مواد ڏانھن هلو

ڊومينيڪا

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
دولت مشترڪه ڊومينيڪا
Common Wealth of Dominica

(مقامي ٻولين ۾)
ڊومينيڪن ڪريولڪوموئل ڊونمنڪ
ڪوڪويڪامنول ا ڊومينيڪا
Flag of ڊومينيڪا
{{{coat_alt}}}
جھنڊو نِسبتي نشان
شُعار: '"اپريس بونڊي، سي لا تير"[1] (ڊومينيڪن ڪريول فرينچ)
"پوسٽ ڊيئم تيرا ايسٽ" (لاطيني)
"خدا کان پوءِ زمين آهي"
مڪانيت  ڊومينيڪا     (circled in red)نقشو ڪيريبين
مڪانيت  ڊومينيڪا     (circled in red)

نقشو ڪيريبين

گادي جو هنڌروسو
15°18′N 61°23′W / 15.300°N 61.383°W / 15.300; -61.383
سڀ کان وڏو شهرگادي جو ھنڌ
دفتري ٻوليونانگريزي
مقامي ٻوليونڊومينيڪن ڪريول فرينچ، ڪوڪوي
نسلي گروھ (2014[2])
مذهب (2020)
مقامي آباديڊومينيڪن
(اچار /ˌdɒmɪˈniːkən/)
حڪومتوحداني پارلياماني جمهوريت[4][5]
• صدر
سلويني برٽن
روزويلٽ اسڪريٽ
جوزف آئزڪ
مقننه هائوس آف اسيمبلي
آزادي برطانيا کان
1 مارچ 1967
• خودمختياري ۽ آئين
3 نومبر 1978
پکيڙ
• جملي
750 km2 (290 sq mi) (174th)
• پاڻي (%)
1.6
آبادي
• 2016 اندازو
73,543[6] (186th)
• 2011 مردم شماري
71,293[7]
•  گھاٽائي
105/km2 (271.9/sq mi) (95th)
جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد )2018 لڳ ڀڳ
• ڪل
ملين[8]
• في سيڪڙو
$9,726[8]
جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ )2018 لڳ ڀڳ
• ڪل
$485 ملين[8]
• في سيڪڙو
$7,860[8]
ايڇ ڊي آء (2023)Increase 0.761[9]
اعلیٰ · 98th
ڪرنسياوڀر ڪيريبين ڊالر (XCD)
معياري وقتاي ايس ٽي (متناسق عالمي وقت–4)
تاریخ جو نمونوdd/mm/yyyy
ڊائلنگ ڪوڊ+1
انٽرنيٽ ڊومين.dm

ڊومينيڪا,[lower-alpha 1]، سرڪاري طور دولت مشترڪه ڊومينيڪا,[lower-alpha 2] ڪيريبين ۾ هڪ ٻيٽ ملڪ آهي.[14] اهو ڪيريبين سمنڊ ۾ ليسر اينٽيلز ٻيٽن جي سلسلي اندر ونڊورڊ ٻيٽ جو حصو آهي. گاديءَ جو هنڌ روسو ٻيٽ جي اولهندي پاسي واقع آهي. ڊومينيڪا جا ويجها پاڙيسري يورپي يونين جا ٻه جزوي علائقا آهن، جيڪي ٻئي فرانس جا سمنڊ پار کاتا آهن: اتر-اولهه ۾ گواڊيلوپ ۽ ڏکڻ-ڏکڻ اوڀر ۾ مارٽينيڪ. ڊومينيڪا جي زميني ايراضي 750 km2 (290 sq mi) آهي، ۽ ان جو بلند ترين هنڌ مورني ڊيابلوتين آهي، جيڪو 1,448 m (4,751 ft) اوچو آهي. 2011ع جي آدمشماريءَ مطابق آبادي 71,293 هئي.[7]

ٻيٽ تي پنجين صديءَ ۾ ڏکڻ آمريڪا کان ايندڙ اراواڪ ماڻهن آبادڪاري ڪئي. 15هين صديءَ تائين ڪاليناگو ماڻهن اراواڪن کي هتان بي دخل ڪري ڇڏيو. چيو وڃي ٿو ته ڪرسٽوفر ڪولمبس آچر، 3 نومبر 1493ع تي ٻيٽ وٽان گذريو. ان کان پوءِ يورپين ٻيٽ کي نوآبادي بڻايو، جن مان خاص طور 1690ع کان 1763ع تائين فرانسيسي غالب رهيا. فرانسيسين اولهه آفريڪا مان ماڻهن کي غلام بڻائي ڊومينيڪا آندو ته جيئن اهي ڪافيءَ جي پوکن تي ڪم ڪن. برطانيا ستن سالن جي جنگ کان پوءِ 1763ع ۾ ٻيٽ تي قبضو ڪيو ۽ دولت حاصل ڪرڻ لاءِ جبري پورهئي جي روايت جاري رکي، ۽ آهستي آهستي انگريزي کي سرڪاري ٻولي طور قائم ڪيو. ٻيٽ 1978ع ۾ هڪ جمهوريت طور آزاد ٿيو.

ڊومينيڪا کي پنهنجي قدرتي ماحول سبب ”ڪيريبين جو قدرتي ٻيٽ“ جو لقب ڏنو ويو آهي.[15] اهو ليسر اينٽيلز جو سڀ کان ننڍي عمر وارو ٻيٽ آهي ۽ اڃا تائين ارض حرارتي ۽ ٻرندڙ جبلن واري سرگرمي سبب ٺهي رهيو آهي، جنهن جو ثبوت دنيا جو ٻيو نمبر وڏو گرم چشمو، بوائلنگ ليڪ، آهي. ٻيٽ تي سرسبز جبلائي برساتي ٻيلا آهن ۽ هتي ڪيترن ئي ناياب ٻوٽن، جانورن ۽ پکين جون جنسون ملن ٿيون. اولهندي ساحلي علائقن جي ڪجهه حصن ۾ خشڪ جهاڙيون آهن، جڏهن ته اندروني علائقن ۾ گهڻي برسات پوي ٿي. سيسرو طوطو، جنهن کي امپيريل ايمازون به چيو وڃي ٿو، انتهائي خطري هيٺ آهي ۽ رڳو ڊومينيڪا ۾ ملي ٿو. اهو ٻيٽ جو قومي پکي آهي ۽ قومي جهنڊي تي پڻ ڏيکاريل آهي، جنهن سبب ڊومينيڪا انهن ٻن خودمختيار ملڪن مان هڪ آهي جن جي سرڪاري جهنڊي ۾ واڱڻائي رنگ موجود آهي.[16][17] ملڪ دولت مشترڪه، گڏيل قومن، آمريڪي رياستن جي تنظيم، بين الاقوامي فرانڪوفوني تنظيم، اوڀر ڪيريبين رياستن جي تنظيم ۽ غير وابسته تحريڪ جو ميمبر آهي.

نالي جو اشتقاق

[سنواريو]

ڪاليناگو ٻيٽ کي وائي تُو ڪوبولي چوندا هئا، جنهن جي معنيٰ آهي ”هن جو جسم ڊگهو آهي“؛ غالباً ان مان مراد ٻيٽ کي ديويءَ جي شخصي روپ ۾ تصور ڪرڻ هئي، جنهن جو مقابلو گايا سان ڪري سگهجي ٿو.[18]

ڪرسٽوفر ڪولمبس، اسپين لاءِ سامونڊي سفر ڪندي، ٻيٽ جو نالو ڊومينيڪا رکيو، جيڪو لاطيني ڊئيس ڊومينيڪا جو مختصر روپ آهي، جنهن جي معنيٰ ”خداوند جو ڏينهن“، يعني آچر، آهي؛ ڇاڪاڻ⁠تہ هن 3 نومبر 1493ع ۾ پهريون ڀيرو هن زميني حصي کي آچر ڏينهن ڏٺو هو.[19] نالي جي اسپيني اچار مطابق،[20] ڊومينيڪا جي نالي ۾ ٻئي اِي تي زور ڏئي اچاريو ويندو آهي.[11][12] آچر کي لاطيني ٻولي ۾ ڊومنگو چوندا آهن اھڙي طرح ھن ٻيٽ کي آچر وارو ٻيٽ يعني ڊومينيڪا سڏيو ويو [21] ڊومينيڪن ريپبلڪ سان نالي جي هڪجهڙائي ۽ ساڳئي رهواسي نالي سبب ڊومينيڪا ۾ ڪجهه ماڻهن نالو بدلائي وائتوڪوبولي رکڻ جي حمايت ڪئي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن چوڻ موجب ان سان مقامي سڃاڻپ وڌيڪ مضبوط ٿيندي[22] ۽ ٽپال جي ڊومينيڪن ريپبلڪ ڏانهن غلطيءَ سان موڪلجڻ کي به روڪي سگهجي ٿو. ٻيا ماڻهو ان سان اختلاف ڪن ٿا ۽ دليل ڏين ٿا ته نالو بدلائڻ تمام مهانگو پوندو.[23]

تاريخ

[سنواريو]

ارضياتي تاريخ

[سنواريو]

ڊومينيڪا پهريون ڀيرو لڳ ڀڳ 26 ملين سال اڳ اولِيگوسين دور دوران سمنڊ مان اڀري، جنهن ڪري اها ليسر اينٽيلز آتش فشاني قوس سان گڏ آتش فشاني عمل ذريعي ٺهندڙ آخري ڪيريبين ٻيٽ بڻجي ٿي.[24] ٻيٽ اڃا تائين آتش فشاني طور سرگرم آهي، ۽ ان جون ارض حرارتي خاصيتون ان جي مٿاڇري هيٺ جاري ميگمي عملن جي عڪاسي ڪن ٿيون.

نوآبادياتي دور کان اڳ ۽ شروعاتي يورپي رابطو

[سنواريو]

ڊومينيڪا جا نوآبادياتي دور کان اڳ وارا مقامي رهواسي ڪاليناگو ماڻهو هئا، جن بابت خيال ڪيو وڃي ٿو ته هنن اڳوڻي اراواڪ آباديءَ کي هتان ڪڍي ڇڏيو هو.[19] تنهن هوندي به، اهو جزوي طور غلط تصور ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪاليناگو جي ابن ڏاڏن جون روايتون ٻنهي گروهن جي گڏ رهڻ ۽ پاڻ ۾ شاديون ڪرڻ جو ذڪر ڪن ٿيون. اراواڪ بنيادي مقامي گروهه نه هئا. خيال ڪيو وڃي ٿو ته انهن کان اڳ پيليو-انڊين ماڻهن جو هڪ گروهه موجود هو، جيڪو آخري پليئسٽوسين دور جي پڄاڻيءَ ڏانهن هتي پهتو هو.[حوالو گهربل]

1493ع ۾ ڪرسٽوفر ڪولمبس پنهنجي ٻئي سامونڊي سفر دوران آمريڪا ويندي پهريون ڀيرو ٻيٽ ڏٺو. ڇاڪاڻ⁠تہ هن ٻيٽ کي آچر، 3 نومبر 1493ع تي ڏٺو، تنهنڪري ڪولمبس ان جو نالو ڊومينيڪا رکيو، جيڪو لاطيني ۾ ”آچر“ جي معنيٰ رکي ٿو.[19] ڪجهه اسپيني نوآبادڪار به هتي آباد ٿيا. پر جڏهن يورپي ڳولا ڪندڙ ۽ آبادگار علائقي ۾ داخل ٿيا، تڏهن ڀرپاسي جي ٻيٽن مان آيل مقامي پناهگير ڊومينيڪا ۾ آباد ٿيا ۽ اسپيني آبادگارن کي ٻاهر ڪڍي ڇڏيو. ان کان پوءِ اسپينين اهڙن ٻين علائقن ۾ آباد ٿيڻ کي ترجيح ڏني، جن تي ڪنٽرول ڪرڻ وڌيڪ آسان هو.[حوالو گهربل]

فرانسيسي نوآبادي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو فرانسيسي ويسٽ انڊيز

اسپين کي ڊومينيڪا کي نوآبادي بڻائڻ ۾ گهڻي ڪاميابي نه ملي. 1632ع ۾ فرانسيسي ڪمپني ڊي زيل ڊي لاميريڪ ڊومينيڪا ۽ ٻين ”پيتيت اينٽيلز“ ٻيٽن تي فرانس لاءِ دعويٰ ڪئي، پر ڪا باقاعده جسماني قبضي واري آبادڪاري نه ٿي.[19] 1642ع کان 1650ع جي وچ ۾ فرانسيسي مشنري ريمنڊ بريٽن ٻيٽ تي باقاعدگيءَ سان ايندڙ پهريون يورپي بڻيو.[25]

1660ع ۾ فرانسيسي ۽ انگريزن ان ڳالهه تي اتفاق ڪيو ته ڊومينيڪا ۽ سينٽ ونسينٽ تي آبادڪاري نه ڪئي وڃي، پر انهن کي ڪيريب ماڻهن لاءِ غير جانبدار علائقو ڇڏي ڏنو وڃي.[19] تنهن هوندي به، ان جي قدرتي وسيلن انگريزي ۽ فرانسيسي ٻيلو ڪٽيندڙن جي مهمن کي پاڻ ڏانهن ڇڪيو، جن ڪاٺ ڪٽڻ شروع ڪيو.[26] 1690ع ۾ فرانسيسين پنهنجي پهرين مستقل آبادڪاري قائم ڪئي. مارٽينيڪ ۽ گواڊيلوپ مان فرانسيسي ڪاٺ ڪٽيندڙن فرانسيسي ٻيٽن کي ڪاٺ فراهم ڪرڻ لاءِ ڪئمپون قائم ڪرڻ شروع ڪيون، ۽ آهستي آهستي مستقل آبادگار بڻجي ويا. هنن اولهه آفريڪا مان پهريان غلام بڻايل آفريقي به ڊومينيڪ آندا، جيئن ان کي فرانسيسي ۾ چيو ويندو هو.[حوالو گهربل]

1715ع ۾ اتر مارٽينيڪ جي غريب اڇي رنگ وارن ننڍن زميندارن جي بغاوت، جيڪا لا گائولي جي نالي سان مشهور هئي،[27] سبب آبادگار ڏکڻ ڊومينيڪ ڏانهن لڏي ويا، جتي هنن ننڍيون زمينداريون قائم ڪيون. ان دوران فرانسيسي خاندان ۽ گواڊيلوپ جا ٻيا ماڻهو اتر ۾ آباد ٿيا. 1727ع ۾ پهرين فرانسيسي ڪمانڊر ايم. لي گرانڊ هڪ بنيادي فرانسيسي حڪومت سان ٻيٽ جو انتظام سنڀاليو. ڊومينيڪ باضابطه طور فرانس جي نوآبادي بڻجي ويو ۽ ٻيٽ کي ضلعن يا ”ڪوارٽرن“ ۾ ورهايو ويو.[28] فرانسيسين اڳ ئي مارٽينيڪ ۽ گواڊيلوپ ۾ پوکيءَ تي ٻڌل زراعت ترقي ڏني هئي، جتي هو غلام بڻايل آفريقي مزدورن سان ڪمند پوکيندا هئا. ڊومينيڪ ۾ هنن آهستي آهستي ڪافيءَ جون پوکون ترقي ڏنيون. ائٽلانٽڪ پار غلام واپار سبب عام آباديءَ جو وڏو حصو ڪاري آفريقي غلامن تي مشتمل ٿي ويو.[حوالو گهربل]

1761ع ۾ يورپ ۾ ستن سالن جي جنگ دوران، ڊومينيڪا خلاف برطانوي مهم، جنهن جي اڳواڻي اينڊريو رولو ڪئي، ٻيٽ ۽ ٻين ڪيترن ڪيريبين ٻيٽن تي قبضو ڪري ورتو. 1763ع ۾ فرانس جنگ هارائي، ۽ ساڳئي سال پيرس جي معاهدي تحت ٻيٽ برطانيا حوالي ڪيو.[19] ساڳئي سال برطانوي حڪومت هڪ قانون ساز اسيمبلي قائم ڪئي، جنهن ۾ رڳو يورپي نوآبادڪارن جي نمائندگي هئي. فرانسيسي سرڪاري ٻولي رهي، پر اينٽيلين ڪريول، جيڪا فرانسيسي مان ارتقا ڪئي هئي، آباديءَ جي اڪثريت ڳالهائيندي هئي.[حوالو گهربل]

1778ع ۾ فرانسيسين آباديءَ جي سرگرم سهڪار سان ڊومينيڪا ٻيهر حاصل ڪرڻ جي مهم شروع ڪئي.[19] اها مهم 1783ع ۾ ٻئي پيرس معاهدي سان ختم ٿي، جنهن تحت ٻيٽ ٻيهر برطانوي ڪنٽرول ۾ آيو، پر ٻيٽ جي آبادي، خاص طور اهي ماڻهو جن کي جان دو ڪولور ليبر (يعني ”آزاد رنگين ماڻهو“) چيو ويندو هو، برطانوي پابندين جي مزاحمت ڪئي. برطانوي 1795ع ۽ 1805ع جي فرانسيسي حملن دوران به ڪنٽرول برقرار رکيو،[19][26] جن مان پهريون حملو هيٽي انقلاب جي دور ۾ ٿيو؛ انهيءَ انقلاب جي نتيجي ۾ هيٽي، جيڪو اڳ سينٽ ڊومنگ ۽ فرانس جي امير ترين ڪيريبين نوآبادي هو، آزادي حاصل ڪئي.[حوالو گهربل]

برطانوي نوآبادي

[سنواريو]
1770ع واري ڏهاڪي ۾ ڊومينيڪا جي هڪ ڪپڙي جي بازار

برطانيا 1805ع ۾ هڪ ننڍڙي نوآبادي قائم ڪئي. هن ڊومينيڪا کي ائٽلانٽڪ پار غلام واپار جي حصي طور استعمال ڪيو، جنهن تحت غلام بڻايل ماڻهن کي ٻيٽن تي آندو ۽ مزدورن طور وڪرو ڪيو ويندو هو؛ اهو واپار يورپ ڏانهن واپاري فصلن طور کنڊ ۽ ڪافي پيدا ڪرڻ ۽ موڪلڻ تي پڻ مشتمل هو. ٻيٽ تي سڀ کان وڌيڪ دستاويزي ثبوت رکندڙ غلامن جي پوک هِلزبرو اسٽيٽ هئي، جتي 71 مرد ۽ 68 عورت غلام هئا. گريگ خاندان ان سلسلي ۾ نمايان هو: ٿامس هاجسن، جيڪو خاندان جو ناٺي هو، هڪ غلام بردار جهاز جو مالڪ هو، جڏهن ته ٿامس گريگ ۽ سندس ڀاءُ جان گريگ ڊومينيڪا ۾ کنڊ جي پوکن جا حصيدار مالڪ هئا. جنوري 1814ع ۾ هِلزبرو مان 20 غلام فرار ٿي ويا. رڪارڊ موجب کين ٻيهر پڪڙيو ويو ۽ سزا طور مردن کي 100 ۽ عورتن کي 50 ڪوڙا هنيا ويا. ٻڌايو وڃي ٿو ته غلامن چيو هو ته سندن ماڻهن مان هڪ پوک جي اسپتال ۾ فوت ٿي ويو هو ۽ کين يقين هو ته کيس زهر ڏنو ويو هو.[29]

