مواد ڏانھن هلو

ايريزونا

ڳنڍڻن کي سنواريو
هي هڪ بهترين مضمون آهي. وڌيڪ تفصيل لاءِ ٺِڙڪ (ڪلڪ) ڪيو.
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان

اسٽيٽ آف ايريزونا
State of Arizona

Flag of
{{{coat_alt}}}
جھنڊو Seal
Projection of North America with the United States in green
The United States and its territories
ايريزونا جي رياست ڳاڙهي رنگ سان آمريڪا جي گڏيل رياستن جي نقشي ۾ ڏيکاريل
گادي جو هنڌفينڪس
سڀ کان وڏو شهرفينڪس
دفتري ٻوليونانگريزي
مقامي ٻوليون.
  • انگريزي ڳالهائيندڙ: 74.1 سيڪڙو
  • اسپيني ڳالھائيندڙ: 19.5 سيڪڙو
  • ناواجو ٻولي ڳالهائيندڙ:1.9سيڪڙو
  • باقي ٻيا :4.5 سيڪڙو
مقامي آباديايريزونين
حڪومتجھموريت
ريپبلڪن پارٽي جو ڊوگ ڊيوسي
مشيل ريگن
• سينيٽر
ٻئي ريپبلڪن پارٽيءَ جا:
مقننه ايريزونا ليجسليچر
سينيٽ جنھن ۾ رياست جا ٻہ ميمبر
ھائوس آف رپريزنٽٽيٽوز جنھن ۾ رياست جا 9 ميمبر جن مان 5 ريپبلڪن پارٽي جا ۽ 4 ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جا آھن (2018)
قیام
• پراڻو نالو
ايريزونا ٽيريٽري
• وفاق واري يونين ۾ شامل ٿيڻ جي تاريخ
14 فيبروري 1912
• سڀ کان وڏي ڪائونٽي
ڪوڪونينو
پکيڙ
• 
295,234 km2 (113,990 sq mi) (ڇھون نمبر)
• پاڻي (%)
0.35 سيڪڙو
آبادي
• 2017 اندازو
7,016,270 (2017 est.) (14 نمبر)
• 2016 مردم شماري
7,016,270 (2017 est. (آمريڪي رياستن ۾ نمبر)
•  گھاٽائي
22/km2 (57.0/sq mi) (33 رياستن ۾ نمبر)
تاریخ جو نمونوMM/DD/YYYY
ڊرائيونگ جو پاسوساڄو پاسو [e]
انٽرنيٽ ڊومين.us   .gov   .mil   .edu
ايرزونا جون رياستي علامتون
'''ايرزونا''' جو جھنڊو
'''ايرزونا''' جي مھر
زندہ علامتون
جلٿليو جانورايرزونا جو وڻن وارو ڏيڏر
پکيڪيڪٽس رين (Cactus wren)
Cactus wren, the Arizona state bird
پوپٽپپيلو ملٽيڪاديتا (Papilio multicaudata)
Mud-puddling in Arizona, United States
مڇياپاچي ٽرائوٽ (Apache trout )
گلسھارو ٿوھر جو گل
سگوارو ٿوھر (Saguaro cactus)جو ھل ايرزونا جو سرڪاري گل آھي
مئملڇليدار پڇ واري ٻلي (Ring-tailed cat)
Two ringtails
ڪرڙانگ جانورڪروٽلس ولارڊي (Crotalus willardi)
وڻپئلو وردي(Palo verde) يا پارڪنسونيا (Parkinsonia)
بي جان علامتون
رنگنيرو ، پراڻي سون جو رنگ
آتشي ھٿيارڪولٽ روالور
پنڊ پهڻPetrified wood
قيمتي پٿرفيروزو (Turquoise)
چوڻيLatin: Ditat Deus
(God enriches)
جبلPetrified wood
سامونڊي جھازUSS Arizona
نعروThe Grand Canyon State
ڀوميCasa Grande
گيت"Arizona March Song"
"Arizona" (alternate)
State route marker
ايرزونا state route marker
State quarter
ايرزونا quarter dollar coin
Released in 2008
Lists of United States state symbols

ايريزونا (انگريزي: Arizona) آمريڪا جي گڏيل رياستن مان هڪ رياست آهي جيڪا آمريڪا جي پکيڙ جي لحاظ کان ڇهين وڏي رياست ۽ آباديءَ جي لحاظ کان چوڏهين وڏي رياست آهي. هن رياست جي گاديءَ جو هنڌ فينڪس (Phoenix) آهي جيڪو هن رياست جو وڏي ۾ وڏو شهر پڻ آهي. هن رياست جي اولھ ۾ آمريڪي رياستون نيوادا (Nevada) ۽ ڪيليفورنيا (California) موجود آهن جڏهن ته ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولھ ۾ هن جون سرحدون ميڪسيڪو جي سونورا (Sonora) ۽ باجا ڪيليفورنيا (Baja California) سان ملن ٿيون.

ايريزونا آمريڪا جي 48هين رياست آهي جنهن کي 14 فيبروري 1912ع تي آمريڪا جي رياست جو درجو ڏنو ويو. جيئن ته 14 فيبروري ”ويلنٽائن ڊي“ آهي انڪري هن رياست کي ”ويلنٽائن رياست“ پڻ ڪوٺيو وڃي ٿو. تاريخي طور تي ايريزونا ميڪسيڪو جي الٽا ڪيليفورنيا جو حصو هئي ۽ 1821ع ۾ آزاد ميڪسيڪو جو حصو بنجي وئي. 1848ع ۾ ميڪسيڪو آمريڪا جنگ کان پوءِ هن رياست جي وڏي حصي تي آمريڪا قبضو ڪري ورتو. 1853ع ۾ هن جو ڏاکڻيون حصو آمريڪا ميڪسيڪو کان خريد ڪري ورتو.

ڏکڻ ايريزونا جي موسم ريگستاني آهي. هتي اونهاري ۾ تمام گهڻي گرمي ۽ سياري ۾ ٺيڪ ٺاڪ سيءُ پوي ٿو. اترايريزونا ۾ گهاٽا ٻيلا، وڏا وڏا جبل، گهريون کاهيون ۽ لَڪَ (canyons) موجود آهن جتي اونهاري ۾ تمام گهڻي گرمي ۽ سياري ۾ برفباري ٿئي ٿي. هن رياست جي فليگشپ (Flagship)، الپائين (Alpine) ۽ توسان (Tucson) وارن علائقن ۾ برف تي ترڪڻ (Skiing) جون سهولتون موجود آهن. هتان جو گهرين کاهين ۽ جابلو لڪن تي مشتمل گرانڊ ڪينئون نيشنل پارڪ (Grand Canyon National Park) دنيا جي ستن عجائبات مان هڪ عجوبو آهي. هن علائقي ۾ ڪيترائي قومي ٻيلا، قومي پارڪ ۽ قومي يادگار ڏسڻ لاءِ ملندا.

هن رياست جي لڳڀڳ چوٿين حصي تي آمريڪا جي اصلوڪن رهاڪن (ريڊ انڊين) جا آستان موجود آهن[1]. خاص طور تي نواجو قبيلي جا اٽڪل ٽي لک ماڻهو هن رياست ۾ آباد آهن. هنن اصلوڪن رهواسين کي 1924ع تائين ووٽ ڏيڻ جو حق حاصل نه هو. ڪجهه علائقن ۾ ته کين 1948ع تائين ووٽ جو حق حاصل نه هو[2].

نالو ۽ مطلب

[سنواريو]

ايرزونا اسپيني ٻوليءَ جي لفظ ايرزونڪ Arizonac مان نڪتل معلوم ٿئي ٿو جيڪو وري اوضم (O'odham) جي نالي ايلسونڪ مان نڪتل آهي جنھن جي معني آھي پاڻي جو ننڍو چشمو.اھو نالو شروع ۾ پلانچاس ڊي پلاٽا، سونورا جي چاندي واري کاڻ جي ويجهي واري علائقي تي پيو[3][4][5]

تاريخ

[سنواريو]

جديد زماني کان هزارين ورهيه پهرين هتي آمريڪا جي اصلوڪن رهواسين جا ڪئين قبيلا آباد هئا. هوهوڪام (Hohokam)، موگولون (Mogolon) ۽ پوئبلون (Puebloan) قبيلن جي ثقافت ۽ ريتون ۽ رسمون هن سڄي رياست ۾ رائج هيون. هنن جون وسنديون ۽ واهڻ، جبلن تي ٿيل چٽسالي ۽ اهڙي قسم جا ٻيا تاريخي يادگار اڃا تائين موجود آهن جن کي ڏسڻ لاءِ سڄي دنيا مان هزارين سيلاني هن رياست جو رخ ڪن ٿا. 1539ع ۾ اسپين جو پادري مارڪوز ڊي نيزا يورپ جو پهريون ماڻهو هو جيڪو هنن اصلوڪن رهواسين سان لھ وچڙ ۾ آيو. هن موجودھ ايريزونا رياست جا ڪجهه حصا گهمي ڏٺا ۽ هتان جي رهواسين سان ملاقاتون ڪيون. انهن ڏينهن ۾ اسپين ۾ اها ڏندڪٿا مشهور هئي ته ايريزونا ۾ ست اهڙا شهر موجود آهن جيڪي سڄا سون مان ٺهيل آهن. انهن شهرن کي ڳولڻ لاءِ اسپين جو سياح ڪورونيدو (Coronado) سال 1540ع کان 1542ع تائين اهي سونا شهر ڳوليندو رهيو پر کيس اهڙو ڪوبه شهر نه مليو. ان ئي دور ۾ هتي پهريون ڀيرو اسپيني لوڪن پنهنجون وسنديون قائم ڪيون. اٽليءَ جو پادري جُوسبيو ڪينو (1645ع ــ 1711ع) ٻيو وڏو يورپي پادري هو جيڪو هن علائقي ۾ عيسائي مذهب جي پرچار لاءِ آيو. هن ڪيترن ئي اصلوڪن رهواسين کي عيسائي بنايو. 1752ع ۾ اسپين مان لڏي آيل ماڻهن ٽيوبيڪ (Tubac) شهر جو بنياد وڌو. 1775ع ۾ هنن ٽڪسن (Tucson) شهر قائم ڪيو.

