ساساني سلطنت

ساساني سلطنت
Sasanid Empire
ساساني سلطنت; Sasanid Empire; 𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩 (يرانشهر); (پراڻي فارسي لکت)
	224–651
ديرافش ڪاوياني; (جنگي علم)	سيمرغ; (نشان)
گادي جو هنڌ	اصطخر (224ع–226ع); سيسيفون (226ع–637ع);
دفتري ٻوليون	وچولي فارسي ٻولي
مذهب	زرتشتي مذهب (سرڪاري); عيسائيت; ماني ازم; يهوديت; مزدڪيت; ٻڌمت;
حڪومت	جاگيرداري واري بادشاهت

ساساني سلطنت (Sasanid Empire؛ قديم ايراني: ) سرڪاري طور تي ايرانشهر (𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩، ايرانشهر، ايرانين جي سلطنت)، هڪ ايراني سلطنت هئي جيڪا 224 کان 651 عيسوي تائين ساسان جي گهراڻي پاران قائم ۽ حڪمراني ڪئي وئي. چار صدين کان وڌيڪ عرصي تائين رهي. قديم ايران تي ساساني خاندان جي حڪمراني جي ڊيگهه، پارٿيا جي ارساضي خاندان کان پوءِ ٻئي نمبر تي هئي، جيڪا فوري طور تي ان کان اڳ هو.^[4]^[5]

اردشير اول، جنهن جو عروج اندروني ۽ ٻاهرين تڪرارن جي وچ ۾ آرسادين جي اثر جي زوال سان گڏ ٿيو، پاران قائم ڪئي وئي. ساساني خاندان ايراني قوم جي حڪمراني کي وڌائڻ ۽ مضبوط ڪرڻ سان هخامنشي سلطنت جي ورثي کي بحال ڪرڻ لاءِ تمام گهڻو پرعزم هو. خاص طور تي، سال 224ع ۾ هرمزدگان جي جنگ ۾ پارٿيا جي آرٽابانس چوٿين کي شڪست ڏيڻ کان پوءِ، ان پاڙيسري رومن سلطنت سان آرسادن جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻو جوش سان مقابلو ڪرڻ شروع ڪيو، اهڙي طرح رومي-ايراني جنگين جو هڪ نئون مرحلو شروع ٿيو. ساساني حڪمرانن جي ڪوششن سان آخرڪار ايران کي قديم زماني جي هڪ وڏي طاقت جي طور تي ٻيهر قائم ڪرڻ جو سبب بڻيو.^[6]^[7]^[8]

پنهنجي عروج تي، ساساني سلطنت سڄي جديد ايران، عراق ۽ جزيره نما عرب جي ڪجهه حصن، خاص طور تي اوڀر عرب ۽ ڏکڻ عرب، قفقاز، سرزمين شام، وچ ايشيا جا ڪجهه حصا ۽ گڏوگڏ ننڍي کنڊ جا ڪجهه حصا ڪنٽرول ڪيا.^[9] انهن تيسيفون کي، پنهنجي سلطنت جي وجود جي پهرين ٻن سالن کان سواءِ، جڏهن اصطخر مختصر طور تي هن حيثيت ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون، گاديءَ جو هنڌ برقرار رکيو. جيئن اهو ارسڪڊ دور ۾ هو.

ايراني تهذيب جي تاريخ ۾ هڪ اعليٰ مقام واري،^[10] ساساني سلطنت هڪ پيچيده ۽ مرڪزي حڪومتي نوڪر شاهي جي خاصيت هئي ۽ زرتشتي مذهب جي بحالي کي قانوني ۽ متحد ڪندڙ مثالي طور تي ڏٺو ويو. ^[11] هن دور ۾ ڪيترن ئي عظيم يادگارن ۽ عوامي ڪمن جي تعمير ڏٺي وئي ۽ ثقافتي ۽ تعليمي ادارن جي سرپرستي ڪئي وئي. ساسانين جي دور ۾، ايران جو ثقافتي اثر علائقي کان گهڻو پري پکڙجي ويو، جنهن کي ان ڪنٽرول ڪيو ۽ اولهائين يورپ، اوڀر آفريڪا، چين ۽ هندستان جي دور دراز علائقن کي متاثر ڪيو. ^[12] ^[13] ^[14] ان يورپي ۽ ايشيائي وچين دور جي فن کي شڪل ڏيڻ ۾ پڻ مدد ڪئي.^[15]