1831ع ۾، نسلي معاملن بابت سرڪاري برطانوي روين ۾ نرميءَ جي عڪاسي ڪندي، برائون پريوليِج بل[30] آزاد ڪارن کي سياسي ۽ سماجي حق ڏنا؛ انهن مان گهڻا آزاد رنگين ماڻهو هئا، جيڪي عام طور مخلوط نسل جا ۽ آفريقي ۽ يورپي نسل سان تعلق رکندڙ هئا. غلاميءَ جي خاتمي وارو قانون 1833ع ذريعي برطانيا هندستان کان سواءِ پنهنجي سموري سلطنت ۾ غلاميءَ جي اداري کي ختم ڪري ڇڏيو.[31]

آزاديءَ سان گڏ ووٽ ڏيڻ جو حق پڻ مليو. 1835ع ۾ آفريقي نسل جا پهريان ٽي مرد ڊومينيڪا جي قانون ساز اسيمبليءَ لاءِ چونڊيا ويا. پاڙيسري فرانسيسي نوآبادياتي ٻيٽن گواڊيلوپ ۽ مارٽينيڪ مان ڪيترائي غلام ڊومينيڪا ڏانهن ڀڄي آيا. 1838ع ۾ ڊومينيڪا برطانوي ويسٽ انڊيز جي پهرين اهڙي نوآبادي بڻجي وئي، جنهن جي چونڊيل قانون ساز اداري تي نسلي آفريقي اڪثريت جو ڪنٽرول هو. انهن قانون سازن مان گهڻا غلاميءَ جي خاتمي کان اڳ آزاد رنگين ماڻهو ۽ ننڍا زميندار يا واپاري هئا. سندن معاشي ۽ سماجي نظريا ننڍڙي پر شاهوڪار انگريز پوک مالڪ طبقي جي مفادن کان مختلف هئا. پنهنجي اقتدار لاءِ محسوس ٿيندڙ خطري جي ردعمل ۾ پوک مالڪن وڌيڪ سڌي برطانوي حڪمرانيءَ لاءِ مهم هلائي.[26]

1865ع ۾، گهڻي احتجاج ۽ ڇڪتاڻ کان پوءِ، نوآبادياتي آفيس چونڊيل اسيمبليءَ کي اهڙي اسيمبليءَ سان تبديل ڪري ڇڏيو، جنهن جا اڌ ميمبر چونڊيا ويندا هئا ۽ اڌ مقرر ڪيا ويندا هئا. نوآبادياتي منتظمين سان اتحاد رکندڙ پوک مالڪن ڪيترن ئي موقعن تي چونڊيل قانون سازن کي سياسي طور مات ڏني. 1871ع ۾ ڊومينيڪا برطانوي ليوارڊ ٻيٽن جو حصو بڻجي وئي. چونڊيل اسيمبليءَ جي سياسي طاقت آهستي آهستي گهٽجندي وئي. 1896ع ۾ تاج نوآباديءَ واري حڪومت ٻيهر قائم ڪئي وئي.

20هين صديءَ جي شروعات

[سنواريو]
بادشاهه جارج ڇهين ۽ راڻي ايلزبيٿ ٻئين جي تصويرن وارا ڊومينيڪا جا ٽپال ٽڪلي

پهرين عالمي جنگ دوران ڪيترن ئي ڊومينيڪن، خاص طور ننڍن هارين جي پٽن، برطانوي سلطنت لاءِ يورپ ۾ وڙهڻ واسطي رضاڪاراڻي طور خدمتون پيش ڪيون. جنگ کان پوءِ سڄي ڪيريبين ۾ سياسي شعور ۾ واڌ جي نتيجي ۾ نمائنده حڪومت ايسوسيئيشن قائم ٿي. ڊومينيڪا جي حڪومت ۾ نمائندگي نه هجڻ بابت عوامي مايوسيءَ کي منظم ڪندي، هن گروهه 1924ع ۾ قانون ساز اسيمبليءَ جي عوامي طور چونڊجندڙ سيٽن مان هڪ ڀاڱي ٽي ۽ 1936ع ۾ اڌ سيٽون حاصل ڪيون. 1940ع ۾ ڊومينيڪا جو انتظام برطانوي ليوارڊ ٻيٽن کان برطانوي ونڊورڊ ٻيٽن ڏانهن منتقل ڪيو ويو.[26] ٻي عالمي جنگ دوران ڪجهه ڊومينيڪن برطانوي ۽ ڪيريبين فوجن ۾ رضاڪاراڻي طور خدمتون سرانجام ڏنيون. مارٽينيڪ ۽ گواڊيلوپ مان هزارين آزاد فرانسيسي پناهگير ويشي فرانس جي قبضي هيٺ فرانسيسي ٻيٽن مان ڀڄي ڊومينيڪا پهتا ۽ روسو ۽ ٻين ڳوٺن ۾ رهيا.

1958ع تائين ڊومينيڪا تي برطانوي ونڊورڊ ٻيٽن جي حصي طور حڪومت ڪئي ويندي هئي. ڪيريبين ٻيٽن 1958ع کان 1962ع تائين آزادي حاصل ڪرڻ جون ڪوششون ڪيون، ۽ ڊومينيڪا 1958ع ۾ مختصر عرصي تائين قائم رهندڙ ويسٽ انڊيز فيڊريشن جو هڪ صوبو بڻيو.[19][26] 1962ع ۾ فيڊريشن جي ٽٽڻ کان پوءِ، ڊومينيڪا 1967ع ۾ برطانيا سان لاڳاپيل رياست بڻجي وئي ۽ باضابطه طور پنهنجي اندروني معاملن جي ذميواري سنڀالي.[19] 3 نومبر 1978ع تي ڊومينيڪا کي جمهوريت طور آزادي ڏني وئي، جنهن جي اڳواڻي وزيراعظم پيٽرڪ جان ڪئي.[19][26][32]

آزاديءَ کان پوءِ

[سنواريو]

1979ع جي وچ ڌاري، باني وزيراعظم پيٽرڪ جان جي حڪومت خلاف سياسي بي اطميناني شهري بغاوت جي صورت اختيار ڪئي ۽ ڊومينيڪا جي قانون ساز اداري، هائوس آف اسيمبلي، ۾ جان خلاف عدم اعتماد جي رٿ منظور ٿيڻ سان سندس حڪومت ختم ٿي وئي. ڊومينيڪا جي ٻئي وزيراعظم اوليوَر سيرافن جي سربراهيءَ هيٺ عبوري حڪومت قائم ڪئي وئي؛[19] سيرافن جو بنيادي ڪم ملڪ کي 1980ع ۾ آئين موجب ٿيندڙ نين عام چونڊن لاءِ تيار ڪرڻ هو، تنهنڪري کيس غيرسرڪاري طور ”عبوري وزيراعظم“ پڻ چيو ويندو هو. سيرافن ڊومينيڪا ليبر پارٽي مان ڌار ٿيل گروهه، ڊيموڪريٽڪ ليبر پارٽي، کي منظم ڪري 1980ع جي عام چونڊن ۾ اڳواڻي ڪئي، پر هارائي ويو. ان جو وڏو سبب اهو هو ته سندس لڳ ڀڳ 13 مهينن واري وزارت عظميٰ جو دور پنجين درجي جي طوفان ڊيوڊ جي تباهه ڪندڙ اثرن هيٺ رهيو، جنهن 56 ماڻهن جي جان ورتي ۽ سڄي ٻيٽ ۾ بي انداز نقصان ڪيو.[19][33] ايندڙ سال طوفان ايلن وڌيڪ نقصان پهچايو.[19] 1980ع جي چونڊن کان پوءِ سيرافن جي حڪومت جي جاءِ ڊومينيڪا فريڊم پارٽي جي اڳواڻيءَ ۾ وزيراعظم يوجينيا چارلس جي حڪومت ورتي؛ هوءَ ڪيريبين جي پهرين عورت وزيراعظم هئي.[19][34]

1981ع ۾ چارلس جي حڪومت کي ٻن ناڪام فوجي بغاوتن جي ڪوششن کي منهن ڏيڻو پيو. پهرين ڪوشش جي اڳواڻي ڊومينيڪا جي فوج جي ڪمانڊر فريڊرڪ نيوٽن ڪئي، جنهن روسو ۾ پوليس هيڊڪوارٽر تي حملو منظم ڪيو، جنهن ۾ هڪ پوليس آفيسر مارجي ويو.[35] نيوٽن ۽ پنج ٻين سپاهين کي حملي ۾ ڏوهاري قرار ڏئي 1983ع ۾ موت جي سزا ٻڌائي وئي؛ پنجن ساٿين جون سزائون بعد ۾ عمر قيد ۾ تبديل ڪيون ويون، جڏهن ته نيوٽن کي 1986ع ۾ ڦاسي ڏني وئي.[35] ساڳئي سال ٻي ڪوشش ٿي، جڏهن ملڪ تي ڀاڙي جي فوجين جي قبضي جو خطرو پيدا ٿيو،[36] جن جي اڳواڻي مائيڪ پرڊيو ۽ وولف گانگ ڊروگي آپريشن ريڊ ڊاگ تحت ڪئي. سندن مقصد چارلس کي وزيراعظم جي عهدي تان هٽائي اڳوڻي وزيراعظم جان کي ٻيهر بحال ڪرڻ هو، بدلي ۾ هو ملڪ جي ترقيءَ تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ چاهيندا هئا. ايف بي آءِ کي ان رٿ بابت اڳواٽ اطلاع ملي ويو، ۽ ڀاڙي جي فوجين کي کڻي وڃڻ لاءِ ورتل جهاز بندرگاهه تان روانو ئي نه ٿيو. ڀاڙي جي فوجين وٽ باقاعده فوجي تجربو يا تربيت نه هئي ۽ ٽولي جي گهڻن ماڻهن کي اڳواڻ مائيڪ پرڊيو گمراهه ڪري شامل ڪيو هو. اڇي بالادستي جي حامي ڊان بليڪ کي به بغاوت جي ڪوشش ۾ ڪردار ادا ڪرڻ سبب قيد ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اها آمريڪا جي غيرجانبداري قانون 1794ع جي ڀڃڪڙي هئي.[37]

1980ع کان 1995ع تائين وزيراعظم يوجينيا چارلس، 1983ع ۾ آمريڪي صدر رونالڊ ريگن سان گريناڊا جي صورتحال بابت ڳالهائيندي

چارلس جي حڪومت 1983ع ۾ آمريڪا جي گريناڊا تي حملي جي حمايت ڪئي، جنهن سبب ڊومينيڪا کي رونالڊ ريگن جي آمريڪي حڪومت طرفان ساراهه ۽ وڌيڪ مالي امداد ملي.[38]

1980ع واري ڏهاڪي جي وچ تائين معيشت بحال ٿيڻ شروع ٿي،[19] پر ڪيلن جي قيمتن ۾ گهٽتائي سبب ٻيهر ڪمزور ٿي وئي. يوجينيا چارلس 1985ع جون عام چونڊون کٽي، عوامي ووٽ ذريعي ٻيهر چونڊجندڙ ڊومينيڪا جي پهرين برسر اقتدار وزيراعظم بڻجي وئي. معيشت جي مسلسل زوال ۽ ڊومينيڪا جي سياست تي يوجينيا چارلس جي مضبوط گرفت جي نتيجي ۾ 1988ع ۾ پاڻ کي ”ٽئين قوت“ سڏيندڙ سياسي تنظيم وجود ۾ آئي، جنهن حڪمران ڊي ايف پي ۽ مخالف ڌر ڊي ايل پي واري روايتي ٻن پارٽين جي نظام کي ٽوڙي ڇڏيو. اها تنظيم جلد ئي يونائيٽيڊ ورڪرز پارٽي بڻجي وئي ۽ ايڊيسن جيمس کي اڳواڻ چونڊيو ويو، جيڪو اڳ ڊومينيڪا بنانا مارڪيٽنگ ڪمپنيءَ جو جنرل مئنيجر هو. اها حڪمت عمليءَ واري چونڊ هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس ڪيلي جي هارين ۾ وڏي عزت حاصل هئي ۽ هو اوڀرئين سامونڊي ڪناري سان تعلق رکندو هو، جتي ماڻهن کي راڄڌاني روسو جي اولهندي سامونڊي ڪناري واري اشرافيه کان وڌندڙ بيگانگي محسوس ٿيڻ لڳي هئي.[26] يوجينيا چارلس ٻيهر 1990ع جون عام چونڊون کٽيون ۽ اهڙيءَ طرح لڳاتار ٽي عام چونڊون کٽيندڙ پهرين برسر اقتدار ڊومينيڪن وزيراعظم بڻجي وئي، پر يو ڊبليو پي جي اڀار سندس پارٽيءَ جي پارلياماني اڪثريت گهٽائي رڳو هڪ سيٽ تائين آڻي ڇڏي. تنهنڪري 1993ع ۾ يوجينيا چارلس جو ڊومينيڪا فريڊم پارٽيءَ جي سياسي قيادت ڇڏڻ ۽ 1995ع جي عام چونڊن ۾ حصو نه وٺڻ ڪو وڏو تعجب نه هو. سندس قيادت کان محروم ٿيڻ بعد ڊومينيڪا فريڊم پارٽي 1995ع جون چونڊون يو ڊبليو پي کان هارائي وئي ۽ جيمس وزيراعظم بڻيو.[19] هن ڊومينيڪن معيشت کي ڪيلن تي حد کان وڌيڪ دارومدار کان هٽائي متنوع بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي. 1995ع ۾ طوفان لوئيس فصل جو وڏو حصو تباهه ڪري ڇڏيو،[19] ۽ جيمس ڪيلي جي صنعت کي ان جي اڳوڻي وڪرو قيمت ۽ حيثيت تي بحال نه ڪري سگهيو. ان سان گڏ سندس حڪومت سرڪاري بدعنواني بابت مخالف ڌر جي الزامن ۾ به ڦاسي وئي.

31 جنوري 2000ع جي عام چونڊن ۾ يو ڊبليو پي کي کاٻي ڌر ڏانهن لاڙو رکندڙ روزويلٽ بي. ”روزي“ ڊگلس جي اڳواڻيءَ واري ڊي ايل پي ۽ اڳوڻي ٽريڊ يونين اڳواڻ چارلس ساورين جي اڳواڻيءَ واري ڊي ايف پي جي اتحاد شڪست ڏني؛ ڊگلس وزيراعظم بڻيو. هائوس آف اسيمبليءَ جو هڪ يو ڊبليو پي ميمبر ڌر بدلائي ڊي ايل پي–ڊي ايف پي اتحادي حڪومت ۾ شامل ٿي ويو. ڊگلس 1 آڪٽوبر 2000ع تي، عهدي تي رڳو ڪجهه مهينا رهڻ بعد، وفات ڪري ويو،[19][39] ۽ سندس جاءِ پيئر چارلس ورتي، جيڪو 6 جنوري 2004ع تي عهدي دوران وفات ڪري ويو.[19][40] ڊي ايل پي جي ئي روزويلٽ اسڪريٽ پيئر چارلس جي جاءِ وزيراعظم طور ورتي، ۽ 31 سالن جي عمر ۾ دنيا جو سڀ کان ننڍي عمر وارو سربراهه حڪومت بڻيو.[19] اسڪريٽ جي قيادت هيٺ ڊي ايل پي مئي 2005ع جي چونڊن ۾ 21 رڪني پارليامينٽ مان 12 سيٽون حاصل ڪيون. يو ڊبليو پي 8 سيٽون کٽيون ۽ ان وقت آزاد اميدوار رونالڊ ٽولون باقي هڪ سيٽ حاصل ڪئي. بعد ۾ ٽولون حڪومت ۾ شامل ٿي ويو.[26][41] 2005ع جي چونڊن ۾ ڪاميابيءَ سان اسڪريٽ عوامي ووٽ ذريعي ٻيهر چونڊجندڙ رڳو ٻيو برسر اقتدار وزيراعظم بڻيو.

2009ع جي چونڊن ۾ ڊي ايل پي 21 مان 18 سيٽون کٽيون. يو ڊبليو پي چونڊ مهم ۾ بي ضابطگين جا الزام هنيا ۽ احتجاجي ڪاررواين جو سلسلو شروع ڪيو، جنهن ۾ پارليامينٽ جو بائيڪاٽ به شامل هو. يو ڊبليو پي جي بائيڪاٽ سبب سندس ٽن چونڊيل نمائندن مان ٻن جي پارلياماني طريقيڪار جي ڀڃڪڙي ڪندي گهٽ ۾ گهٽ ٽي غيرمجاز غيرحاضريون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ سندن ٻئي سيٽون خالي قرار ڏنيون ويون ۽ جولاءِ 2010ع ۾ ضمني چونڊون ڪرايون ويون. يو ڊبليو پي ٻئي سيٽون برقرار رکيون.[42] اسڪريٽ جي اڳواڻيءَ هيٺ ڊي ايل پي پوءِ 2014ع جون عام چونڊون پڻ کٽيون.[43]

17 سيپٽمبر 2012ع تي ايليوڊ ٿڊيئس وليمز صدر طور حلف کنيو، جيڪو گهڻو ڪري رسمي عهدو آهي، ۽ ڊاڪٽر نڪولس ليورپول جي جاءِ ورتائين، جنهن بابت ٻڌايو ويو ته خراب صحت سبب کيس عهدي تان هٽايو ويو هو. 30 سيپٽمبر 2013ع تي اڳوڻو ٽريڊ يونين اڳواڻ ۽ اڳوڻو ڊي ايف پي اڳواڻ چارلس ساورين صدر چونڊيو ويو؛ هن صرف ڪجهه ڏينهن اڳ حڪومت جي وزير طور استعيفا ڏني هئي. هو ڊومينيڪا جو اٺون صدر هو.[44]

2017ع ۾ طوفان ماريا سبب روسو ۾ ٿيل نقصان

طوفاني طوفان ايريڪا آگسٽ 2015ع ۾ ٻيٽ کي سخت تباهه ڪيو، 30 ماڻهو مارجي ويا ۽ ماحولياتي توڙي معاشي طور وڏو نقصان ٿيو.[19] 18 سيپٽمبر 2017ع تي ڊومينيڪا ٻيهر سخت طوفان جي زد ۾ آيو، جڏهن پنجين درجي جو طوفان ماريا سڌو ٻيٽ سان ٽڪرايو.[19][45] شروعاتي نقصان جي اندازن موجب ٻيٽ تي 90 سيڪڙو عمارتون تباهه ٿي ويون هيون ۽ بنيادي ڍانچو کنڊرن ۾ بدلجي ويو هو.[46][47] برطانيا، فرانس ۽ نيدرلينڊز امداد ٻيٽ تائين پهچائڻ لاءِ سامونڊي ۽ هوائي رستا قائم ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ تباهيءَ جي شدت سبب گهڻا ماڻهو بي گهر ٿي ويا هئا.