1881ع ۾ جڏهن ميڪسيڪو اسپين کان آزادي حاصل ڪئي ته ايريزونا وارو علائقو ميڪسيڪو جو حصو بنجي ويو. البت يورپ کان لڏي آيل اسپيني اتي ئي رهيا ۽ هنن هي علائقو نه ڇڏيو. 48 ــ1847ع ۾ آمريڪا ۽ ميڪسيڪو جي وچ ۾ جنگ لڳي جنهن ۾ آمريڪا سوڀارو ٿيو ۽ موجودھ ايريزونا جو وڏو حصو آمريڪا جو حصو بنجي ويو. 1848ع ۾ آمريڪا ۽ ميڪسيڪو جي وچ ۾ هڪ معاهدو ٿيو جنهن تحت آمريڪا 15 ملين ڊالر ميڪسيڪو کي ادا ڪري ايريزونا جا باقي رهيل حصا آمريڪا ۾ شامل ڪري ڇڏيا.

ھزراين سالن کان ايرزونا جو علائقو ريڊ انڊين قبيلن جو مسڪن رھيو جن جون ھوھوڪام (Hohokam), موگولان (Mogollon) ۽ اباڻي پيوبلان(Puebloan) ثقافتون علائقي اندر رواج ۾ ھيون. تاريخ جي رڪارڊ مطابق يورپين مان پھريون دفعو مقامي ماڻهن سان ھڪ اسپيني عيسائي فرينڪسڪن مسلڪ جو نالي مارڪوس ڊي نزا(Marcos de Niza) 1539 ۾ رابطي ۾ آيو. ميڪسيڪو مان ڪجهه اسپيني مھاجر ايرزونا ۾ پڻ لڏي اچي ويٺا جن ۾ عيسائي تبليغي شامل ھئا. 1821 ۾ ميڪسيڪو اسپين کان آزاد ٿيو تہ ميڪسيڪو جون حدون ڪيليفورنيا تائين ھيون ۽ ميڪسيڪو جي ڪيليفورنيا ٽيريٽري جو نالو اسپيني ٻوليءَ مطابق نووا ڪيليفورنيا (Nueva California) انگريزي ۾ نيو ڪيليفورنيا جنھن کي عام طور تي الٽا ڪيليفورنيا يا اپر ڪيليفورنيا سڏيو ويندو هو.ايرزونا ان وقت نيو ڪيليفورنيا جو حصو ھيو ۽ ميڪسيڪو ۾ شامل ھو.[6]

سال 1824 جي ميڪسيڪو جي پھرين ريپبلڪ جو نقشو جنھن ۾ الٽا ڪيليفورنيا ايرزونا سميت ميڪسيڪو جو حصو ڏيکاريل آهي

1847ع ۾ آمريڪا ۽ ميڪسيڪو جي وچ ۾ جنگ ھلي ۽ آمريڪي فوج ميڪسيڪو سٽي۾ داخل ٿي تہ آمريڪا ميڪسيڪو جي اتر وارن علائقن جو دعويدار ٿيو ۽ موجوده ڪيليفورنيا رياست سميت موجوده ايرزونا جو علائقو آمريڪي قبضي ۾ اچي ويو جنھن جو نالو 1863 ۾ ايرزونا ٽيريٽري رکيو ويو ۽ 1912ع ۾ اھا رياست قرار ڏئي آمريڪا جي يونين۾ شامل ڪئي وئي.1848ع واري گوئاڊلوپي ھڊالگو واري معاھدي (Treaty of Guadalupe Hidalgo) به ۾ اھو طئي ٿيو ته انھن آمريڪا جي قبضي ۾ ايندڙ علائقن ۾ ميڪسيڪو جي اڳوڻن شھرين جي ٻولي ۽ ثقافت برقرار رھندي ۽ آمريڪا انھن علائقن جي عيوض ان دؤر جا پندرهن ملين ڊالر( ھاڻوڪا 424269230.77 ڊالر) معاوضو ميڪسيڪو جي ريپبلڪ کي ادا ڪندو [7]

جاگرافي

[سنواريو]
ڪوپن ڪلائيميٽ مطابق ايرزونا جي موسمي درجہ بندي
ڪولراڊو نديء جو گھوڙي جي سنب جھڙو وڪڙ
مانيومينٽ وادي ۾ ويسٽ مٽن (West Mitten)
پيٽريفائيڊ فاريسٽ نيشنل پارڪ لڳ بليو ميسا (Blue Mesa)
گرينڊ ڪينيان(Grand Canyon) يا وڏي کاھي
ايرزونا جي بيليمونٽ (Bellemont) تان نظر ايندڙ سان فرانسسڪو واريون چوٽيون
سگارو نيشنل پارڪ لڳ سونوران رڻپٽ
سيڊونا ۾ ريڊ راڪ ڪراسنگ ويجھو ڪيٿيڊرل راڪ

ايرزونا آمريڪا جي چوڪنڊين رياستن مان ھڪ رياست آھي. اھا پکيڙ ۾ ڇھين وڏي رياست ۽ ان درجہ بندي ۾ نيو ميڪسيڪو کان پوءِ وڏي ۽ نيواڊا کان اڳ ۾ وڏي آھي. ان جي پکيڙ 113,998 چورس ميل (295,000 km2) جنھن جو 15 سيڪڙو زمين ماڻھن جي ذاتي ملڪيت آھي باقي سرڪاري آھي جنھن ۾ ٻيلا، رڻپٽ جبل، نيشنل پارڪ وغيره شامل آهن. ھي رياست جابلو قطارن ۽ رڻپٽن جي ڪري سڃاتي وڃي ٿي ۽ ان جي ڏکڻ ۾ وسيع ميدان آھن جن ۾ زيروفائيٽ (xerophyte) وڻ ۽ ٿوھر جا ٻوٽا ڪثرت سان ملن ٿا. [8] [9]

قانون ۽ حڪومت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ايريزونا جي حڪومت

ڪيپيٽول ڪمپليڪس

[سنواريو]
فينڪس ۾ اصل ايريزونا اسٽيٽ ڪيپيٽول

ايريزونا جي گاديءَ جو هنڌ فينڪس آهي. اصل ڪيپيٽول عمارت، پنهنجي نمايان ٽامي واري گنبذ سان، 1901ع ۾ وقف ڪئي وئي؛ ان جي اڏاوت 1900ع ۾ $136,000 جي لاڳت سان مڪمل ٿي هئي، جڏهن هي علائقو هڪ ٽيريٽري هو. 1912ع ۾ ايريزونا جي يونين ۾ شموليت سان فينڪس سرڪاري طور رياست جي گاديءَ جو هنڌ بڻجي ويو.[10]

هائوس آف ريپريزنٽيٽوز ۽ سينيٽ جون عمارتون 1960ع ۾ وقف ڪيون ويون، ۽ ايگزيڪيوٽو آفيس بلڊنگ 1974ع ۾ وقف ڪئي وئي؛ هن عمارت جي نائين ماڙ تي گورنر جي آفيس واقع آهي. اصل ڪيپيٽول عمارت کي عجائب گهر ۾ تبديل ڪيو ويو.

ڪيپيٽول ڪمپليڪس جي سامهون خوبصورت منظرڪاري سان سينگاريل ويسلي بولن ميموريل پلازا آهي، جنهن جو نالو ويسلي بولن جي نالي تي رکيو ويو، جيڪو 1970ع واري ڏهاڪي ۾ عهدي دوران فوت ٿيندڙ گورنر هو. هن ماڳ ۾ ڪيترائي يادگار ۽ نشان پڻ شامل آهن، جن ۾ يو ايس ايس ايريزونا جو لنگر ۽ سگنل مستول شامل آهن؛ اهو آمريڪي بحريه جي انهن جهازن مان هڪ هو، جيڪي پرل هاربر ۾ ٻڏي ويا هئا. هتي ڏهه حڪم جو گرينائيٽ وارو نسخو پڻ موجود آهي.

رياستي قانونساز شاخ

[سنواريو]

ايريزونا ليجسليچر ٻه ايواني آهي، جنهن ۾ ٽيهن ميمبرن واري سينيٽ ۽ 60 ميمبرن وارو هائوس آف ريپريزنٽيٽوز شامل آهن. ٽيهن قانونساز ضلعن مان هر هڪ کي هڪ سينيٽر ۽ ٻه نمائندا حاصل آهن. قانونساز ٻن سالن جي مدت لاءِ چونڊيا ويندا آهن.[11]

هر ليجسليچر ٻن سالن جي مدت تي مشتمل هوندي آهي. عام چونڊن کان پوءِ پهريون اجلاس پهريون باقاعده اجلاس سڏيو ويندو آهي، ۽ ٻئي سال ۾ ٿيندڙ اجلاس ٻيو باقاعده اجلاس سڏيو ويندو آهي. هر باقاعده اجلاس جنوري جي ٻئي سومر تي شروع ٿئي ٿو ۽ sine die، يعني سال لاءِ ختم ٿي وڃي ٿو، باقاعده اجلاس جي شروعات کان 100هين ڏينهن واري هفتي جي ڇنڇر کان دير سان نه. سينيٽ جو صدر ۽ هائوس جو اسپيڪر، ضابطي تحت، اجلاس کي وڌيڪ ست ڏينهن تائين وڌائي سگهن ٿا. ان کان پوءِ اجلاس صرف هر ايوان ۾ موجود ميمبرن جي اڪثريتي ووٽ سان وڌائي سگهجي ٿو.

اڪثريتي پارٽي ريپبلڪن پارٽي آهي، جيڪا 1993ع کان ٻنهي ايوانن ۾ اقتدار ۾ رهي آهي. ڊيموڪريٽڪ پارٽي تازين چونڊن ۾ ڪيترائي قانونساز سيٽون حاصل ڪيون، جنهن سبب 2021ع تائين ٻئي ايوان برابريءَ کان رڳو هڪ سيٽ پري هئا.[12]

ايريزونا جا رياستي سينيٽر ۽ نمائندا ٻن سالن جي مدت لاءِ چونڊيا ويندا آهن ۽ هڪ ايوان ۾ لڳاتار چار مدتن تائين محدود آهن، جيتوڻيڪ ڪل مدتن جي تعداد تي ڪا حد ناهي. جڏهن ڪو قانونساز مدت جي حد سبب پنهنجي عهدي کان ٻاهر ٿئي ٿو، ته عام طور تي هو يا هوءَ ٻئي ايوان لاءِ چونڊ وڙهندو آهي.