عرب ۾ اسلام جي عروج ۽ بازنطيني/اوڀرين رومي سلطنت سان هڪ تباهي واري جنگ کان پوءِ، ساساني سلطنت شروعاتي مسلمان فتحن جي ور چڙهي وئي، جيڪيون محمد پاران شروع ڪيون ويون هيون ۽ راشدين خلافت جي دور ۾ جاري رهيون. جيتوڻيڪ ايران تي مسلمانن جي فتح قوم جي تاريخ ۾ هڪ اهم مذهبي ۽ ثقافتي تبديلي جي نشاندهي ڪئي، ايران جي اسلامائيزيشن ساساني فن، فن تعمير، موسيقي، ادب ۽ فلسفي کي بتدريج نئين اسلامي ثقافت ۾ جذب ڪرڻ جي قابل بڻايو ۽ ان جي بدلي ۾، سڄي وڌندڙ مسلم دنيا ۾ ايراني ثقافت، علم ۽ خيالن جي واڌ ويجهه ۽ ارتقا کي يقيني بڻايو ۽ برقرار رکيو ويو. ^[16] (𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩، ايرانشهر، ايرانين جي سلطنت، )

ارد شير اول (Ardashir I) ساساني گھراڻي جو پھريون بادشاھ ھو. ھن پارٿيان گھراڻي جي شھنشاھ ارتبنوس چوٿين (Artabanus IV) کي ھرمزدگان واري جنگ ۾ 224ع ۾ شڪست ڏئي پنھنجي گھراڻي جي بادشاھت جو بنياد رکيو^[17]

نالو

سرڪاري طور تي، ساساني سلطنت کي "ايرانين جي سلطنت" (وچين فارسي: 𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩، ايرانشهر؛ پارٿين: 𐭀𐭓𐭉𐭀𐭍𐭇𐭔𐭕𐭓، آريانخ شهر؛ يوناني: Ἀριανῶν ἔθνος آريانون ايٿنوس) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. هي اصطلاح پهريون ڀيرو شاپور اول جي ٽنهي زبانن واري عظيم لکت ۾ تصديق ٿيل آهي. جنهن ۾ بادشاهه اعلان ڪري ٿو ته "مان ايرانين جي سلطنت جو مالڪ آهيان."

وڌيڪ عام طور تي، سلطنت، جهڙوڪ ساساني خاندان پاڻ، تاريخي ۽ علمي ذريعن ۾ سڌو سنئون ساسان جي نالي تي رکيو ويو آهي، هي اصطلاح انگريزي ۾ مختلف طريقن سان ساساني سلطنت (Sasanid، Sasanian) جي نالي سان درج ٿيل آهي.

تاريخ

ساساني سلطنت (انگريزي: Sasanian Empire) ايران جي علائقن تي مرڪز ٿيل هڪ فارسي سلطنت ھئي، جن تي ساساني خاندان حڪمراني ڪئي. سلطنت جو بنياد 224ع ۾ پيو ۽ اھا 651ع تائين قائم رھي.^[18] ايران ۾ مسلمانن جي فتح ھن سلطنت جو خاتمو آندو. ساساني سلطنت کان اڳ ھتي پارٿيان گھراڻي جي بادشاھي قائم ھئي. رومين سان جنگيون جوٽڻ ۽ پنھنجي خانداني جھڳڙن سبب پرٿيان حڪمران ڪمزور ٿي ويا ھئا جنھن جو فائدو وٺي ساسانين ملڪ تي قبضو ڪري نئين سلطنت جو بنياد وڌو، ساساني دور ۾ ايران ھڪ طاقتور ۽ خوشحال قوم جي حيثيت سان دنيا ۾ متعارف ٿيو.^[19]