صدر چارلس اينجلو ساورين کي 2018ع ۾ ٻي پنجن سالن واري مدي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.[48] ڊسمبر 2019ع ۾ برسر اقتدار وزيراعظم روزويلٽ اسڪريٽ پنهنجي لڳاتار چوٿين عام چونڊ 18 سيٽن جي مقابلي ۾ 3 سيٽن سان کٽي، اهڙو ڪارنامو سرانجام ڏيندڙ ڊومينيڪا جو پهريون وزيراعظم بڻيو.[49]

ڊومينيڪا 2018ع جي دولت مشترڪه راندين ۾ گولڊ ڪوسٽ تي پنهنجا پهريان ٻه تمغا حاصل ڪيا: مردن جي ٽرپل جمپ ۾ چاندي ۽ عورتن جي ٽرپل جمپ ۾ ڪانسي.[50] ڊومينيڪا 2024ع سمر اولمپڪس ۾ پيرس ۾ پنهنجو پهريون اولمپڪ سون جو تمغو حاصل ڪيو، جڏهن ٿيا لافونڊ عورتن جي ٽرپل جمپ ۾ 15.02 ميٽر جي ٽپ سان ڪاميابي حاصل ڪئي.

جاگرافي

[سنواريو]

سانچو:مک

اوڀرئين سامونڊي ڪناري جا وسيع نظارا.
وچ ۾ ڊومينيڪا جي سيٽلائيٽ تصوير، اتر ۾ گواڊيلوپ ۽ ڏکڻ ۾ مارٽينيڪ
ڊومينيڪا جو نقشو.

ڊومينيڪا ڪيريبين سمنڊ ۾ واقع هڪ ٻيٽ ملڪ آهي، جنهن جون ڪي به زميني سرحدون ناهن. اهو ونڊورڊ ٻيٽن مان سڀ کان اتر ۾ واقع آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن ان کي ليوارڊ ٻيٽن جو سڀ کان ڏاکڻو ٻيٽ پڻ سمجهيو ويندو آهي.[51] ٻيٽ جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 46 km (29 mi) ۽ ويڪر 25 km (16 mi) آهي، جڏهن ته ان جي ڪل ايراضي لڳ ڀڳ 754 km2 (291 sq mi) آهي.[52] ان جي گاديءَ جو هنڌ روزو آهي.

پنهنجي سرسبز منظرن ۽ نباتات توڙي حيوانات جي گوناگونيءَ سبب ڊومينيڪا کي ”ڪيريبين جو قدرتي ٻيٽ“ پڻ چيو وڃي ٿو.[53][حوالو گهربل] ٻيٽ جو وڏو حصو برساتي ٻيلن سان ڍڪيل آهي ۽ هتي دنيا جو ٻيو نمبر وڏو گرم چشمو، بوائلنگ ڍنڍ، موجود آهي.[54][21][55][56]

ڊومينيڪا جي حدن اندر ٻه مکيه ماحولياتي علائقا آهن: ونڊورڊ ٻيٽن جا نمي وارا ٻيلا ۽ ونڊورڊ ٻيٽن جون خشڪ جهاڙيون.[57] ليسر اينٽيلز جي سڀ کان وڌيڪ جابلو ٻيٽن مان هڪ هجڻ سبب ان جي آتش فشاني چوٽين ۾ مورن او ڊيابل، مورن ڊيابلوتين، مورن ٽروا پيتون ۽ مورن اينگلي شامل آهن. مورن ڊيابلوتين ٻيٽ جي سڀ کان اوچي چوٽي آهي، جيڪا 1,447 m (4,747 ft) اوچي آهي.[21]

مورن ٽروا پيتون قومي پارڪ هڪ استوائي ٻيلو آهي، جنهن ۾ آتش فشاني منظرناما ۽ خاصيتون پڻ شامل آهن. ان کي 4 اپريل 1995ع تي عالمي ورثو ماڳ طور تسليم ڪيو ويو.[58][lower-alpha 3]

ملڪ جي اتر اوڀر ۾ ڪاليبشي واري علائقي ۾ وارياسا سامونڊي ڪنارا آهن.[59] ڀرپاسي جي ٻيٽن تي ناپيد سمجهيا ويندڙ ڪي ٻوٽا ۽ جانور اڃا تائين ڊومينيڪا جي ٻيلن ۾ ملن ٿا.[60] ٻيٽ تي ڪيترائي محفوظ علائقا آهن، جن ۾ ڪيبريٽس قومي پارڪ پڻ شامل آهي.

ڪجهه سالن تائين حڪومت ٻيٽ کي ماحولياتي سياحت جي منزل طور فروغ ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي، پر 2017ع جي طوفان کان پوءِ انهن منصوبن ۾ تبديلي آئي.[21] 2018ع ۾ ملڪ جو ٻيلن جي منظرنامي جي سالميت وارو اشاريه سراسري اسڪور 1.06/10 هو، جنهن سان اهو 172 ملڪن مان عالمي سطح تي 166هين نمبر تي رهيو.[61]

آباديءَ جا ٻه مکيه مرڪز روزو ۽ پورٽسمٿ آهن. 2011ع ۾ روزو جي آبادي 14,725 ۽ پورٽسمٿ جي آبادي 4,167 هئي. مکيه آبادي مرڪز عام طور سامونڊي ڪنارن جي چوڌاري واقع آهن، جڏهن ته جابلو اندروني علائقو گهٽ آبادي وارو آهي.[21]

ايراضي ۽ زميني بناوت

[سنواريو]
ڊومينيڪا جو زميني بناوت وارو نقشو.

ڊومينيڪا پنهنجي اترئين ڇيڙي کان ڏاکڻي ڇيڙي تائين اوچين جبلن ۽ چوٽين جي هڪ سلسلي تي مشتمل آهي. ملڪ جي مرڪزي جابلو پٽي اتر اولهه کان ڏکڻ اوڀر طرف پکڙيل آهي، جنهن ۾ آتش فشاني جبلن جون تيز لاهيون ۽ اونهيون کاهيون آهن. ان جي عام اوچائي سمنڊ جي سطح کان 300 کان 1,400 ميٽر تائين آهي. اوڀر کان اولهه طرف ويندڙ ڪيترائي جابلو سلسلا سوڙهي سامونڊي ميدان تائين پکڙيل آهن، جتي سامونڊي ٽڪريون ۽ اهڙا سنوان حصا موجود آهن، جن جي ويڪر 2,000 ميٽر کان وڌيڪ ناهي.

ڊومينيڪا پنهنجي اولهه ۾ لڳ ڀڳ 230 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي واقع آويس ٻيٽ تي دعويٰ ڪندي رهي هئي، جيڪو وينزويلا جي قبضي هيٺ آهي، پر 2007ع ۾ ڊومينيڪا ان دعويٰ تان دستبردار ٿي وئي.[62]

آبي نظام

[سنواريو]

ڊومينيڪا کي ”365 دريائن وارو ٻيٽ“ پڻ سڏيو وڃي ٿو. اولهه طرف ڪيريبين سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندڙ اهم درياهن ۾ لايو درياهه (21.8 km (13.5 mi)) ۽ روزو درياهه (20 km (12 mi)) شامل آهن، جڏهن ته اوڀر طرف ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندڙ مکيه درياهه تولامان درياهه (15 km (9.3 mi)) آهي.

ان کان سواءِ، ڊومينيڪا ۾ لڳ ڀڳ ٽيهه آبشار آهن، جيڪي قدرتي تلاءُ ٺاهين ٿا، ۽ هتي گرم پاڻيءَ جا چشما پڻ موجود آهن. ٻيٽ جي سڀ کان وڏي ٻرندڙ جبل جي کڏ واري ڍنڍ بوئيري ڍنڍ آهي، جيڪا مورن ٽروا پيتون قومي پارڪ ۾ واقع آهي. ٻيٽ جي ڪل 365 آبي وهڪرن مان 83 کي اهم آبي وهڪرا قرار ڏنو ويو آهي، جن ۾ ننڍيون نديون ۽ وهڪرا پڻ شامل آهن.[63]

آبهوا

[سنواريو]

ٻيٽ جي آبهوا استوائي آهي، جنهن کي اتر اوڀر کان لڳندڙ واپاري هوائون ۽ گهڻي برسات معتدل رکن ٿيون.

ڊومينيڪا ۾ استوائي برساتي ٻيلن واري آبهوا آهي، جڏهن ته ڪجهه علائقا استوائي مون سوني آبهوا جي ويجهو آهن،[64] جنهن ۾ گرمي پد نسبتاً وڌيڪ ۽ برسات گهڻي رهي ٿي.[65] گهڻي گرمي ۽ گهم کي اتر اوڀر کان لڳندڙ واپاري هوائن جو مسلسل وهڪرو ڪنهن حد تائين گهٽائي ٿو؛ اهي هوائون اتر اڌ گولي جي اونهاري دوران وقت بوقت سامونڊي طوفانن ۾ تبديل ٿي سگهن ٿيون.[65] اندرين حصي جون تيز لاهيون پڻ گرمي پد ۽ هوائن تي اثرانداز ٿين ٿيون. چوڌاري سمنڊ جي اعتدال آڻيندڙ اثر سبب گرمي پد ۾ ڦيرڦار گهٽ رهي ٿي.[65]

ڏينهن جو سراسري گرمي پد عام طور جنوري ۾ 26 °C کان جون ۾ 32 °C تائين رهي ٿو.[65] گهڻن هنڌن تي ڏينهن اندر گرمي پد جي ڦيرڦار عام طور 3 °C کان وڌيڪ نه هوندي آهي، پر سڀ کان اوچين چوٽين تي گرمي پد 13 °C تائين گهٽجي سگهي ٿو.

هيمپسٽيڊ جو سامونڊي ڪنارو

واپاري هوائون ٻيٽ تي برسات جو گهڻو حصو آڻين ٿيون. جيتوڻيڪ برسات جو مقدار هنڌن موجب مختلف آهي، پر سڄو سال برسات پوڻ جو امڪان رهي ٿو ۽ سڀ کان وڌيڪ ماهوار برسات جون کان آڪٽوبر تائين رڪارڊ ڪئي وڃي ٿي. اوڀرئين واچوڙي واري سامونڊي ڪناري تي سراسري سالياني برسات اڪثر 5,000 ملي ميٽر کان وڌي وڃي ٿي، جڏهن ته سامهون پوندڙ جابلو لاهين تي اها 9,000 ملي ميٽر تائين پهچي ٿي. ان جي ابتڙ، اولهه واري پناهه ورتل سامونڊي ڪناري تي ساليانو لڳ ڀڳ 1,800 ملي ميٽر برسات پوي ٿي. گهم جو برسات جي ورڇ سان گهرو لاڳاپو آهي؛ سڀ کان وڌيڪ گهم واچوڙي وارين لاهين تي ۽ سڀ کان گهٽ محفوظ علائقن ۾ رڪارڊ ٿئي ٿي. روزو ۾ نسبتي گهم 70٪ کان 90٪ تائين رڪارڊ ڪئي وئي آهي.[65]

ڊومينيڪا سامونڊي طوفانن لاءِ خاص طور حساس آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيٽ طوفاني خطي ۾ واقع آهي.[21] 1979ع ۾ هريڪين ڊيوڊ ٻيٽ سان ٽڪرايو ۽ وڏي پيماني تي تباهي آندي. 17 آگسٽ 2007ع تي پهرئين درجي جي هريڪين ڊين ٻيٽ سان ٽڪرايو.[66] تيز برسات سبب ٿيل زمين کسڪڻ ۾ هڪ ماءُ ۽ سندس ستن سالن جو پٽ فوت ٿي ويا، جڏهن ته هڪ ٻئي واقعي ۾ گهر تي وڻ ڪرڻ سبب ٻه ماڻهو زخمي ٿيا.[67] وزيراعظم روزويلٽ اسڪريٽ موجب 100 کان 125 گهرن کي نقصان پهتو ۽ زرعي شعبي، خاص ڪري ڪيلي جي فصل، کي شديد نقصان رسيو.[67]

آگسٽ 2015ع ۾ طوفاني طوفان ايريڪا سڄي ٻيٽ ۾ وڏي پيماني تي ٻوڏ ۽ زمين کسڪڻ جا واقعا پيدا ڪيا. ڪيترين ئي آبادين کي خالي ڪرايو ويو ۽ 30 کان وڌيڪ ماڻهو مارجي ويا.[68] عالمي بئنڪ پاران تيار ڪيل جائزي مطابق طوفان سبب مجموعي نقصان ۽ خسارو 484.82 ملين آمريڪي ڊالر، يعني ڊومينيڪا جي سالياني مجموعي گهريلو پيداوار جو 90 سيڪڙو، هو.[69]

2017ع ۾ پنجين درجي جي هريڪين ماريا ٻيٽ سان ٽڪرايو ۽ لڳ ڀڳ 930 ملين آمريڪي ڊالر، يعني مجموعي گهريلو پيداوار جي 226 سيڪڙو، جي برابر نقصان پهچايو.[47][70]

ارضيات

[سنواريو]
مورن ايسپانيول، ڊومينيڪا جي سينٽ پيٽر پيرش ۾ 197 ميٽر اوچو جبل.

ڊومينيڪا ڪيريبين ۾ ٺهندڙ آخري ٻيٽن مان هڪ هو. ٻيٽ لڳ ڀڳ 2 ڪروڙ 60 لک سال اڳ آتش فشاني سرگرميءَ جي نتيجي ۾ وجود ۾ آيو. اهو ٻن هڪ ٻئي جي مقابلي ۾ حرڪت ڪندڙ ٽيڪٽانڪ پليٽن تي واقع آهي. اهو ئي سبب آهي جو سنگاپور کان ٿورو ئي وڏي ايراضي رکندڙ هن ٻيٽ تي لڳ ڀڳ 1,524 ميٽر اوچا جبل موجود آهن.[63]

ارضياتي لحاظ کان ڊومينيڪا ليسر اينٽيلز جي آتش فشاني قوس جو حصو آهي. اندروني علائقا آتش فشاني بڻ بڻياد وارن اڀڪپرن جبلن تي مشتمل آهن. ٻيٽ تي آتش فشانيت جا نشان اڃا به چٽا آهن؛ انهن جا مشهور مثال بوائلنگ ڍنڍ ۽ ويرانيءَ جي وادي آهن. بوائلنگ ڍنڍ هڪ آتش فشاني کڏ اندر واقع آهي ۽ هڪ آبشار مان پاڻي حاصل ڪري ٿي. سمجهيو وڃي ٿو ته ان جي پاڻيءَ جو ٽهڪڻ ڍنڍ جي هيٺان موجود ميگما جي خاني مان نڪرندڙ گرميءَ سبب آهي.

ويرانيءَ جي وادي گندرف سان ڀريل آتش فشاني دونهين وارن سوراخن ۽ گرم چشمن جي وادي آهي، جتي ڪيترن ٻوٽن جي واڌ ممڪن ناهي؛ اها چوڌاري موجود سرسبز استوائي ٻيلن کان بلڪل مختلف آهي. هن وقت فني لحاظ کان غيرفعال هن ڪالڊيرا ۾ آخري ڀيرو 1880ع ۾ ڦاٽ ٿيو هو.[63] رپورٽن موجب 4 جنوري 1880ع تي ڦاٽندڙ علائقو ”نو چورس ميل“ تي پکڙيل هو.[71]

سوفريئر نار، ڊومينيڪا

ڊومينيڪا جي اڀڪپري سطح تي ان جي آتش فشاني ماضي جا چٽا نشان آهن. پٿري بناوتون بنيادي طور آتش فشاني اينڊيسائيٽ ۽ رائيولائيٽ جون آهن، جڏهن ته جبلن جي پيرن وٽ ڪريل پٿر ۽ تيز ڪنارن وارا پٿريلا اڀار عام آهن. پٿرن ۽ سڙيل نباتات مان ٺهيل هلڪي کان گهري رنگ جا مٽيالا ۽ وارياسا زمينون عام طور زرخيز ۽ پاڻي جذب ڪندڙ آهن. تنهن هوندي به رڳو ڪجهه اندريون واديون ۽ سامونڊي پٽيون ايتريون سنهيون آهن جو اتي اهم مقدار ۾ مٽي گڏ ٿي سگهي.

1986ع ۾ ڪيترائي، گهڻو ڪري هلڪا، زلزلي جا جهٽڪا رڪارڊ ٿيا. گندرف وارا چشما ۽ ٻاڦ جا سوراخ، خاص ڪري ٻيٽ جي مرڪزي ۽ ڏاکڻي حصي ۾، اڃا سرگرم آهن. سڀ کان وڏن چشمن مان هڪ بوائلنگ ڍنڍ مورن ٽروا پيتون قومي پارڪ اندر واقع آهي.[65]

ڊومينيڪا پاڻيءَ سان مالامال ٻيٽ آهي، جتي جبلن مان تيزيءَ سان وهندڙ نديون اونهن کاهين ۾ آبشارن جي صورت ۾ ڪرن ٿيون ۽ قدرتي تلاءَ توڙي آتش فشاني کڏن جون ڍنڍون ٺاهين ٿيون. اهي نديون جهاز رانيءَ لائق ناهن، پر انهن مان گهڻيون پن بجلي جو ذريعو آهن. قومي پارڪ جي ويجهو واقع ٽرافلگر آبشار ٻيٽ جي سڀ کان شاندار قدرتي ماڳن مان هڪ آهي. هي آبشار ٻن گڏيل ڌارائن تي مشتمل آهي، جن کي ”ماءُ“ ۽ ”پيءُ“ يا ”ماما“ ۽ ”پاپا“ سڏيو وڃي ٿو.

پاپا آبشار جي هيٺان هڪ قدرتي گرم چشمو آهي، جيڪو تلاءَ جي هڪ حصي کي گرم ڪري ٿو.[72]

حيوانات

[سنواريو]
امپيريل ايمازون
ٻيٽ جي هڪ سامونڊي ڪناري تي ڪيريبين هرميٽ ڪيڪڙو (ڪوئنوبيتا ڪلائپيئٽس)
ڊومينيڪا جي سامونڊي پاڻيءَ ۾ ڪُوويئر بيڪڊ وهيل (زيفيئس ڪيويروسٽرس)، 2012ع

ڊومينيڪا ۾ پکين جون لڳ ڀڳ 200 جنسون ملن ٿيون، جن مان ٻه جنسون ٻيٽ جون مقامي آهن.[73] سيسرو طوطو (Amazona imperialis) ڊومينيڪا جو قومي پکي آهي ۽ ٻيٽ جي جابلو ٻيلن جو مقامي نسل آهي.[19][74] ان سان لاڳاپيل هڪ ٻي جنس، جاڪو يا ڳاڙهي ڳچي وارو طوطو (A. arausiaca) پڻ ڊومينيڪا جي مقامي جنس آهي.[19] ٻئي پکي ناياب ۽ محفوظ آهن، جيتوڻيڪ ڪجهه ٻيلا اڃا تائين وڻن جي واڍي ۽ ڊگهي عرصي کان جاري سامونڊي طوفانن جي خطري هيٺ آهن.