رياستي انتظامي شاخ

[سنواريو]
ايريزونا رياست
چونڊيل عملدار
گورنر ڪيٽي هابس (D)
سيڪريٽري آف اسٽيٽ ايڊرين فونٽيس (D)
اٽارني جنرل ڪرس مئيز (D)
رياستي خزانچي ڪمبرلي يي (R)
سپرنٽنڊنٽ آف پبلڪ انسٽرڪشن ٽام هورن (R)
رياستي کاڻ انسپيڪٽر پال مارش (R)
ڪارپوريشن ڪمشنر
هائوس جو اسپيڪر

اسٽيو مونٽينيگرو (R)

سينيٽ جو صدر

وارن پيٽرسن (R)

ايريزونا جي انتظامي شاخ جي سربراهي گورنر ڪندو آهي، جيڪو چئن سالن جي مدت لاءِ چونڊيو ويندو آهي. گورنر ڪنهن به تعداد ۾ مدتون پوريون ڪري سگهي ٿو، پر لڳاتار ٻن کان وڌيڪ نه. ايريزونا انهن ٿورين رياستن مان هڪ آهي، جن وٽ گورنر جي سرڪاري رهائشگاهه ناهي. پنهنجي مدت دوران گورنر پنهنجي خانگي رهائشگاهه ۾ رهن ٿا، جڏهن ته انتظامي آفيسون رياستي ڪيپيٽول جي ايگزيڪيوٽو ٽاور ۾ موجود آهن. ايريزونا جي گورنر ڪيٽي هابس (D) آهي.

گورنر جين بريور 2009ع ۾ عهدو سنڀاليو، جڏهن جينيٽ نيپوليٽانو جي سيڪريٽري آف هوملينڊ سيڪيورٽي لاءِ بارڪ اوباما طرفان نامزدگي سينيٽ منظور ڪئي.[13] ايريزونا ۾ چار عورت گورنر رهي چڪيون آهن ۽ پنجين هن وقت خدمت ڪري رهي آهي، جيڪو ڪنهن به ٻي رياست کان وڌيڪ آهي.

ٻين چونڊيل انتظامي عملدارن ۾ سيڪريٽري آف اسٽيٽ، رياستي خزانچي، رياستي اٽارني جنرل، سپرنٽنڊنٽ آف پبلڪ انسٽرڪشن، رياستي کاڻ انسپيڪٽر، ۽ پنج رڪني ڪارپوريشن ڪميشن شامل آهن. سڀ چونڊيل عملدار چئن سالن جي مدت لاءِ عهدو سنڀالين ٿا ۽ لڳاتار ٻن مدتن تائين محدود آهن؛ سواءِ رياستي کاڻ انسپيڪٽر جي عهدي جي، جيڪو چار مدتن تائين محدود آهي.[14]

ايريزونا کي اهو امتياز حاصل آهي ته ڪنهن به رياست کان وڌيڪ، پنج عورتون گورنر رهي چڪيون آهن؛ اها پهرين ۽ واحد رياست آهي، جنهن ۾ لڳاتار ٽي عورت گورنر رهيون.[15] 1998ع ۾ رياست جي مٿين پنجن چونڊيل عهدن تي عورتون چونڊجي آيون: جين ڊي هل گورنر، بيٽسي بيليس سيڪريٽري آف اسٽيٽ، جينيٽ نيپوليٽانو اٽارني جنرل، ڪيرول اسپرنگر خزانچي، ۽ ليسا گراهم ڪيگن سپرنٽنڊنٽ آف پبلڪ انسٽرڪشن.[16]

ايريزونا انهن پنجن رياستن مان هڪ آهي، جن وٽ ليفٽيننٽ گورنر ناهي. چونڊيل سيڪريٽري آف اسٽيٽ، گورنر جي موت، معذوري، استعيفيٰ يا عهدي تان هٽائڻ جي صورت ۾ جانشيني جي قطار ۾ پهريون نمبر تي هوندو آهي. جيڪڏهن سيڪريٽري آف اسٽيٽ مقرر ٿيل هجي، ته اهو اهل نه هوندو، ۽ ايندڙ گورنر جانشيني جي قطار ۾ ايندڙ اهل عملدار مان چونڊيو ويندو، جنهن ۾ اٽارني جنرل، رياستي خزانچي ۽ سپرنٽنڊنٽ آف پبلڪ انسٽرڪشن شامل آهن. 1977ع کان وٺي، چار سيڪريٽري آف اسٽيٽ ۽ هڪ اٽارني جنرل رياست جي گورنري سنڀالي چڪا آهن.

8 نومبر 2022ع تي ايريزونا جي ووٽرن هڪ رياستي آئيني ترميم (پروپوزيشن 131) منظور ڪئي، جنهن 2026ع جي چونڊن کان شروع ٿيندڙ ليفٽيننٽ گورنر جو عهدو ۽ دفتر قائم ڪيو. هي عهدو گورنر سان گڏ گڏيل ٽڪيٽ تي چونڊيو ويندو. جيڪڏهن موجوده گورنر فوت ٿئي، استعيفيٰ ڏئي يا عهدي تان هٽايو وڃي، يعني مواخذي جي سزا وسيلي، ته ليفٽيننٽ گورنر گورنري سنڀاليندو. هن تجويز، رياستي ليجسليچر طرفان اڳ ۾ منظور ڪيل قانون ذريعي، گورنر کي پڻ ذميواري ڏني آهي ته هو پنهنجي ساٿي اميدوار کي ڪو ڪم سونپي، جهڙوڪ چيف آف اسٽاف، رياستي ڊپارٽمينٽ آف ايڊمنسٽريشن جو ڊائريڪٽر، يا اهڙو "ڪو به عهدو" جنهن تي گورنر قانون موجب ڪنهن کي مقرر ڪري سگهي.[17]

رياستي عدالتي شاخ

[سنواريو]

ايريزونا سپريم ڪورٽ ايريزونا جي سڀ کان وڏي عدالت آهي، جيڪا چيف جسٽس، وائيس چيف جسٽس ۽ پنج ايسوسيئيٽ جسٽسن تي مشتمل آهي. جسٽسن کي گورنر هڪ ٻه پارٽي ڪميشن طرفان سفارش ڪيل فهرست مان مقرر ڪندو آهي، ۽ مقرري کان پوءِ پهرين ٻن سالن کان پوءِ چونڊ وسيلي کين عهدي تي برقرار رکڻ لازمي هوندو آهي. پوءِ برقرار رکڻ واريون چونڊون هر ڇهن سالن بعد ٿينديون آهن. سپريم ڪورٽ کي موت جي سزا وارن ڪيسن ۾ اپيليٽ اختيار حاصل آهي، پر لڳ ڀڳ سڀ ٻيا اپيليٽ ڪيس پهريان ايريزونا ڪورٽ آف اپيلز مان گذرن ٿا. رياستي آئين ۾ بيان ڪيل ڪجهه ٻين حالتن ۾ عدالت کي اصل اختيار پڻ حاصل آهي. عدالت ڪيپيٽول ڪمپليڪس ۾ ايريزونا سپريم ڪورٽ بلڊنگ ۾ ويهندي آهي، جيڪا ويسلي بولن پلازا جي ڏاکڻي پڇاڙي تي آهي.

ايريزونا ڪورٽ آف اپيلز، جيڪا ٻن ڊويزنن ۾ ورهايل آهي، رياست جي وچولي عدالت آهي. ڊويزن ون فينڪس ۾ واقع آهي، ان ۾ 19 جج آهن، ۽ ان جو اختيار رياست جي اولهندي ۽ اترئين علائقن سان گڏ وڏي فينڪس علائقي تي آهي. ڊويزن ٽو ٽوسان ۾ واقع آهي، ان ۾ نو جج آهن، ۽ ان جو اختيار رياست جي ڏاکڻن علائقن، جنهن ۾ ٽوسان علائقو شامل آهي، تي آهي. جج انهن ئي طريقن سان چونڊيا ويندا آهن، جيڪي رياستي سپريم ڪورٽ جي جسٽسن لاءِ استعمال ٿين ٿا.

ايريزونا جي هر ڪائونٽي ۾ هڪ سپيريئر ڪورٽ آهي، جنهن جي سائيز ۽ تنظيم مختلف هوندي آهي ۽ عام طور تي لاڳاپيل ڪائونٽي جي سائيز تي دارومدار رکندي آهي.

ڪائونٽيون

[سنواريو]
بسبي ۾ ڪوچيز ڪائونٽي ڪورٽ هائوس جا آرٽ ڊيڪو دروازا

ايريزونا 15 ڪائونٽين ۾ ورهايل آهي، جن جي سائيز 1,238 چورس ميل (3,210 km2) کان 18,661 چورس ميل (48,330 km2) تائين آهي.

ايريزونا جون ڪائونٽيون
ڪائونٽي جو نالوڪائونٽي سيٽقيام2020ع جي آبادي[18]ڪل جو سيڪڙوايراضي (چورس ميل)ڪل جو سيڪڙو
اپاچيسينٽ جانزFebruary 24, 187966,0210.9%11,2189.8%
ڪوچيزبسبيFebruary 1, 1881125,4471.8%6,2195.5%
ڪوڪونينوفليگ اسٽافFebruary 18, 1891145,1012.0%18,66116.4%
گيلاگلوبFebruary 8, 188153,2720.7%4,7964.2%
گراهامسيفرڊMarch 10, 188138,5330.5%4,6414.1%
گرينليڪلفٽنMarch 10, 19099,5630.1%1,8481.6%
لا پازپارڪرJanuary 1, 198316,5570.2%4,5134.0%
ميريڪوپافينڪسFebruary 14, 18714,420,56861.8%9,2248.1%
موهاويڪنگمينNovember 9, 1864213,2673.0%13,47011.8%
نواهوهولبروڪMarch 21, 1895106,7171.5%9,9598.7%
پيماٽوسانNovember 9, 18641,043,43314.6%9,1898.1%
پائنلفلورنسFebruary 1, 1875425,2646.0%5,3744.7%
سانتا ڪروزنوگالسMarch 15, 189947,6690.7%1,2381.1%
ياواپائيپريسڪٽNovember 9, 1864236,2093.3%8,1287.1%
يومايوماNovember 9, 1864203,8812.9%5,5194.8%
ڪل: 15 7,151,502 113,997

وفاقي نمائندگي

[سنواريو]

ايريزونا جا ٻه آمريڪي سينيٽر مارڪ ڪيلي (D) ۽ روبن گاييگو (D) آهن.

ايريزونا جا آمريڪي نمائندا ڊيوڊ شوائڪرٽ (R-1)، ايلي ڪرين (R-2)، ياسمين انصاري (D-3)، گريگ اسٽينٽن (D-4)، اينڊي بگس (R-5)، خوان سسڪوماني (R-6)، اڊيليتا گريهالوا (D-7)، ابراهام حماده (R-8)، ۽ پال گوسار (R-9) آهن. 2010ع جي آمريڪي مردم شماري جي بنياد تي تڪ بندي سبب ايريزونا کي هائوس آف ريپريزنٽيٽوز ۾ نائين سيٽ ملي.

