سومر
سومر هفتي جو پهريون ڏينهن آهي. سومر آچر ۽ اڱاري جي وچ ۾ ايندو آهي. هن ڏينهن جو نالو سنسڪرت جي لفظ سوم مان ورتو ويو آهي, سوم جيڪو چندر ديو جو ٻيو نالو آهي. سندس نالي پٺيان هن ڏينهن جو نالو پيو. هندي ۾ پڻ ساڳي نسبت سومر کي سوموار چوندا آهن. سنڌين ماڻهو سومر ۽ سومار نالو پڻ رکندا آهن. ’سومر‘ تان سومر خان، محمد سومر، سومار خان.
بين الاقوامي معياري تنظيم جي آء ايس او 8601 معيار موجب، سومر هفتي جو پهريون ڏينهن آهي.[1]
لفظ سوم
[سنواريو]ڳاٽا آريه لوڪ سوم نالي هڪ ٻوٽي جي رس پيئندا هئا، جا چنڊ جهڙي اڇي ۽ روشن هوندي هئي. اها نهايت گڻاڪاري هئي، تنهنڪري انهيءَ ٻوٽيءَ جي اُڀرائيندڙ ديوتا کي به ”سوم“ سڏيندا هئا. رگ ويد، جو سڄو نائون منڊل سوم جي ساراھ سان ڀريل آهي. جيئن سج جو روپ اگني آهي، تيئن سوم جو روپ چندرما (چنڊ) آهي، ۽ اهو به ”سوم“ سڏجي ٿو. ”سومر – سومار“ معنيٰ ”سوم يا چندرما (چنڊ) جو ڏينهن“ (مون-ڊي) ويدن جي براهمڻن ۾ سوم (چنڊ) کي امرت جو نياڻ سڏيو اٿن. چنڊ جي سهائي پکَ ۾ ديوتائون اهو امرت پيئن ٿا ته چنڊ جي ڪلا ڏينهون ڏينهن وڌندي وڃي ٿي، ۽ اونداهي پک ۾ پتر اهو امرت پيئن ٿا ته چنڊ جي ڪلا وڃي گهٽبي. هي ڳالهيون پراڻن ۾ به لکيل آهن.[2]
انگريزي لفظ منڊي
[سنواريو]مون (چنڊ) + ڊي = ڏينهن. اھڙي طرح منڊي Monday جي معني چنڊ جو ڏينهن. اھو لفظ جرمنڪ ديوتا ماني يا مونا جي نالي سان منسوب آھي.[3]
| ٻولي | نالو | اشتقاق |
|---|---|---|
| اسپيني انگريزي جرمن سوئيڊي ڊينش فني فرانسيسي ڪتلاني اسڪاٽش گيلڪ گليشيائي گواراني اطالوي آئس لينڊي لاطيني ڊچ روماني آستوريائي / ليوني ٽيگالاگ ڪيچوا جاپاني وينيشيائي ايسپرانٽو ڪوريائي ناهواٽل |
ليونز منڊي مونٽاگ مونداگ مونداگ مانانتائي لوندي دِليونس ليوئن ليونس جئسي لوندي مانوداگور dies ليوني مانداگ ليوني ليونز ليونز ڪلياچائو تسوڪي (جاپاني ۾ "چنڊ")يوبي (گيتسُيوبي) ليوني لوندو ووريَوئل (ڪوريائي:سومر) ميٽزٽليتونال |
چنڊ جو ڏينهن |
| باسڪي چيني هنگريائي |
آستيليهينا شِنگ چي يِي一 (xīngqīyī) هيٽفو |
هفتي جو پهريون ڏينهن |
| پورچوگالي چرچ لاطيني عربي عبراني جديد يوناني فارسي |
سيڪوندا-فيريا فيريا سيڪوندا الاثنين (al-اِثنين) يوم شيني ديفتيرا دوشانبي |
هفتي جو ٻيون ڏينهن |
| ترڪي سلوويني روسي پولش مزاهوا |
پازارتي سي پونيديليڪ پانيديلنيڪ پونييڊجاوَيڪ نونيشي |
آچر کان پوءِ وارو ڏينهن |
هفتي ۾ ترتيب