ڊومينيڪا ۾ نانگن جون گهٽ ۾ گهٽ چار جنسون رڪارڊ ڪيون ويون آهن،[63] جن ۾ ٻه مقامي جنسون، ڊومينيڪن انڌو نانگ[75] ۽ ڊومينيڪن بوا، شامل آهن.[76] ٻيٽ تي ڪِرڙين جون 11 جنسون ملن ٿيون،[63] جن ۾ ٻه مقامي جنسون ڊومينيڪن انول ۽ ڊومينيڪن زميني ڪِرڙي شامل آهن.[77][78][79]

ڊومينيڪا انتهائي خطري هيٺ ليسر اينٽيلين اگوانا (Iguana delicatissima) جي آخري اهم مضبوط رهائشگاهن مان هڪ آهي.[80][81] ٻيٽ جي الڳ جاگرافيائي حيثيت سبب هتي پکين جي جنسن جو انگ ٽرينيڊاڊ جي ڀيٽ ۾ گهٽ آهي؛ ٽرينيڊاڊ ڏکڻ آمريڪي کنڊ، خاص ڪري وينزويلا، جي وڌيڪ ويجهو آهي ۽ اتي پکين جون 472 جنسون ملن ٿيون.

ڊومينيڪا جي سامونڊي ڪناري کان ٻاهر ڪيريبين سمنڊ ۾ ڪيترائي سيٽيشين رهن ٿا.[82] اسپرم وهيلن جو هڪ گروهه سڄو سال هن علائقي ۾ رهي ٿو.[83] هن علائقي ۾ عام طور ڏسڻ ۾ ايندڙ ٻين سيٽيشينن ۾ اسپنر ڊولفن، پين ٽراپيڪل اسپاٽيڊ ڊولفن ۽ بوٽل نوز ڊولفن شامل آهن.[84][85]

گهٽ عام طور ڏسڻ ۾ ايندڙ سامونڊي جانورن ۾ قاتل وهيل، جعلي قاتل وهيل، پگمي اسپرم وهيل، ڊوارف اسپرم وهيل، ريسو جي ڊولفن، عام ڊولفن، ائٽلانٽڪ اسپاٽيڊ ڊولفن، همپ بيڪ وهيل ۽ برائڊ وهيل شامل آهن.[حوالو گهربل] انهيءَ ڪري ڊومينيڪا وهيل ڏسڻ ۾ دلچسپي رکندڙ سياحن لاءِ هڪ اهم ماڳ آهي.

13 نومبر 2023ع تي ڊومينيڪا جي حڪومت ٻيٽ جي اوڀرئين سامونڊي ڪناري وٽ 788 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل سامونڊي محفوظ علائقو قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن جو مقصد اتي رهندڙ لڳ ڀڳ 200 اسپرم وهيلن جي آباديءَ جو تحفظ ڪرڻ آهي.[86]

حڪومت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڊومينيڪا جي سياست
دولت مشترڪه ڊومينيڪا جو وزيراعظم، روزويلٽ اسڪريٽ

ڊومينيڪا دولت مشترڪه جي اندر هڪ پارلياماني جمهوريت آهي.[14] گاديءَ جو هنڌ روسو آهي. ڊومينيڪا ڪيريبين جي انهن ٿورن ملڪن مان هڪ آهي جيڪي جمهوريت آهن. رياست جو سربراهه اڻ سڌيءَ ريت چونڊيل صدر هوندو آهي، جڏهن ته انتظامي اختيار ڪابينا وٽ هوندو آهي، جنهن جي اڳواڻي وزيراعظم ڪندو آهي.[14] هڪ ايواني پارليامينٽ 30 رڪني هائوس آف اسيمبلي تي مشتمل آهي، جنهن ۾ 21 ميمبر سڌيءَ ريت چونڊيا ويندا آهن ۽ 9 سينيٽر هوندا آهن، جن کي يا ته صدر مقرر ڪري سگهي ٿو يا هائوس آف اسيمبلي جا ٻيا ميمبر چونڊي سگهن ٿا.[14]

علائقي جي ٻين اڳوڻين برطانوي نوآبادين جي ابتڙ، ڊومينيڪا ڪڏهن به دولت مشترڪه جي بادشاهت نه رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ آزادي حاصل ڪرڻ وقت ئي اهو جمهوريت بڻجي ويو. ڊومينيڪا ڪيريبين ڪميونٽي (ڪيريڪام) ۽ اوڀر ڪيريبين رياستن جي تنظيم (او اي سي ايس) جو مڪمل ۽ سرگرم ميمبر آهي.[19]

ڊومينيڪا بين الاقوامي فوجداري عدالت جو پڻ ميمبر آهي ۽ آرٽيڪل 98 تحت آمريڪي فوج سان تحفظ بابت ٻطرفي استثنيٰ معاهدو رکي ٿو. جنوري 2008ع ۾ ڊومينيڪا آمريڪائن لاءِ بوليويرين متبادل ۾ شامل ٿيو.[19]

2025ع ۾ ڊومينيڪا جي حڪومت بارباڊوس، بيلز ۽ سينٽ ونسينٽ ۽ گريناڊينز سان گڏ آزاد اچ وڃ بابت سهڪاري معاهدي تي صحيحون ڪيون، جنهن تحت انهن ملڪن جا شهري رڳو پنهنجو پاسپورٽ پيش ڪري ۽ داخلا وقت مستقل شهري طور رهڻ ۽ ڪم ڪرڻ جي ارادي جو اظهار ڪري هڪ ٻئي جي ملڪن وچ ۾ آزاد اچ وڃ ڪري سگهن ٿا.[87][88][89][90][91]

فوج

[سنواريو]

1981ع کان ڊومينيڪا وٽ ڪا مستقل فوج نه آهي، جڏهن ڊومينيڪا دفاعي فورس کي يوجينيا چارلس خلاف ٻن پرتشدد بغاوتي ڪوششن کان پوءِ ٽوڙيو ويو.[92]

شهري دولت مشترڪه ڊومينيڪا پوليس فورس ۾ هڪ خاص سروس يونٽ[93] ۽ ڪوسٽ گارڊ شامل آهن. جنگ يا ڪنهن ٻي هنگامي حالت ۾، جيڪڏهن اختيارين طرفان اعلان ڪيو وڃي، ته پوليس فورس فوجي فورس بڻجي سگهي ٿي، جنهن کي رياست جي دفاع لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو (پوليس ايڪٽ، باب 14:01).[94]

ڊومينيڪا علائقائي سلامتي نظام (آر ايس ايس) جو ميمبر آهي.

انساني حق

[سنواريو]

مردن ۽ عورتن ٻنهي وچ ۾ هم جنس جنسي عمل کي 19هين صديءَ ۾ نوآبادياتي دور دوران ڊومينيڪا ۾ ڏوهه قرار ڏنو ويو هو.[95][96] اپريل 2024ع ۾ ڊومينيڪن وڪيل ڪارا شلنگفورڊ هاءِ ڪورٽ آف جسٽس کي هم جنس جنسي عمل تي پابندي لڳائيندڙ قانون ختم ڪرڻ لاءِ قائل ڪيو،[97] ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ايل جي بي ٽي ماڻهن جي آئيني حقن جي ڀڃڪڙي ڪندا هئا.[98]

علائقائي تڪرار

[سنواريو]

ڊومينيڪا جو وينزويلا سان اسلا ڊي اويس جي چوڌاري سمنڊ تي وينزويلا جي علائقائي دعويٰ بابت ڊگهي عرصي کان تڪرار هلندڙ آهي؛ ان نالي جي لفظي معنيٰ ”پکين جو ٻيٽ“ آهي، جڏهن ته ڊومينيڪا جا اختيارين ان کي حقيقت ۾ ”برڊ راڪ“ چون ٿا.[4][99] هي هڪ ننڍڙو ٻيٽڙو آهي، جيڪو ڊومينيڪا ٻيٽ کان اولهه طرف 140 mi (225 km) پري واقع آهي.

جون 2006ع ۾ وينزويلا جي دوري دوران ڊومينيڪا جي وزيراعظم روزويلٽ اسڪريٽ چيو ته، ”اويس ٻيٽ وينزويلا جو آهي“، جنهن سان علائقائي دعويٰ غيرسرڪاري طور ختم ٿي وئي.[100]

انتظامي ورهاست

[سنواريو]

ڊومينيڪا کي 10 پيرشن ۾ ورهايو ويو آهي.

ڊومينيڪا جي پيرشن جي آبادي (2011ع جي آدمشماري)
پيرش آبادي
سينٽ اينڊريو پيرش 9,471
سينٽ ڊيوڊ پيرش 6,043
سينٽ جارج پيرش 21,241
سينٽ جان پيرش 6,561
سينٽ جوزف پيرش 5,637
سينٽ ليوڪ پيرش 1,668
سينٽ مارڪ پيرش 1,834
سينٽ پيٽرڪ پيرش 7,622
سينٽ پال پيرش 9,786
سينٽ پيٽر پيرش 1,430

سياسي نظام

[سنواريو]

ملڪ جي رياست وحداني ۽ نظام پارلياماني ريپبلڪ وارو آھي. حڪومت جي گاديءَ جو هنڌ روزئو آھي.ملڪ ڏھن پارشن(انگريزي: parishes) ۾ ورھايل آھي[21]: رياست جو سربراھ صدر ۽ حڪومت جو سربراھ وزيراعظم آھي. صدر جي نامزدگي وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جو اڳواڻ گڏجي ڪندا آهن ۽ کيس ھائوس آف اسيمبلي جا ميمبر پنجن سالن لاءِ چونڊيندا آهن ۽ ساڳيو صدر ٻہ وارا ڪم ڪري سگھي ٿو. وزيراعظم جي لاءِ اليڪشن تيندي اھي ھن ملڪ جي پارليامينٽ ھائوس آف اسيمبلي ھڪ ايواني آھي جنھن جا 32 ميمبر آھن جن مان 21 جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. 9 ميمبرن جي مقرري اسيمبلي ڪندي آهي باقي 2 ايڪس آفيشو ميمبر ھوندا آھن.اسپيڪر ۽ ھائوس جو ڪلرڪ بہ پنجن سالن لاء ڪم ڪندا آهن[21].

معيشت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڊومينيڪا جي معيشت

ڊومينيڪا جي ڪرنسي اوڀر ڪيريبين ڊالر آهي. 2008ع ۾ ڊومينيڪا وٽ اوڀر ڪيريبين رياستن مان في ماڻهو مجموعي گهريلو پيداوار (جي ڊي پي) جي شرح تمام گهٽ مان هڪ هئي.[101][102] ملڪ 2003ع ۽ 2004ع ۾ تقريباً مالي بحران جي ڪناري تي پهچي ويو، پر هڪ ڏهاڪي جي ڪمزور ڪارڪردگيءَ کان پوءِ ڊومينيڪا جي معيشت 2005ع ۾ 3.5 سيڪڙو ۽ 2006ع ۾ 4.0 سيڪڙو وڌي. 2006ع جي واڌ کي سياحت، تعمير، آف شور ۽ ٻين خدمتن، ۽ ڪيلي جي صنعت جي ڪجهه ذيلي شعبن ۾ واڌ سان منسوب ڪيو ويو. هن عرصي دوران بين الاقوامي مالياتي فنڊ (آءِ ايم ايف) ڊومينيڪا جي حڪومت جي ڪامياب ڪلي معاشي سڌارن جي ساراهه ڪئي، پر باقي رهيل چئلينجن ڏانهن پڻ اشارو ڪيو، جن ۾ سرڪاري قرض وڌيڪ گهٽائڻ، مالياتي شعبي جي ضابطن کي مضبوط ڪرڻ ۽ مارڪيٽن ۾ تنوع آڻڻ جي ضرورت شامل هئي.[26]

زراعت، خاص طور ڪيلا، هڪ وقت ڊومينيڪا جي معيشت تي غالب هئي،[4] ۽ 2000ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ پورهيت قوت جو لڳ ڀڳ هڪ ڀاڱي ٽي زراعت ۾ ڪم ڪندو هو. تنهن هوندي به، هي شعبو موسمي حالتن ۽ واپاري شين جي قيمتن تي اثرانداز ٿيندڙ خارجي واقعن لاءِ انتهائي حساس آهي. 2007ع ۾ طوفان ڊين زرعي شعبي سان گڏ ملڪ جي بنيادي ڍانچي، خاص طور روڊن، کي وڏو نقصان پهچايو.[حوالو گهربل] 2009ع جي ڊبليو ٽي او فيصلي کان پوءِ اڳوڻين يورپي نوآبادين جي ڪيلن لاءِ يورپي يونين جي واپاري ترجيحن ۾ گهٽتائيءَ جي جواب ۾،[103][104][105][106] حڪومت ڪافي، پيچولي، ايلو ويرا، ڪٽيل گلن ۽ آم، امرود ۽ پپيتو جهڙن غيرملڪي ميون جي پيداوار کي هٿي ڏئي زرعي شعبي ۾ تنوع آندو،[حوالو گهربل] جڏهن ته معيشت وڌندڙ حد تائين سياحت تي ڀاڙڻ لڳي آهي.[4]

ڊومينيڪا جي سيڙپڪاري ذريعي شهريت (سي بي آءِ) جي فيسن ۾ متوقع واڌ کي معطل ڪيو ويو آهي ۽ ان جي لاڳو ٿيڻ جي ڪا مقرر تاريخ سامهون نه آئي آهي، جيئن وزيراعظم روزويلٽ اسڪريٽ 2016ع جي بجيٽ تقرير ۾ اعلان ڪيو هو.[107]

بين الاقوامي واپار

[سنواريو]

ڊومينيڪا ڪيريبين بيسن انيشيئيٽو (سي بي آءِ) مان فائدو وٺندڙ ملڪ آهي، جنهن تحت ڪيترين شين کي آمريڪا ۾ بنا محصول جي داخلا ملي ٿي. ڊومينيڪا گهڻو ڪري انگريزي ڳالهائيندڙ ڪيريبين ڪميونٽي (ڪيريڪام)، ڪيريڪام سنگل مارڪيٽ اينڊ اڪانامي (سي ايس ايم اي)، ۽ اوڀر ڪيريبين رياستن جي تنظيم (او اي سي ايس) جو پڻ ميمبر آهي.[26]

مالياتي خدمتن جي صنعت

[سنواريو]

تازن سالن ۾[when?] ڊومينيڪا هڪ اهم بين الاقوامي مالياتي مرڪز طور اڀري رهيو آهي، جنهن ۾ آف شور بئنڪنگ، ادائگي جي پروسيسنگ ڪندڙ ڪمپنيون ۽ عام ڪارپوريٽ سرگرميون شامل آهن.[108] مالياتي خدمتن جي صنعت جي ضابطي ۽ نگرانيءَ جي ذميواري ناڻي واري وزارت جي نگراني هيٺ دولت مشترڪه ڊومينيڪا جو فنانشل سروسز يونٽ (ايف ايس يو) وٽ آهي. خدمتون مهيا ڪندڙ ڪيترائي ادارا موجود آهن. انهن ۾ عالمي مالياتي ادارا اسڪوٽيا بئنڪ، رائل بئنڪ آف ڪينيڊا، ڪيٿيڊرل انويسٽمينٽ بئنڪ، فرسٽ ڪيريبين انٽرنيشنل بئنڪ ۽ انٽر اوشيئنڪ بئنڪ آف دي ڪيريبين شامل آهن.

1990ع واري ڏهاڪي جي وچ کان پڇاڙيءَ تائين، ڊومينيڪا جهڙن آف شور مالياتي مرڪزن تي او اي سي ڊي جو وڌندڙ دٻاءُ آيو، جنهن جو الزام هو ته انهن جا گهٽ ٽيڪس وارا نظام نقصانڪار آهن ۽ او اي سي ڊي عالمي مارڪيٽ ۾ اهڙن نظامن کي ناجائز فائدو حاصل ڪرڻ کان روڪڻ چاهيندي هئي. او اي سي ڊي ڊومينيڪا ۽ ٻين مالياتي مرڪزن کي ”ڪاري فهرست“ ۾ شامل ڪرڻ ۽ انهن خلاف پابنديون لاڳو ڪرڻ جي ڌمڪي ڏني. ڊومينيڪا شفافيت بهتر ڪرڻ لاءِ ضابطن ۾ سڌارن ۽ او اي سي ڊي جي ميمبر ملڪن سان سندن شهرين بابت معلومات جي ڏي وٺ شروع ڪرڻ جو واعدو ڪري ڪاري فهرست ۾ شامل ٿيڻ کان بچي ويو.