آبادي جا انگ اکر

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ايريزونا جي آبادي جا انگ اکر
تاريخي آبادي
مردم شماريPop.%±
18606,482—
18709,65849.0%
188040,440318.7%
189088,243118.2%
1900122,93139.3%
1910204,35466.2%
1920334,16263.5%
1930435,57330.3%
1940499,26114.6%
1950749,58750.1%
19601,302,16173.7%
19701,770,90036.0%
19802,718,21553.5%
19903,665,22834.8%
20005,130,63240.0%
20106,392,01724.6%
20207,151,50211.9%
2025 (اندازو)7,623,81819.3%
ذريعا: 1910–2020[19]
ياد رهي ته شروعاتي مردم شماريون
شايد ايريزونا جي
آبائي آمريڪين کي شامل نه ڪنديون هجن
2024[20]

آمريڪي مردم شماري بيورو 2020ع جي مردم شماري ۾ ايريزونا جي آبادي 7,151,502 رڪارڊ ڪئي،[19] جيڪا 2010ع جي آمريڪي مردم شماري کان پوءِ 12 سيڪڙو واڌ آهي.[19]

ايريزونا 19هين صديءَ جي گهڻي حصي دوران گهٽ آباد رهي.[21] 1860ع جي مردم شماري ۾ "ايريزونا ڪائونٽي" جي آبادي 6,482 ڄاڻائي وئي، جن مان 4,040 کي "انڊين"، 21 کي "آزاد رنگدار" ۽ 2,421 کي "اڇا" طور درج ڪيو ويو.[22][23] ايريزونا جي مسلسل آبادي جي واڌ رياست جي پاڻيءَ جي فراهميءَ تي تمام وڏو دٻاءُ وڌو آهي.[24] 2011ع مطابق، ايريزونا جي هڪ سال کان گهٽ عمر وارن 61 سيڪڙو ٻارن جو تعلق رنگدار نسلي گروهن سان هو.[25]

1991ع کان 2001ع تائين ميٽروپوليٽن فينڪس جي آبادي ۾ 45 سيڪڙو واڌ ٿي، جنهن سبب ايريزونا 1990ع واري ڏهاڪي ۾ آمريڪا جي ٻي تيز ترين وڌندڙ رياست بڻجي وئي؛ سڀ کان تيز وڌندڙ رياست نيواڊا هئي.[26]

2010ع جي آمريڪي مردم شماري موجب، ايريزونا جي آبادي 6,392,017 هئي. 2010ع ۾ غير قانوني مهاجر آبادي جو اندازاً 8 سيڪڙو هئا. هي آمريڪا جي ڪنهن به رياست ۾ ٻيو سڀ کان وڏو سيڪڙو هو.[27][lower-alpha 1]

ميٽروپوليٽن فينڪس (4.7 

 ملين) ۽ ٽوسان (1.0 

 ملين) ايريزونا جي لڳ ڀڳ پنج ڇهين آبادي جا گهر آهن (2010ع جي مردم شماري موجب). رڳو ميٽرو فينڪس ئي رياست جي ٻه ٽهائي آبادي تي مشتمل آهي.

HUD جي 2022ع واري سالياني بي گهر ماڻهن جي جائزي رپورٽ موجب، ايريزونا ۾ اندازاً 13,553 بي گهر ماڻهو رهندا هئا.[28][29]

2018ع تائين، ايريزونا جي مهاجر آباديءَ جا مکيه اصل ملڪ ميڪسيڪو، ڪينيڊا، ڀارت، فلپائن ۽ چين هئا.[30]

نسل ۽ نسليت

[سنواريو]
2020ع جي مردم شماري موجب نسلي جوڙجڪ
نسل ۽ نسليت[31] اڪيلو ڪل
اڇا (غير هسپانوي) 53.4%53.4
 
 56.8%56.8
 
هسپانوي يا لاطيني[lower-alpha 2] — 30.7%30.7
 
آفريڪي آمريڪي (غير هسپانوي) 4.4%4.4
 
 5.5%5.5
 
آبائي آمريڪي (غير هسپانوي) 3.7%3.7
 
 4.9%4.9
 
ايشيائي 3.5%3.5
 
 4.5%4.5
 
پئسفڪ ٻيٽ وارا 0.2%0.2
 
 0.4%0.4
 
ٻيا 0.4%0.4
 
 1.2%1.2
 
تاريخي نسلي آبادي جا انگ اکر
نسلي جوڙجڪ1970[32] 1980[33]1990[33]2000[33]2010[34]2020[35]
اڇا (غير هسپانوي)73.3% 74.5%71.7%63.8%57.8%53.4%
ڏيهي (غير هسپانوي)5.4% 5.4%5.2%4.6%4%3.7%
ڪارا (غير هسپانوي)3% 2.7%2.9%2.9%4.1%4.4%
ايشيائي (غير هسپانوي)0.5% 0.8%1.4%1.7%2.8%3.6%
آبائي هوائيائي ۽
ٻيا پئسفڪ ٻيٽ وارا		– ––0.1%0.2%0.2%
ٻي نسل (غير هسپانوي)0.5% 0.1%0.1%0.1%0.1%0.4%
ٻه يا وڌيڪ نسلون (غير هسپانوي)– ––1.5%3.4%3.7%
هسپانوي يا لاطيني 17.3% 16.2% 18.8% 25.3% 29.6% 30.7%
2020ع جي مردم شماري موجب، ايريزونا جي هر ڪائونٽي ۾ اڪيلي يا ڪنهن به گڏيل صورت ۾ سڀ کان وڏو نسلي اصل

. 2022ع مطابق ايريزونا جا سڀ کان وڏا نسلي اصل وارا گروهه هي هئا:[36][37][38][39]

  1. ميڪسيڪي (27.7%)
  2. جرمن (12%)
  3. انگريز (9.8%)
  4. آئرش (8.5%)
  5. آفريڪي (6.4%)
  6. نواهو (2.2%)

ٻوليون

[سنواريو]
ايريزونا ۾ ڳالهائجندڙ مٿيون 10 غير انگريزي ٻوليون
ٻوليآبادي جو سيڪڙو
(2010ع تائين)[40]
هسپانوي21%
نواهو2%
جرمن<1%
چيني، جنهن ۾ مينڊرن شامل آهي<1%
ٽيگالاگ<1%
ويٽنامي<1%
اتر آمريڪا جون ٻيون ڏيهي ٻوليون، خاص طور تي ايريزونا جون ڏيهي ٻوليون<1%
فرانسيسي<1%
عربي<1%
اپاچي<1%
ڪوريائي<1%
مانيومينٽ ويلي ۾ گهوڙي تي سوار هڪ نواهو ماڻهو

2010 جي مطابق، ايريزونا جي پنجن سالن يا ان کان وڌيڪ عمر وارن 73 سيڪڙو (4,215,749) رهواسين گهر ۾ رڳو انگريزي ڳالهائي، جڏهن ته 21 سيڪڙو (1,202,638) هسپانوي، 2 سيڪڙو (85,602) نواهو، <1 سيڪڙو (22,592) جرمن، <1 سيڪڙو (22,426) چيني، جنهن ۾ مينڊرن شامل آهي، <1 سيڪڙو (19,015) ٽيگالاگ، <1 سيڪڙو (17,603) ويٽنامي، <1 سيڪڙو (15,707) اتر آمريڪا جون ٻيون ڏيهي ٻوليون، خاص طور تي ايريزونا جون ڏيهي ٻوليون، ڳالهائيندا هئا، ۽ پنجن سالن کان مٿي عمر جي آباديءَ جي <1 سيڪڙو (15,062) ماڻهن فرانسيسي کي مکيه ٻولي طور ڳالهائيندا هئا. مجموعي طور تي، ايريزونا جي پنجن سالن يا ان کان وڌيڪ عمر واري آباديءَ جي 27 سيڪڙو (1,567,548) ماڻهن انگريزي کان سواءِ ڪا ٻي مادري ٻولي ڳالهائي.[40]

ايريزونا 48 لاڳيتين رياستن ۾ آبائي آمريڪي ٻولين جي ڳالهائيندڙن جو سڀ کان وڏو مرڪز آهي، ڇاڪاڻ ته 85,000 کان وڌيڪ ماڻهن نواهو ڳالهائڻ جي رپورٽ ڪئي،[40] ۽ 10,403 ماڻهن 2005ع ۾ گهر ۾ ڳالهائجندڙ ٻولي طور اپاچي رپورٽ ڪئي.[40] ايريزونا جي اپاچي ڪائونٽي ۾ آمريڪا اندر آبائي آمريڪي انڊين ٻولين جي ڳالهائيندڙن جي سڀ کان وڏي گهاٽائي آهي.[41]

مذهب

[سنواريو]
سان زيويئر ڊيل بيڪ جو هسپانوي مشن، جيڪو 1700ع ۾ قائم ٿيو


پبلڪ رليجن ريسرچ انسٽيٽيوٽ جي 2022ع واري آمريڪن ويلوز سروي موجب مذهبي خود سڃاڻپ[42]

  پروٽيسٽنٽيت (32%)
  ڪيٿولڪيت (24%)
  مورمونيت (6%)
  يهوا جا شاهد (1%)
  غير وابسته (31%)
  يهوديت (2%)
  نئون دور (1%)
  ٻيا (3%)

2010ع جي آمريڪي مذهب مردم شماري: مذهبي جماعتون ۽ رڪنيت جي مطالعي ۾ ARDA رپورٽ ڪيو ته ايريزونا ۾ ٽي سڀ کان وڏا فرقيوار گروهه ڪيٿولڪ چرچ، چرچ آف جيسس ڪرائسٽ آف ليٽر-ڊي سينٽس ۽ غير فرقيوار انجيلي پروٽيسٽنٽ هئا. ڪيٿولڪ چرچ وٽ ايريزونا ۾ سڀ کان وڌيڪ پيروڪار هئا (930,001)، ان کان پوءِ چرچ آف جيسس ڪرائسٽ آف ليٽر-ڊي سينٽس جا 392,918 ميمبر رپورٽ ٿيا، ۽ پوءِ غير فرقيوار انجيلي پروٽيسٽنٽ گرجا گهرن جا 281,105 پيروڪار رپورٽ ٿيا. سڀ کان وڌيڪ جماعتن وارو مذهبي ادارو چرچ آف جيسس ڪرائسٽ آف ليٽر-ڊي سينٽس هو، جنهن جون 811 جماعتون هيون، ان کان پوءِ سدرن بيپٽسٽ ڪنوينشن جون 323 جماعتون هيون.[43] هن مردم شماري 2010ع ۾ ايريزونا جي 6.4 ملين رهواسين مان لڳ ڀڳ 2.4 ملين ماڻهن کي شمار ڪيو.