[سنواريو]تاريخي طور تي يوناني-رومي هفتي جي شروعات آچر (dies solis يا سج جو ڏينهن) سان ٿيندي هئي، جڏهنتہ سومر (dies lunae چنڊ جو ڏينھن) هفتي جو ٻيو ڏينهن هوندو هو. رومن ڪيٿولڪ چرچ جي عبادتي ڪئلينڊر ۾ اڄ به سومر کي feria secunda (ٻيو ڏينهن) سڏڻ جي روايت موجود آهي. ڪوئڪر (مذهبي سوسائٽي آف فرينڊز) پڻ روايتي طور سومر کي "ٻيو ڏينهن" (Second Day) چوندا رهيا آهن.[4]
پورچوگالي ٻولي ۽ يوناني مشرقي آرتھوڊوڪس چرچ پڻ هن مذهبي روايت کي برقرار رکيو آهي (پورچوگالي: segunda-feira، يوناني: Δευτέρα، deutéra، معنيٰ "ٻيو"). ويتنامي ٻولي، جنهن جي لاطيني بنياد واري رسم الخط کي اصل ۾ پورچوگالي يسوعي مبلغن تيار ڪيو هو، پڻ اها روايت اختيار ڪئي، تنهنڪري ويتنامي ۾ سومر کي thứ Hai (ٻيو ڏينهن) چيو ويندو آهي. اهڙيءَ طرح، جديد عبراني ۾ سومر جو نالو يوم شيني (יום שני) آهي، جنهن جي معنيٰ پڻ "ٻيو ڏينهن" آهي. جڏهنتہ اتر آمريڪا ۾ آچر کي هفتي جو پهريون ڏينهن سمجهيو ويندو آهي، تڏهن بين الاقوامي معياري تنظيم پنهنجي آء ايس او 8601 معيار ۾ سومر کي هفتي جو پهريون ڏينهن قرار ڏئي ٿي. چيني ٻولي ۾ سومر کي xīngqīyī (星期一) چيو ويندو آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ "هفتي جو پهريون ڏينهن" آهي.
مذهبي رسومات
[سنواريو]عيسائيت
[سنواريو]اوائلي عيسائي متن ديداخي (Didache) مؤمنن کي سومر تي روزو رکڻ کان منع ڪيو، جيئن يهوديت اختيار ڪندڙ (جيوڊائيزرس) جي پيروي کان بچي سگهجي (هيٺ يهوديت ڏسو)، ۽ ان جي بدران اربع تي روزو رکڻ جي سفارش ڪئي.[5] ايسٽر کان ايندڙ ڏينهن، يعني ايسٽر سومر، سومر تي ملهايو ويندو آهي، جيڪو ايسٽر آچر کان پوءِ ۽ ايسٽر جي موسم جو ٻيون ڏينهن هوندو آهي. ڪيترن ئي عيسائي ملڪن ۾ ايسٽر سومر سرڪاري موڪل هوندي آهي. مغربي عيسائيت ۾ اهو ايسٽر جي اٺ ڏينهن واري جشن (آڪٽيو آف ايسٽر) جو ٻيون ڏينهن آهي، جڏهنتہ مشرقي عيسائيت ۾ اهو روشن هفتو جو ٻيون ڏينهن هوندو آهي. مشرقي آرتھوڊوڪس چرچ ۾ سومر جا ڏينهن ملائڪن جي يادگيري لاءِ مخصوص هوندا آهن. اوڪٽوئيخوس (Octoechos) ۾ هن موضوع بابت حمديه شامل آهن، جيڪي اٺ هفتن جي چڪر موجب ترتيب ڏنل آهن ۽ سڄي سال دوران هر سومر تي ڳايا ويندا آهن. سومر جي الهي عبادت جي پڄاڻيءَ تي دعا هنن لفظن سان شروع ٿيندي آهي: «اسان جو سچو خدا مسيح، پنهنجي پاڪ والده مريم، آسمان جي عزت وارن بي جسم قوتن (يعني ملائڪن) جي شفاعت وسيلي...»
