Enchoria, 32: 120–130.
- Cordry, Harold V. (1998). A Dictionary of American English Pronunciation. Austin & Winfield. ISBN 978-1-57292-055-2. 21 May 2023 تي حاصل ڪيل.
- Crawford, Michael (1974), The Roman Republican Coinage, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-07492-6.
- Curtius, Ludwig (1933). "Ikonographische Beitrage zum Porträt der Römischen Republik und der Julisch-Claudischen Familie: IV Kleopatra VII. Philopator" (de ۾). Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Römische Abteilung (Berlin) 48: 182–243. OCLC 633408511.
- DeMaria Smith, Margaret Mary (2011), "HRH Cleopatra: the Last of the Ptolemies and the Egyptian Paintings of Sir Lawrence Alma-Tadema", ۾ Miles, Margaret M. (مرتب), Cleopatra: a sphinx revisited, Berkeley: University of California Press, ص. 150–171, ISBN 978-0-520-24367-5, 18 June 2020 تي حاصل ڪيل.
- Dodson, Aidan; Hilton, Dyan (2004), The Complete Royal Families of Ancient Egypt, London: Thames & Hudson, ISBN 978-0-500-05128-3.
- Dudley, Donald (1960), The Civilization of Rome, New York: New American Library, ISBN 978-1-258-45054-0.
{{citation}}: ISBN / Date incompatibility (مدد) - Elia, Olga (1956) [1955], "La tradizione della morte di Cleopatra nella pittura pompeiana", Rendiconti dell'Accademia di Archeologia, Lettere e Belle Arti (اطالوي ۾), 30: 3–7, OCLC 848857115.
- Ferroukhi, Mafoud (2001a), "197 Marble portrait, perhaps of Cleopatra VII's daughter, Cleopatra Selene, Queen of Mauretania", ۾ Walker, Susan; Higgs, Peter (مرتب), Cleopatra of Egypt: from History to Myth, Princeton University Press (British Museum Press), ص. 219, ISBN 978-0-691-08835-8.
- Ferroukhi, Mafoud (2001b), "262 Veiled head from a marble portrait statue", ۾ Walker, Susan; Higgs, Peter (مرتب), Cleopatra of Egypt: from History to Myth, Princeton University Press (British Museum Press), ص. 242, ISBN 978-0-691-08835-8.
- Fletcher, Joann (2008), Cleopatra the Great: The Woman Behind the Legend, New York: Harper, ISBN 978-0-06-058558-7.
- Goldsworthy, Adrian Keith (2010), Antony and Cleopatra, New Haven, Connecticut: Yale University Press, ISBN 978-0-300-16534-0.
- Grant, Michael (1972), Cleopatra, London: Weidenfeld and Nicolson; Richard Clay (the Chaucer Press), ISBN 978-0-297-99502-9.
- Gurval, Robert A. (2011), "Dying Like a Queen: the Story of Cleopatra and the Asp(s) in Antiquity", ۾ Miles, Margaret M. (مرتب), Cleopatra: a sphinx revisited, Berkeley: University of California Press, ص. 54–77, ISBN 978-0-520-24367-5, 18 June 2020 تي حاصل ڪيل.
- Higgs, Peter (2001), "Searching for Cleopatra's image: classical portraits in stone", ۾ Walker, Susan; Higgs, Peter (مرتب), Cleopatra of Egypt: from History to Myth, Princeton University Press (British Museum Press), ص. 200–209, ISBN 978-0-691-08835-8.
- Holt, Frank L. (1989), Alexander the Great and Bactria: the Formation of a Greek Frontier in Central Asia, Leiden: E. J. Brill, ISBN 978-90-04-08612-8, 30 March 2018 تي حاصل ڪيل.
- Hölbl, Günther (2001) [1994], A History of the Ptolemaic Empire, Saavedra, Tina پاران ترجمو ڪيل, London: Routledge, ISBN 978-0-415-20145-2.
- Hsia, Chih-tsing (2004), C.T. Hsia on Chinese Literature, New York: Columbia University Press, ISBN 978-0-231-12990-9, 29 March 2018 تي حاصل ڪيل.
- Jeffreys, David (1999), "Memphis", ۾ Bard, Kathryn A. (مرتب), Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt, London: Routledge, ص. 488–490, ISBN 978-0-415-18589-9, 2 November 2018 تي حاصل ڪيل.
- Johnson, Janet H. (1999), "Late and Ptolemaic periods, overview", ۾ Bard, Kathryn A. (مرتب), Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt, London: Routledge, ص. 66–72, ISBN 978-0-415-18589-9, 2 November 2018 تي حاصل ڪيل.
- Jones, Prudence J. (2006), Cleopatra: a sourcebook, Norman: University of Oklahoma Press, ISBN 978-0-8061-3741-4, 27 March 2018 تي حاصل ڪيل.
- Kennedy, David L. (1996), "Parthia and Rome: eastern perspectives", ۾ Kennedy, David L.; Braund, David (مرتب), The Roman Army in the East, Ann Arbor: Cushing Malloy Inc., Journal of Roman Archaeology: Supplementary Series Number Eighteen, ص. 67–90, ISBN 978-1-887829-18-2
- Kleiner, Diana E. E. (2005), Cleopatra and Rome, Cambridge, Massachusetts: Belknap, ISBN 978-0-674-01905-8, 6 March 2018 تي حاصل ڪيل.