ايريزونا جا مکيہ شھر

[سنواريو]
نمبر شھر جو نالو آبادي نمبر شھر جو نالو آبادي
1 فينڪس (Phoenix) 1608139 11 سان تان ويلي (San Tan Valley) 99894
2 توسان (Tucson) 542629 12 يوما (Yuma) 95548
3 ميسا (Mesa) 504258 13 گڊايئر (Goodyear) 95294
4 چينڊلر (Chandler) 275987 14 بڪييي (Buckeye) 91502
5 گلبرٽ (Gilbert) 267918 15 ايوونڊيل (Avondale) 89334
6 گلينڊيل (Glendale) 248325 16 فليگ اسٽاف (Flagstaff) 76831
7 اسڪاٽسڊيل (Scottsdale) 241361 17 ڪاساس ايڊوبس (Casas Adobes) 70973
8 پيوريا (Peoria) 190985 18 ڪئين ڪريڪ (Queen Creek) 59519
9 ٽيمپي (Tempe) 180587 19 ميريڪوپا (Maricopa) 58125
10 سرپرائز (Surprize) 143148 20 ليڪ ھواسو سٽي (Lake Havasu City) 57144
ايرزونا جي ماڻهن جا مذھب (2014)[44]
مذھب Percent
پروٽيسٽنٽ
 
 39%
اڻ لاڳاپيل
 
 27%
ڪيٿولڪ
 
 21%
مورمون
 
 5%
يھودي
 
 2%
يھوا جا شاھد
 
 1%
ھندو
 
 1%
ٻڌ
 
 1%
مسلم
 
 1%
۽ ٻيا
 
 2%

معيشت

[سنواريو]
ايريزونا جو ميٽيور ڪريٽر سياحتي ڪشش آهي.

2025ع ۾ ايريزونا جي ڪل مجموعي رياستي پيداوار $598.1 

 بلين هئي.[45] رياست جي معيشت جي جوڙجڪ وچولي حد تائين متنوع آهي، جيتوڻيڪ صحت سنڀال، ٽرانسپورٽ ۽ حڪومت اڃا به سڀ کان وڏا شعبا آهن.[46]

2025ع ۾ ايريزونا جي في فرد ذاتي آمدني $68,283 هئي، جنهن موجب ان جو آمريڪا ۾ 36هون نمبر هو.[47] رياست جي 2023ع واري وچين گهريلو آمدني $74,568 هئي، جنهن موجب اها ملڪ ۾ 19هين نمبر تي هئي ۽ آمريڪا جي قومي سراسري کان ٿورو گهٽ هئي.[48]

پنهنجي شروعاتي تاريخ ۾ ايريزونا جي معيشت "پنج C" تي ڀاڙيندي هئي: ٽامي، يعني ايريزونا ۾ ٽامي جي کاڻڪاري ڏسو؛ ڪپهه؛ چوپايو مال؛ کٽا ميوا؛ ۽ آبهوا، يعني سياحت. ٽامي جي اڃا تائين ڪيترين ئي وسيع کليل کڏن ۽ زير زمين کاڻين مان وڏي پيماني تي کاڻڪاري ڪئي وڃي ٿي، ۽ اها ملڪ جي پيداوار جو ٻه ٽهائي حصو فراهم ڪري ٿي.

روزگار

[سنواريو]

2025ع ۾ ايريزونا جا 99.5 سيڪڙو ڪاروبار ننڍا ڪاروبار هئا ۽ انهن رياست جي افرادي قوت جي 42 سيڪڙو کي روزگار ڏنو.[51]

رياستي حڪومت ايريزونا جو سڀ کان وڏو آجر آهي، جڏهن ته بينر هيلٿ رياست جو سڀ کان وڏو خانگي آجر آهي، جنهن وٽ 39,000 کان وڌيڪ ملازم آهن (2016ع).[حوالو گهربل]

2025ع جي مطابق، رياست ۾ بيروزگاري جي شرح 4.1 سيڪڙو هئي.[52] ايريزونا ۾ موسمي اثرن کان ترتيب ڏنل غير زرعي روزگار هن ريت هو:[49]

شعبواپريل 2025عآگسٽ 2020ع
واپار، ٽرانسپورٽ ۽ عام سهولتونIncrease 618,100553,300
تعليم ۽ صحت خدمتونIncrease 556,200459,400
حڪومتIncrease 435,100430,400
پيشورانه ۽ ڪاروباري خدمتونIncrease 461,200419,200
وندر ۽ مهمان نوازيIncrease 367,900269,400
مالي سرگرميونIncrease 242,000231,900
پيداوار سازيIncrease 192,800170,900
اڏاوتIncrease 225,300169,900
ٻيون خدمتونIncrease 106,80095,600
اطلاعاتIncrease 47,70046,100
کاڻڪاري ۽ ڪاٺ ڪٽائيIncrease 15,70013,300

سڀ کان وڏا آجر

[سنواريو]

دي ايريزونا ريپبلڪ 2019ع موجب، رياست جا سڀ کان وڏا خانگي آجر هي هئا:[53]

درجو ڪمپني ملازم صنعت
1 بينر هيلٿ 44,718 صحت سنڀال
2 وال مارٽ اسٽورز، اِنڪ. 34,071 رعايتي پرچون فروش
3 ڪروگر ڪمپني 20,530 راشن جا دڪان
4 ويلز فارگو اينڊ ڪمپني 16,161 مالي خدمتون
5 البرٽسنس اِنڪ. 14,500 راشن جا دڪان، پرچون دوائن جا دڪان
6 ميڪڊونلڊز ڪارپوريشن 13,000 کاڌي جي خدمت
7 سي وي ايس هيلٿ 12,100 صحت سنڀال
8 ريٿيون ڪمپني 12,000 دفاع
9 آنر هيلٿ 11,919 صحت سنڀال
10 ڊگنٽي هيلٿ 10,562 صحت سنڀال
11 اِنٽيل ڪارپوريشن 10,400 سيمي ڪنڊڪٽر پيداوار
12 هوم ڊيپو اِنڪ. 10,200 پرچون گهر جي بهتري
13 (برابر) جي پي مورگن چيس اينڊ ڪمپني 10,000 مالي خدمتون
آمريڪن ايئرلائنز 10,000 هوائي ڪمپني
15 ٽينٽ هيلٿ ڪيئر 9,483 صحت سنڀال
16 بئنڪ آف آمريڪا ڪارپوريشن 9,200 مالي خدمتون
17 فري پورٽ-ميڪ موران ڪاپر اينڊ گولڊ اِنڪ. 8,759 کاڻڪاري
18 باشاز سپرمارڪيٽس 8,519 راشن جا دڪان
19 ايمازون.ڪام 8,500 آن لائن خريداري
20 ٽارگيٽ ڪارپوريشن 8,400 رعايتي پرچون فروش
21 هني ويل انٽرنيشنل اِنڪ. 7,792 فضائي جهاز سازي
22 سرڪل ڪي ڪارپوريشن 7,478 سهولتي دڪان
23 ميو فائونڊيشن 7,436 صحت سنڀال
24 اسٽيٽ فارم 7,200 انشورنس
25 يونائيٽيڊ هيلٿ ڪيئر 7,194 صحت سنڀال

زراعت

[سنواريو]
رومين جا فارم، يوما ۾

ايريزونا ۾ ڪيترائي فصل پوکيا وڃن ٿا، جن ۾ ڊورم ڪڻڪ، ليٽس، پالڪ، ڪينٽالوپ، بروڪلي، ڪوليفلاور، بند گوبي ۽ هنداڻو شامل آهن.[54]

هتي انگور (وائٽس ونيفيرا (Vitis vinifera) ۽ ٻيا وائٽس(Vitis) قسم) لاءِ وفاقي فصل ويمو موجود آهي.[55] ڪيليفورنيا جي فصل سان گڏ، اهو لاڳاپيل فصل بيمه قانونن جي خاص شقن هيٺ اچي ٿو.[55] حشري آفتون ۽ بيماريون ڪوريج ۾ شامل آهن، پر فائيلوڪسيرا (Daktulosphaira vitifoliae) يا حشرات جي روڪ يا بيمارين جي بچاء کي صحيح طريقي سان لاڳو ڪرڻ ۾ ناڪامي شامل نه آهي.[55]

سفيد مک (Bemisia tabaci B) 1980ع واري ڏهاڪي ۾ پوئنسيٽيا واپار ذريعي هتي آئي، جنهن اڳوڻي بيمسيا ٽئبسي اي (Bemisia tabaci A) کي بي دخل ڪري ڇڏيو.[56] 2004ع ۾ [بيمسيا ٽئبسي ڪيو (Bemisia tabaci Q)، جيڪا ميڊيٽرينين علائقي مان هئي، پهريون ڀيرو هتي ملي، اها پڻ پوئنسيٽيا تي هئي.[56]

ڪولراڊو وارو پٽاٽي جو ٽنڊڻ (Leptinotarsa decemlineata) هتي يا ته اصل مقامي آهي يا شروعاتي متعارف ٿيل نوع آهي.[57] غير معمولي طور تي، هتي جي آبادي عام طور تي سلور ليف نائيٽ شيڊ (Solanum elaeagnifolium) تي خوراڪ ڪري ٿي، جيڪو عام طور تي هن ڀنڀوري لاءِ گهٽ پرڪشش ميزبان ٻوٽو هوندو آهي.[57] سي پي بي ٽماٽي جو ڪڏهن ڪڏهن حملو ڪندڙ آفت آهي.[57]

آمدرفت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ايريزونا ۾ آمدرفت
نيو ميڪسيڪو کان آءِ-10 ذريعي ايريزونا ۾ داخل ٿيڻ

شاهراهون

[سنواريو]

انٽر اسٽيٽ شاهراهون

[سنواريو]

آمريڪي رستا

[سنواريو]

مکيه انٽر اسٽيٽ رستن ۾ آءِ-17 ۽ آءِ-19 شامل آهن، جيڪي اتر–ڏکڻ طرف هلن ٿا؛ آءِ-8، آءِ-10 ۽ آءِ-40 شامل آهن، جيڪي اوڀر–اولهه طرف هلن ٿا؛ ۽ آءِ-15 جو هڪ ننڍڙو حصو شامل آهي، جيڪو رياست جي انتهائي اتر اولهندي ڪنڊ مان اتر اوڀر–ڏکڻ اولهه طرف گذري ٿو. ان کان علاوه، مختلف شهري علائقن کي رياستي رستن ۽ شاهراهن جي پيچيده نيٽ ورڪن وسيلي سهولت ملي ٿي، جهڙوڪ لوپ 101، جيڪو فينڪس جي وسيع فري وي نظام جو حصو آهي.[58]

عوامي آمدرفت، ايم ٽريڪ ۽ شهرن وچ واري بس

[سنواريو]

فينڪس ۽ ٽوسان جي ميٽروپوليٽن علائقن کي عوامي بس آمدرفت نظامن وسيلي سهولت ملي ٿي. يوما ۽ فليگ اسٽاف وٽ پڻ عوامي بس نظام آهن. گري هائونڊ لائنز فينڪس، ٽوسان، فليگ اسٽاف، يوما ۽ سڄي رياست جي ڪيترن ننڍن آبادين کي سهولت ڏئي ٿي.

