مواد ڏانھن هلو

اليڪٽرانڪس

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


ڇپيل سرڪٽ بورڊ تي جديد سطح-تي-لڳائڻ واري ٽيڪنالاجي سان لڳايل برقي جزا، جن جي مٿئين حصي ۾ هڪ وڏو مربوط سرڪٽ پڻ موجود آهي.

برقيات يا اليڪٽرانڪس (Electronics) طبعيات ۽ برقياتي انجنيئرنگ جو هڪ سائنسي ۽ انجنيئرنگي شعبو آهي، جيڪو اليڪٽرانن ۽ ٻين برقي چارج وارن ذرڙن کي استعمال ڪندڙ اوزارن جي جوڙجڪ، تياري ۽ آپريشن جي اصولن جو مطالعو ڪري ٿو. هي طبعيات[1][2] ۽ برقياتي انجنيئرنگ جي هڪ ذيلي شاخ آهي، جيڪا فعال برقي جزن جهڙوڪ ٽرانزسٽر، ڊائيوڊ ۽ مربوط سرڪٽن جي مدد سان برقي رو جي وهڪري کي ڪنٽرول ۽ وڌائي ٿي، ۽ ان کي هڪ صورت مان ٻي صورت ۾ تبديل ڪري ٿي، جيئن متبادل رو (AC) کي سڌي رو (DC) ۾ يا تشبيهي سگنلن کي عددي سگنلن ۾ تبديل ڪرڻ.

برقي اوزارن جديد سماج جي ڪيترن ئي شعبن، جهڙوڪ ٽيلي ڪميونيڪشن، وندر، تعليم، صحت، صنعت ۽ سلامتي جي ترقي تي گهرو اثر وڌو آهي. برقيات جي ترقيءَ جو بنيادي محرڪ سيمي ڪنڊڪٽر صنعت آهي، جيڪا عالمي طلب کي پورو ڪرڻ لاءِ وڌيڪ جديد برقي اوزار ۽ سرڪٽ تيار ڪندي رهي ٿي. سيمي ڪنڊڪٽر صنعت عالمي معيشت جي سڀ کان وڏي ۽ منافعي بخش صنعتن مان هڪ آهي، جنهن جي سالياني آمدني 2018ع ۾ 481 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ هئي. برقيات جي صنعت ۾ ٻيا به ڪيترائي شعبا شامل آهن، جيڪي برقي اوزارن ۽ نظامن تي دارومدار رکن ٿا، جهڙوڪ اي-واپار،[حوالو گهربل] جنهن 2017ع دوران آن لائين وڪرو ذريعي 29 ٽرلين آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ واپار ڪيو. ```

هٿرادو برقي شين ۾ ريڊيو، ٽيليويزن ريفريجريٽر، استري، پنکا، ايئرڪنڊيشنر، واشنگ مشينون، برقي چُلها، ڪٽليون، جوسر، بلينڊر ۽ ٽوسٽر وغيره اچي وڃن ٿا. برقي شين کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويو آهي. هڪڙيون ڳريون برقي شيون ۽ ٻيون هلڪيون برقي هٿرادو شيون. ڳرين برقي شين ۾ اليڪٽريڪل ڪمپليڪس، ٽرانسفارمر ۽ بجليءَ جا ٻيا وڏا سامان اچن ٿا. هلڪين برقي شين ۾ بجليءَ جون موٽرون، پنکا، واشنگ مشينون، فرج ۽ ننڍا ٽرانسفارمر وغيره شامل آهن. بجليءَ جون ڪيتريون هٿرادو شيون پاڪستان ۾ تيار ٿينديون آهن، جن ۾ موٽرون، پنکا، بلب، ٽيوب لائيٽون، ڪيبل تارون، واٽر ڪولر، وولٽيج ريگيوليٽر، اسيبلائيزر، استريون، هيٽر، ٽيبل لئمپ، بَزر، گهنٽيون، ٽوسٽر ساڪيٽ، پلگ، هولڊر ۽ سئچ وغيره کان سواءِ وڏين برقي شين جا ننڍڙا ننڍڙا پرزا ۽ اوزار شامل آهن. پاڪستان ۾ بجليءَ جون تارون ۽ ڪيبل بنائڻ جا ڪيترائي ڪارخانا آهن. گجرات ۾ پنکن جي صنعت آهي، جتي هر قسم جا پنکا تيار ڪيا ويندا آهن. ان کانسواءِ ڊيزرٽ ڪولر خالص پاڪستاني صنعت آهي. برقي هٿراڌو شين جي وڏي مارڪيٽ ڪراچيءَ ۾ آهي. ان کان سواءِ سنڌ جي سڀني شهرن، پنجاب ۽ بلوچستان ۾ پڻ مارڪيٽون آهن. ڊيزرٽ ڪولر جا ڪارخانا ڪراچي، لاهور، گجرات ۽ گجرانوالا ۾ آهن. بجليءَ جي بلبن ۽ ٽيوب لائيٽن ۾ پنج واٽ کان ويندي 1500 واٽ جا بلب، ٻن فوٽن ۽ چئن فوٽن جون ٽيوب لائيٽون، وڌيڪ روشنيءَ ۽ طاقت جا مرڪيوري بلب ۽ گاڏين ۾ استعمال ٿيندڙ گهٽ وولٽيج جا بلب شامل آهن. پاڪستان ۾ ننڍا ۽ وڏا ٽرانسفارمر ٺاهڻ جا اَٺ ڪارخانا آهن. ان کان سواءِ پاڪستان ۾ پلاسٽڪ مان ٺهندڙ برقي شيون، جن کي بيڪرلائيٽ چيو ويندو آهي، به تيار ٿينديون آهن. بجليءَ جو موٽرون ۽ واشنگ مشينون ٺاهڻ جا به ڪيترائي ڪارخانا پاڪستان ۾ ڪم ڪري رهيا آهن. اڄ جي جديد دؤر ۾ بجلي رڳو گهرن کي روشن ڪرڻ لاءِ نه، پر سڄي گهر کي هلائڻ جي ذميداري کڻي چڪي آهي. بجليءَ جي شين، اڄ ”گهر“ جو تصور ئي بدلائي ڇڏيو آهي.[3]

