مواد ڏانھن هلو

گاجي کهاوڙ

گاجي کهاوڙ

گاجي کهاوڙ
گاجي کهاوڙ ٽائون ڪميٽي
گاجي کهاوڙ is located in سنڌ
گاجي کهاوڙ
گاجي کهاوڙ
سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
گاجي کهاوڙ is located in پاڪستان
گاجي کهاوڙ
گاجي کهاوڙ
گاجي کهاوڙ (پاڪستان)
جاگرافيائي بيھڪ : 27°21′39″N 67°48′27″E / 27.36083°N 67.80750°E / 27.36083; 67.80750
ملڪپاڪستان پاڪستان
صوبوسنڌ
ڊويزنلاڙڪاڻو ڊويزن
ضلعوقمبر شهدادڪوٽ ضلعو
تعلقووارهه تعلقو
حڪومت
• طرزٽائون ڪميٽي
• چيئرمينارشاد الله شاهه (پاڪستان پيپلز پارٽي)
• وائيس چيئرمينهمت علي چانڊيو
آبادي
 (2023ع)[2]
• ڪل17,879
• ڪثافتauto في چورس ڪلوميٽر
وقتي علائقوUTC+5 (پاڪستان جو معياري وقت)
وارڊ5
سراسري گهريلو جسامت5.32 ماڻهو

گاجي کهاوڙ ((انگريزي: Gaji Khuhawar)) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي وارهه تعلقي جو هڪ تاريخي شهر ۽ ٽائون ڪميٽي آهي. انتظامي طور هي لاڙڪاڻو ڊويزن ۾ شامل آهي. شهر وارهه، نصيرآباد ۽ ميهڙ واري زرعي ميداني علائقي ۾ واقع آهي. تاريخي طور گاجي کهاوڙ هڪ يونين ڪائونسل پڻ رهيو، جڏهن ته موجوده مڪاني حڪومتي جوڙجڪ ۾ ان کي ٽائون ڪميٽي جي حيثيت حاصل آهي. سنڌ حڪومت جي 2023ع واري سرڪاري گزيٽ موجب گاجي کهاوڙ ٽائون ڪميٽي پنج وارڊن تي مشتمل آهي.[1]

پاڪستان جي 2023ع جي آدمشماري موجب گاجي کهاوڙ جي آبادي 17,879 هئي، جنهن ۾ 9,107 مرد ۽ 8,772 عورتون شامل هيون. 2017ع ۾ شهر جي آبادي 15,455 هئي. 2017ع کان 2023ع تائين شهر جي سراسري سالياني آباديءَ جي واڌ جي شرح 2.46 سيڪڙو رهي.[2][3]

نالو ۽ بنياد

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ جو نالو ميان گاجي کهاوڙ سان منسوب ڪيو وڃي ٿو. مقامي تاريخي تحقيق موجب ميان گاجي کهاوڙ ميان نصير محمد ڪلهوڙي جي دور سان لاڳاپيل شخصيت ۽ ميانوال تحريڪ جو ڪارڪن هو. روايت موجب کيس موجوده اتر سنڌ واري علائقي ۾ زمين ملي، جتي هن هڪ آبادي قائم ڪئي، جيڪا اڳتي هلي سندس نالي پٺيان گاجي کهاوڙ سڏجڻ لڳي.[4]

پروفيسر عبدالله مگسي پڻ پنهنجي ڪتاب سنڌ جي تاريخ جو جديد مطالعو ۾ گاجي کهاوڙ کي ميان نصير محمد ڪلهوڙي جو معتقد ۽ مقامي زميندار ڄاڻائيندي موجوده شهر جي بنياد کي ساڻس منسوب ڪري ٿو.[5]

تاريخ

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ واري علائقي جي تاريخ موجوده شهر جي قيام کان پراڻي آهي. تحفة الڪرام ۾ گاجيءَ جي ڳوٺ جو ذڪر مير ابوالقاسم خان زمان ولد شاهه قاسم بيگلار سان لاڳاپيل هڪ واقعي جي سلسلي ۾ ملي ٿو.[4] هي حوالو گاجي نالي آبادي يا ديهه جي پراڻي تاريخي موجودگيءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿو، پر ان آبادي ۽ موجوده گاجي کهاوڙ شهر جي سڌي هڪجهڙائي لاءِ وڌيڪ دستاويزي تحقيق گهربل آهي.