- Lippert, Sandra (2013), "What's New in Demotic Studies? An Overview of the Publications 2010–2013" (PDF), The Journal of Juristic Papyrology: 33–48, محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 4 June 2023 تي محفوظ ڪيل, 27 April 2023 تي حاصل ڪيل.
- Lippold, Georg (1936), Die Skulpturen des Vaticanischen Museums (جرمن ۾), جلد 3, Berlin: Walter de Gruyter, OCLC 803204281, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 March 2023 تي محفوظ ڪيل, 3 November 2018 تي حاصل ڪيل.
- Meadows, Andrew (2001), "Sins of the fathers: the inheritance of Cleopatra, last queen of Egypt", ۾ Walker, Susan; Higgs, Peter (مرتب), Cleopatra of Egypt: from History to Myth, British Museum Press, ص. 14–31, ISBN 978-0-7141-1943-4
- Meadows, Andrew; Ashton, Sally-Ann (2001), "186 Bronze coin of Cleopatra VII", ۾ Walker, Susan; Higgs, Peter (مرتب), Cleopatra of Egypt: from History to Myth, Princeton University Press (British Museum Press), ص. 178, ISBN 978-0-691-08835-8.
- Newman, Robert (1990). "A Dialogue of Power in the Coinage of Antony and Octavian (44–30 B.C.)". آمريڪن جرنل آف نيومسميٽڪس 2: 37–63.
- Pascal, Blaise (1910). . William Finlayson Trotter پاران ترجمو ڪيل. New York: P. F. Collier & Son.
- Pfeiffer, Stefan (2015). Griechische und lateinische Inschriften zum Ptolemäerreich und zur römischen Provinz Aegyptus. Einführungen und Quellentexte zur Ägyptologie (German ۾). جلد 9. Münster: Lit.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو) - Pfrommer, Michael; Towne-Markus, Elana (2001), Greek Gold from Hellenistic Egypt, Getty Museum Studies on Art, Los Angeles: Getty, ISBN 978-0-89236-633-0, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 June 2018 تي محفوظ ڪيل, 22 June 2018 تي حاصل ڪيل.
- Pina Polo, Francisco (2013), "The Great Seducer: Cleopatra, Queen and Sex Symbol", ۾ Knippschild, Silke; García Morcillo, Marta (مرتب), Seduction and Power: Antiquity in the Visual and Performing Arts, London: Bloomsbury Academic, ص. 183–197, ISBN 978-1-4411-9065-9, 9 March 2018 تي حاصل ڪيل.
- Plant, Ian Michael (2004), "39. Cleopatra (fl. after AD 64)", Women Writers of Ancient Greece and Rome: An Anthology, Equinox, ص. 135–144, ISBN 978-1-904768-02-9, 27 May 2022 تي حاصل ڪيل
- پليني دي ايلڊر (1906). "IX, ch. 58". ۾ Karl Friedrich Theodor Mayhoff (مرتب). قدرتي تاريخ. Leipzig: Teubner. اصل نسخو مان 20 June 2020 تي محفوظ ڪيل. 20 February 2021 تي حاصل ڪيل – پرسيوس ڊجيٽل لائبريري وسيلي.
- Pratt, Frances; Fizel, Becca (1949), Encaustic Materials and Methods, New York: Lear Publishers, OCLC 560769, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 May 2020 تي محفوظ ڪيل, 7 March 2018 تي حاصل ڪيل.
- Prose, Francine (2022). Cleopatra: Her History, Her Myth. Yale University Press. ISBN 978-0-300-25938-4.
- Preston, Diana (2009), Cleopatra and Antony: Power, Love, and Politics in the Ancient World, New York: Walker & Co., ISBN 978-0-8027-1738-2, 18 June 2018 تي حاصل ڪيل.
- Pucci, Giuseppe (2011), "Every Man's Cleopatra", ۾ Miles, Margaret M. (مرتب), Cleopatra: a sphinx revisited, Berkeley: University of California Press, ص. 195–207, ISBN 978-0-520-24367-5, 18 June 2020 تي حاصل ڪيل.
- Roller, Duane W. (2003), The World of Juba II and Kleopatra Selene: Royal Scholarship on Rome's African Frontier, New York: Routledge, ISBN 978-0-415-30596-9.
- Roller, Duane W. (2010), Cleopatra: a biography, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-536553-5.
- Rowland, Ingrid D. (2011), "The Amazing Afterlife of Cleopatra's Love Potions", ۾ Miles, Margaret M. (مرتب), Cleopatra: a sphinx revisited, Berkeley: University of California Press, ص. 132–149, ISBN 978-0-520-24367-5, 18 June 2020 تي حاصل ڪيل.
- Royster, Francesca T. (2003), Becoming Cleopatra: The Shifting Image of an Icon, New York: Palgrave MacMillan, ISBN 978-1-4039-6109-9
- Sartain, John (1885), On the Antique Painting in Encaustic of Cleopatra: Discovered in 1818, Philadelphia: George Gebbie & Co., OCLC 3806143.