تاريخ ۽ ترقي

[سنواريو]
1914ع ۾ لي ڊي فاريسٽ پاران تيار ڪيل ابتدائي آڊيوئن ريڊيو رسيورن مان هڪ

ڪارل فرڊيننڊ براون 1874ع ۾ ڪرسٽل ڊٽيڪٽر، جيڪو پهريون سيمي ڪنڊڪٽر اوزار هو، تيار ڪيو. ان کان پوءِ 1897ع ۾ جوزف جان ٿامسن اليڪٽران جي سڃاڻپ ڪئي. بعد ۾ ويڪيوم ٽيوب جي ايجاد، جيڪا ننڍن برقي سگنلن کي وڌائي ۽ سڌو ڪري سگهندي هئي، برقيات ۽ اليڪٽران جي دور جي شروعات ڪئي.[4][5] ويهين صديءَ جي شروعات ۾ امبروز فليمنگ ڊائيوڊ ۽ لي ڊي فاريسٽ ٽرائيوڊ ايجاد ڪيا، جنهن سان ريڊيو سگنل جهڙن ڪمزور برقي وولٽيجن جي سڃاڻپ ممڪن ٿي.

ويڪيوم ٽيوب (ٿرمائيو نڪ والوز) پهريان سرگرم برقي جزا هئا، جيڪي انفرادي اليڪٽرانن جي وهڪري کي ڪنٽرول ڪري برقي رو تي ضابطو آڻيندا هئا. انهن ذريعي رو جي واڌ ۽ سڌاري ممڪن ٿي، جنهن سان ريڊيو، ٽيليويزن، ريڊار، ڊگهي فاصلي واري ٽيليفوني ۽ ٻين ڪيترين ئي ٽيڪنالاجين جي ترقي ٿي.[6] 1920ع واري ڏهاڪي تائين تجارتي ريڊيو نشريات ۽ ڏورسنچار عام ٿي ويا، جڏهن ته برقي ايمپلي فائر ڊگهي فاصلي واري ٽيليفوني ۽ موسيقي جي رڪارڊنگ ۾ استعمال ٿيڻ لڳا.

اڳيون وڏو ٽيڪنالاجي قدم ڪيترن ڏهاڪن بعد آيو، جڏهن 1947ع ۾ جان بارڊين ۽ والٽر هاوسر بريٽن بيل ليبارٽريز ۾ پهريون ڪم ڪندڙ پوائنٽ-ڪنٽيڪٽ ٽرانزسٽر ايجاد ڪيو.[7] تنهن هوندي به 1980ع جي وچ ڌاري تائين مائڪرو ويو، وڏي طاقت واري ٽرانسميشن ۽ ٽيليويزن رسيورن ۾ ويڪيوم ٽيوب اهم حيثيت برقرار رکي.[8] ان کان پوءِ سالڊ اسٽيٽ برقيات تقريباً مڪمل طور تي ويڪيوم ٽيوبن جي جاءِ والاري ورتي، جيتوڻيڪ اهي اڄ به ڪجهه خاص استعمالن، جهڙوڪ اعليٰ طاقت وارن آر ايف ايمپلي فائرن، ڪيٿوڊ ري ٽيوبن، خاص آڊيو اوزارن، گٽار ايمپلي فائرن ۽ ڪجهه ڪيوٽي ميگنيٽرون اوزارن ۾ استعمال ٿين ٿيون.