ڪلهوڙا دور

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ جي موجوده تاريخي سڃاڻپ خاص طور ڪلهوڙا دور سان ڳنڍيل آهي. مقامي تاريخ موجب ميان گاجي کهاوڙ ميان نصير محمد ڪلهوڙي جي ميانوال تحريڪ سان وابسته هو ۽ کيس ڪلهوڙا انتظام طرفان جاگير حاصل هئي.[4]

مقامي روايتن ۾ ميان گاجي کي شهداد خان کهاوڙ ۽ غازي خان کهاوڙ سان خانداني طور پڻ ڳنڍيو وڃي ٿو. ميان گاجي سان منسوب هڪ مهر تي 1128هه جو سال هجڻ جو ذڪر پڻ مقامي تاريخي تحقيق ۾ ملي ٿو. سندس خاندان ۽ جانشينن سان منسوب ڪيترائي مقبرا شهر ڀرسان پراڻي قبرستان ۾ موجود آهن.[4]

جاگرافي

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ سنڌو ماٿريءَ جي هموار زرعي ميدان ۾ 27°21′39″N 67°48′27″E / 27.36083°N 67.80750°E / 27.36083; 67.80750 جي لڳ ڀڳ واقع آهي. شهر وارهه جي ڏکڻ ۽ نصيرآباد واري علائقي جي اولهه طرف آهي، جڏهن ته روڊ وسيلي ميهڙ سان پڻ ڳنڍيل آهي.

شهر گاجي کهاوڙ ديهه ۽ گاجي کهاوڙ تپي واري علائقي ۾ واقع آهي. ڀرپاسي جي زمين وڏي پيماني تي زرعي نوعيت جي آهي ۽ آبپاشيءَ جي نظام شهر جي آبادڪاري ۽ معيشت تي اهم اثر وڌو آهي.

مقامي تاريخي تحقيق ۾ شهر اندر هڪ وڏي کڏ جو پڻ ذڪر ملي ٿو، جيڪا اڳ مٺي پاڻيءَ سان ڀرجي ويندي هئي. شهري آباديءَ جي واڌ ۽ گندي پاڻيءَ جي نيڪال سبب وقت سان ان جي ايراضي ۽ ماحولياتي حالت متاثر ٿي.[4]

آبادي

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ جي سرڪاري شهري آبادي 2017ع جي 15,455 مان وڌي 2023ع ۾ 17,879 ٿي وئي.[3][2]

آدمشماري ڪل آبادي مرد عورتون سالياني واڌ سراسري گهريلو جسامت
2017ع 15,455 7,876 7,579 — —
2023ع 17,879 9,107 8,772 2.46٪ 5.32

ذريعو: پاڪستان شماريات بيورو.[3][2]

2023ع جي آدمشماري موجب شهر جي ٻن شمارياتي سرڪلن مان سرڪل نمبر 1 جي آبادي 7,228 ۽ سرڪل نمبر 2 جي آبادي 10,651 هئي.[6]

خواندگي

[سنواريو]

2023ع جي آدمشماري موجب ڏهن سالن يا ان کان وڌيڪ عمر واري گاجي کهاوڙ جي آباديءَ ۾ مجموعي خواندگيءَ جي شرح 35.49 سيڪڙو هئي. مردن ۾ خواندگيءَ جي شرح 42.54 سيڪڙو ۽ عورتن ۾ 28.12 سيڪڙو هئي.[6]

2017ع ۾ شهر جي مجموعي خواندگيءَ جي شرح 31.65 سيڪڙو، مردن ۾ 40.59 سيڪڙو ۽ عورتن ۾ 22.42 سيڪڙو هئي.[3][6]

سال مجموعي مرد عورتون
2017ع 31.65٪ 40.59٪ 22.42٪
2023ع 35.49٪ 42.54٪ 28.12٪

رهائش ۽ شهري سهولتون

[سنواريو]

2023ع جي آدمشماري موجب گاجي کهاوڙ ٽائون ڪميٽي ۾ 3,361 رهائشي گهر هئا، جن مان 1,017 پڪا، 415 نيم پڪا ۽ 1,929 ڪچا گهر درج ڪيا ويا.[7]

