بنو اميه جي سنڌ تي حڪومت
حڪمران
[سنواريو]| # | گورنر | دورِ حڪومت | لاڳاپيل خليفو | اهم تفصيل |
|---|---|---|---|---|
| 1 | محمد بن قاسم ثقفي | 92هه–96هه | وليد بن عبدالملڪ | سنڌ جو فاتح؛ بعد ۾ معزول ڪيو ويو. |
| 2 | يزيد بن ابي ڪبشه سڪسڪي | 96هه–96هه | سليمان بن عبدالملڪ | سنڌ جو گورنر مقرر ٿيو؛ سنڌ ۾ وفات ڪيائين. |
| 3 | حبيب بن مهلب ابي صفره | 96هه–99هه | سليمان بن عبدالملڪ | گورنر مقرر ٿيو؛ بعد ۾ معزول ڪيو ويو. |
| 4 | عمرو بن مسلم باهلي | 99هه–101هه | عمر بن عبدالعزيز | عمر بن عبدالعزيز جي دور ۾ سنڌ جو گورنر رهيو. |
| 5 | هلال بن اهوز تميمي | 101هه–107هه | يزيد بن عبدالملڪ | سنڌ جو گورنر مقرر ٿيو؛ بعد ۾ بدلي ڪيو ويو. |
| 6 | جنيد بن عبدالرحمٰن | 107هه–111هه | هشام بن عبدالملڪ | سنڌ جو گورنر مقرر ٿيو؛ سندس دور ۾ فتوحات ۾ واڌ ٿي. |
| 7 | تميم بن يزيد العتبي | 111هه–112هه | هشام بن عبدالملڪ | ديبل ۾ وفات ڪيائين. |
| 8 | حڪم بن يزيد العتبي | 112هه–121هه | هشام بن عبدالملڪ | ڊگهي عرصي تائين گورنر رهيو؛ سنڌ ۾ قتل ٿيو. |
| 9 | عمرو بن محمد بن قاسم | 121هه–125هه | هشام بن عبدالملڪ | منصوره ۾ وفات ڪيائين. |
| 10 | يزيد بن عرار ڪلبي | 125هه–129هه | وليد بن يزيد | منصوره، سنڌ ۾ قتل ٿيو. |
| 11 | منصور بن جهمور ڪلبي | 129هه–132هه | مروان بن محمد | سنڌ جو آخري اموي گورنر؛ سندس دور ۾ اموي خلافت جو خاتمو ٿيو. |
| ڪُل گورنر | 11 | دور: 92هه–132هه (711ع–750ع) | ||
سنڌي ادب اموين جي دور ۾
[سنواريو]• هن دور ۾ قرآن شريف جو پهريون دفعو سنڌي ۾ ترجمو ٿيو۔ • گذريل دورن ۾ لکيل سنڌي ڪتابن کي عربي ۾ ترجمو ڪيو ويو۔ • سنڌي شاعري ۾ قصيده گوئي رائج ٿي۔ • سنڌي زبان ۾ زبردست اضافو ٿيو ، ۽ نئين سر تشڪيل ٿي۔ • سنڌي عالمن عربي ادب ۾ وڏا ڪارناما سرانجام ڏنا۔ • هن دور ۾ سنڌي زبان نه پڙهائي ويندي هئي پر لکي به ويندي هئي۔ • سنڌي زبان ۾ مذهبي ڪتاب پڻ لکيا ويا جيڪي مڪتبن ۾ پڙهايا پڻ ويا۔ • سنڌي جي اوائلي تاريخ جو ماخذ "چچ نامو" هن دور ۾ لکيو ويو۔
سنڌي شاعر عالم اديب عرب دور ۾
[سنواريو]| # | نالو | سڃاڻپ | تعلق |
|---|---|---|---|
| 1 | ابو معشر سنڌي | عالم، محدث | سنڌ |
| 2 | ابو عطا سنڌي | شاعر | سنڌ |
| 3 | ماڻڪ | اديب | سنڌ |
| 4 | ماڻڪ بن صالح | عالم | سنڌ |
| 5 | ابو ضلع سنڌي | عالم | سنڌ |
| 6 | ابو عبدالملڪ | عالم | سنڌ |
| 7 | امام اوزاعي | فقيه ۽ محدث | سنڌي نسل |
| 8 | حافظ ابو محمد | حافظ ۽ عالم | سنڌ |
| 9 | ابو نصر سنڌي | عالم | سنڌ |
| 10 | ابو عبدالله | عالم | سنڌ |
| 11 | ابو اسحاق | عالم | سنڌ |
| 12 | سنڌي بن شاهڪ | عالم | سنڌ |
| 13 | ڪٿاجم سنڌي | اديب | سنڌ |
| 14 | منصور سنڌي | عالم | منصوره |
| 15 | هارون ديبلي | عالم ۽ محدث | ديبل |
| 16 | صالح بن ڀلو | عالم | سنڌ |
| 17 | قادري منصور سنڌي | اديب | منصوره |
| 18 | ابو جعفر سنڌي | عالم | سنڌ |
| 19 | ابن ڌنا | اديب | سنڌ |
| ڪُل شخصيتون | 19 | عرب دورِ سنڌ | |
سنڌي ادب اموين جي دور ۾
[سنواريو]اموي دور ۾ قرآن مجيد جو پهريون ڀيرو سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو ٿيڻ جو ذڪر ملي ٿو، جيڪو سنڌي اسلامي ادب جي شروعاتي مرحلن مان هڪ اهم قدم هو۔
هن دور ۾ سنڌ جي اڳوڻن علمي ۽ ادبي ڪتابن کي عربي ٻوليءَ ۾ ترجمو ڪيو ويو، جنهن وسيلي سنڌي علم ۽ فڪر عرب دنيا تائين پهتو۔
سنڌي شاعريءَ ۾ قصيده گوئي کي هٿي ملي ۽ مذهبي توڙي درٻاري شاعريءَ جا نوان لاڙا پيدا ٿيا۔
سنڌي ٻوليءَ جي لفظي ذخيري، اسلوب ۽ اظهار جي وسيلن ۾ نمايان واڌارو آيو، جنهن سان ٻوليءَ جي نئين سر تشڪيل ۽ ارتقا جا مرحلا تيز ٿيا۔
سنڌ جي عالمن، فقيهن ۽ اديبن عربي ٻولي ۽ ادب ۾ اهم علمي خدمتون سرانجام ڏنيون، جن کين اسلامي دنيا ۾ سڃاڻپ ڏني۔
سنڌي ٻولي نه رڳو ڳالهائي ويندي هئي، پر لکڻ پڙهڻ جي ٻولي طور پڻ استعمال ٿيندي هئي، جنهن جا ثبوت مختلف تاريخي حوالن مان ملن ٿا۔
سنڌي ٻوليءَ ۾ مذهبي، تعليمي ۽ اخلاقي نوعيت جا ڪتاب تصنيف ڪيا ويا، جيڪي مڪتبن ۽ علمي مرڪزن ۾ پڙهايا ويندا هئا۔
سنڌ جي اوائلي تاريخ بابت اهم ماخذ چچ نامو جي تاليف پڻ هن دور سان وابسته سمجهي وڃي ٿي، جيڪو سنڌ جي سياسي ۽ سماجي تاريخ جو بنيادي ذريعو آهي۔