ھن هخامنشي بادشاھت جي روايتن کي زنده رکندي ھڪ طاقتور سلطنت جو بنياد رکيو. ساساني سلطنت ۾ موجودا ايران ۽ عراق جا سمورا علائقا شامل ھئا. ان سان گڏوگڏ ھن سلطنت جون حدون اڀرندي ڀونوچ سمنڊ (جنھن ۾ مصر ۽ اناطوليا به شامل ھو) کان وٺي موجوده پاڪستان تائين پکڙيل ھيون. ڏکڻ عربستان جا ڪجهه علائقا، قفقاز ۽ وچ ايشيا جا علائقا بہ ھن سلطنت جو حصو ھئا.

ساساني دور اسلام جي اچڻ کان اڳ ايران جي عروج جو دور مڃيو وڃي ٿو. ساسانين ھڪ طاقتور مرڪزي حڪومت جو بنياد رکيو ۽ اقليتن جي حقن سان ڇيڙڇاڙ کان پاسو ڪيو. ساساني زرتشتي مذھب جا پوئلڳ ھئا ۽ ھنن پنھنجي مذھب کي خوب وڌايو ۽ ويجھايو. ھنن ڪيترائي يادگار تعمير ڪرايا ۽ سلطنت ۾ تعليمي ادارن جو ڄار وڇايو.

حڪومت

پاڙيسري طاقتن سان لاڳاپا

:

سماج

ثقافت

معيشت

مذهب

ٻولي

ورثو ۽ اهميت

گيلري

پڻ ڏسو

حوالا

↑ "Ctesiphon – Encyclopaedia Iranica", Iranicaonline.org, حاصل ڪيل 16 ڊسمبر 2013۔
↑ Daryaee 200899–100.
↑ First Encyclopaedia of Islam: 1913–1936. Brill. 1993. p. 179.
↑ (Wiesehöfer 1996)
↑ "A Brief History", Culture of Iran, اصل کان 21 November 2001 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 11 September 2009۔
↑ (Shahbazi 2005)
↑ Norman A. Stillman The Jews of Arab Lands p. 22 Jewish Publication Society, 1979 ISBN 0827611552
↑ International Congress of Byzantine Studies Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies, London, 21–26 August 2006, Volumes 1–3 p. 29. Ashgate Pub Co, 2006 ISBN 075465740X
↑ "Khosrow II (590–628 CE)" (en ۾). https://encyclopedia.pub/entry/23003#:~:text=It%20was%20under%20Khosrow%20II,the%20early%20seventh%20century%20CE..
↑ Hourani, p. 87.
↑ Hourani, p. 87.
↑ Hourani, p. 87.
↑ Hourani, p. 87.
↑ Hourani, p. 87.
↑ "Iransaga: The art of Sassanians", Artarena.force9.co.uk, حاصل ڪيل 16 ڊسمبر 2013۔
↑ Abdolhossein Zarinkoob: Ruzgaran: tarikh-i Iran az aghz ta saqut saltnat Pahlvi, p. 305
↑ "Sasanian dynasty | Significance, History, & Religion | Britannica", www.britannica.com (ٻولي ۾ انگريزي), حاصل ڪيل 20 جنوري 2022۔
↑ "Culture of Iran", web.archive.org, 21 نومبر 2001, حاصل ڪيل 20 جنوري 2022۔
↑ Norman A. Stillman The Jews of Arab Lands pp 22 Jewish Publication Society, 1979 ISBN 0827611552

ٻاهريان ڳنڍڻا

وڪيميڊيا العام ۾ Sasanian Empire سان لاڳاپيل ابلاغي مواد ڏسو.