ڪل گهر پڪا نيم پڪا ڪچا
3,361 1,017 415 1,929

سنڌ حڪومت جي سنڌ فلڊ ايمرجنسي ريهيبليٽيشن پروجيڪٽ ۾ گاجي کهاوڙ جي پاڻي فراهمي واري اسڪيم کي ٻوڏ کان پوءِ بحالي ۽ بهتريءَ لاءِ شامل ڪيو ويو آهي.[8]

پراڻن ترقياتي رڪارڊن ۾ گاجي کهاوڙ جي کهاوڙ محلي، لاشاري محلي ۽ چنا محلي ۾ سي سي بلاڪ، نالن ۽ ٻين شهري سهولتن جا ترقياتي ڪم پڻ درج ٿيل آهن.[9]

مڪاني حڪومت

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ تاريخي طور وارهه تعلقي جي هڪ يونين ڪائونسل رهيو آهي. 2007ع جي ٻوڏ بابت رپورٽن ۽ 2012ع جي ترقياتي رڪارڊن ۾ ان کي يونين ڪائونسل گاجي کهاوڙ طور درج ڪيو ويو هو.[10][9]

بعد ۾ گاجي کهاوڙ کي ٽائون ڪميٽي جي حيثيت ڏني وئي. 2015ع جي مڪاني چونڊن ۾ اها پنج وارڊن تي مشتمل هئي.[11] سنڌ حڪومت جي 27 جنوري 2023ع واري سرڪاري گزيٽ ۾ پڻ گاجي کهاوڙ کي پنج وارڊن واري ٽائون ڪميٽي طور درج ڪيو ويو آهي.[1]

اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان جي چونڊيل مڪاني نمائندن واري رڪارڊ موجب گاجي کهاوڙ ٽائون ڪميٽي جو چيئرمين ارشاد الله شاهه ۽ وائيس چيئرمين همت علي چانڊيو آهي. چيئرمين جو تعلق پاڪستان پيپلز پارٽي سان درج ٿيل آهي.[12]

2015ع جي مڪاني چونڊن ۾ ٽائون ڪميٽي جي پنجن وارڊن تان فيض علي کهاوڙ، ڪريم بخش کهاوڙ، مختيار احمد سولنگي، محمد صالح ۽ علي مرتضيٰ چانڊيو ڪامياب ٿيا هئا.[11]

تاريخي يونين ڪائونسل

[سنواريو]

ٽائون ڪميٽي بڻجڻ کان اڳ گاجي کهاوڙ يونين ڪائونسل ۾ شهر کان ٻاهر ڪيترائي ڳوٺ ۽ زرعي آباديون شامل هيون. مختلف سرڪاري ۽ تعليمي رڪارڊن ۾ ان سان لاڳاپيل آبادين ۾ ڀڌاپور، دائم خان چولياڻي، ڳڙهي مڪورو، نوروز خان چانڊيو، صادق ماڇي، سلطان خان جتوئي ۽ غلام نبي ابڙو جا نالا ملن ٿا.[13]

بعد وارين حدبندين سبب اهي سڀ آباديون موجوده ٽائون ڪميٽي جي شهري حدن ۾ شامل هجن، اهو ضروري ناهي.

معيشت

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ جي معيشت بنيادي طور ڀرپاسي جي زرعي علائقي سان ڳنڍيل آهي. شهر جي چوڌاري چانور، ڪڻڪ ۽ ٻيا موسمي فصل پوکيا وڃن ٿا. زرعي پيداوار جي خريد ۽ وڪري، چانورن جي ملنگ، زرعي ٻج، ڀاڻ ۽ ٻين شين جو واپار مقامي معيشت جو حصو آهي.

شهر ڀرپاسي جي ڳوٺن لاءِ روزاني واپار ۽ زرعي پيداوار جي ڏي وٺ جو مقامي مرڪز پڻ آهي.