هلڪي ريل جو هڪ نظام، جنهن کي ويلي ميٽرو ريل چيو وڃي ٿو، ڊسمبر 2008ع ۾ مڪمل ٿيو؛ اهو مرڪزي فينڪس کي ويجهن شهرن ميسا ۽ ٽيمپي سان ڳنڍي ٿو.[59]

ٽوسان ۾ سن لنڪ اسٽريٽ ڪار نظام شهر جي مرڪزي علائقي مان گذري ٿو ۽ ايريزونا يونيورسٽي جي مکيه ڪيمپس کي مرڪزي ٽوسان جي اولهندي ڪناري تي واقع ميرڪاڊو سان آگسٽن سان ڳنڍي ٿو. سن لنڪ، جيڪو هلڪي نموني پورٽلينڊ اسٽريٽ ڪار تي ٻڌل آهي، جولاءِ 2014ع ۾ شروع ٿيو.[60]

ايم ٽريڪ جو سائوٿ ويسٽ چيف رستو رياست جي اترئين حصي کي سهولت ڏئي ٿو، جتي اهو ونسلو، فليگ اسٽاف، وليمز ۽ ڪنگمين تي بيهي ٿو. ٽيڪساس ايگل ۽ سن سيٽ لميٽيڊ رستا ڏکڻ-مرڪزي ايريزونا کي سهولت ڏين ٿا، جتي اهي ٽوسان، ميريڪوپا، يوما ۽ بينسن تي بيهن ٿا. فينڪس 1996ع ۾ سن سيٽ لميٽيڊ جي رستي جي تبديلي سبب ايم ٽريڪ سروس وڃائي ويٺو، ۽ هاڻي فينڪس ۽ ميريڪوپا جي اسٽيشن وچ ۾ ايم ٽريڪ بس هلندي آهي. 2021ع تائين، ايم ٽريڪ فينڪس ۽ ٽوسان جي وچ ۾ ريل سروس بحال ڪرڻ جي تجويز ڏني آهي.[61]

تعليم

[سنواريو]

ابتدائي ۽ ثانوي تعليم

[سنواريو]
ايريزونا جا اسڪولي ضلعا

ايريزونا جا سرڪاري اسڪول لڳ ڀڳ 220 مقامي اسڪولي ضلعن ۾ ورهايل آهن، جيڪي آزاديءَ سان ڪم ڪن ٿا، پر اڪثر حالتن ۾ چونڊيل ڪائونٽي اسڪول سپرنٽنڊنٽن جي نگراني هيٺ هوندا آهن؛ انهن جي مٿان وري ايريزونا اسٽيٽ بورڊ آف ايجوڪيشن ۽ ايريزونا تعليم کاتو نگراني ڪندا آهن. هڪ رياستي سپرنٽنڊنٽ آف پبلڪ انسٽرڪشن به هوندو آهي، جيڪو هر جفت نمبر واري سال، جڏهن صدارتي چونڊ نه هوندي، پارٽي بنيادن تي ٿيندڙ چونڊن ۾ چئن سالن جي مدت لاءِ چونڊيو ويندو آهي. 2005ع ۾ اسڪول ڊسٽرڪٽ ريڊسٽرڪٽنگ ڪميشن قائم ڪئي وئي، جنهن جو مقصد انهن ضلعن مان ڪيترن کي گڏ ڪرڻ ۽ ضم ڪرڻ هو.[62]

اعليٰ تعليم

[سنواريو]
ايريزونا يونيورسٽي، مال، ٽوسان ۾
ايريزونا اسٽيٽ يونيورسٽي، بائيوڊيزائن عمارت، ٽيمپي ۾
ناردرن ايريزونا يونيورسٽي، اسڪائي ڊوم، فليگ اسٽاف ۾

ايريزونا کي ٽي سرڪاري يونيورسٽيون سهولت ڏين ٿيون: ايريزونا يونيورسٽي، ايريزونا اسٽيٽ يونيورسٽي ۽ ناردرن ايريزونا يونيورسٽي. اهي ادارا ايريزونا بورڊ آف ريجنٽس جي نگراني هيٺ هلن ٿا.

ايريزونا ۾ خانگي اعليٰ تعليم وڏي تعداد ۾ نفعي لاءِ ڪم ڪندڙ ۽ "چين" يعني گهڻن ماڳن واري يونيورسٽين جي اثر هيٺ آهي.[63]

ايمبري–رڊل ايروناٽيڪل يونيورسٽي، پريسڪٽ ۽ پريسڪٽ ڪاليج ايريزونا جا واحد غير منافع بخش چار سالا خانگي ڪاليج آهن.[64]

ايريزونا وٽ ٻن سالن وارن ووڪيشنل اسڪولن ۽ ڪميونٽي ڪاليجن جو وسيع نيٽ ورڪ آهي. تاريخي طور اهي ڪاليج هڪ الڳ رياستي بورڊ آف ڊائريڪٽرز جي ماتحت هئا، پر 2002ع ۾ رياستي قانونساز اداري تقريباً سمورا نگراني اختيار انفرادي ڪميونٽي ڪاليج ضلعن ڏانهن منتقل ڪري ڇڏيا.[65] ميريڪوپا ڪائونٽي ڪميونٽي ڪاليج ڊسٽرڪٽ، ميريڪوپا ڪائونٽي ۾ 11 ڪميونٽي ڪاليجن تي مشتمل آهي ۽ ملڪ جي سڀ کان وڏن نظامن مان هڪ آهي.

ايريزونا جون سرڪاري يونيورسٽيون

[سنواريو]

ايريزونا جا خانگي ڪاليج ۽ يونيورسٽيون

[سنواريو]

ڪميونٽي ڪاليج

[سنواريو]

ثقافت

[سنواريو]


بصري فنون ۽ عجائب گهر

[سنواريو]
فائل:Phoenix Art Museum.jpg
فينڪس آرٽ ميوزيم

فينڪس آرٽ ميوزيم، فينڪس جي تاريخي سينٽرل ايونيو ڪوريڊور تي واقع آهي، جيڪو ڏکڻ اولهه آمريڪا ۾ سڄي دنيا جي بصري فنن جو سڀ کان وڏو مجموعو رکي ٿو. هن عجائب گهر ۾ بين الاقوامي نمائشن سان گڏ آمريڪي، ايشيائي، يورپي، لاطيني آمريڪي، مغربي آمريڪي، جديد ۽ همعصر فن، ۽ فيشن ڊيزائن جا 18,000 کان وڌيڪ فن پارا موجود آهن. 1951ع کان وٺي ڪميونٽي تعليم جي ذميواري نڀائيندي، فينڪس آرٽ ميوزيم سڄو سال ميلا، سڌي موسيقي ۽ ڊرامائي پيشڪشون، آزاد فنّي فلمون ۽ تعليمي پروگرام منعقد ڪندو رهي ٿو. ميوزيم ۾ ٻارن لاءِ PhxArtKids نالي هڪ رابطي وارو هنڌ، سينٽر فار ڪريئيٽو فوٽوگرافي سان شراڪت ذريعي فوٽوگرافي نمائشون، سرسبز مجسما باغ، ۽ آرڪيڊيا فارمز ۾ کاڌي پيتي جون سهولتون پڻ موجود آهن.[67]

ايريزونا کي آمريڪي مقامي قبيلن جي فن جو هڪ اهم مرڪز تسليم ڪيو وڃي ٿو، جتي ڪيترائي آرٽ گيلريون تاريخي ۽ جديد فن پارا پيش ڪن ٿيون. هيرڊ ميوزيم، جيڪو پڻ فينڪس ۾ آهي، مقامي آمريڪي فن جو هڪ وڏو ذخيرو آهي. ان جي نمايان نمونن ۾ مڪمل ناواجو هوگان، مارين ايلن نڪولس جو جديد زيورن تي مشتمل 260 شين جو مجموعو، بيري گولڊواٽر جو 437 تاريخي هوپي ڪاچينا گڏين تي مشتمل مجموعو، ۽ اوڻويهين صديءَ ۾ مقامي آمريڪن جي بورڊنگ اسڪولن جي تجربن بابت هڪ نمائش شامل آهن. هيرڊ ميوزيم ۾ هر سال لڳ ڀڳ 250,000 ماڻهو اچن ٿا.

سيڊونا، جيروم ۽ ٽيوباڪ اڀرندڙ فنڪار آبادين طور مشهور آهن، جڏهن ته وڏن شهرن ۽ رياستي يونيورسٽين جي ڀرسان به ننڍا فنّي مرڪز موجود آهن.[68]

فلم

[سنواريو]
جان فورڊ جي پوائنٽ تان مونومينٽ ويلي جو منظر

هالي ووڊ جون ڪيترين ئي مشهور فلمن، جهڙوڪ بيلي جيڪ، يو ٽرن، ويٽنگ ٽو ايڪسهيل، جسٽ ون آف دي گائز، ڪينٽ باءِ مي لوو، بل اينڊ ٽيڊز ايڪسيلنٽ ايڊوينچر، دي اسڪارپين ڪنگ، دي بينگر سسٽرز، يوزڊ ڪارز ۽ ريزنگ ايريزونا جي شوٽنگ هتي ٿي آهي. ان کان علاوه ڪيترين ئي مغربي فلمن جي شوٽنگ پڻ ايريزونا ۾ ٿي آهي. 1993ع جي سائنسي افسانوي فلم فائر اِن دي اسڪاءِ، جيڪا سنوفليڪ ۾ مبينا خلائي مخلوق جي اغوا واري واقعي تي ٻڌل هئي، ڪهاڻيءَ جي لحاظ کان سنوفليڪ ۾ قائم آهي، پر ان جي فلمبندي اوڪلينڊ، روزبرگ ۽ سدرلن ۾ ٿي.