ڪيترن ئي مشرقي خانقاهن ۾ سومر کي مشرقي آرتھوڊوڪس روزو جو ڏينهن ملهايو ويندو آهي. ڇاڪاڻتہ سومر ملائڪن سان منسوب آهي ۽ راهب ملائڪن جهڙي زندگي گذارڻ جي ڪوشش ڪندا آهن، تنهنڪري اهي ان ڏينهن گوشت، مرغي، کير جون شيون، مڇي، شراب ۽ تيل کان پرهيز ڪندا آهن. جيڪڏهن سومر تي ڪو وڏو عيد جو ڏينهن اچي وڃي ته ان جي اهميت موجب مڇي، شراب يا تيل جي اجازت ڏني وڃي ٿي. چرچ آف جيسس ڪرائسٽ آف ليٽر-ڊي سينٽس جا ميمبر هر هفتي هڪ شام فيملي هوم ايوننگ (Family Home Evening، FHE) يا خانداني رات جي نالي سان گڏ گذاريندا آهن.[6] اها شام عام طور سومر هوندي آهي، جنهن دوران خاندان گڏجي ديني تعليم، دعا ۽ ٻين خانداني سرگرمين ۾ حصو وٺندا آهن.
هندومت
[سنواريو]هندومت ۾ سومر جو تعلق چنڊ جي هندو ديوتا چندر (سوم) سان آهي. ڏکڻ ايشيا جي ڪيترين ئي ٻولين ۾ سومر کي سوموار (سوموارا يا سوموارم) چيو ويندو آهي. جيڪي هندو سومر تي روزو رکن ٿا، اهي اهو شيو جي عقيدت ۾ رکن ٿا. ڪي هندو سولهہ سوموار ورت (Solah Somvar Vrat) به ڪندا آهن، جيڪو لڳاتار سورهن سومرن جو روزو هوندو آهي، جنهن جو مقصد شادي ۽ مناسب جيون ساٿي حاصل ڪرڻ جي دعا هوندي آهي. هندو مهيني شراون دوران سومر تي روزو رکڻ به نهايت ڀلارو سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻتہ هي مهينو شيو ۽ سندس گهرواري پاروتي لاءِ وقف هوندو آهي.[7][8]
اسلام
[سنواريو]اسلام ۾ سومر انهن ڏينهن مان هڪ آهي، جن تي مسلمانن کي نفلي روزو رکڻ جي ترغيب ڏني وئي آهي؛ ٻيو ڏينهن خميس آهي.[9]
ڪيترين ئي حديثن ۾ بيان ٿيل آهي ته محمد ﷺ سومر ۽ خميس تي روزو رکندا هئا. انهن ئي حديثن موجب، حضرت محمد ﷺ جي ولادت پڻ سومر جي ڏينهن ٿي هئي. اهو به روايت ٿيل آهي ته کين پهرين وحي، جيڪا پوءِ قرآن جي صورت ۾ نازل ٿي، سومر جي ڏينهن ملي هئي.[10]
يهوديت
[سنواريو]يهوديت ۾ سومر روزي رکڻ لاءِ ڀلارو ڏينهن سمجهيو ويندو آهي.
يهودي روايت موجب، هر هفتي توريت جي پراشاه (Parashah) مان هڪ ننڍو حصو سومر ۽ خميس جي صبح جو عام ماڻهن آڏو پڙهيو ويندو آهي، جيڪو ڇنڇر جي مڪمل تلاوت جي اضافي طور هوندو آهي. سومر تي خاص توبهه واريون دعائون پڻ پڙهيون وينديون آهن، جيستائين ڪو اهڙو خوشيءَ جو موقعو نه هجي جيڪو انهن کي معطل ڪري. مشنا ۽ تلمود موجب، اها روايت ان ڪري وجود ۾ آئي جو سومر ۽ خميس "بازار جا ڏينهن" هوندا هئا، جڏهن ڳوٺاڻا شهرن ۾ گڏ ٿيندا هئا.
اشڪنازي يهودين ۾ پهرين لڳاتار سومر، خميس ۽ وري سومر تي، جيڪو عبراني ڪئلينڊر جي هر مهيني جي شروعات ۾ ايندو آهي، رضاڪارانه روزا رکڻ جي روايت خاص طور تي قدامت پسند (الٽرا آرتھوڊوڪس) يهودين ۾ اڄ به موجود آهي.