تعليم

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ ۾ پرائمري ۽ سيڪنڊري سطح جا سرڪاري تعليمي ادارا موجود آهن. سنڌ حڪومت جي تعليمي رڪارڊ ۾ سرڪاري بوائز هاءِ اسڪول گاجي کهاوڙ جو ذڪر ملي ٿو.[14]

سنڌ بيسڪ ايجوڪيشن پروگرام جي دستاويزن ۾ سرڪاري گرلز پرائمري اسڪول گاجي کهاوڙ پڻ درج آهي. منصوبي ۾ اسڪول لاءِ نئون بلاڪ، ڪلاس روم، واش روم، بجلي، پاڻي، چوديواري ۽ راند جو ميدان شامل هئا ۽ اسڪول کي مٿئين سطح تائين ترقي ڏيڻ جي تجويز پڻ ڏني وئي هئي.[15]

مقامي تاريخي تحقيق موجب گاجي کهاوڙ ۾ ڇوڪرين جي تعليم جي شروعات برطانوي دور جي پڇاڙيءَ ۾ ٿي ۽ 1939ع ۾ خانبهادر ڪريم بخش کهاوڙ سان ڇوڪرين جي پرائمري اسڪول جي قيام کي منسوب ڪيو وڃي ٿو.[4]

گاجي کهاوڙ ۾ بنيادي صحت مرڪز گاجي کهاوڙ قائم آهي. سنڌ حڪومت جي ڪميونيڪيبل ڊزيز ڪنٽرول پروگرام جي سرڪاري فهرست ۾ هن بنيادي صحت مرڪز کي قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي سرڪاري سينٽينل سائيٽن مان هڪ طور درج ڪيو ويو آهي.[16]

ساڳئي پروگرام جي تپ دق سان لاڳاپيل فهرست ۾ پڻ بنيادي صحت مرڪز گاجي کهاوڙ کي عوامي صحت مرڪز طور شامل ڪيو ويو آهي.[17]

پوليس ۽ انتظام

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ ۾ پوليس ٿاڻو قائم آهي. سرڪاري ۽ عدالتي رڪارڊن ۾ گاجي کهاوڙ پوليس ٿاڻي جو ذڪر ملي ٿو.[18]

تاريخي عمارتون

[سنواريو]

اڇي مسجد

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ جي تاريخي عمارتن مان اڇي مسجد مشهور آهي. مقامي تاريخي تحقيق موجب مسجد کي چن ۽ چيروليءَ جي اڇي پلستر سبب اهو نالو مليو. مسجد ٽن قبن تي مشتمل هجڻ سبب مقامي طور ٽه قبائين مسجد پڻ سڏجي ٿي.[4]

مسجد جي اندروني ڀتين ۽ محرابي حصن ۾ پراڻي چٽسالي ۽ گلڪاريءَ جو ڪم هجڻ جو ذڪر ملي ٿو. مسجد ۾ ٽي مکيه دروازا ۽ اتر ۽ ڏکڻ طرف دريون آهن. مقامي روايت موجب عمارت سرائي گل محمد کهاوڙ سان منسوب آهي.[4]

ميان گاجي کهاوڙ جو مقبرو ۽ قبرستان

[سنواريو]

شهر جي اتر-اولهه طرف ميان گاجي کهاوڙ سان منسوب پراڻو قبرستان ۽ مقبرا موجود آهن. مقامي تحقيق موجب قبرستان ۾ ميان گاجي ۽ سندس خاندان سان منسوب ڪيترائي قبا آهن.[4]

انهن مان ميان گاجي جو مقبرو سڀ کان وڏو ڄاڻايو وڃي ٿو. روايت موجب اهو سندس پٽ ميان مبارڪ ٺهرايو، جڏهن ته ڀرسان ميان مبارڪ ۽ ميان سائينداد سان منسوب مقبرا پڻ موجود آهن. انهن مقبرن جي اندر گلڪاري ۽ چٽساليءَ جا نمونا هجڻ جو ذڪر ملي ٿو.[4]

ٻوڏون

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ جي جاگرافيائي بيهڪ سبب شهر ۽ ڀرپاسي جا علائقا ڪيترائي ڀيرا ٻوڏن کان متاثر ٿيا آهن. جولاءِ 2007ع ۾ مين گهڙ ڊرين ۾ گهارن سبب ان وقت جي گاجي کهاوڙ يونين ڪائونسل جا لڳ ڀڳ 20 ڳوٺ ٻوڏ هيٺ آيا هئا.[10]

2010ع جي ٻوڏ

[سنواريو]