اپريل 1955ع ۾ آءِ بي ايم 608 پهريون آءِ بي ايم پيداوار هو، جنهن ۾ ويڪيوم ٽيوب کان سواءِ مڪمل طور ٽرانزسٽر سرڪٽ استعمال ڪيا ويا، ۽ اهو پهريون مڪمل ٽرانزسٽر تي ٻڌل تجارتي ڳڻپيوڪر سمجھيو وڃي ٿو.[9][10] هن مشين ۾ 3,000 کان وڌيڪ جرمينيم ٽرانزسٽر لڳل هئا. ٿامس جي. واٽسن جونيئر حڪم ڏنو ته مستقبل جون سڀئي آءِ بي ايم شيون ٽرانزسٽرن تي ٻڌل هونديون. نتيجي ۾ ڪمپيوٽرن جي لاجڪ گيٽن ۽ ٻاهرين اوزارن ۾ تقريباً مڪمل طور ٽرانزسٽر استعمال ٿيڻ لڳا. بهرحال، شروعاتي جنڪشن ٽرانزسٽر نسبتاً وڏا ۽ وڏي پيماني تي تيار ڪرڻ ۾ ڏکيا هئا، جنهن ڪري انهن جو استعمال محدود رهيو.[11]

موسفيٽ (MOSFET) کي 1955ع کان 1960ع جي وچ ۾ بيل ليبارٽريز ۾ ايجاد ڪيو ويو.[12][13] اهو پهريون واقعي ننڍو ٽرانزسٽر هو، جنهن کي آساني سان ننڍو ڪري وڏي پيماني تي تيار ڪري سگهجي ٿو. ان جي فائدن ۾ اعليٰ پيماني تي ننڍو ڪرڻ جي صلاحيت، گهٽ قيمت، گهٽ بجلي خرچ ۽ وڌيڪ ڪثافت شامل آهن.[14][15] هن ايجاد برقيات جي صنعت ۾ انقلاب آندو ۽ اڄ اهو دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ برقي اوزار آهي.

سرڪٽن جي پيچيدگي وڌڻ سان انهن جي جسامت هڪ وڏو مسئلو بڻجي وئي. وڏن جزن سبب انهن کي ڳنڍيندڙ تارون به ڊگهيون ٿينديون هيون، جنهن سان برقي سگنلن کي سرڪٽ مان گذرڻ ۾ وڌيڪ وقت لڳندو هو ۽ ڪمپيوٽر جي رفتار گهٽجي ويندي هئي. جئڪ ڪلبي ۽ رابرٽ نوئس جي مربوط سرڪٽ (Integrated Circuit) جي ايجاد هن مسئلي جو حل پيش ڪيو، جنهن ۾ سڀئي جزا هڪ ئي سيمي ڪنڊڪٽر بلاڪ تي تيار ڪيا ويا. ان سان سرڪٽ وڌيڪ ننڍا ۽ پيداوار خودڪار ٿي وئي. انهيءَ ترقي سان سلڪون جي هڪڙي ڪرسٽل ويفر تي سڀئي جزا گڏ ڪرڻ جو تصور پيدا ٿيو، جنهن مان 1960ع جي شروعات ۾ ننڍي پيماني واري انضمام (SSI)، پوءِ 1960ع جي آخر ۾ وچولي پيماني واري انضمام (MSI)، ۽ بعد ۾ تمام وڏي پيماني واري انضمام (VLSI) وجود ۾ آيا. 2008ع تائين اربين ٽرانزسٽرن وارا پروسيسر تجارتي طور تي دستياب ٿي چڪا هئا.[16]

ذيلي شعبا

[سنواريو]

اوزار ۽ جزا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو برقي جزو
مختلف برقي جزا