چيو وڃي ٿو ته ڊومينيڪا پرڏيهه مان منتقل ٿيندڙ ڪمپنين کي ٽيڪس کان پاڪ حيثيت ڏئي ٿو. حڪومت جي سخت رازداريءَ سبب اهو معلوم ناهي ته ڪيترين ڪمپنين کي هن حيثيت مان فائدو ملي ٿو، جيتوڻيڪ معلوم آهي ته ڪيترائي انٽرنيٽ ڪاروبار ۽ هيج فنڊ انهيءَ سبب ڊومينيڪا استعمال ڪن ٿا. 12 جولاءِ 2012ع تي ڊومينيڪا پولينڊ سان ٽيڪس معلومات جي ڏي وٺ بابت معاهدي تي صحيحون ڪيون.[109]

معاشي مهاجر

[سنواريو]

ڊومينيڪا انهن ماڻهن کي سرڪاري ۽ قانوني طور مقرر ڪيل معاشي شهريت پيش ڪري ٿو جيڪي صحيح ٻي شهريت حاصل ڪرڻ چاهين ٿا. ڊومينيڪا جو قوميت وارو قانون حڪومت کي ملڪ جي معيشت ۾ سيڙپڪاري جي بدلي شهريت حاصل ڪرڻ لاءِ عام طور گهربل ستن سالن جي قانوني رهائش واري شرط معاف ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. مکيه درخواست ڏيندڙ لاءِ گهربل حصو اقتصادي تنوع فنڊ ذريعي 100,000 آمريڪي ڊالر کان شروع ٿئي ٿو.[110] متبادل طور، 2014ع کان درخواست ڏيندڙ ٻيٽ جي اڳواٽ منظور ڪيل خاص رزارٽن يا ميرئٽ، ڪيمپنسڪي يا هِلٽن جهڙن عالمي برانڊن جي ملڪيتن ۾ گهٽ ۾ گهٽ 200,000 آمريڪي ڊالر جي سيڙپڪاري ڪري سگهن ٿا.[111] عملدارن موجب، سيڙپڪاري ذريعي شهريت (سي بي آءِ) پروگرام 2015ع جي طوفاني طوفان ايريڪا ۽ 2017ع جي طوفان ماريا کان پوءِ معاشي ۽ مالي ”حياتياتي سهارو“ ثابت ٿيو، ۽ 2016ع جي شروعات تائين ان جي نئين سيڙپڪاري آپشن ڊومينيڪا ۾ پرڏيهي سڌي سيڙپڪاري جو مکيه ذريعو بڻجي وئي هئي.[112] ڊومينيڪا جا شهري لڳ ڀڳ 140 ملڪن ۽ علائقن ڏانهن بنا ويزا سفر ڪري سگهن ٿا يا داخلا وقت ويزا حاصل ڪري سگهن ٿا، جن ۾ برطانيا ۽ شينگن علائقو شامل آهن.[113] ڊومينيڪا جي شهريت لاءِ درخواست ڏيڻ جي پهرين مرحلي ۾ سرڪاري طور منظور ٿيل معاشي شهريت ايجنٽن سان رابطو ڪرڻ ضروري آهي.[114] 2018ع مطابق هن پروگرام جي ماليت حڪومت جي مجموعي آمدنيءَ جي 16 سيڪڙو جي برابر هئي.[115]

حڪومت پاران معاشي شهريت پروگرام جو انتظام ۽ ان مان حاصل ٿيندڙ آمدنيءَ جي استعمال بابت شروعاتي طور محسوس ڪيل شفافيت جي کوٽ گهريلو سياست ۾ شديد تڪرار جو بار بار موضوع رهي آهي. مخالف ڌر جو حوالو ڏيندي، وزيراعظم اسڪريٽ 2016ع ۾ چيو، ”جيڪڏهن اهي سيڙپڪاري ذريعي شهريت پروگرام کي بدنام ڪري سگهن ۽ ڊومينيڪا کي شهريت حاصل ڪرڻ لاءِ غيرپرڪشش هنڌ بڻائي سگهن، ته آمدني گهٽجي ويندي ۽ حڪومت ملڪ کي ٻيهر تعمير ڪرڻ جي قابل نه رهندي. يا پوءِ حڪومت کي ماڻهن تي ٽيڪس وڌائڻا پوندا؛ جنهن سان اها سندن نظر ۾ غيرمقبول ٿي ويندي.“[116] ان کان پوءِ ڊومينيڪا جي حڪومت سي بي آءِ فنڊن جي شفافيت بهتر ڪئي آهي. وزيراعظم اسڪريٽ جي 2018–2019ع بجيٽ خطاب موجب،[117] ٻيٽ جي سي بي آءِ پروگرام هڪ قومي صحت بيمه آزمائشي منصوبي جي ترقيءَ ۾ مدد ڪئي، جيڪو ڳڻتي جوڳين طبي حالتن ۾ مبتلا ڊومينيڪن ٻارن کي پرڏيهه ۾ علاج مهيا ڪري ٿو. ننڍي ڪيريبين ٻيٽ تي طوفان ماريا جي اثر سبب ڪيترائي رهواسي بي گهر ٿيڻ ڪري حڪومت 5,000 طوفان مزاحمتي گهر تعمير ڪرڻ جو واعدو ڪيو، جن مان پهرين 125 گهرن جي آبادي فيبروري 2019ع لاءِ مقرر هئي.[118] سي بي آءِ پروگرام ٻيٽ جي ماحولياتي سياحت واري شعبي جي ترقي ۽ روزگار پيدا ڪرڻ ۾ پڻ اهم مدد ڪئي آهي.[119] ان کان علاوه، اسڪريٽ انتظاميا نئين هوائي اڏي جي تعمير لاءِ هر مهيني 5 ملين اوڀر ڪيريبين ڊالر مخصوص ڪيا.[120][121]

فنانشل ٽائمز جي پروفيشنل ويلٿ مئنيجمينٽ اشاعت پنهنجي سالياني سي بي آءِ انڊيڪس ۾ ڊومينيڪا کي دنيا جو بهترين سيڙپڪاري ذريعي شهريت پروگرام قرار ڏنو.[122][123] رپورٽ موجب، سيڙپڪار ڊومينيڪا جي شهريت چونڊين ٿا ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي سيڙپڪاريءَ جي گهٽ ۾ گهٽ حد سڀ کان وڌيڪ سستي آهي ۽، جڏهن ته هر درخواست ڏيندڙ جي حفاظتي جاچ اڃا به انتهائي سخت آهي،[124] درخواست جو عمل سادو ۽ منظم آهي.[125]

سياحت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڊومينيڪا ۾ سياحت
باٽالي بي، ڊومينيڪا

ڊومينيڪا گهڻو ڪري آتش فشاني ٻيٽ آهي ۽ ان وٽ ٿورا سامونڊي ڪنارا آهن، جنهن سبب سياحت پاڙيسري ٻيٽن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهستي ترقي ڪئي آهي.[حوالو گهربل] تنهن هوندي به، ڊومينيڪا جا جبل، برساتي ٻيلا، مٺي پاڻيءَ جون ڍنڍون، گرم چشما، آبشار ۽ غوطه خوري جا هنڌ ان کي پرڪشش ماحولياتي سياحت جو ماڳ بڻائين ٿا. گاديءَ واري شهر روسو ۾ جديد جهاز بيهارڻ ۽ سامونڊي ڪناري جون سهولتون ترقي ڪرڻ کان پوءِ ڪروز جهازن جي اچ وڃ ۾ واڌ ٿي آهي.[26] 22 ڪيريبين ٻيٽن مان جن جي انگن اکرن جي نگراني ڪئي وئي، 2008ع ۾ ڊومينيڪا وٽ سڀ کان گهٽ سياح آيا، يعني 55,800 يا مجموعي جو 0.3 سيڪڙو. اهو هيٽي ويندڙ سياحن جي لڳ ڀڳ اڌ جي برابر هو.[126] ٻيٽ جي آتش فشاني نوعيت اسڪوبا غوطه خورن کي به پاڻ ڏانهن ڇڪي ٿي.

بنيادي ڍانچو

[سنواريو]

هوائي آمدرفت

[سنواريو]

هن وقت ٻيٽ تي ٻه هوائي اڏا ڪم ڪري رهيا آهن. مکيه هوائي اڏو ڊگلس-چارلس هوائي اڏو (آءِ اي ٽي اي هوائي اڏي جو ڪوڊ ڊي او ايم) آهي، جتان ميامي ۽ نيوارڪ لاءِ سڌيون اڏامون هلن ٿيون. اهو اتر-اوڀر سامونڊي ڪناري تي واقع آهي ۽ پورٽسمٿ کان گاڏيءَ ذريعي لڳ ڀڳ 45 منٽ، جڏهن ته روسو کان لڳ ڀڳ هڪ ڪلاڪ جي فاصلي تي آهي. رن وي جي ڊيگهه سبب ڊگلس-چارلس هوائي اڏو تجارتي جيٽ جهازن جي محدود استعمال لاءِ موزون آهي. ڊگلس-چارلس هوائي اڏي تي رن وي وڌائڻ ۽ خدمتن کي بهتر ڪرڻ وارو منصوبو لڳ ڀڳ 2006ع ۾ شروع ٿيو ۽ 2010ع ۾ مڪمل ٿيو. ٻيو هوائي اڏو ڪين فيلڊ هوائي اڏو (ڊي سي ايف) آهي، جيڪو ڏکڻ-اولهه سامونڊي ڪناري تي روسو کان لڳ ڀڳ 15 منٽن جي فاصلي تي آهي. ڪين فيلڊ هوائي اڏو بنيادي طور ملڪي، چارٽر ۽ عام هوابازيءَ جون اڏامون سنڀالي ٿو، ۽ ڊگلس-چارلس هوائي اڏي جي تجارتي خدمتن کي مڪمل ڪري ٿو. ٽيون، ڊومينيڪا بين الاقوامي هوائي اڏو، هن وقت ويسلي ۾ تعمير هيٺ آهي ۽ ان جي 2026ع ۾ مڪمل ٿيڻ جي اميد آهي.[127]

روڊ

[سنواريو]

ڊومينيڪا جو روڊ نيٽ ورڪ بنيادي طور سامونڊي ڪناري ۽ درياهي وادين سان گڏ هلي ٿو. مکيه روڊ ٻه لين شاهراهون آهن، جيڪي گاديءَ واري شهر روسو کي پورٽسمٿ سان (ايڊورڊ اوليور لي بلانڪ شاهراهه) ۽ ڊگلس-چارلس هوائي اڏي سان (ڊاڪٽر نڪولس ليورپول شاهراهه) ڳنڍين ٿيون. پورٽسمٿ کان روسو تائين گاڏيءَ جو سفر لڳ ڀڳ 45 منٽ وٺي ٿو. اهي مکيه روڊ 2010ع واري ڏهاڪي جي شروعات کان 2015ع تائين عوامي جمهوريه چين ۽ يورپي يونين جي مدد سان ٻيهر تعمير ڪيا ويا.[128][129] خانگي مني بسون عوامي آمدرفت واري نظام جو وڏو حصو آهن.[حوالو گهربل]

2015ع جي طوفاني طوفان ايريڪا دوران ٻوڏن ۽ زمين کسڪڻ سبب ڪيترن ئي روڊن جي سطح ۽ پلن کي نقصان پهتو، جن ۾ تازو مڪمل ٿيل ايڊورڊ اوليور لي بلانڪ شاهراهه (روسو–پورٽسمٿ) ۽ ڊاڪٽر نڪولس ليورپول شاهراهه (پون ڪاسي–ڊگلس-چارلس هوائي اڏو) پڻ شامل هئا. ان صورتحال کي بهتر ڪرڻ لاءِ حڪومت اعلان ڪيو ته روسو واديءَ ۾ ٽرافلگر آبشارن جي ڀرسان ووٽن واوين ۽ ايمشال ۾ هنگامي پل قائم ڪيا ويندا.[130] 2017ع جي طوفان ماريا پڻ روڊ نيٽ ورڪ کي نقصان پهچايو.

سائي توانائي

[سنواريو]

ڊومينيڪا جي بجليءَ واري شعبي ۾ پن بجلي، شمسي توانائي ۽ ارض حرارتي توانائي مان پيدا ٿيندڙ بجلي شامل آهي.[131] سيپٽمبر 2017ع ۾ طوفان ماريا جي تباهيءَ کان پوءِ ڊومينيڪا جي حڪومت چيو ته اها ارض حرارتي توانائيءَ ۾ سيڙپڪاري ڪندي. مارچ 2018ع جي شروعات ۾ ڊومينيڪا بين الاقوامي شمسي اتحاد جي فريم ورڪ معاهدي تي صحيحون ڪيون، جنهن جو مقصد ملڪ کي قابل تجديد توانائيءَ جي ذريعي بجلي فراهم ڪرڻ لاءِ شمسي توانائيءَ کي استعمال ڪرڻ هو.[132]

آبادي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڊومينيڪا جي آبادي
ڊومينيڪا
YearPop.±% p.a.
187127,178—    
188128,211+0.37%
189126,841−0.50%
190128,894+0.74%
191133,863+1.60%
192137,059+0.91%
194647,624+1.01%
196059,916+1.65%
197069,549+1.50%
198173,795+0.54%
199171,183−0.36%
200171,242+0.01%
201170,739−0.07%
Source: [7]

جون 1844ع جي آدمشماريءَ ۾ ڊومينيڪا جي آبادي 22,649 رڪارڊ ڪئي وئي.[133]

ڊومينيڪا جي گهڻن رهواسين جو نسل آفريقي آهي.[51] هتي وڌندڙ مخلوط نسل واري آبادي سان گڏ يورپي اصل جي هڪ ننڍڙي اقليت پڻ رهي ٿي، جيڪا گهڻو ڪري فرانسيسي ۽ برطانوي نوآبادڪارن جي اولاد تي مشتمل آهي، جڏهن ته آئرش نسل جا ڪجهه ماڻهو انهن معاهدي هيٺ نوڪرن جي اولاد آهن جيڪي هتي آندا ويا هئا. ٿوري تعداد ۾ لبناني، شامي ۽ اوڀر ايشيائي پڻ ٻيٽ تي رهن ٿا. ڊومينيڪا اوڀر ڪيريبين جو واحد ٻيٽ آهي جتي اڃا تائين ڪولمبس کان اڳ واري دور جي مقامي ڪاليناگو آبادي موجود آهي، جن کي اڳ ڪيريب چيو ويندو هو؛ پاڙيسري ٻيٽن تي انهن کي يا ته ختم ڪيو ويو يا اتان ڪڍيو ويو. 2014ع مطابق 3,000 کان وڌيڪ ڪاليناگو باقي هئا، جيڪي ڊومينيڪا جي اوڀر سامونڊي ڪناري تي اٺن ڳوٺن ۾ رهندا هئا. هي خاص ڪاليناگو علائقو، جنهن کي اڳ ڪيريب ريزرو چيو ويندو هو، 1903ع ۾ برطانوي تاج طرفان ڏنو ويو.[134]

ڊومينيڪا جي آباديءَ جي واڌ تمام سست آهي، جنهن جو بنيادي سبب ٻين ملڪن ڏانهن لڏپلاڻ آهي.

ڊومينيڪا ۾ سؤ سالا ماڻهن جو انگ نسبتاً گهڻو آهي. مارچ 2007ع ۾ ٻيٽ جي 70,000 رهواسين مان 22 ماڻهو 100 سالن يا ان کان وڌيڪ عمر جا هئا. اها شرح ترقي يافته ملڪن جي سراسري شرح کان ٽي ڀيرا وڌيڪ هئي. ان جا سبب راس يونيورسٽي اسڪول آف ميڊيسن ۾ تحقيق هيٺ آندا ويا.[135]

1832ع ۾ ڊومينيڪا کي جزوي طور ليوارڊ ٻيٽن جي وفاقي نوآباديءَ ۾ شامل ڪيو ويو. 1871ع ۾ اهو ليوارڊ ٻيٽن جي فيڊريشن جو مڪمل حصو بڻيو. شروعات کان ئي اهو تعلق غيرمعمولي هو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان کان اڳ ڊومينيڪا فيڊريشن جي ٻين وڌيڪ انگريزي ڳالهائيندڙ ٻيٽن جي سياسي يا ثقافتي روايتن ۾ حصو نه ورتو هو. ليوارڊ ٻيٽ طور، هزارين ايڪڙ ٻيلن سان ڍڪيل غيردعويٰ ڪيل زمين رکندڙ هي وڏو علائقو مونٽسيرات ۽ اينٽيگوا جي ماڻهن لاءِ کليل هو. 20هين صديءَ جي شروعات ۾ روزز لائيم جوس تيار ڪندڙ روزز ڪمپنيءَ ڏٺو ته ان جي پيداوار جي طلب مونٽسيرات مان فراهميءَ جي صلاحيت کان وڌي وئي آهي. ان صورتحال جي جواب ۾ ڪمپني ڊومينيڪا ۾ زمين خريد ڪئي ۽ مونٽسيرات جي زرعي مزدورن کي هتي منتقل ٿيڻ لاءِ همٿايو. نتيجي ۾ ڊومينيڪا ۾، خاص طور ويسلي ۽ ميريگوٽ ۾، هڪ ٻي لساني برادري اڀري، جيڪا ڪوڪوي جي نالي سان مشهور ٿي.

1902ع ۾، 8 مئي تي، مارٽينيڪ جو مائونٽ پيلي ٻرندڙ جبل ڦاٽو ۽ سينٽ پيئر شهر تباهه ٿي ويو. مارٽينيڪ جا پناهگير ٻيڙين ذريعي ڊومينيڪا جي ڏاکڻين ڳوٺن ۾ پهتا، ۽ انهن مان ڪجهه مستقل طور ٻيٽ تي رهي پيا.

ٻوليون

[سنواريو]

انگريزي ڊومينيڪا جي سرڪاري ٻولي آهي ۽ سڄي ملڪ ۾ ڳالهائي ۽ سمجهي وڃي ٿي. ان کان علاوه، ڊومينيڪن ڪريول، جيڪا فرانسيسي تي ٻڌل اينٽيلين ڪريول جي هڪ صورت آهي، وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃي ٿي. اها 1690ع کان ٻيٽ ڏانهن فرانسيسي لڏپلاڻ، ٻيٽ تي رهندڙ فرانسيسي ڪريول ڳالهائيندڙ اڪثريتي آبادي،[136] ۽ مارٽينيڪ ۽ گواڊيلوپ جي ٻن فرانسيسي ڳالهائيندڙ کاتن جي وچ ۾ ڊومينيڪا جي جاگرافيائي هنڌ سبب وجود ۾ آئي. 1979ع کان ڊومينيڪا فرانڪوفوني جو ميمبر آهي. ڊومينيڪن ڪريول خاص طور وڏي عمر واري نسل ۾ استعمال ٿئي ٿي، جيڪو پيٽوا ٻولي پڻ ڳالهائي ٿو. نوجوان نسل ۾ ڪريول جي استعمال ۾ گهٽتائي سبب ان جي استعمال کي وڌائڻ ۽ ملڪ جي تاريخ ۽ ثقافت جي هن منفرد حصي کي فروغ ڏيڻ لاءِ ڪوششون شروع ڪيون ويون آهن.

ڪريول سان گڏ ڪوڪوي، يا ڪاڪوي، نالي هڪ لهجو پڻ ڳالهايو وڃي ٿو.[137] اهو انگريزي بنياد واري پڊجن جو هڪ قسم آهي، جيڪو اينٽيگوا ۽ باربوڊا ڪريول ۽ ڊومينيڪن ڪريول جو ميلاپ آهي،[138] ۽ گهڻو ڪري اتر-اوڀر وارن ميريگوٽ ۽ ويسلي ڳوٺن ۾ مونٽسيرات ۽ اينٽيگوا مان آيل مهاجرن جي اولاد طرفان ڳالهايو وڃي ٿو. وقت سان گڏ گهڻيون پاڻ ۾ شاديون ٿيون آهن، پر اصل جي فرق جا نشان اڃا تائين موجود آهن.[139] ٻولين ۽ ثقافتي ورثي جي هن ميلاپ سبب ڊومينيڪا فرانسيسي ڳالهائيندڙ فرانڪوفوني ۽ انگريزي ڳالهائيندڙ دولت مشترڪه ٻنهي جو ميمبر آهي.