2010ع جي وڏي ٻوڏ دوران گاجي کهاوڙ سخت متاثر ٿيو. آگسٽ 2010ع جي آخر ۾ نصير شاخ ۽ ٻين بندن ۾ گهارن کان پوءِ ٻوڏ جو پاڻي شهر ۾ داخل ٿيو ۽ وڏي تعداد ۾ رهواسين کي محفوظ هنڌن ڏانهن منتقل ٿيڻو پيو.[19]

2022ع جي ٻوڏ

[سنواريو]

2022ع جي ٻوڏ دوران گاجي کهاوڙ ٻيهر سخت متاثر ٿيو. سيپٽمبر 2022ع جي شروعات ۾ سپريو بند ۽ نصير شاخ کان ايندڙ پاڻي شهر ۾ داخل ٿيو ۽ ڪيترن علائقن ۾ پاڻي جي سطح ٽي کان چار فوٽ تائين پهتي.[20]

5 سيپٽمبر تائين وارهه ۽ ميهڙ ڏانهن ويندڙ رستا پاڻي هيٺ اچي ويا، جڏهن ته نصيرآباد ڏانهن ويندڙ رستو محفوظ نڪرڻ جي اهم واٽ رهيو. ڪيترن خاندانن ٻيڙين وسيلي ٻوڏيل پاڙن مان لڏپلاڻ ڪئي ۽ امدادي ڪارروايون پڻ ڪيون ويون.[21]

ٻوڏ کان پوءِ گاجي کهاوڙ جي پاڻي فراهمي سميت بنيادي سهولتن جي بحاليءَ جون اسڪيمون سنڌ فلڊ ايمرجنسي ريهيبليٽيشن پروجيڪٽ ۾ شامل ڪيون ويون.[8]

موسم ۽ قدرتي خطرا

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ جي آبهوا اتر سنڌ جي ٻين ميداني علائقن وانگر گرم ۽ خشڪ آهي، جڏهن ته چوماسي دوران تيز برساتون ۽ ٻوڏ جو خطرو رهي ٿو.

اپريل 2022ع ۾ گاجي کهاوڙ، وارهه، لالو رائنڪ ۽ قبو سعيد خان سميت قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي مختلف علائقن ۾ تيز برسات ۽ ڳڙو پيو، جنهن سبب بجلي بند ٿيڻ ۽ هيٺاهين علائقن ۾ پاڻي بيهڻ جا واقعا رپورٽ ٿيا.[22]

روڊ ۽ آمدرفت

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ روڊن وسيلي وارهه، ميهڙ ۽ نصيرآباد سان ڳنڍيل آهي. اهي رستا شهر کي قمبر شهدادڪوٽ، لاڙڪاڻي ۽ دادو واري وسيع روڊ نيٽ ورڪ سان ملائين ٿا.

2022ع جي ٻوڏ دوران وارهه ۽ ميهڙ ڏانهن ويندڙ رستا پاڻي هيٺ اچڻ سبب شهر جي آمدرفت سخت متاثر ٿي، جڏهن ته نصيرآباد وارو رستو ڪجهه عرصي لاءِ اهم متبادل رستو رهيو.[21]

سنڌ حڪومت جي 2025–26ع جي ترقياتي پروگرام ۾ وارهه کان ميهڙ، گاجي کهاوڙ رستي، 29.80 ڪلوميٽر روڊ جي بحالي جو منصوبو پڻ شامل ڪيو ويو.[23]

مشهور شخصيتون

[سنواريو]

فقير محمد لاشاري

[سنواريو]

سنڌي صحافي، ليکڪ ۽ ڪالم نگار فقير محمد لاشاري جو تعلق گاجي کهاوڙ سان هو. هن سنڌي صحافت ۾ سياسي ۽ سماجي موضوعن تي لکيو ۽ اخبار جاڳو سان پڻ لاڳاپيل رهيو.[4]

گاجي کهاوڙ جي سرڪاري هاءِ اسڪول کي پڻ سندس نالي سان منسوب ڪيو ويو آهي.