برقي جزو اهڙو هر جزو آهي، جيڪو برقي نظام يا برقي اوزار ۾ سرگرم (ايڪٽو) يا غير سرگرم (پيسو) هجي. جزن کي عام طور تي ڇپيل سرڪٽ بورڊ (PCB) تي سولڊر ڪري پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي، جنهن سان هڪ خاص ڪم سرانجام ڏيندڙ برقي سرڪٽ تيار ٿيندو آهي. جزا الڳ الڳ به استعمال ٿي سگهن ٿا يا وڌيڪ پيچيده صورت ۾ مربوط سرڪٽن جي شڪل ۾ به پيڪيج ڪيا ويندا آهن. غير سرگرم برقي جزن ۾ ڪيپيسٽر، انڊڪٽر ۽ مزاحم شامل آهن، جڏهن ته سرگرم جزن ۾ سيمي ڪنڊڪٽر اوزار، ٽرانزسٽر ۽ ٿائرسٽر شامل آهن، جيڪي اليڪٽران جي سطح تي برقي رو جي وهڪري کي ڪنٽرول ڪن ٿا.[17]

سرڪٽن جا قسم

[سنواريو]

برقي سرڪٽن جي ڪمن کي ٻن بنيادي گروهن ۾ ورهائي سگهجي ٿو: تشبيهي (Analog) ۽ عددي (Digital). ڪو خاص اوزار انهن مان ڪنهن هڪ قسم جي سرڪٽ تي مشتمل ٿي سگهي ٿو يا ٻنهي قسمن جي گڏيل استعمال تي ٻڌل ٿي سگهي ٿو. جديد دور ۾ تشبيهي سرڪٽن جو استعمال گهٽجي رهيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا ڪيترائي ڪم هاڻي عددي سرڪٽ سرانجام ڏئي رهيا آهن.

تشبيهي سرڪٽ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو تشبيهي برقيات

تشبيهي سرڪٽ (اينالاگ سرڪٽ) سگنلن جي پروسيسنگ لاءِ لڳاتار وولٽيج يا برقي رو جي حد استعمال ڪندا آهن، جڏهن⁠تہ عددي سرڪٽ الڳ الڳ (ڊسڪريٽ) سطحن تي ڪم ڪندا آهن. برقيات جي شروعاتي دور ۾ ريڊيو وصول ڪندڙن، ريڊيو موڪليندڙن ۽ ٻين ڪيترن ئي اوزارن ۾ تشبيهي سرڪٽ عام هئا. تشبيهي برقي ڪمپيوٽر لڳاتار متغيرن (ڪنٽينيوئس ويريئبلز) سان لاڳاپيل مسئلن جي حل لاءِ اهم هئا، جيستائين عددي پروسيسنگ وڌيڪ ترقي نه ڪئي.

سيمي ڪنڊڪٽر ٽيڪنالاجي جي ترقي سان تشبيهي سرڪٽن جا ڪيترائي ڪم عددي سرڪٽن حوالي ٿي ويا، تنهنڪري مڪمل طور تشبيهي سرڪٽ هاڻي گهٽ استعمال ٿين ٿا. اڄڪلهه گهڻا نظام گڏيل (ھائبرڊ) انداز اختيار ڪن ٿا، جنهن ۾ اينالاگ سگنل وصول ڪرڻ لاءِ شروعاتي حصي ۾ تشبيهي سرڪٽ استعمال ٿين ٿا، جڏهن⁠تہ بعد ۾ مائڪروپروسيسر ذريعي عددي پروسيسنگ ڪئي ويندي آهي.

ڪڏهن ڪڏهن اهڙن سرڪٽن جي درجابندي مشڪل هوندي آهي، جن ۾ لڪيرِي (لينيئر) ۽ غير لڪيرِي (نان-لينيئر) ٻنهي قسمن جا عنصر موجود هجن. مثال طور وولٽيج مقابلو ڪندڙ (وولٽيج ڪمپريٽر) لڳاتار وولٽيج قبول ڪري ٿو، پر نتيجي ۾ رڳو ٻن مان هڪ سطح ڏيکاري ٿو، بلڪل عددي سرڪٽ وانگر. ساڳيءَ طرح، حد کان وڌيڪ هلندڙ ٽرانزسٽر ايمپلي فائر هڪ ڪنٽرول ٿيل سوئچ وانگر رويي اختيار ڪري سگهي ٿو، جنهن جي پيداوار بنيادي طور ٻن سطحن تي مشتمل هوندي آهي. تشبيهي سرڪٽ اڄ به وڏي پيماني تي سگنلن جي واڌ ويجهه، جيئن وندر جي صنعت ۾، ۽ تشبيهي حساسن مان ايندڙ سگنلن جي تياري ۽ ترتيب ڏيڻ لاءِ، جهڙوڪ صنعتي ماپ ۽ ڪنٽرول نظامن ۾، استعمال ٿين ٿا.