ڪاليناگو ٻولي، جنهن کي اگنيري پڻ چيو ويندو هو، تاريخي طور اراواڪن ٻولي هئي، جيڪا ليسر اينٽيلز جي ڪاليناگو ماڻهن طرفان ڳالهائي ويندي هئي. ڪاليناگو ڏاکڻين ليسر اينٽيلز، جهڙوڪ ڊومينيڪا، سينٽ ونسينٽ ۽ ٽرينيڊاڊ ۾ رهندا هئا، ۽ چيو وڃي ٿو ته هنن اهي علائقا اڳوڻن رهواسين اگنيري کان فتح ڪيا هئا. ڪاليناگو ٻولي لڳ ڀڳ 1920ع ڌاري ناپيد ٿي وئي، پر ان جي هڪ شاخ گريفونا جي صورت ۾، خاص طور وچ آمريڪا ۾، اڃا تائين زنده آهي.

مذهب

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڊومينيڪا ۾ مذهب
ڊومينيڪا ۾ روسو ڪيٿيڊرل

آباديءَ جو 61.4 سيڪڙو ڪيٿولڪ آهي،[4] جيتوڻيڪ تازن سالن ۾ ڪيترائي پروٽيسٽنٽ چرچ قائم ٿيا آهن.[140] لڳ ڀڳ 10–12 سيڪڙو آبادي ستين ڏينهن ايڊونٽسٽ فرقن مان ڪنهن هڪ سان تعلق رکي ٿي، جن ۾ ياهوي ڪانگريگيشن، چرچ آف گاڊ (سيونٿ ڊي) ۽ سيونٿ ڊي ايڊونٽسٽ چرچ شامل آهن.[141]

ايسوسيئيشن آف رليجن ڊيٽا آرڪائيوز موجب، 2010ع ۾ ورلڊ ڪرسچن ڊيٽابيس ٻڌايو ته سڀ کان وڏن غيرعيسائي مذهبي گروهن ۾ روحانيت شامل هئي، جنهن جا پيروڪار آباديءَ جو 2.6 سيڪڙو هئا؛ بهائي مذهب 1.7 سيڪڙو؛ ٻڌ ڌرم، هندومت ۽ اسلام هر هڪ 0.1 سيڪڙو؛ جڏهن ته چيني لوڪ مذهب ۽ نوان مذهب هر هڪ جا پيروڪار آباديءَ جي 0.1 سيڪڙو کان گهٽ هئا.

غيرمذهبي ماڻهو، يعني ملحد ۽ لاادري، آباديءَ جو 6.1 سيڪڙو آهن.[4]

ٻيٽ جو ٻيو نمبر وڏو شهر پورٽسمٿ، مسجد الانصار جو گهر آهي، جيڪا ڊومينيڪا ۾ تعمير ٿيندڙ پهرين مسجد هئي. اها مسجد اڳ راس يونيورسٽي اسڪول آف ميڊيسن ۾ پڙهندڙ مسلم شاگردن جي مدد سان تعمير ڪئي وئي، جيڪا هاڻي ٻي هنڌ منتقل ٿي چڪي آهي.[142]

تعليم

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڊومينيڪا ۾ تعليم

ڊومينيڪا ۾ سيڪنڊري اسڪول تائين تعليم لازمي آهي. پري اسڪول کان پوءِ شاگرد ڇهه يا ست سال پرائمري اسڪول ۾ پڙهن ٿا ۽ هڪ گڏيل داخلا امتحان جي بنياد تي سيڪنڊري اسڪول ۾ داخل ٿين ٿا. پنجن سالن کان پوءِ شاگرد ڪيريبين امتحاني ڪائونسل، جيڪا ڪيريبين ڪميونٽي جي 15 رڪني گڏيل تنظيم آهي، پاران ورتل ڪيريبين سيڪنڊري ايجوڪيشن سرٽيفڪيٽ جو امتحان ڏين ٿا.[143] هن امتحان جو وڌيڪ اعليٰ درجي وارو نسخو، ڪيپ، ٻن سالن جي ڪميونٽي ڪاليج جي تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ڏئي سگهجي ٿو. ٻيٽ جو پنهنجو ڊومينيڪا اسٽيٽ ڪاليج آهي، جنهن کي اڳ ڪلفٽن ڊوپني ڪميونٽي ڪاليج چيو ويندو هو.[144] ڪجهه ڊومينيڪن ڪيوبا جي حڪومت طرفان ڏنل اسڪالرشپن تي اتي جي يونيورسٽين ۾ پڙهن ٿا؛ ٻيا يونيورسٽي آف دي ويسٽ انڊيز يا برطانيا، آمريڪا ۽ ٻين ملڪن جي يونيورسٽين ۾ تعليم حاصل ڪن ٿا.

آرچبولڊ ٽراپيڪل ريسرچ اينڊ ايجوڪيشن سينٽر ڪليمسن يونيورسٽي جي ملڪيت هيٺ هڪ حياتياتي فيلڊ اسٽيشن آهي، جيڪا ڪين فيلڊ ۽ پون ڪاسي جي وچ ۾ اسپرنگ فيلڊ اسٽيٽ تي واقع آهي.[145] 2006ع ۾ آل سينٽس يونيورسٽي اسڪول آف ميڊيسن لوبيئر ۾ عارضي سهولتن ۾ کوليو،[146] ۽ بعد ۾ اهو روسو منتقل ٿيو. ماهوٽ ۾ هڪ سامونڊي حياتيات جو ادارو، انسٽيٽيوٽ فار ٽراپيڪل مرين ايڪالوجي، 2009ع ۾ بند ٿي ويو.

راس يونيورسٽي اسڪول آف ميڊيسن پورٽسمٿ ۾ واقع هئي. راس 1980ع واري ڏهاڪي کان ڊومينيڪا ۾ ڪم ڪري رهي هئي.[147] اڳ هر سال آمريڪا ۽ ڪينيڊا مان هڪ هزار طبي شاگرد راس يونيورسٽيءَ ۾ پڙهڻ لاءِ ايندا هئا، پر ڊومينيڪا ڪيمپس کي سامونڊي طوفان سبب وڏي نقصان کان پوءِ 2019ع جي بهار واري سيمسٽر جي شروعات ۾ ڪيمپس مستقل طور بارباڊوس منتقل ڪيو ويو.[148][149]

ڊومينيڪا لائبريري اينڊ انفارميشن سروس، ڊي ايل آءِ ايس، ملڪ جي شهرين جي تعليم ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي ۽ ٽن حصن ذريعي ڊومينيڪا جي آباديءَ کي خدمتون مهيا ڪري ٿي: عوامي لائبريري خدمتون، دستاويزي ۽ تحقيقي خدمتون، ۽ آرڪائيو خدمتون.[150] ادارو 1843ع ۾ پڙهڻ وارن ڪمرن جي کولڻ سان قائم ٿيو، جن مان وڪٽوريا ميموريل ڊومينيڪا جي پهرين عوامي لائبريري هئي.[150] جيڪو ڪم پڙهڻ واري ڪمري طور شروع ٿيو، اهو پوءِ عوامي لائبريري بڻيو، جيڪا شروعات ۾ مڪمل طور مفت نه هئي ۽ استعمال ڪندڙن کي رڪنيت جي فيس ادا ڪرڻي پوندي هئي. مذهبي ۽ سياسي اختلافن، عظيم معاشي بحران ۽ ٻن عالمي جنگين مان گذرڻ کان پوءِ لائبريري آخرڪار حڪومت جي سنڀال هيٺ آئي، جنهن ان جي سار سنڀال لاءِ فنڊ مخصوص ڪيا. ان جو انتظام تعليم ۽ انساني وسيلن جي ترقي واري وزارت ڪري ٿي.[150] ستم ظريفي اها آهي ته لائبريريءَ جي تاريخ جي شروعاتي مرحلن ۾ ”اڻسڌريل“ ۽ ”وحشي پيٽوا“ کي ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، جنهن ٻوليءَ کي هاڻي محفوظ ڪيو پيو وڃي. تنهن هوندي به، لائبريري ٻيٽ جي تمام وڏي اڻ پڙهيل آباديءَ جي شرح گهٽائڻ جو پنهنجو مقصد حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي.[151] تاريخي لائبريري 2018ع ۾ طوفان ماريا کان پوءِ ڊاهي وئي ۽ ان کي وڌيڪ جديد صورت ۾ ٻيهر تعمير ڪرڻ جو منصوبو آهي.

ڊومينيڪن ماڻھو

[سنواريو]
ڊومينيڪا جي اوڀر وارو ڪنارو جتي ڪيريب آبادي رھندڙ آھي

ھن ملڪ جي آبادي 2017 جي تخميني مطابق 73,897 آھي ۽ دنيا اندر آبادي ۾ ھن ملڪ جو شمار 202 نمبر تي ٿئي ٿو. آبادي جو 86.6 سيڪڙو ماڻهو آفريڪي نسلن وارا ڪارا آھن ، 9.1 سيڪڙو گاڏڙ ، 2.6 سيڪڙو مقامي ڪيريب آھن جيڪي ھتان جا اصل رھاڪو آھن. ھتان جي سرڪاري ٻولي انگريزي آھي. ٻي ٻولي فرينچ پيٽوئس آھي.. 61.4 سيڪڙو آبادي جو تعلق رومن ڪيٿولڪ مذھب سان آھي، 28.6 سيڪڙو پروٽيسٽنٽ آھن جن ۾ انجيلي فرقي، ستين ڏينھن وارا، بپٽسٽ، پينٽيڪوسٽل، ميٿڊسٽ، خدا جي چرچ، يھوا جا شاھد وغيره پڻ شامل آهن[21].

ثقافت

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ڊومينيڪا جي ثقافت ۽ ڊومينيڪا جي موسيقي

جڏهن يورپي آبادگار ٻيٽ تي پهتا، تڏهن ڊومينيڪا تي تاريخي طور اراواڪ (تائينو) ۽ ڪيريب (ڪاليناگو) قبيلا آباد هئا. ”ميسيڪر“ هڪ درياهه جو نالو آهي، جيڪو سينٽ ڪٽس تي انگريز آبادگارن هٿان مقامي ڳوٺاڻن جي وڏي پيماني تي قتل جي ياد سان لاڳاپيل آهي. بچي ويل ماڻهن کي جلاوطن ڪري ڊومينيڪا موڪليو ويو.[152] فرانسيسي ۽ برطانوي ٻنهي ٻيٽ تي دعويٰ ڪئي ۽ مزدوريءَ لاءِ آفريڪا مان غلام آندا. باقي بچيل ڪاليناگو ٻيٽ جي اوڀر سامونڊي ڪناري تي 3,700-ايڪڙ (15 km2) ايراضيءَ واري علائقي ۾ رهن ٿا. اهي پنهنجو سردار پاڻ چونڊين ٿا. ان تاريخي عمل جديد ثقافتي ميلاپ کي جنم ڏنو آهي.سانچو:Original research inline

موسيقي ۽ ناچ ڊومينيڪن ثقافت جا اهم پهلو آهن. سالياني آزاديءَ جي جشنن ۾ مختلف روايتي گيت ۽ ناچ پيش ڪيا ويندا آهن. 1997ع کان ڪريول ميلن جا هفتا پڻ منعقد ڪيا وڃن ٿا، جهڙوڪ ”ڪريول اِن دي پارڪ“ ۽ ورلڊ ڪريول ميوزڪ فيسٽيول.[وضاحت گهربل]

ڊومينيڪا 1973ع ۾ بين الاقوامي موسيقيءَ جي ميدان ۾ نمايان ٿيو، جڏهن گورڊن هينڊرسن ايگزايل ون نالي گروهه قائم ڪيو ۽ هڪ نئون موسيقي صنف وجود ۾ آيو، جنهن کي هن ”ڪيڊنس-ليپسو“ نالو ڏنو. ان جديد ڪريول موسيقيءَ لاءِ راهه هموار ڪئي. ٻين موسيقي صنفن ۾ ”جنگ پنگ“ ۽ ”ڪيڊنس“ شامل آهن. جنگ پنگ ۾ اڪارڊين استعمال ٿيندو آهي ۽ اها ٻيٽ جي مقامي موسيقي آهي. ڊومينيڪا جي موسيقي هيٽي، افرو-ڪيوبن، آفريقي ۽ يورپي روايتن جو ميلاپ آهي. سالن دوران مشهور فنڪارن ۾ چبي اينڊ دي مڊنائيٽ گروورز، بيلز ڪامبو، دي گيلارڊز، ڊبليو سي ڪي ۽ ٽرپل ڪي شامل رهيا آهن.

11هون ساليانو عالمي ڪريول ميوزڪ ميلو 2007ع ۾ منعقد ٿيو، جيڪو 3 نومبر تي برطانيا کان آزاديءَ جي ٻيٽ واري جشن جو حصو هو. آزاديءَ جا 30 سال مڪمل ٿيڻ جي موقعي تي هڪ سال ڊگهو ٻيهر گڏجڻ وارو جشن جنوري 2008ع ۾ شروع ٿيو.

ڊومينيڪا کي اڪثر اهڙي سماج طور ڏٺو وڃي ٿو جيڪو اجتماعيت کان انفراديت ڏانهن منتقل ٿي رهيو آهي. معيشت ترقي پذير آهي ۽ اڳ زراعت تي ڀاڙيندي هئي. اجتماعيت جا نشان ٻيٽ جي مختلف حصن ۾ پکڙيل ننڍن شهرن ۽ ڳوٺن ۾ ڏسي سگهجن ٿا.[وضاحت گهربل]

ناول نگار جين رِيس ڊومينيڪا ۾ ڄائي ۽ پلي بڑهي. ٻيٽ کي سندس سڀ کان مشهور ڪتاب وائيڊ سرگاسو سي ۾ اڻ سڌيءَ طرح پيش ڪيو ويو آهي. رِيس جي دوست، سياسي ڪارڪن ۽ ليکڪا فلس شانڊ آل فري، پنهنجي 1954ع جي ناول دي آرڪڊ هائوس جي ڪهاڻي ڊومينيڪا ۾ رکي.

والٽ ڊزني پڪچرز جي فلم پائريٽس آف دي ڪيريبين: ڊيڊ مينز چيسٽ، جيڪا سلسلي جي ٻي فلم هئي ۽ 2006ع ۾ جاري ٿي، جو وڏو حصو ڊومينيڪا ۾ فلمايو ويو، جيتوڻيڪ فلم ۾ ان کي ”پيليگوسٽو“ نالي هڪ فرضي ٻيٽ ڏيکاريو ويو. سلسلي جي ٽئين فلم ايٽ ورلڊز اينڊ (2007ع) جا ڪجهه منظر پڻ هتي فلمايا ويا.

کاڌا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڊومينيڪا جا کاڌا

ڊومينيڪا جا کاڌا ٻين ڪيريبين ٻيٽن، خاص طور جميڪا، سينٽ لوسيا ۽ ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو جي کاڌن سان مشابهت رکن ٿا. ٻين دولت مشترڪه ڪيريبين ٻيٽن وانگر، ڊومينيڪن ماڻهن به پنهنجي کاڌن کي هڪ الڳ مقامي انداز ڏنو آهي. ناشتو روزاني زندگيءَ جو اهم کاڌو آهي، جنهن ۾ عام طور سالٽ فش، خشڪ ۽ لوڻيل ڪوڊ مڇي، ۽ ”بيڪس“، يعني تريل اٽو، شامل هوندا آهن. سالٽ فش ۽ بيڪس گڏ ڪري اهڙو تيز تيار ٿيندڙ ناشتو ٺاهيو وڃي ٿو جيڪو سڄو ڏينهن کائي سگهجي ٿو؛ ڊومينيڪا جي گهٽين تي وڪڻندڙ اهي شيون رستي ويندڙ ماڻهن کي تريل ڪڪڙ، مڇي ۽ ميون ۽ ڏهيءَ جي ”سموڌين“ سان گڏ وڪڻن ٿا. ناشتي جي ٻين کاڌن ۾ مڪئي جي اٽي جي دليي شامل آهي، جيڪا سنهي مڪئي جي اٽي يا پولينٽا، کير يا ڳاڙهي کير، ۽ مٺو ڪرڻ لاءِ کنڊ سان تيار ڪئي وڃي ٿي. برطانوي اثر رکندڙ روايتي طعام، جهڙوڪ آنا ۽ ٽوسٽ، پڻ مشهور آهن، جيئن تريل مڇي ۽ پلانٽين.[حوالو گهربل]

عام ڀاڄين ۾ پلانٽين، ٽينيا، جيڪا هڪ پاڙ واري ڀاڄي آهي، مٺو پٽاٽو، پٽاٽو، چانور ۽ مٽر شامل آهن. گوشت ۽ پکين مان عام طور ڪڪڙ، ڳئون جو گوشت ۽ مڇي کاڌي وڃي ٿي. انهن کي اڪثر بصر، گاجر، ٿوم، ادرڪ ۽ جڙي ٻوٽين سان اسٽيو طور تيار ڪيو وڃي ٿو. ڀاڄين ۽ گوشت کي ڳاڙهو ڪري هڪ گاڙهو ۽ ذائقي دار ساس تيار ڪيو وڃي ٿو. مشهور طعامن ۾ چانور ۽ مٽر، برائون اسٽيو چڪن، اسٽيو ٿيل ڳئون جو گوشت، تريل ۽ اسٽيو ٿيل مڇي، ۽ مختلف قسم جا ڳرا مڇيءَ جا شوربا ۽ سوپ شامل آهن.[حوالو گهربل] انهن ۾ ڊمپلنگ، گاجر ۽ پاڙن واريون ڀاڄيون شامل ڪيون وڃن ٿيون.

رانديون

[سنواريو]

ڪرڪيٽ ٻيٽ تي هڪ مشهور راند آهي، ۽ ڊومينيڪا ويسٽ انڊيز ڪرڪيٽ ٽيم جي حصي طور ٽيسٽ ڪرڪيٽ ۾ حصو وٺي ٿو. ويسٽ انڊيز جي گهريلو فرسٽ ڪلاس ڪرڪيٽ ۾ ڊومينيڪا ونڊورڊ ٻيٽ ڪرڪيٽ ٽيم جي حصي طور کيڏي ٿو، جيتوڻيڪ جاگرافيائي طور ان کي اڪثر ليوارڊ ٻيٽ جو حصو سمجهيو وڃي ٿو. ان جو سبب اهو آهي ته 1940ع کان آزاديءَ تائين اهو برطانوي ونڊورڊ ٻيٽ نوآباديءَ جو حصو رهيو، ۽ ان جي ڪرڪيٽ فيڊريشن اڃا تائين ونڊورڊ آئلينڊز ڪرڪيٽ بورڊ آف ڪنٽرول جو حصو آهي.