خانبهادر ڪريم بخش کهاوڙ

[سنواريو]

مقامي تاريخ ۾ سرائي ڪريم بخش خان کهاوڙ جو ذڪر زميندار ۽ سماجي شخصيت طور ملي ٿو. مقامي تحقيق موجب هو 1881ع ۾ ڄائو، کيس برطانوي دور ۾ خان بهادر جو لقب مليو ۽ هن 1939ع ۾ گاجي کهاوڙ ۾ ڇوڪرين جي پرائمري تعليم لاءِ اسڪول قائم ڪرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.[4]

ثقافت ۽ سماج

[سنواريو]

گاجي کهاوڙ جي مقامي ثقافتي سڃاڻپ ۾ ميان گاجي سان لاڳاپيل قبرستان، اڇي مسجد، پراڻا پاڙا ۽ شهر سان لاڳاپيل زباني روايتون اهم آهن.

سنڌي ٻولي شهر جي روزمره رابطي جي مکيه ٻولي آهي. شهر ۽ ڀرپاسي ۾ کهاوڙ، سيد، لاشاري، سومرا، ابڙا، سولنگي، چانڊيا، جوکيا، بروهي، چنا ۽ ٻين برادرين جا ماڻهو رهن ٿا.[4] سرڪاري آدمشماري شهر جي سطح تي ذات يا قبيلي موجب آبادي جا انگ مهيا نٿي ڪري، تنهنڪري ڪنهن به برادريءَ جي عددي حصي بابت قطعي تناسب نٿو ڏئي سگهجي.

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. 1 2 3 "Local Councils of Larkana Division" (PDF). Local Government Department, Government of Sindh. 27 January 2023. اصل نسخو (PDF) مان 6 December 2023 تي محفوظ ڪيل. 24 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  2. 1 2 3 4 "TABLE 2: URBAN LOCALITIES BY POPULATION SIZE AND THEIR POPULATION BY SEX, ANNUAL GROWTH RATE AND HOUSEHOLD SIZE, CENSUS-2023" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  3. 1 2 3 4 "TABLE 25: SELECTED POPULATION STATISTICS OF URBAN LOCALITIES, CENSUS-2017" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 قريشي, علي اڪبر ”اسير“ (2018). "گاجي کهاوڙ: تحقيق ۽ تعارف". مھراڻ (ڄامشورو: سنڌي ادبي بورڊ) (1 ۽ 2).
  5. ↑ مگسي, عبدالله. سنڌ جي تاريخ جو جديد مطالعو.
  6. 1 2 3 "TABLE 33: SELECTED POPULATION STATISTICS OF URBAN LOCALITIES, CENSUS-2023" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ "TABLE 34: SELECTED HOUSING STATISTICS OF URBAN LOCALITIES, CENSUS-2023" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  8. 1 2 "Environmental and Social Screening Report: District Qambar Shahdadkot" (PDF). Sindh Flood Emergency Rehabilitation Project, Government of Sindh. May 2024. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  9. 1 2 "Development Works, Taluka Warah" (PDF). Sindh Public Procurement Regulatory Authority. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  10. 1 2 "20 more Sindh villages flooded". Dawn. 9 July 2007. 24 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  11. 1 2 "Town Committee Gaji Khuhawar Wards Result Elections 2015". 24 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ "List of Returned Candidates of Local Governments in Sindh" (PDF). Election Commission of Pakistan. اصل نسخو (PDF) مان 29 December 2023 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "Sindh School List" (PDF). National Commission for Human Development. 24 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ "School Education and Literacy Department Notifications". School Education and Literacy Department, Government of Sindh. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ "Group 5 – GGPS Gaji Khuhawar, District Qambar Shahdadkot" (PDF). School Education and Literacy Department, Government of Sindh. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ "Sentinel Sites". Communicable Disease Control, Health Department, Government of Sindh. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ "TB Sentinel Sites". Communicable Disease Control, Health Department, Government of Sindh. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "Release Writs – Civil Judge and Judicial Magistrate I Warah". District Courts of Sindh. 2024. 24 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ "Town near Larkana under water; Thatta out of danger". Dawn. 31 August 2010. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "High-level flood in Sukkur Barrage as casualties rise by 57". Dawn. 4 September 2022. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  21. 1 2 "Over 40,000 move out of Qambar-Shahdadkot's Warah to escape floodwater ravages". Dawn. 5 September 2022. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "Heavy rain, hailstorm batter Larkana, Qambar districts". Dawn. 21 April 2022. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ "Citizens' Budget 2025–26". Finance Department, Government of Sindh. 2025. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]