عبراني ٻوليءَ ۾ سومر کي يوم شيني (יום שני) چيو ويندو آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ "ٻيو ڏينهن" آهي. اهو نالو بائبل ۾ سبت کي "ستين ڏينهن" قرار ڏيڻ ۽ سبت جو ڏينهن ڇنڇر هجڻ واري روايت سان لاڳاپيل آهي. تحقيق مان معلوم ٿيو آهي ته زحل (Saturn)، ڇنڇر ۽ سبت جي وچ ۾ لساني ۽ ثقافتي لاڳاپو قديم ميسوپوٽيميا مان نڪتل آهي.[11]
ثقافتي حوالا
[سنواريو]
مغربي ثقافت ۾ ڪيترن ئي مشهور گيتن ۾ سومر کي اداسي، پريشاني، بي دلي، ذهني انتشار يا ملال جي ڏينهن طور پيش ڪيو ويو آهي، جنهن جو بنيادي سبب ان جو ڪم واري هفتي جي پهرين ڏينهن سان تعلق آهي. سومر کي بوريت ۽ بدقسمتيءَ جي ڏينهن طور پڻ ڏيکاريو ويندو آهي، خاص طور شاگردن لاءِ، جيڪي ڇنڇر ۽ آچر جي موڪل کان پوءِ هر سومر اسڪول موٽندا آهن، جنهن ڪري ڪيترن ئي ماڻهن ۾ سومر کان بيزاري پيدا ٿيندي آهي.
اهڙن مشهور گيتن ۾ دي ماماز اينڊ دي پاپاز جو منڊي, منڊي (1966ع)، دي ڪارپينٽرز جو ريني ڊيز اينڊ منڊيز (1971ع)، ٽيگن اينڊ سارا جو منڊي, منڊي, منڊي (2002ع)، ۽ دي بينگلز جو مانڪ منڊي (1986ع)، جيڪو پرنس لکيو هو، شامل آهن.
هيپي منڊيز (ھيپي منڊيز) نالي هڪ موسيقي بينڊ ۽ آمريڪي پاپ-پنڪ بينڊ هي منڊي (ھي منڊي) پڻ موجود آهن.
جم ڊيوس جو تخليق ڪيل مشهور مزاحيه ڪردار گارفيلڊ سومر کان پنهنجي نفرت سبب مشهور آهي، جنهن سان اڪثر سندس مشهور جملو "مون کي سومر کان نفرت آهي" (آھ ھيٽ منڊيز) پڻ لاڳاپيل هوندو آهي.[12]
برطانيه ۾ انگلينڊ ۽ ويلز ۾ هفتي جي ٻين ڏينهن جي ڀيٽ ۾ سومر تي وڌيڪ ماڻهو خودڪشي ڪندا آهن.[13] ساڳيءَ طرح، برطانيا ۾ سومر جي ڏينهن ٻين ڏينهن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ماڻهو بيماريءَ جو عذر پيش ڪري ڪم تي نه ويندا آهن.[14]
جولاءِ 2002ع ۾ مشاورتي اداري پرائيس واٽر هائوس ڪوپرز اعلان ڪيو ته هو پنهنجي صلاحڪاري شعبي جو نالو "منڊي" رکندو ۽ ايندڙ سال دوران هن نئين سڃاڻپ کي قائم ڪرڻ لاءِ 110 ملين آمريڪي ڊالر خرچ ڪندو. جڏهن آئي بي ايم ٽن مهينن کان پوءِ اهو صلاحڪاري شعبو خريد ڪيو ته هن اهو نالو برقرار نه رکيو.[15]
آڪٽوبر 2022ع ۾ گنيز ورلڊ ريڪارڊز ٽوئيٽر تي اعلان ڪيو ته سومر کي رسمي طور هفتي جو بدترين ڏينهن قرار ڏنو ويو آهي، جنهن تي ڪيترن ئي ماڻهن مايوسي ۽ حيرت جو اظهار ڪيو.[16][17][18]
برطانيه ۾ 2006ع ۾ ٿيل هڪ تحقيق مطابق، هفتي جي ٻين ڏينهن جي مقابلي ۾ سومر تي شديد دل جي دوري (هارٽ اٽيڪ) جا امڪان وڌيڪ هوندا آهن.[19]
نالي وارا سومر
[سنواريو]- وڏو سومر
- ڪارو سومر
- نيرو سومر
- صاف سومر (ايش سومر)
- سائبر سومر
- ايسٽر سومر (جنهن کي روشن سومر يا آلو سومر پڻ چيو ويندو آهي)
- هانسل سومر
- لنڊي گراس
- چريو سومر
- معجزاتي سومر
- هر وارو سومر
- شروو سومر
- آلو سومر
- وِٽ سومر
گيلري
[سنواريو]
چنڊ
سوم (چندر ديوتا)
مونا (جرمنيڪ ديو)
.jpg)
پڻ ڏسو
[سنواريو]- منڊي ڪلب
- سومر جا احتجاج
- منڊي نائيٽ فٽبال
- منڊي نائيٽ را (WWE Raw)
- ڊبليو سي ڊبليو منڊي نائيٽرو
- منڊي نائيٽ وار
- سينٽ منڊي
- ڪليولينڊ ايليمينٽري اسڪول فائرنگ (سين ڊياگو)، جيڪا مبينا طور سومر کان نفرت سبب ڪئي وئي هئي.