عددي سرڪٽ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو عددي برقيات

عددي سرڪٽ اهڙا برقي سرڪٽ آهن، جيڪي مقرر ۽ الڳ وولٽيج سطحن تي ٻڌل هوندا آهن. اهي بولين الجبرا استعمال ڪندا آهن ۽ سڀني عددي ڪمپيوٽرن ۽ مائڪروپروسيسر تي ٻڌل اوزارن جو بنياد آهن. اهي سادن منطقي دروازن کان وٺي وڏن مربوط سرڪٽن تائين پکڙيل آهن، جن ۾ لکين منطقي دروازا شامل ٿي سگهن ٿا.

عددي سرڪٽ ٻٽو عددي نظام استعمال ڪن ٿا، جنهن ۾ ٻه وولٽيج سطحون 0 ۽ 1 منطقي حالت ظاهر ڪن ٿيون. عام طور تي منطقي 0 گهٽ وولٽيج (Low) ۽ منطقي 1 وڌيڪ وولٽيج (High) کي ظاهر ڪري ٿو، پر ڪجهه نظام ان جي ابتڙ تعريف به استعمال ڪن ٿا يا برقي رو تي ٻڌل هوندا آهن. ڪيترن ئي حالتن ۾ سرڪٽ جو ڊزائنر ضرورت موجب انهن تعريفن کي تبديل ڪري سگهي ٿو ته جيئن سرڪٽ جي جوڙجڪ آسان ٿي سگهي. تنهنڪري 0 ۽ 1 جي تعريف اختياري آهي.[18]

ٽن بنيادن واري (Ternary) منطق، جنهن ۾ ٽي حالتون هونديون آهن، تي پڻ تحقيق ڪئي وئي آهي ۽ ڪجهه نمونياتي ڪمپيوٽر تيار ڪيا ويا آهن، پر انهن کي عملي طور وسيع قبوليت حاصل نه ٿي سگهي آهي.[19] عملي طور سڀئي ڪمپيوٽر ۽ عددي سگنل پروسيسر ٽرانزسٽر، جهڙوڪ MOSFET، تي ٻڌل عددي منطقي سرڪٽ استعمال ڪندا آهن، جيڪي برقي منطقي دروازن ذريعي ٻٽي عددي حالتون پيدا ڪن ٿا.

عددي برقيات ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندڙ ڪجهه منطقي دروازا

گهڻي حد تائين مربوط اوزار:

جوڙجڪ

[سنواريو]

برقي نظامن جي جوڙجڪ (اليڪٽرانڪ سسٽمس ڊزائين) اهڙن پيچيده برقي اوزارن ۽ نظامن، جهڙوڪ موبائل فون ۽ ڪمپيوٽر، جي گهڻ-شعبي (ملٽي-ڊسيپلنري) ڊزائن سان لاڳاپيل آهي. هن شعبي ۾ برقي نظام جي جوڙجڪ ۽ ترقي (نئين پيداوار جي ترقي) کان وٺي ان جي صحيح ڪارڪردگي، خدمت جي مدت ۽ ٻيهر استعمال تائين جا سڀ مرحلا شامل آهن.[20] تنهنڪري برقي نظامن جي جوڙجڪ اهو عمل آهي، جنهن ۾ استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل گهرجن کي پورو ڪرڻ لاءِ پيچيده برقي اوزارن جي وضاحت ۽ ترقي ڪئي ويندي آهي.

برقيات جي نظريي جي پيچيدگي سبب، برقي اوزارن جي ترقيءَ ۾ تجرباتي ليبارٽري اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. اهي تجربا انجنيئر جي تيار ڪيل ڊزائن کي جانچڻ، ان جي تصديق ڪرڻ ۽ ممڪن غلطين جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن. ماضيءَ ۾ برقيات جون ليبارٽريون جسماني جڳهن تي موجود اوزارن ۽ سامان تي مشتمل هونديون هيون، پر هاڻوڪي دور ۾ برقي سرڪٽ جي نقلي مشق (سميوليشن) لاءِ سافٽويئر، جهڙوڪ سرڪٽ لاگڪس، ملٽي ازم ۽ پي اسپائيس، وڌيڪ عام ٿي ويا آهن.