- Schiff, Stacy (2011), Cleopatra: A Life, UK: Random House, ISBN 978-0-7535-3956-9.
- Skeat, T. C. (1953). "The Last Days of Cleopatra: A Chronological Problem". جرنل آف رومن اسٽڊيز 43 (1–2): 98–100. doi:. ISSN 0075-4358.
- Southern, Patricia (2014) [1998], Augustus (2nd ڇاپو), London: Routledge, ISBN 978-0-415-62838-9, 19 April 2018 تي حاصل ڪيل.
خارجي ڳنڍڻا
[سنواريو]
| وصفون وڪي لغت تان |
| ميڊيا وڪيميڊيا العام تان |
| خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان |
| قول وڪي قول تان |
| ماخذي متن وڪي ماخذ تان |
| درسي ڪتاب وڪي بُڪس تان |
| سکيا جا وسيلا وڪيورسٽي تان |
- سانچو:In Our Time
- جيڪب ايبٽ (1852). Cleopatra at Project Gutenberg، وڪٽورين دور جو ٻارن لاءِ لکيل ڪتاب
- ڪليوپيٽرا جي پراسرار موت، ڊسڪوري چينل تي
- ڪليوپيٽرا ستون، BBC History تي
- ڪليوپيٽرا ستون، ورلڊ هسٽري انسائيڪلوپيڊيا تي
- Eubanks، W. Ralph. (1 نومبر 2010). "تاريخ ۽ هالي ووڊ ڪليوپيٽرا کي ڪيئن غلط نموني پيش ڪيو". نيشنل پبلڪ ريڊيو (NPR) (Cleopatra: A Life، از اسٽيسي شيف، تي ڪتابي جائزو).
- Jarus، Owen (13 مارچ 2014). "ڪليوپيٽرا: حقيقتون ۽ سوانح عمري". لائيو سائنس.
- Watkins، Thayer. "ڪليوپيٽرا جي زندگيءَ جي وقتوار ترتيب آرڪائيو ڪيا ويا 13 August 2021 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.." سان هوزي اسٽيٽ يونيورسٽي.
- جين ڊريڪاٽ (22 مئي 2018). "ڪليوپيٽرا جي ڌيءَ: جڏهن ته مارڪ اينٽوني ۽ ڪليوپيٽرا تاريخ ۽ عوامي ثقافت ۾ امر ٿي ويا آهن، سندن اولاد گهڻي حد تائين وساريو ويو آهي. سندن ڌيءَ، ڪليوپيٽرا سيليني، پنهنجي حق ۾ هڪ اهم حڪمران بڻجي.". History Today.
قلوپطرہ Born: 69 BC Died: 30 BC | ||
| Regnal titles | ||
|---|---|---|
| پيشرو بطليموس ٻارھون اوليٽس |
مصر جو فرعون 51–30 BC بطليموس تيرھون سان گڏ بطليموس چوڏھون ۽ | |
سانچو:Cleopatra navbox سانچو:Ptolemaic Kingdom سانچو:Mark Antony سانچو:Hellenistic rulers سانچو:Pharaohs سانچو:Queens of Ancient Egypt سانچو:Julius Caesar
.jpg){kind=link}
.jpg){kind=link}
.jpg){kind=link}
- Harv and Sfn no-target errors
- Pages using multiple image with auto scaled images
- CS1 برطانوي انگريزي-language sources (en-gb)
- Articles containing Ancient Greek (to 1453)-language text
- CS1 maint: unrecognized language
- CS1 انگريزي-language sources (en)
- CS1 errors: ISBN date
- CS1 اطالوي-language sources (it)
- CS1 جرمن-language sources (de)
- Articles with Project Gutenberg links
- Pages with Gutenberg book template using bullet
- VIAF سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- LCCN سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- ISNI سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- GND سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- SELIBR سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- BNF سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- BIBSYS سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- ULAN سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- NLA سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- ڪليوپيٽرا
- پھرين صدي ق م جون پيدائشون
- 30 ق م ۾ وفاتون
- پھرين صدي ق م جا فرعون
- پھرين صدي ق م جا مصري ماڻهو
- پھرين صدي ق م جون مصري عورتون
- پھرين صدي ق م جون حڪمران راڻيون
- نانگ جي ڏنگ سبب وفاتون
- عورت فرعون
- شيڪسپيئر جا عورت ڪردار
- هلينياتي دور جا ماڻهو
- جوليس سيزر جون معشوقائون
- بطليموسي خاندان جا فرعون
- قديم دور جون خودڪشيون
- پھرين صدي ق م جون عورت ليکڪائون
- هلينياتي قبرص
- مارڪ اينٽوني جون زالون
- سيزر جي گهرو ويڙهه جا ماڻهو
- ديوي قرار ڏنل عورتون
- مصر ۾ خودڪشيون
- عورتن جون خودڪشيون
- زهر ذريعي خودڪشيون
- مصر
- عورتون
- تاريخ ۾ عورتون
- حوالن ۾ چُڪَ وارا صفحا