حوالا
[سنواريو]- ↑ "ISO 8601-1:2019(en) Date and time — Representations for information interchange — Part 1: Basic rules". www.iso.org. 2024-05-14 تي حاصل ڪيل.
- ↑ {ڪتاب: قديم سنڌ ؛ از: ڀيرومل مهرچند آڏواڻي ؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page31.html#_ftnref1.
{{cite web}}: Missing or empty|title=(مدد)} - ↑ سنڌي نالا؛ ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلو؛مھراڻ رسالو؛ جلد 36؛ 1987؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو
- ↑ "Guide to Quaker Calendar Names". Iowa Yearly Meeting (Conservative) Religious Society of Friends (Quakers). 30 March 2017 تي حاصل ڪيل.
ويهين صديءَ دوران ڪيترن ئي ڪوئڪرن (فرينڊز) عام ڏينهن جي نالن جو استعمال قبول ڪرڻ شروع ڪيو، ڇاڪاڻتہ سندن خيال هو ته انهن نالن سان لاڳاپيل مشرڪاڻو (بت پرستانه) مفهوم هاڻي وسري چڪو آهي. تنهن هوندي به، انگن وارا نالا اڄ به ڪيترن ئي دستاويزن ۽ وڌيڪ رسمي موقعن تي استعمال ڪيا وڃن ٿا.."
- ↑ "The Didache 8".
- ↑ Dollahite, David; Marks, Loren (29 March 2018). "Mormons' Weekly Family Ritual Is an Antidote to Fast-Paced Living". The Atlantic. https://www.theatlantic.com/family/archive/2018/03/mormon-family-home-evening/556658/.
- ↑ "Somvar Vrat".
- ↑ "Shravan Somvar Vrat".
- ↑ "Fasting Six Days of Shawwal on Mondays and Thursdays - Islam Question & Answer". islamqa.info (انگريزي ۾). 2023-01-11 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Elias, Abu Amina (2019-04-15). "Hadith on Fasting: Recommendation to fast Monday, three days a month". www.abuaminaelias.com (آمريڪي انگريزي ۾). 2023-11-26 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Saturn Jews, Eric Zafran Journal of the Warburg and Courtauld Institutes. See also Hebrew University Professor Moshe Idel's book, Saturn Jews, and Shlomo Sela's article Saturn and the Jews (University of Pennsylvania).
- ↑ Minow, Neil (3 November 2014). "Jim Davis Explains Why Garfield Loves Lasagna and Hates Mondays and Why People Love Garfield". 28 March 2016 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Carvel, John (26 August 2005). "Monday is most common day for suicide". The Guardian. London.
- ↑ "Monday is 'the most popular sick day'". Blog.taragana.com. 10 November 2009. اصل نسخو مان 27 April 2010 تي محفوظ ڪيل. 30 April 2013 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Blakely, Beth (17 July 2002). "Monday: PwC Consulting's new name creates controversy, cackles | TechRepublic". Articles.techrepublic.com.com. 30 April 2013 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Guinness World Records: "we're officially giving monday the record of the worst day of the week."". Twitter (انگريزي ۾). 2022-10-21 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Guinness World Records declares Monday the worst day of the week. Netizens react". The Indian Express (انگريزي ۾). 2022-10-18. 2022-10-21 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Guinness World Records Officially Declares Monday 'Worst Day Of The Week'". NDTV.com. 2022-10-21 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Why are serious heart attacks more likely on a Monday?". British Heart Foundation (انگريزي ۾). 2023-04-13. 2026-03-04 تي حاصل ڪيل.
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو]
| ميڊيا وڪيميڊيا العام تان |
| قول وڪي قول تان |
| ڊيٽا وڪي ڊيٽا تان |
 |
Monday جي لغوي معنائن جي لاءِ وڪي لغت ۾ ڏسو |