ڪمپيوٽر جي مدد سان جوڙجڪ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو برقي جوڙجڪ جي خودڪاري

اڄ جا برقي انجنيئر اڳواٽ تيار ڪيل جزن، جهڙوڪ بجلي جي فراهمي، سيمي ڪنڊڪٽر (مثلاً ٽرانزسٽر) ۽ مربوط سرڪٽ استعمال ڪري برقي سرڪٽ تيار ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿا. برقي جوڙجڪ جي خودڪاري (EDA) جا سافٽويئر پروگرام اسڪيميٽڪ ڪيپچر ۽ ڇپيل سرڪٽ بورڊ جي ڊزائن لاءِ استعمال ٿيندا آهن. هن شعبي جا مشهور سافٽويئر اين آء ملٽي ازم، ڪيڊنس (اورڪيڊ (ORCAD)، ايگل PCB ۽ Schematic، مينٽور (PADS PCB ۽ LOGIC Schematic)، الٽيم (Protel)، ليبسينٽر اليڪٽرانڪس (Proteus)، جي ايڊز (gEDA) ،ڪاء ڪيڊ (KiCad) ۽ ٻيا ڪيترائي آهن.[21]

منفي خاصيتون

[سنواريو]

حرارتي انتظام

[سنواريو]

گرمي، جيڪا برقي سرڪٽن مان پيدا ٿئي ٿي، ان کي ختم ڪرڻ ضروري هوندو آهي ته جيئن اوزار فوري طور خراب نه ٿئي ۽ ان جي ڊگهي مدي واري اعتبار کي بهتر بڻائي سگهجي. گرمي جي خارج ٿيڻ جو عمل گهڻو ڪري قدرتي موصليت (Conduction) ۽ وهڪري (Convection) ذريعي ٿيندو آهي. وڌيڪ اثرائتي گرمي خارج ڪرڻ لاءِ هيٽ سنڪ، پنکا ذريعي هوائي ٿڌڪار، ۽ ڪمپيوٽر جي ٿڌڪار جا ٻيا طريقا، جهڙوڪ پاڻي ذريعي ٿڌڪار، استعمال ڪيا ويندا آهن. اهي طريقا وهڪري، حرارتي موصليت ۽ حرارتي شعاع جي ذريعي حرارتي توانائي کي خارج ڪندا آهن.

شور

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو برقي شور

برقي شور (Electronic Noise) اها اڻ وڻندڙ مداخلت آهي، جيڪا ڪنهن ڪارآمد سگنل تي شامل ٿي ان جي معلومات کي ڌنڌلو يا متاثر ڪري ٿي.[22] شور، سرڪٽ جي خرابي سبب پيدا ٿيندڙ سگنل جي بگاڙ کان مختلف هوندو آهي. شور هر قسم جي برقي سرڪٽ سان لاڳاپيل هوندو آهي. اهو برقي مقناطيسي يا حرارتي سببن سان پيدا ٿي سگهي ٿو، جنهن کي سرڪٽ جي عملي گرمي پد کي گهٽائي گهٽائي سگهجي ٿو. جڏهن⁠تہ شور جا ڪجهه ٻيا قسم، جهڙوڪ شاٽ شور، ختم نٿا ڪري سگهجن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي مادي جي بنيادي طبعي خاصيتن جي حدن سبب پيدا ٿين ٿا.

پيڪيجنگ جا طريقا

[سنواريو]
1980ع واري ڏهاڪي جي وچ واري گهريلو ڪمپيوٽر جي سرڪٽ بورڊ تي لڳايل ٿرو-هول اوزار. مٿئين کاٻي پاسي محوري ليڊ وارا اوزار، جڏهن⁠تہ مٿئين ساڄي پاسي نيرا شعاعي ليڊ وارا ڪيپيسٽر ڏسي سگهجن ٿا.
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو برقي پيڪيجنگ ۽ سيمي ڪنڊڪٽر پيڪيج

برقي جزن کي پاڻ ۾ ڳنڍڻ لاءِ وقت سان گڏ ڪيترائي مختلف طريقا استعمال ڪيا ويا آهن. مثال طور، شروعاتي برقيات ۾ سرڪٽ تيار ڪرڻ لاءِ پوائنٽ-ٽو-پوائنٽ وائرنگ استعمال ٿيندي هئي، جنهن ۾ جزا ڪاٺ جي بريڊ بورڊن تي لڳايا ويندا هئا. ڪاٺي سرشتي واري تعمير (Cordwood Construction) ۽ وائر ريپ پڻ استعمال ٿيندڙ طريقا هئا. اڄڪلهه گهڻا جديد برقي اوزار ڇپيل سرڪٽ بورڊ (PCB) استعمال ڪن ٿا، جيڪي FR-4 ۽ FR-2 جهڙن موادن مان تيار ڪيا ويندا آهن. برقي جزا عام طور تي PCB تي ٿرو-هول ٽيڪنالاجي يا سطح-تي-لڳائڻ واري ٽيڪنالاجي ذريعي لڳايا ويندا آهن.

گذريل ڪجهه سالن دوران برقي اوزارن جي اسيمبلي سان لاڳاپيل صحت ۽ ماحولياتي خدشن ڏانهن به وڌندڙ ڌيان ڏنو ويو آهي.