Sasanika: the History and Culture of Sasanians
Sasanian rock reliefs, Photos from Iran, Livius آرڪائيو ڪيا ويا 10 November 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
سانچو:Usurped entry in the Encyclopædia Iranica
The Sassanians The Sassanians by Iraj Bashiri, University of Minnesota.
The Art of Sassanians, on Iran Chamber Society
ECAI.org The Near East in Late Antiquity: The Sasanian Empire آرڪائيو ڪيا ويا 14 December 2006 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
Google Books on Roman Eastern Frontier (part 1)
A Review of Sassanid Images and Inscriptions, on Iran Chamber Society
Sassanid crowns آرڪائيو ڪيا ويا 10 November 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
Sassanid coins آرڪائيو ڪيا ويا 10 November 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
Sassanid textile آرڪائيو ڪيا ويا 22 October 2006 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
Islamic Metalwork The continuation of Sassanid Art
Sasanians in Africa in Transoxiana 4.
Ctesiphon; The capital of the Parthian and the Sassanid empires, on Iran Chamber Society
Islamic Conquest of Persia
Pirooz in China, By Frank Wong
The Sassanian Empire آرڪائيو ڪيا ويا 1 January 2009 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. BBC – Radio 4 In Our Time programme (available as .ram file)
The Sassanian Empire: Further Reading
Iranologie History of Iran Chapter V: Sasanians
History of Iran on Iran Chamber Society آرڪائيو ڪيا ويا 10 November 2006 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
Livius articles on ancient Persia آرڪائيو ڪيا ويا 14 June 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
Richard Frye "The History of Ancient Iran"
Iransaga: Persian arts through the centuries
Christianity in Ancient Iran: Aba & The Church in Persia, on Iran Chamber Society
iranchamber.com

سانچو:Sasanian Empire

[1] "Ctesiphon – Encyclopaedia Iranica", Iranicaonline.org, حاصل ڪيل 16 ڊسمبر 2013۔

[FOOTNOTEDaryaee200899–100-2] Daryaee 200899–100.

[3] First Encyclopaedia of Islam: 1913–1936. Brill. 1993. p. 179.

[wiesehofer2-4] (Wiesehöfer 1996)

[5] "A Brief History", Culture of Iran, اصل کان 21 November 2001 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 11 September 2009۔

[EIr-Sasanian-6] (Shahbazi 2005)

[Norman_A._Stillman_pp_22-7] Norman A. Stillman The Jews of Arab Lands p. 22 Jewish Publication Society, 1979 ISBN 0827611552

[Byzantine_Studies_2006,_pp_29-8] International Congress of Byzantine Studies Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies, London, 21–26 August 2006, Volumes 1–3 p. 29. Ashgate Pub Co, 2006 ISBN 075465740X

[9] "Khosrow II (590–628 CE)" (en ۾). https://encyclopedia.pub/entry/23003#:~:text=It%20was%20under%20Khosrow%20II,the%20early%20seventh%20century%20CE..

[10] Hourani, p. 87.

[11] Hourani, p. 87.

[12] Hourani, p. 87.

[13] Hourani, p. 87.

[14] Hourani, p. 87.

[Iransaga:_The_art_of_Sassanians2-15] "Iransaga: The art of Sassanians", Artarena.force9.co.uk, حاصل ڪيل 16 ڊسمبر 2013۔

[16] Abdolhossein Zarinkoob: Ruzgaran: tarikh-i Iran az aghz ta saqut saltnat Pahlvi, p. 305

[17] "Sasanian dynasty | Significance, History, & Religion | Britannica", www.britannica.com (ٻولي ۾ انگريزي), حاصل ڪيل 20 جنوري 2022۔

[18] "Culture of Iran", web.archive.org, 21 نومبر 2001, حاصل ڪيل 20 جنوري 2022۔

[19] Norman A. Stillman The Jews of Arab Lands pp 22 Jewish Publication Society, 1979 ISBN 0827611552

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]