24 آڪٽوبر 2007ع تي 8,000 تماشائين جي گنجائش وارو ونڊسر ڪرڪيٽ اسٽيڊيم عوامي جمهوريه چين جي حڪومت طرفان اي سي ڊالر 33 ملين، يعني يو ايس ڊالر 17 ملين ۽ يورو 12 ملين، جي امداد سان مڪمل ڪيو ويو.

نيٽ بال، باسڪيٽ بال، رگبي، ٽينس ۽ ايسوسيئيشن فٽبال جي مقبوليت وڌي رهي آهي.

بين الاقوامي فٽبالر جوليئن ويڊ، جيڪو 2021ع تائين ڊومينيڪا جو سڀ کان وڌيڪ گول ڪندڙ رانديگر هو، اسڪاٽلينڊ ۾ بريچن سٽي ايف سي لاءِ کيڏي ٿو.[153]

2014ع سياري اولمپڪس دوران گيري ڊي سلوسٽري ۽ اينجلا مورون ڊي سلوسٽري نالي مڙس ۽ زال جي ٽيم ڊومينيڪن شهريت لاءِ رجسٽر ٿيڻ ۽ ترتيبوار مردن جي 15 ڪلوميٽر ۽ عورتن جي 10 ڪلوميٽر ڪراس ڪنٽري اسڪائينگ مقابلن ۾ حصو وٺڻ لاءِ يو ايس ڊالر 175,000 خرچ ڪيا. اينجلا پنهنجي ريس شروع نه ڪئي، جڏهن ته گيري پنهنجي ريس ۾ ڪجهه سئو ميٽرن کان پوءِ دستبردار ٿي ويو. 2022ع مطابق اهي ڊومينيڪا جا واحد سياري اولمپڪ رانديگر آهن.[154]

ايٿليٽ جيروم رومين 1995ع عالمي ائٿليٽڪس چيمپئن شپ جي ٽرپل جمپ مقابلي ۾ ڪانسي جو تمغو حاصل ڪيو. هن 1996ع اولمپڪ رانديون جي فائنل لاءِ پڻ ڪواليفاءِ ڪيو؛ جيتوڻيڪ زخمي ٿيڻ سبب کيس مقابلي مان دستبردار ٿيڻو پيو، پر 2024ع تائين سندس 12هين پوزيشن اولمپڪس ۾ ڪنهن ڊومينيڪن رانديگر جي بهترين ڪارڪردگي هئي.[155]

اولمپڪ اسپرنٽر ڪرس لائيڊ 2007ع پين آمريڪن رانديون ۾ 400 ميٽر ڊوڙ ۾ ڪانسي جو تمغو حاصل ڪيو.[156]

اولمپڪ ٽرپل جمپ رانديگرياڻي ٿيا لافونڊ 2018ع دولت مشترڪه رانديون ۾ تمغو کٽيندڙ ڊومينيڪا جي پهرين رانديگرياڻي بڻجي،[157] ۽ 2024ع سمر اولمپڪس ۾ سون جو تمغو حاصل ڪري ملڪ جو پهريون اولمپڪ تمغو به کٽيو.[158]

ميڊيا

[سنواريو]

ڊومينيڪا جون ٻه اهم اخبارون دي سن[159] ۽ دي ڪرانيڪل آهن، جڏهن ته ٻه قومي ٽيليويزن اسٽيشنون پڻ موجود آهن. ريڊيو اسٽيشنن ۾ ڊومينيڪا براڊڪاسٽنگ ڪارپوريشن شامل آهي، جڏهن ته آزاد ريڊيو اسٽيشنون وقت بوقت قائم ۽ بند ٿينديون رهن ٿيون. ڊيجي سيل ۽ فلو ٻيٽ تي ڊومينيڪا جي وائرليس صارفن لاءِ موبائل فون خدمتون هلائين ٿيون. تاريخي اخبارن ۾ دي ڊومينيڪن، دي ڊومينيڪا گارڊين[160] ۽ ڊومينيڪا ڪالونسٽ شامل آهن، جيڪي ڪيريبين ڊجيٽل لائبريري ۾ مفت دستياب آهن.