صنعت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو برقيات جي صنعت

برقيات جي صنعت ڪيترين ئي شاخن تي مشتمل آهي. هن سموري صنعت جي بنيادي محرڪ سيمي ڪنڊڪٽر صنعت آهي،[23] جنهن جي سالياني وڪرو 2018ع تائين $481 billion کان وڌيڪ هئي.[24] صنعت جو سڀ کان وڏو شعبو برقي واپار آهي،[25] جنهن 2017ع دوران $29 trillion کان وڌيڪ آن لائن وڪرو پيدا ڪيو.[26] سڀ کان وڌيڪ تيار ٿيندڙ برقي اوزار ميٽل-آڪسائيڊ-سيمي ڪنڊڪٽر فيلڊ-ايفيڪٽ ٽرانزسٽر (MOSFET) آهي، جنهن جا اندازي مطابق 1960ع کان 2018ع تائين 13 سيڪسٽيلين MOSFET تيار ڪيا ويا.[27]

1960ع واري ڏهاڪي ۾ آمريڪي ٺاهيندڙ سوني ۽ هٽاچي جهڙين جاپاني ڪمپنين سان مقابلو ڪرڻ ۾ ناڪام رهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي گهٽ قيمت تي اعليٰ معيار جون شيون تيار ڪري رهيون هيون. بهرحال، 1980ع واري ڏهاڪي تائين آمريڪي ٺاهيندڙ سيمي ڪنڊڪٽرن جي ترقي ۽ اسيمبلي ۾ عالمي اڳواڻ بڻجي ويا.[28]

تنهن هوندي به، 1990ع واري ڏهاڪي ۽ ان کان پوءِ هي صنعت وڏي پيماني تي اوڀر ايشيا ڏانهن منتقل ٿي وئي. اهو عمل 1970ع واري ڏهاڪي ۾ مائڪروچپن جي وڏي پيماني تي پيداوار جي منتقلي سان شروع ٿيو، جتي سستي ۽ گهڻي مزدوري سان گڏ وڌندڙ ٽيڪنالاجي مهارت موجود هئي.[29][30]

ٽن ڏهاڪن دوران، سيمي ڪنڊڪٽرن جي پيداوار واري عالمي گنجائش ۾ آمريڪا جو حصو 1990ع ۾ 37 سيڪڙو مان گهٽجي 2022ع ۾ 12 سيڪڙو رهجي ويو.[30] آمريڪا جي سڀ کان وڏي سيمي ڪنڊڪٽر ٺاهيندڙ ڪمپني انٽيل ڪارپوريشن، پيداوار واري ٽيڪنالاجي ۾ پنهنجي ٺيڪيدار تائيوان سيمي ڪنڊڪٽر مينوفيڪچرنگ ڪمپني (TSMC) کان گهڻو پوئتي رهجي وئي.[29]

ان وقت تائين تائيوان جديد سيمي ڪنڊڪٽرن جو دنيا جو سڀ کان وڏو ذريعو بڻجي چڪو هو،[30][29] جنهن کان پوءِ ڏکڻ ڪوريا، آمريڪا، جاپان، سنگاپور ۽ چين جا نمبر اچن ٿا.[30][29]