1974ع جي فلم ايلس ڊزنٽ لائيو هيئر اينيمور، جنهن لاءِ ايلن برسٽن بهترين اداڪارا جو اڪيڊمي اوارڊ حاصل ڪيو ۽ جنهن ۾ ڪرس ڪرسٽوفرسن پڻ شامل هو، ٽوسان ۾ قائم آهي. 1977ع ۾ ڪلنٽ ايسٽ ووڊ جي فلم دي گانٽليٽ جو آخري حصو فينڪس جي مرڪزي علائقي ۾ پيش ٿئي ٿو. 1984ع جي فلم اسٽارمين جا آخري منظر ونسلو ڀرسان ميٽيور ڪريٽر وٽ فلمايا ويا. جيف فاڪس ورٿي جي مزاحيه دستاويزي فلم بلو ڪالر ڪاميڊي ٽور: دي مووي تقريباً مڪمل طور ڊاج ٿيئٽر ۾ فلمايل آهي. الفريڊ هچڪاڪ جي مشهور فلم سائڪو جا ڪجهه منظر به فينڪس ۾ فلمايا ويا، جيڪو فلم جي مرڪزي ڪردار ميرين ڪرين جو ظاهري آبائي شهر آهي.

ايريزونا ۾ فلمايل يا اتي تي ٻڌل ٽيليويزن پروگرامن ۾ دي نيو ڊڪ وان ڊائيڪ شو، ميڊيم، ايلس، دي فرسٽ 48، انسومنياڪ وِد ڊيو ايٽيل، ڪاپس ۽ امريڪاز موسٽ وانٽيڊ شامل آهن. ٽي وي مزاحيه سلسلو ايلس، جيڪو ساڳئي نالي واري فلم تي ٻڌل هو، فينڪس ۾ قائم هو. فلم ٽوائلايٽ جي شروعاتي ۽ آخري منظرن ۾ پڻ فينڪس ڏيکاريل آهي.

موسيقي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ايريزونا جي موسيقي

ايريزونا جو ذڪر ڪيترن ئي ملڪي ۽ مغربي گيتن جي شاعري ۾ نمايان طور ملي ٿو، جيئن جيمي او نيل جي مشهور گيت "There Is No Arizona". جارج اسٽريٽ جي "Oceanfront Property" ۾ "ايريزونا ۾ سامونڊي ڪناري واري ملڪيت" کي دوکي واري واعدي جي استعارو طور استعمال ڪيو ويو آهي. "ٽول" جي هڪ گيت ۾ "see you down in Arizona Bay" وارو جملو مزاحيه اداڪار بل هِڪس جي ان اميد ڏانهن اشارو آهي ته شايد هڪ ڏينهن ڏاکڻي ڪيليفورنيا سمنڊ ۾ ٻڏي وڃي. مشهور ڳائڻي گلين ڪيمپبل گيت "By The Time I Get To Phoenix" کي وڏي مقبوليت ڏني.

اسٽينڊن آن دي ڪارنر پارڪ ۽ ڀت نگاري، ونسلو، ايريزونا

"Arizona" مشهور گيت جو عنوان هو، جيڪو مارڪ لنڊسي رڪارڊ ڪيو. ايگلز جو مشهور گيت "Take It Easy"، جيڪو جيڪسن برائون ۽ گلين فري لکيو، ان ۾ پڻ ايريزونا جو ذڪر آهي. بيٽلس جي گيت "Get Back" ۾ به ايريزونا جو حوالو اچي ٿو، جتي پال ميڪارٽني ڳائي ٿو: "JoJo left his home in Tucson, Arizona..."۔ گورڊن لائيٽ فوٽ جو 1974ع ۾ جاري ٿيل گيت "Carefree Highway" فينڪس جي اتر ۾ واقع ايريزونا اسٽيٽ روٽ 74 تان پنهنجو نالو ورتو آهي.[69]

ايريزونا جي اڀرندڙ موسيقي واري منظرنامي کي نون بينڊن سان گڏ ڪيترن ئي مشهور فنڪارن پڻ هٿي ڏني آهي. جن بلاسمس، ڪرونڪ فيوچر، راجر ڪلائن اينڊ دي پيس ميڪرز، جمي ايٽ ورلڊ ۽ ڪيرولائنز اسپائن سميت ڪيترن ئي بينڊن پنهنجي موسيقي ڪيريئر جي شروعات ايريزونا مان ڪئي. ان کان علاوه پنڪ راڪ ۽ راڪ موسيقي جا ڪيترائي بينڊ، جهڙوڪ JFA، دي فيڊرز، سن سٽي گرلز، دي ميٽ پپيٽس، دي مين، دي سمر سيٽ، اٿارٽي زيرو ۽ ڊجيٽل سمر پڻ ايريزونا مان اڀريا.

ايريزونا ڪيترن ئي مشهور ڳائڻن ۽ موسيقارن جو به وطن آهي. ڳائڻي، گيت نويس ۽ گٽارسٽ مشيل برانچ سيڊونا سان تعلق رکي ٿي. لنڪن پارڪ جو اڳوڻو مرڪزي ڳائڻو چيسٽر بيننگٽن ۽ موسيقي جي ميلاپ وارو فنڪار ڊي جي زيڊ-ٽرپ ٻئي فينڪس جا رهاڪو هئا. ايريزونا جي مشهور موسيقارن مان هڪ ايلس ڪوپر آهي، جنهن شاڪ راڪ موسيقي کي نئين سڃاڻپ ڏني. ٽول، اي پرفيڪٽ سرڪل ۽ پوسيفر جي مرڪزي ڳائڻي مينارڊ جيمس ڪينن جو گهر ڪارن وِل ۾ آهي.

ٻين مشهور فنڪارن ۾ ڊيرڪس بينٽلي، مارٽي رابنز، لوڪ ڳائڻي ڪيٽي لي، فليٽ ووڊ ميڪ جي اسٽيوي نڪس، سي سي پينسٽن، ريڪس ايلن، 2007ع جي اميريڪن آئيڊل جي فاتح جورڊن اسپارڪس ۽ لنڊا ران اسٽاڊٽ شامل آهن.

ايريزونا پنهنجي هيوي ميٽل موسيقي واري منظر لاءِ پڻ مشهور آهي، جنهن جو مرڪز فينڪس ۽ ان جا ڀرپاسي وارا علائقا آهن. 1990ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۽ وچ ڌاري جاب فار اي ڪائو بواءِ، نائيٽس آف دي ابيس، گريلي اسٽيٽس، آئيز سيٽ ٽو ڪِل، بليس دي فال، دي ورڊ الايو، دي ڊيڊ ريبٽس ۽ ابيگيل وليمز جهڙا بينڊ هتان اڀريا. سول فلائي ۽ گيٽ ڪريپر پڻ فينڪس کي پنهنجو گهر چون ٿا، جڏهن ته ميگاڊٿ لڳ ڀڳ هڪ ڏهاڪي تائين فينڪس ۾ رهي. تقريباً 2009ع کان فينڪس ۾ ريگستاني راڪ ۽ سلج ميٽل جي زيرزميني موسيقي پڻ ترقي ڪرڻ لڳي، جنهن جي اڳواڻي Wolves of Winter، Asimov ۽ Dead Canyon جهڙن بينڊن ڪئي.

آمريڪي موسيقار ايليئٽ ڪارٽر ايريزونا ۾ رخصت دوران (نيويارڪ کان) پنهنجو پهريون String Quartet (1950–51ع) ترتيب ڏنو. هن چوڪڙي کي پلٽزر انعام سميت ڪيترائي اعزاز مليا، ۽ اڄ اهو اسٽرنگ ڪوارٽيٽ جي معياري ذخيرن مان هڪ شمار ٿئي ٿو.[حوالو گهربل]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