سيمي ڪنڊڪٽر صنعت جون اهم سهولتون (جيڪي اڪثر ٻين ملڪن ۾ قائم وڏين ڪمپنين جون ماتحت شاخون هونديون آهن) يورپ، خاص طور تي نيدرلينڊز، ڏکڻ اوڀر ايشيا، ڏکڻ آمريڪا ۽ اسرائيل ۾ پڻ موجود آهن.[29]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ française, Académie. "électronique | Dictionnaire de l'Académie française | 9e édition". www.dictionnaire-academie.fr (فرانسيسي ۾). 2024-05-26 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ "Definition of ELECTRONICS". www.merriam-webster.com (انگريزي ۾). 2024-05-21. 2024-05-26 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ اليڪٽرانڪس : (Sindhianaسنڌيانا), اصل نسخو مان 2016-03-05 تي محفوظ ڪيل, 2015-09-21 تي حاصل ڪيل
  4. ↑ "Urvater der Kommunikationsgesellschaft: Ferdinand Braun – Student und Professor in Marburg – kam vor 150 Jahren zur Welt" [Forefather of the communications society: Ferdinand Braun – student and professor in Marburg – was born 150 years ago] (PDF) (جرمن ۾). Philipps-Universität Marburg. 2007-12-17. 2025-09-05 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "This Month in Physics History - October 1897: The Discovery of the Electron". American Physical Society. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 2018-09-19 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ Guarnieri, M. (2012). "The age of vacuum tubes: Early devices and the rise of radio communications". IEEE Ind. Electron. Mag. 6 (1): 41–43. doi:10.1109/MIE.2012.2182822. Bibcode: 2012IIEM....6a..41G.
  7. ↑ "1947: Invention of the Point-Contact Transistor". Computer History Museum. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 10 August 2019 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ Sōgo Okamura (1994). History of Electron Tubes. IOS Press. ص. 5. ISBN 978-9051991451. 5 December 2012 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ Bashe, Charles J. (1986). IBM's Early Computers. MIT. ص. 386. ISBN 978-0262022255.
  10. ↑ Pugh, Emerson W.; Johnson, Lyle R.; Palmer, John H. (1991). IBM's 360 and early 370 systems. MIT Press. ص. 34. ISBN 978-0262161237.
  11. ↑ Moskowitz, Sanford L. (2016). Advanced Materials Innovation: Managing Global Technology in the 21st century. John Wiley & Sons. ص. 168. ISBN 978-0470508923.
  12. ↑ Frosch, C. J.; Derick, L (1957). "Surface Protection and Selective Masking during Diffusion in Silicon". Journal of the Electrochemical Society 104 (9): 547. doi:10.1149/1.2428650.
  13. ↑ Kahng, Dawon (1991). "Silicon-Silicon Dioxide Surface Device". Semiconductor Devices: Pioneering Papers. World Scientific. ص. 583–596.
  14. ↑ Motoyoshi, M. (2009). "Through-Silicon Via (TSV)". Proceedings of the IEEE 97 (1): 43–48. doi:10.1109/JPROC.2008.2007462.
  15. ↑ "Transistors Keep Moore's Law Alive". EETimes. 12 December 2018.
  16. ↑ "Intel to deliver first computer chip with two billion transistors". The Sydney Morning Herald. 5 February 2008. 30 June 2026 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ Bose, Bimal K, مرتب (1996). Power Electronics and Variable Frequency Drives: Technology and Applications. Wiley Online Library. doi:10.1002/9780470547113. ISBN 978-0470547113. S2CID 107126716.
  18. ↑ Brown, Stephen; Vranesic, Zvonko (2008). Fundamentals of Digital Logic. McGraw Hill. ISBN 978-0077144227. {{cite book}}: |format= requires |url= (مدد)
  19. ↑ Knuth, Donald (1980). The Art of Computer Programming. جلد 2: Seminumerical Algorithms (2nd ڇاپو). Addison-Wesley. ص. 190–192. ISBN 0201038226.
  20. ↑ J. Lienig; H. Bruemmer (2017). Fundamentals of Electronic Systems Design. Springer International Publishing. ص. 1. doi:10.1007/978-3-319-55840-0. ISBN 978-3319558394.
  21. ↑ "PCB design made easy for every engineer". Autodesk. 19 April 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 19 April 2023 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ IEEE Dictionary of Electrical and Electronics Terms ISBN 978-0471428060
  23. ↑ "Annual Semiconductor Sales Increase 21.6 Percent, Top $400 Billion for First Time". Semiconductor Industry Association. 5 February 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2019 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ "Semiconductors – the Next Wave" (PDF). Deloitte. April 2019. اصل نسخو (PDF) مان 11 October 2019 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2019 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ "Global e-commerce sales surged to $29 trillion". UN Trade and Development (UNCTAD). 29 March 2019. 20 January 2026 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ "Global e-Commerce sales surged to $29 trillion". United Nations Conference on Trade and Development. 29 March 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 October 2019 تي محفوظ ڪيل. 13 October 2019 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ "13 Sextillion & Counting: The Long & Winding Road to the Most Frequently Manufactured Human Artifact in History". Computer History Museum. April 2, 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2019 تي محفوظ ڪيل. 28 July 2019 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ "Consumer electronics industry in the year 1960s". NaTechnology (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-02-02 تي حاصل ڪيل.
  29. 1 2 3 4 5 Shih, Willy (Harvard Business School): "Congress Is Giving Billions To The U.S. Semiconductor Industry. Will It Ease Chip Shortages?" آرڪائيو ڪيا ويا 3 July 2023 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. transcript, August 3, 2022, Forbes, retrieved September 12, 2022
  30. 1 2 3 4 Lewis, James Andrew: "Strengthening a Transnational Semiconductor Industry", آرڪائيو ڪيا ويا 13 September 2022 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. June 2, 2022, Center for Strategic and International Studies (CSIS), retrieved September 12, 2022
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=اليڪٽرانڪس&oldid=390960" تان ورتل