نوٽ ۽ حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "All about Arizona". web.archive.org. 2017-11-20. 2020-03-21 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ "A History of Indian Voting Rights and Why It's Important to Vote - ICTMN.com". web.archive.org. 2016-07-07. 2020-03-21 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ Bright, William (2004). Native American Place Names of the United States. Norman: University of Oklahoma Press, p. 47
  4. ↑ Kitt, E. O.; Pearce, T. M. (1952). "Arizona Place Name Records". Western Folklore 11 (4): 284–287. doi:10.2307/1496233.
  5. ↑ Harper, Douglas. "Arizona". Online Etymology Dictionary. December 28, 2011 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ Timothy Anna et al., Historia de México. Barcelona: Critica, 2001, p. 10.
  7. ↑ Mexican–American War as accessed on March 16, 2007, at 7:33 MST AM
  8. ↑ "Urban and Community Forestry Division". Arizona State Forestry Division. July 6, 2014 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "Prescott Overview". Ncsu.edu. مَئي 15, 2002. اصل نسخو مان January 17, 2010 تي محفوظ ڪيل. July 25, 2010 تي حاصل ڪيل. {{cite web}}: Unknown parameter |deadurl= ignored (|url-status= suggested) (مدد)
  10. ↑ "Arizona government". artsandculture. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان December 28, 2021 تي محفوظ ڪيل. December 2, 2021 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "State Senators & Representatives | Citizens Clean Elections Commission". www.azcleanelections.gov. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان November 9, 2022 تي محفوظ ڪيل. November 9, 2022 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ "Party Government Since 1857 | US House of Representatives: History, Art & Archives". history.house.gov. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان November 9, 2022 تي محفوظ ڪيل. November 9, 2022 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "Napolitano tells staff not to be distracted". KTAR. Associated Press. November 20, 2008. اصل نسخو مان November 21, 2011 تي محفوظ ڪيل. December 28, 2011 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ "Format Document". Arizona State Legislature. January 1, 1993. اصل نسخو مان September 17, 2016 تي محفوظ ڪيل. September 9, 2016 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ "Arizona". National Governors Association.
  16. ↑ "Fab Five". Arizona Memory Project.
  17. ↑ Stern, Ray (November 8, 2022). "Arizona voters approve Proposition 131 to create lieutenant governor position". The Arizona Republic. November 12, 2023 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ ""QuickFacts". U.S. Census Bureau. Retrieved August 12, 2021". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان February 3, 2020 تي محفوظ ڪيل. May 31, 2018 تي حاصل ڪيل.
  19. 1 2 3 "Historical Population Change Data (1910–2020)". Census.gov. اصل نسخو مان April 29, 2021 تي محفوظ ڪيل.
  20. ↑ "QuickFacts: Arizona". United States Census Bureau. اصل نسخو مان June 19, 2025 تي محفوظ ڪيل. December 26, 2024 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ Arizona (state, United States) آرڪائيو ڪيا ويا February 26, 2010, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Encyclopædia Britannica Online.
  22. ↑ "Arizona – Race and Hispanic Origin: 1860 to 1990." (PDF). U.S. Census Bureau. آرڪائيو ڪيا ويا February 9, 2018, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  23. ↑ Census.gov Arizona – Race and Hispanic Origin: 1860 to 1990 آرڪائيو ڪيا ويا January 12, 2012, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  24. ↑ "Arizona at a crossroads over water and growth آرڪائيو ڪيا ويا 2021-04-08 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.". دي ايريزونا ريپبلڪ. March 9, 2008.
  25. ↑ "Americans under age one now mostly minorities, but not in Ohio: Statistical Snapshot آرڪائيو ڪيا ويا July 14, 2016, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.". دي پلين ڊيلر. June 3, 2012.
  26. ↑ "Ranking Tables for Metropolitan Areas: 1990 and 2000 آرڪائيو ڪيا ويا July 19, 2018, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.." آمريڪي مردم شماري بيورو. April 2, 2001. Retrieved on July 8, 2006.
  27. ↑ Slevin, Peter (April 30, 2010). "New Arizona law puts police in 'tenuous' spot". Washington Post. Washington, DC. ص. A4. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان January 31, 2011 تي محفوظ ڪيل. December 28, 2011 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ "2007–2022 PIT Counts by State". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان March 14, 2023 تي محفوظ ڪيل. March 11, 2023 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "The 2022 Annual Homelessness Assessment Report (AHAR) to Congress" (PDF). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان March 11, 2023 تي محفوظ ڪيل. March 11, 2023 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ "Immigrants in Arizona" (PDF).
  31. ↑ "Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census". census.gov. United States Census Bureau. August 12, 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان August 15, 2021 تي محفوظ ڪيل. September 26, 2021 تي حاصل ڪيل.
  32. ↑ Historical Census Statistics on Population Totals By Race, 1790 to 1990, and By Hispanic Origin, 1970 to 1990, For The United States, Regions, Divisions, and States آرڪائيو ڪيا ويا December 24, 2014, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
    "Table 17. Arizona – Race and Hispanic Origin: 1860 to 1990 آرڪائيو ڪيا ويا May 14, 2015, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.". (PDF)
  33. 1 2 3 "CensusScope – Population by Race". censusscope.org. June 28, 2024 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ "2010 Census Data". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان May 22, 2017 تي محفوظ ڪيل. February 18, 2018 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ "Profile of General Population and Housing Characteristics: 2020 Demographic Profile Data (DP-1): Arizona". United States Census Bureau. April 2, 2024 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ "Grid View: Table B04006 – Census Reporter". censusreporter.org. June 28, 2024 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ "Grid View: Table B02009 – Census Reporter". censusreporter.org. June 28, 2024 تي حاصل ڪيل.
  38. ↑ "Grid View: Table B03001 – Census Reporter". censusreporter.org. June 28, 2024 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ "Grid View: Table B02017 – Census Reporter". censusreporter.org. June 28, 2024 تي حاصل ڪيل.
  40. 1 2 3 4 "Arizona". ماڊرن لئنگئيج ايسوسيئيشن. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان December 1, 2007 تي محفوظ ڪيل. October 15, 2013 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ Arizona has most Indian language speakers آرڪائيو ڪيا ويا December 12, 2011, حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. upi.com Accessed December 12, 2011.
  42. ↑ "American Values Atlas: Religious Tradition in Arizona". پبلڪ رليجن ريسرچ انسٽيٽيوٽ. February 24, 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان April 4, 2017 تي محفوظ ڪيل. April 14, 2023 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ "The Association of Religion Data Archives | State membership Report". www.Thearda.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان December 7, 2014 تي محفوظ ڪيل. November 7, 2013 تي حاصل ڪيل. For 2010, it uses data in the 2010 U.S. Religion Census: Religious Congregations & Membership Study produced by the ايسوسيئيشن آف اسٽيٽسٽيشينز آف آمريڪن رليجيس باڊيز (ASARB) which depends on reporting by the religious bodies.
  44. ↑ The Pew Forum - America’s Changing Religious Landscape
  45. ↑ "SAGDP1 State annual gross domestic product (GDP) summary". U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA). Bureau of Economic Analysis. May 8, 2026 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ Research, Economy (January 1997). "Arizona gross production". stlouisfed. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان December 16, 2021 تي محفوظ ڪيل. December 2, 2021 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "SAINC1 State annual personal income summary: personal income, population, per capita personal income". U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA). U.S. Bureau of Economic Analysis. May 8, 2026 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ "S1901: Income in the Past 12 Months". Explore Census Data. United States Census Bureau. May 20, 2024 تي حاصل ڪيل.
  49. 1 2 "Arizona Economy at a Glance". ليبر شماريات بيورو. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان October 24, 2020 تي محفوظ ڪيل. July 17, 2025 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ "QuickFacts Arizona". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان November 9, 2019 تي محفوظ ڪيل. November 11, 2019 تي حاصل ڪيل.
  51. ↑ "2025 Small Business Profile - Arizona" (PDF). U.S. Small Business Administration Office of Advocacy. February 9, 2026 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ staff, CNBC com (2025-07-10). "12. Arizona". CNBC (انگريزي ۾). 2026-01-07 تي حاصل ڪيل.
  53. ↑ "Arizona Republic 100: State's biggest employers" . The Arizona Republic.
  54. ↑ "USDA/NASS 2021 State Agriculture Overview for Arizona". USDA, نيشنل ايگريڪلچرل اسٽيٽسٽڪس سروس. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان July 5, 2022 تي محفوظ ڪيل. June 29, 2022 تي حاصل ڪيل.
  55. 1 2 3 "7 CFR § 457.138 – Grape crop insurance provisions". ليگل انفارميشن انسٽيٽيوٽ (LII). July 25, 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان October 5, 2022 تي محفوظ ڪيل. June 28, 2022 تي حاصل ڪيل.
  56. 1 2 سانچو:Unbulleted list citebundle
  57. 1 2 3 سانچو:Unbulleted list citebundle
  58. ↑ "Arizonas Interstate Highways". azdot. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان December 31, 2019 تي محفوظ ڪيل. March 5, 2014 تي حاصل ڪيل.
  59. ↑ Metro, Valley (May 19, 2021). "Valley metro rail opens". ValleyMetro. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان February 7, 2022 تي محفوظ ڪيل. January 31, 2022 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ "Tucson: Streetcar Plan Wins With 60% of Vote". Lightrailnow.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان January 4, 2012 تي محفوظ ڪيل. December 28, 2011 تي حاصل ڪيل.
  61. ↑ Cortez, Alexis. "Amtrak plan would include stations in Queen Creek, Phoenix, Tempe, Goodyear". azfamily.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان August 12, 2021 تي محفوظ ڪيل. August 12, 2021 تي حاصل ڪيل.
  62. ↑ Roberts, Laurie. "Number of schools in arizona". azcentreal. December 2, 2021 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ "College Navigator – Search Results". nces.ed.gov. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان May 11, 2011 تي محفوظ ڪيل. February 3, 2009 تي حاصل ڪيل.
  64. ↑ "College Navigator – Prescott College". nces.ed.gov. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان May 11, 2011 تي محفوظ ڪيل. February 3, 2009 تي حاصل ڪيل.
  65. ↑ 2002 Legislature – HB 2710, which later became ARS 15-1444
  66. ↑ "AZ Private Postsecondary Institutions". Azhighered.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان October 18, 2016 تي محفوظ ڪيل. September 9, 2016 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ ART, PHOENIX. "Art history". phxart. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان December 27, 2021 تي محفوظ ڪيل. December 2, 2021 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ "Arizonas Budding Art Colonists". visitarizona. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان January 25, 2021 تي محفوظ ڪيل. March 1, 2021 تي حاصل ڪيل.
  69. ↑ "Crawdaddy". April 1975.
  1. ↑ 2010ع ۾ 9 سيڪڙو سان نيواڊا کان پوءِ ٻيو نمبر
  2. ↑ هسپانوي يا لاطيني اصل وارن ماڻهن ۾ ڪل ۽ جزوي نسل جي الڳ سڃاڻپ نه ڪئي وئي آهي.

وڌيڪ مطالعي لاءِ

[سنواريو]
  • Bayless, Betsy, 1998, Arizona Blue Book, 1997–1998. Phoenix: Office of the Arizona Secretary of State.
  • McIntyre, Allan J., 2008, The Tohono O'odham and Pimeria Alta. Charleston, SC: Arcadia Publishing. (ISBN 978-0738556338).
  • Miller, Tom (editor), 1986, Arizona: The Land and the People. Tucson: University of Arizona Press. (ISBN 978-0816510047).
  • Officer, James E., 1987, Hispanic Arizona, 1536–1856. Tucson: University of Arizona Press. (ISBN 978-0816509812).
  • Plascencia, Luis F.B. and Gloria H. Cuádraz (eds.), 2018, Mexican Workers and the Making of Arizona. Tucson: University of Arizona Press.
  • Thomas, David M. (editor), 2003, Arizona Legislative Manual. In Arizona Phoenix: Arizona Legislative Council. Google Print. Retrieved January 16, 2006.
  • Trimble, Marshall, 1998, Arizona, A Cavalcade of History. Tucson: Treasure Chest Publications. (ISBN 978-0918080431).
  • Woosley, Anne I., 2008, Early Tucson. Charleston, SC: Arcadia Publishing. (ISBN 978-0738556468).

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو
Arizona
بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
وڪي لغت ۾ ڳوليو وصفون وڪي لغت تان
وڪيميڊيا العام ۾ ڳوليو ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
وڪي خبرون ۾ ڳوليو خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
وڪي قول ۾ ڳوليو قول وڪي قول تان
وڪي ماخذ ۾ ڳوليو ماخذي متن وڪي ماخذ تان
وڪي بُڪس ۾ ڳوليو درسي ڪتاب وڪي بُڪس تان
وڪي سفر ۾ ڳوليو سفر بابت رهنمائي وڪي سفر تان
وڪيورسٽي ۾ ڳوليو سکيا جا وسيلا وڪيورسٽي تان
پيشرو
نيو ميڪسيڪو		 آمريڪي رياستن جي يونين ۾ شموليت جي تاريخ موجب فهرست
14 فيبروري 1912ع تي شامل ٿيل (48هين)		 جانشين
الاسڪا

سانچو:Adjacent communities

35°N 112°W / 35°N 112°W / 35; -112 (State of Arizona)

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ايريزونا&oldid=390714" تان ورتل