مشهور شخصيتون

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "قومي نشان". dominica.gov.dm. ڊومينيڪا جي حڪومت. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 May 2020 تي محفوظ ڪيل. 25 September 2015 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ "ڊومينيڪا قومي آدمشماري رپورٽ 2000، آدمشماري ۽ رهائشي گهرن جي ڳڻپ ذيلي منصوبو" (PDF). caricomstats.org. اصل نسخو (PDF) مان 5 February 2018 تي محفوظ ڪيل. 29 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ "ڊومينيڪا ۾ مذهب | پيو-جي آر ايف". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 12 January 2022 تي حاصل ڪيل.
  4. 1 2 3 4 5 6 "ڊومينيڪا". دي ورلڊ فيڪٽ بڪ (انگريزي ۾). آمريڪا: مرڪزي انٽيليجنس ايجنسي. 2025-05-21. اصل نسخو مان 18 January 2026 تي محفوظ ڪيل. 2025-05-26 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "ڊومينيڪا". clgf.org.uk. دولت مشترڪه مقامي حڪومت فورم. 2025-05-27 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "World Population Prospects: The 2017 Revision". ESA.UN.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. 10 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  7. 1 2 3 "2011ع آدمشماري ۽ رهائشي گهرن جي ڳڻپ" (PDF). dominica.gov.dm. ڊومينيڪا جي حڪومت. اصل نسخو (PDF) مان 8 June 2019 تي محفوظ ڪيل. 29 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  8. 1 2 3 4 "ڊومينيڪا". بين الاقوامي مالياتي فنڊ. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 January 2020 تي محفوظ ڪيل. 1 November 2018 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "انساني ترقي رپورٽ 2023/2024" (انگريزي ۾). گڏيل قومن جو ترقياتي پروگرام. 26 May 2025. 25 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ "ڊومينيڪا بابت 11 حقيقتون جيڪي توهان کي حيران ڪنديون". ڊسڪور ڊومينيڪا (انگريزي ۾). سياحت واري وزارت. 2020-02-24. اصل نسخو مان 2023-02-24 تي محفوظ ڪيل. 2023-04-06 تي حاصل ڪيل.
  11. 1 2 Monkey (12 November 2014). "ڊومينيڪا جو صحيح اچار ڪرائڻ لاءِ هڪ عورت جي جدوجهد". دي گارڊين. 2020-08-31 تي حاصل ڪيل.
  12. 1 2 "ڊومينيڪا بابت ڄاڻو". اي ورچوئل ڊومينيڪا. n.d. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 September 2020 تي محفوظ ڪيل. 2020-08-31 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "ڊومينيڪا – اچار". ميڪملن ڊڪشنري. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 2020-08-31 تي حاصل ڪيل.
  14. 1 2 3 4 "1978ع جو ڊومينيڪا جو آئين، 1984ع تائين ترميمن سميت". ڪانسٽيٽيوٽ. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 2016-07-20 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ Evans, P. C.; Honychurch, L. (1989). ڊومينيڪا: ڪيريبين جو قدرتي ٻيٽ. هينسب. اصل نسخو مان 24 April 2021 تي محفوظ ڪيل.
  16. ↑ "واڱڻائي رنگ وارا ملڪي جهنڊا". ورلڊ ائٽلس. 18 December 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 May 2020 تي محفوظ ڪيل. 3 April 2019 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ "ڪيترن قومي جهنڊن ۾ واڱڻائي رنگ استعمال نه ٿيڻ جو حقيقي سبب". ٽپ هيرو (آمريڪي انگريزي ۾). 2017-11-20. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 2021-11-29 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "ڊسڪور ڊومينيڪا: اسان جي ڪيريبين ٻيٽ جو تعارف". dominica.dm. اصل نسخو مان 23 September 2010 تي محفوظ ڪيل. 2010-06-27 تي حاصل ڪيل.
  19. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 "ڊومينيڪا". انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 29 June 2019 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ Whitley, David (29 January 2016). "اهي 22 هنڌ جن جا نالا شايد توهان غلط اچاريندا آهيو". اسٽف. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 February 2022 تي محفوظ ڪيل. 2020-08-31 تي حاصل ڪيل.
  21. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "ڊومينيڪا". دي ورلڊ فيڪٽ بڪ (انگريزي ۾). مرڪزي انٽيليجنس ايجنسي. 14 August 2026 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ Rolle, Dian (May 4, 2021). "تبصرو: نئين سڃاڻپ جو وقت اچي ويو آهي". ڊومينيڪا نيوز آن لائن. May 29, 2023 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ "ڇا اسان کي ڊومينيڪا جو نالو بدلائي وائتوڪوبولي رکڻ گهرجي؟". دي سن. November 1, 2014. May 15, 2026 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ Holahan, David (January 18, 2009). اڻانگو ڊومينيڪا خراب ٿيل سنِيكرن جي قيمت جي لائق. بوسٽن گلوب.
  25. ↑ "ڇا توهان برطانوي پاسپورٽ ڊومينيڪا رياست ڏٺو آهي؟ برطانوي پاسپورٽ ڊومينيڪا رياست بابت ڄاڻو". bprol.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 22 March 2026 تي حاصل ڪيل.
  26. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "پسمنظر نوٽ: ڊومينيڪا". آمريڪا جو پرڏيهي معاملن وارو کاتو (July 2008). سانچو:PD-notice
  27. ↑ P.C. Emmer & BW Highman, (1999) ڪيريبين جي عام تاريخ: ڪيريبين جي طريقيڪار ۽ تاريخ نگاري، جلد 6، ص. 637
  28. ↑ "ڊومينيڪا جي تاريخ جون اهم تاريخون". لينڪس هونيچرچ. 1990-07-05. اصل نسخو مان 30 August 2013 تي محفوظ ڪيل. 2013-09-29 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "جينس: ڊومينيڪا اسٽيٽ جا دستاويز". janus.lib.cam.ac.uk. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 September 2017 تي محفوظ ڪيل. 19 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ برطانوي علائقن ۾ غلاميءَ جي خاتمي لاءِ لنڊن سوسائٽي (1831). غلامي مخالف ماهوار رپورٽر، جلد 3. برطانوي علائقن ۾ غلاميءَ جي خاتمي ۽ گهٽتائي لاءِ لنڊن سوسائٽي. ص. 211.
  31. ↑ "غلاميءَ جي خاتمي وارو قانون 1833ع؛ سيڪشن 64". 28 August 1833. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 May 2008 تي محفوظ ڪيل. 3 June 2008 تي حاصل ڪيل.
  32. ↑ "ڊومينيڪا ٽرمينيشن آف ايسوسيئيشن آرڊر 1978". legislation.gov.uk. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 1 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ Lawrence, Miles (1979). "طوفان ڊيوڊ جي شروعاتي رپورٽ، صفحو 3". نيشنل هريڪين سينٽر. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 5 October 2010 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ Goldman, Lawrence (2013). آڪسفورڊ ڊڪشنري آف نيشنل بايوگرافي 2005–2008 (انگريزي ۾). آڪسفورڊ: آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس. ص. 210. ISBN 9780199671540. 2026-05-19 تي حاصل ڪيل – گوگل بڪس وسيلي.
  35. 1 2 "ڊومينيڪا بغاوت ۾ ڪردار ادا ڪرڻ تي اڳوڻو ڪمانڊر ڦاسي ڏنو ويو". نيو يارڪ ٽائمز. 9 August 1986. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 February 2012 تي محفوظ ڪيل. 26 August 2009 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ "ڪيريبين ٻيٽ – علائقائي سلامتي جا خطرا، 1970–81". country-data.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 December 2016 تي محفوظ ڪيل. 2010-06-27 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ "اسٽيورٽ بيل، بيو آف پگز". amazon.com. اصل نسخو مان 11 August 2023 تي محفوظ ڪيل. رٿيل بغاوت جي ڪهاڻي پيش ڪري ٿو.
  38. ↑ Woodward, Bob (2012) [1987]. ويل: سي آءِ اي جون ڳجهيون جنگيون 1981–1987. نيو يارڪ: سائمن اينڊ شسٽر. ص. 290, 300. ISBN 978-1-4165-5279-6.
  39. ↑ "روزي ڊگلس". mathaba.net. اصل نسخي مان 4 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2018 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ "جڏهن وزيراعظم پيئر چارلس وفات ڪئي". دي سن. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 September 2020 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2022 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ "آءِ ايف اي ايس اليڪشن گائيڊ | چونڊون: ڊومينيڪا پارلياماني چونڊون، 5 مئي 2005ع". electionguide.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 October 2022 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2022 تي حاصل ڪيل.
  42. ↑ "ڊومينيڪا بابت آمريڪي پرڏيهي معاملن واري کاتي جو پسمنظر نوٽ". state.gov. آمريڪا: پرڏيهي معاملن وارو کاتو. 2013-02-07. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 June 2019 تي محفوظ ڪيل. 2013-09-29 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ "عام چونڊن جا نتيجا – 8 ڊسمبر 2014ع". caribbeanelections.com. اصل نسخو مان 1 May 2019 تي محفوظ ڪيل.
  44. ↑ "چارلس اينجلو ساورين ڊومينيڪا جي اٺين صدر طور حلف کنيو". news.gov.dm. ڊومينيڪا جي حڪومت. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 October 2022 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2022 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ "طوفان ماريا ڊومينيڪا کي "تباهه" ڪري ڇڏيو: وزيراعظم". بي بي سي نيوز. 19 September 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 19 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ "ڊومينيڪا جي تباهي سامهون آئي، جاني نقصان ۽ "90 سيڪڙو عمارتون تباهه"". wicnews.com. ڊبليو آءِ سي نيوز. 19 September 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2020 تي محفوظ ڪيل. 19 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  47. 1 2 Handy, Gemma (25 September 2017). "طوفان ماريا کان پوءِ ڊومينيڪا سوڳوار". بي بي سي نيوز. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 July 2019 تي محفوظ ڪيل. 21 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ "صدر ٻيهر چونڊيو ويو، مخالف ڌر واڪ آئوٽ ڪيو". اينٽيگوا نيوز روم. 2 October 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2022 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ Sorhaindo, Rupert (10 December 2019). "ڊومينيڪا جي 2019ع جي عام چونڊن جي نتيجن تي ويچار". ڪيريبين نيوز گلوبل. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 5 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ "ڊي او سي صدر بلي ڊاڪٽرَو قومي ٽيم جي دولت مشترڪه راندين واري ڪارڪردگيءَ تي خوشيءَ جو اظهار ڪيو". q95sa.com (انگريزي ۾). روسو، ڊومينيڪا: ڊبليو آءِ سي اي / ڪيو 95 ايف ايم ريڊيو. اصل نسخو مان 8 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2022 تي حاصل ڪيل.
  51. 1 2 "ڊومينيڪا | حقيقتون، جاگرافي، تاريخ ۽ دلچسپ هنڌ". britannica.com (انگريزي ۾). 2025-04-05. 2025-05-02 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "superficie".
  53. ↑ "ڊومينيڪا: معيشت". britannica.com (انگريزي ۾). 2025-04-05. 2025-05-02 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ سانچو:Cita web
  55. ↑ "ٻن ٻيهر گڏجاڻين جي وچ ۾: بوائلنگ ڍنڍ، 1988ع کان 2008ع". dominica.gov.dm. ڊومينيڪا جي حڪومت. اصل نسخو مان 2016-01-21 تي محفوظ ڪيل. 2010-06-27 تي حاصل ڪيل.
  56. ↑ Thompson, Keith (2010). ڪيريبين ۾ زندگي. نيو آفريڪا پريس. ص. 288, 173. ISBN 978-9987160150. سانچو:ASIN.
  57. ↑ Dinerstein, Eric; Olson, David; Joshi, Anup; Vynne, Carly; Burgess, Neil D.; Wikramanayake, Eric; Hahn, Nathan; Palminteri, Suzanne et al. (2017). "زميني دنيا جي اڌ حصي جي تحفظ لاءِ ماحولياتي علائقن تي ٻڌل طريقو". بايو سائنس 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. ISSN 0006-3568. PMID 28608869.
  58. ↑ "مورن ٽروا پيتون قومي پارڪ". whc.unesco.org. يونيسڪو. 7 December 1997. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 July 2010 تي محفوظ ڪيل. 2010-06-27 تي حاصل ڪيل.
  59. ↑ "ڪاليبشي سامونڊي ڪناري جو تصويري سير". calibishiecoast.com. اصل نسخو مان 27 May 2017 تي محفوظ ڪيل. 2013-09-29 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ سانچو:Cita web
  61. ↑ Grantham, H. S.; Duncan, A.; Evans, T. D.; Jones, K. R.; Beyer, H. L.; Schuster, R.; Walston, J.; Ray, J. C. et al. (2020). "ٻيلن ۾ انساني تبديليءَ جو مطلب آهي ته باقي ٻيلن مان رڳو 40 سيڪڙو ۾ اعليٰ ماحولياتي سالميت موجود آهي – اضافي مواد". نيچر ڪميونيڪيشنز 11 (1): 5978. doi:10.1038/s41467-020-19493-3. ISSN 2041-1723. PMID 33293507. Bibcode: 2020NatCo..11.5978G.
  62. ↑ {{safesubst:#if:{{subst:ns:0}} | [https://crisis24.garda.com/fr/perspectives-renseignements/renseignements/rapports-nationaux/dominique "Dominique, Océanie | Info-pays | Crisis24"]. access-date=2023-02-14. {{cite web}}: Check date values in: |date= (مدد); Cite has empty unknown parameters: |urltrad=, |dead-url=, |chapterurl=, |subscription=, and |coauthors= (مدد); Missing pipe in: |date= (مدد); Text "{{cite web|title=Dominique, Océanie | Info-pays | Crisis24|url=https://crisis24.garda.com/fr/perspectives-renseignements/renseignements/rapports-nationaux/dominique|website=crisis24.garda.com}}" ignored (مدد)
  63. 1 2 3 4 5 Holahan, David (January 18, 2009). Rugged Dominica worth the ruined sneakers. Boston Globe. حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; name ":1" defined multiple times with different content.
  64. ↑ سانچو:Cita web
  65. 1 2 3 4 5 6 This article incorporates text from this source, which is in the public domain: Martin, Atherton (1987). "Dominica: Geography". In Meditz, Sandra W.; Hanratty, Dennis M. (eds.). Islands of the Commonwealth Caribbean: a regional study. Washington, D.C.: Federal Research Division, Library of Congress. pp. 267–270. OCLC 49361510.
  66. ↑ سانچو:Cita web
  67. 1 2 سانچو:Cita web
  68. ↑ "طوفان ۾ فوتگين جو انگ 30 کان وڌڻ بعد ڊومينيڪا جي مدد جي اپيل". ياهو نيوز. 1 September 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 October 2015 تي محفوظ ڪيل. 2015-10-04 تي حاصل ڪيل.
  69. ↑ "تڪڙو نقصان ۽ اثرن جو جائزو: طوفاني طوفان ايريڪا" (PDF). ڊومينيڪا جي حڪومت. 25 September 2015. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 5 October 2015 تي محفوظ ڪيل. 2015-10-04 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ سانچو:Cita web
  71. ↑ The Twillingate Sun, February 10, 1881.
  72. ↑ سانچو:Cita web
  73. ↑ "ڊومينيڪا جي پکين جي فهرست - دنيا جي پکين جون فهرستون". avibase.bsc-eoc.org. 2026-04-22 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ سانچو:Cita web
  75. ↑ Richmond, Neil D. (1966). "گواڊيلوپ ۽ ڊومينيڪا جا انڌا نانگ، ٽائفلپس، هڪ نئين جنس جي وضاحت سميت". هرپيٽولوجيڪا 22 (2): 129–132. ISSN 0018-0831. https://www.jstor.org/stable/3890900.
  76. ↑ "بوا نيبيولوسا". reptarium.cz. ريپٽائل ڊيٽابيس. 2026-04-22 تي حاصل ڪيل.
  77. ↑ Bullock, D.J.; Evans, Peter G.H. (1990). "ڊومينيڪا، ويسٽ انڊيز ۾ زميني ريڙهه وارن جي ورڇ، گهاٽائي ۽ حياتياتي وزن". جرنل آف زولاجي 222 (3): 421–43. doi:10.1111/j.1469-7998.1990.tb04042.x. https://archive.org/details/sim_journal-of-zoology_1990-11_222_3/page/421.
  78. ↑ Crask, Paul (2007). ڊومينيڪا. انگلينڊ: براڊٽ ٽريول گائيڊز. ص. 21. ISBN 978-1-84162-217-0.
  79. ↑ Malhotra, Anita; Thorpe, Roger S.; Hypolite, Eric; James, Arlington (2007). "دولت مشترڪه ڊومينيڪا، ويسٽ انڊيز جي هرپيٽو فونا جي حالت بابت رپورٽ". اپلائيڊ هرپيٽولوجي 4 (2): 182. doi:10.1163/157075407780681365.
  80. ↑ van den Burg, Matthijs P.; Brisbane, Jeanelle L. K.; Knapp, Charles R. (14 October 2019). "طوفان کان پوءِ جي امداد دولت مشترڪه ڊومينيڪا، ويسٽ انڊيز ۾ ٻن حملي آور پرڏيهي مهره دار جنسن جي داخلا ۽ قيام کي آسان بڻائي ٿي". بايولاجيڪل انويژنز 22 (2): 195–203. doi:10.1007/s10530-019-02107-5. ISSN 1387-3547.
  81. ↑ "ڊومينيڪا، ويسٽ انڊيز جي ليسر اينٽيلين اگوانا جي چرپر ۽ آکيرا ٺاهڻ: تحفظ لاءِ اثر". ڪنزرويشن ايويڊنس. 2026-04-22 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ Hoyt, Erich (2012). "سامونڊي علائقو 7: وسيع ڪيريبين". وهيلن، ڊولفنن ۽ پورپوئسن لاءِ سامونڊي محفوظ علائقا: سيٽيشين رهائشگاهن جي تحفظ ۽ منصوبابندي لاءِ عالمي دستياب (انگريزي ۾). لنڊن: روٽليج. ISBN 978-1-136-53830-8 – گوگل بڪس وسيلي.
  83. ↑ "ڊومينيڪا". وهيل واچنگ هينڊ بڪ (انگريزي ۾). بين الاقوامي وهيلنگ ڪميشن. 2026-04-22. 2026-04-22 تي حاصل ڪيل.
  84. ↑ "ڊومينيڪا جون ڊولفن: جنسون ۽ حقيقتون". dom767.com (آمريڪي انگريزي ۾). 2026-04-22 تي حاصل ڪيل.
  85. ↑ Crask, Paul (2023-12-06). ڊومينيڪا (انگريزي ۾). براڊٽ ٽريول گائيڊز. ISBN 978-1-80469-102-1 – گوگل بڪس وسيلي.
  86. ↑ سانچو:Cita web
  87. ↑ "چار ڪيريڪام ملڪ مڪمل آزاد اچ وڃ شروع ڪندا". pressoffice.gov.bz (Press release). بيلز حڪومت جي پريس آفيس.
  88. ↑ Keme-Palacio, Benita (2025-10-01). "چار ڪيريڪام ملڪن وچ ۾ تاريخي آزاد اچ وڃ شروع". greaterbelize.com. گريٽر بيلز ميڊيا.
  89. ↑ "ڪيريڪام ۾ آزاد اچ وڃ اچي رهي آهي: ڪيريبين جون گڏيل رياستون به ان جي پيروي ڪن". بارباڊوس ٽوڊي. 2025-07-16.
  90. ↑ Austin, Timothy (2025-09-19). "بارباڊوس، بيلز، ڊومينيڪا ۽ سينٽ ونسينٽ ۽ گريناڊينز مڪمل آزاد اچ وڃ لاءِ انتظامي نظام لاڳو ڪندا". caricom.org. ڪيريبين ڪميونٽي. 2026-05-19 تي حاصل ڪيل.
  91. ↑ "ڪيريڪام سربراهي اجلاس | بارباڊوس، بيلز، سينٽ ونسينٽ ۽ گريناڊينز ۽ ڊومينيڪا آڪٽوبر ۾ مڪمل آزاد اچ وڃ لاڳو ڪندا". جميڪا گلينر. 2025-07-08.
  92. ↑ "جائزو: فوج کان سواءِ 26 ملڪ". demilitarisation.org. امن جي ترقي لاءِ شراڪتي ادارو. 2026-03-05 تي حاصل ڪيل.
  93. ↑ "خاص سروس يونٽ". cdpf.gov.dm. دولت مشترڪه ڊومينيڪا پوليس فورس. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 21 June 2021 تي حاصل ڪيل.
  94. ↑ "جدول: دفاعي فورس جو مشن". ڪيريبين: انگريزي ڳالهائيندڙ ڪيريبين ۾ دفاع ۽ سلامتي — سهڪار ڏانهن رستا (PDF). 2010. ص. 113 – resdal.org وسيلي.
  95. ↑ Avery, Daniel (4 April 2019). "اهي 71 ملڪ جتي هم جنس پرستي غيرقانوني آهي". نيوزويڪ. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 16 August 2019 تي حاصل ڪيل.
  96. ↑ "رياستي سرپرستي هيٺ هم جنس پرستيءَ خلاف رويو". ilga.org. بين الاقوامي ليزبين، گي، بائي سيڪشوئل، ٽرانس ۽ انٽرسڪس ايسوسيئيشن. 2019-03-20. اصل نسخو مان 2020-02-08 تي محفوظ ڪيل. 16 August 2019 تي حاصل ڪيل.
  97. ↑ Stewart, Colin (2024-04-22). "ڊومينيڪا جي عدالت هم جنس جنسي عمل خلاف قانون ختم ڪري ڇڏيو" (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 April 2024 تي محفوظ ڪيل. 2024-04-24 تي حاصل ڪيل.
  98. ↑ Davis, Alys (2024-04-23). "ڊومينيڪا هاءِ ڪورٽ هم جنس لاڳاپن تي پابندي ختم ڪري ڇڏي". بي بي سي. اصل نسخو مان 2024-04-23 تي محفوظ ڪيل. 23 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  99. ↑ Mitchell, Carlyle L.; Gold, Edgar (1983). ڊومينيڪا ۾ ماهيگيريءَ جي ترقي: سمنڊ جي نئين قانون جي اثرن ۽ حڪمت عملين جو جائزو. اوشن اسٽڊيز پروگرام، ڊلهائوسي يونيورسٽي. ص. 41. ISBN 978-0-7703-0280-1 – گوگل بڪس وسيلي.
  100. ↑ "مواصلاتي انتظام جو نائب وزارت". minci.gob.ve. اصل نسخو مان 2011-07-16 تي محفوظ ڪيل. 2009-09-13 تي حاصل ڪيل.
  101. ↑ "ڊومينيڪا". آمريڪي پرڏيهي معاملن وارو کاتو. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 October 2020 تي محفوظ ڪيل. 4 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ "ورلڊ بئنڪ "هڪ نظر ۾"" (PDF). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 3 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2009 تي حاصل ڪيل.
  103. ↑ Barkham, Patrick (5 March 1999). "ڪيلي جي واپاري جنگ جي وضاحت". دي گارڊين. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 4 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  104. ↑ "ڪيلي جي جنگ 20 سالن کان پوءِ ختم". بي بي سي نيوز. 8 November 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 4 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  105. ↑ Schwartz, Elaine (26 June 2018). "يورپي يونين ۽ آمريڪا ڪيلي جي واپاري جنگ ڪيئن وڙهي". ايڪون لائيف. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 16 July 2021 تي حاصل ڪيل.
  106. ↑ "ڪيلي جي جنگن جو خاتمو: ڪير کٽي ٿو ۽ ڪير هارائي ٿو؟". europa.eu. يورپي پارليامينٽ. 24 January 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 4 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  107. ↑ ڊومينيڪا سي آءِ پي لاءِ فيس ۾ واڌ ناهي آرڪائيو ڪيا ويا 17 September 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. ntltrust.com (2016-7-28)
  108. ↑ "ڊومينيڪا، ڪووڊ کان نه ڊڄندي، پهريون ڊگهي فاصلي وارو هوائي اڏو تعمير ڪندو". ڪيپا - سينٽر فار ايويئيشن. 31 October 2020. اصل نسخو مان 4 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 20 May 2026 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ "ناڻي واري وزارت". mf.gov.pl. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 January 2016 تي محفوظ ڪيل. 2013-09-29 تي حاصل ڪيل.
  110. ↑ "اقتصادي تنوع فنڊ". cbiu.gov.dm (آمريڪي انگريزي ۾). دولت مشترڪه ڊومينيڪا جي حڪومت. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 2018-11-30 تي حاصل ڪيل.
  111. ↑ "ڊومينيڪا سيڙپڪاري ذريعي شهريت يونٽ". دولت مشترڪه ڊومينيڪا جي حڪومت. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 16 July 2021 تي حاصل ڪيل.
  112. ↑ "عملدارن موجب ڊومينيڪا جو شهريت پروگرام "ايف ڊي آءِ جو مکيه ذريعو"". ڊومينيڪا نيوز آن لائن. 16 February 2016. اصل نسخو مان 13 January 2018 تي محفوظ ڪيل.
  113. ↑ "ڊومينيڪا پاسپورٽ سان بنا ويزا سفر – ڊومينيڪا لاءِ بنا ويزا ملڪ". goccp.com (انگريزي ۾). سي سي پي انڪارپوريٽيڊ. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 June 2019 تي محفوظ ڪيل. 2018-11-30 تي حاصل ڪيل.
  114. ↑ "اختيار يافته سي بي آءِ يو ايجنٽ – حڪومت پاران منظور ٿيل سي بي آءِ يو ايجنٽ". cbiu.gov.dm. دولت مشترڪه ڊومينيڪا جي حڪومت. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 6 March 2016 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ "شهريت وڪڻڻ وڏو ڪاروبار آهي—۽ تڪراري پڻ". دي اڪانومسٽ. 2018-09-29. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 January 2020 تي محفوظ ڪيل. 1 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  116. ↑ "سينٽ جوزف ۾ ڊي ايل پي اجلاس دوران وزيراعظم اسڪريٽ جي مڪمل تقرير". ڊومينيڪا نيوز آن لائن. اصل نسخو مان 16 January 2017 تي محفوظ ڪيل.
  117. ↑ "وزيراعظم روزويلٽ اسڪريٽ جي مڪمل بجيٽ تقرير". ڊومينيڪا نيوز آن لائن (آمريڪي انگريزي ۾). 26 July 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 November 2018 تي محفوظ ڪيل. 2018-11-30 تي حاصل ڪيل.
  118. ↑ "سي بي آءِ فنڊ سان رهائشي منصوبن جو پهريون مرحلو فيبروري 2019ع ۾ آباد ٿيڻ لاءِ تيار". ڊومينيڪا نيوز آن لائن (آمريڪي انگريزي ۾). 23 November 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 2018-11-30 تي حاصل ڪيل.
  119. ↑ "ڊومينيڪا جو سي بي آءِ پنهنجي شهرين جون زندگيون ڪيئن بدلائي رهيو آهي". cbiu.gov.dm (آمريڪي انگريزي ۾). دولت مشترڪه ڊومينيڪا جي حڪومت. 2018-08-06. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 2018-11-30 تي حاصل ڪيل.
  120. ↑ "بين الاقوامي هوائي اڏي لاءِ زمين حاصل ڪرڻ شروع – وزيراعظم اسڪريٽ". ڊومينيڪا نيوز آن لائن (آمريڪي انگريزي ۾). 16 October 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 November 2018 تي محفوظ ڪيل. 2018-11-30 تي حاصل ڪيل.
  121. ↑ "طوفان ماريا کان پوءِ بحالي". دي اڪانومسٽ (انگريزي ۾). 30 August 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 November 2018 تي محفوظ ڪيل. 2018-11-30 تي حاصل ڪيل.
  122. ↑ "سي بي آءِ انڊيڪس | بهترين پروگرامن جي درجابندي". cbiindex.com (آمريڪي انگريزي ۾). اصل نسخو مان 13 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 2018-11-30 تي حاصل ڪيل.
  123. ↑ "ڊومينيڪا ٻي شهريت لاءِ بهترين ملڪ قرار". tradearabia.com. 26 August 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 4 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  124. ↑ Gunning, Heyrick Bond (20 August 2018). "سي بي آءِ انڊيڪس: ڪيريبين ۾ ڊيو ڊيليجنس جو عمل". pwmnet.com (برطانوي انگريزي ۾). 2018-11-30 تي حاصل ڪيل.[مئل ڳنڍڻو]
  125. ↑ CBI Index Research Team (20 August 2018). "سي بي آءِ انڊيڪس: اهم نتيجا – ڪيريبين جي بالادستي جاري". pwmnet.com (برطانوي انگريزي ۾). اصل نسخو مان 30 November 2018 تي محفوظ ڪيل. 2018-11-30 تي حاصل ڪيل.
  126. ↑ DeLollis, Barbara; Hansen, Barbara (19 January 2009). "اسٽاڪ مارڪيٽ سان گڏ بکنگون به گهٽجڻ شروع ٿيون". يو ايس اي ٽوڊي.
  127. ↑ Partners, CS Global (2023-09-07). "ڊومينيڪا بين الاقوامي هوائي اڏي جي منصوبي ۾ 200 کان وڌيڪ ماڻهو ملازم". سي ايس گلوبل پارٽنرز لميٽيڊ (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-05-11 تي حاصل ڪيل.
  128. ↑ "ايڊورڊ اوليور لي بلانڪ شاهراهه جي مڪمل ٿيڻ واري تقريب جمعي تي". ڊومينيڪا نيوز آن لائن. 20 April 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 September 2013 تي محفوظ ڪيل. 2013-09-29 تي حاصل ڪيل.
  129. ↑ "ڊاڪٽر نڪولس ليورپول شاهراهه جو سرڪاري افتتاح". news.gov.dm. ڊومينيڪا گورنمينٽ انفارميشن سروس. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 October 2015 تي محفوظ ڪيل. 2015-10-04 تي حاصل ڪيل.
  130. ↑ "وزيراعظم موجب هنگامي پل تيار ڪيا پيا وڃن". ڊومينيڪا نيوز آن لائن. 8 September 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 June 2019 تي محفوظ ڪيل. 2015-10-04 تي حاصل ڪيل.
  131. ↑ "وزيراعظم موجب هنگامي پل تيار ڪيا پيا وڃن". ڊومينيڪا نيوز آن لائن. 8 September 2015. اصل نسخو مان 28 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 5 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  132. ↑ "ڊومينيڪا قابل تجديد توانائيءَ جي اڳواڻ طور پنهنجي حيثيت مضبوط ڪري رهيو آهي". renewableenergycaribbean.com. ڪيريبين رينيوئيبل انرجي. 24 August 2018. اصل نسخو مان 29 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 4 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  133. ↑ نيشنل سائيڪلوپيڊيا آف يوزفل ناليج. جلد V (پهريون ڇاپو). لنڊن: چارلس نائيٽ. 1848. ص. 502.
  134. ↑ "ڪيريب هندستاني". avirtualdominica.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 October 2010 تي محفوظ ڪيل. 2010-06-27 تي حاصل ڪيل.
  135. ↑ Pickford, John (31 March 2007). فرام آور اون ڪورسپونڊنٽ. بي بي سي ريڊيو 4. Event occurs at 17:49 – 22:55.
  136. ↑ Honychurch, Lennox (1995). ڊومينيڪا جي ڪهاڻي: ٻيٽ جي تاريخ (ٽيون ڇاپو). لنڊن: ميڪملن. ص. 49–60. ISBN 978-0333627761.
  137. ↑ Schreier, D; ۽ ٻيا (2010). انگريزي جون گهٽ مشهور قسمون. ڪيمبرج يونيورسٽي پريس. ISBN 9780521710169. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 30 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  138. ↑ "شروعات ڪندڙن لاءِ ڪريول". avirtualdominica.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 March 2020 تي محفوظ ڪيل. 2010-06-27 تي حاصل ڪيل.
  139. ↑ Honychurch, Lennox (14 November 2003). "ٻيٽن وچ ۾ لڏپلاڻ ۽ ثقافتي تبديلي: ڊومينيڪا تي مونٽسيراتين جو اثر". lennoxhonychurch.com. لينڪس هونيچرچ. اصل نسخو مان 11 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 2010-06-27 تي حاصل ڪيل.
  140. ↑ "بين الاقوامي مذهبي آزاديءَ بابت 2022ع رپورٽ: ڊومينيڪا". state.gov. اصل نسخو مان 21 June 2025 تي محفوظ ڪيل. 22 March 2026 تي حاصل ڪيل.
  141. ↑ "استوائي اسلام". arabwashingtonian.org. اصل نسخو مان 5 September 2009 تي محفوظ ڪيل. 2010-06-27 تي حاصل ڪيل.
  142. ↑ "گهر". dominicamuslim.org (آمريڪي انگريزي ۾). ڊومينيڪا جي مسلم برادري. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-12-01 تي حاصل ڪيل.
  143. ↑ "ڊومينيڪا جو تعليمي نظام". scholaro.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-11-12 تي حاصل ڪيل.
  144. ↑ "اسان بابت". dsc.edu.dm (آمريڪي انگريزي ۾). ڊومينيڪا اسٽيٽ ڪاليج. اصل نسخو مان 5 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 2022-11-12 تي حاصل ڪيل.
  145. ↑ "ڪليمسن يونيورسٽي اي ٽي آر اي سي". clemson.edu. ڪليمسن يونيورسٽي. 2012. اصل نسخو مان 7 November 2012 تي محفوظ ڪيل. 2012-10-07 تي حاصل ڪيل.
  146. ↑ "آل سينٽس يونيورسٽي اسڪول آف ميڊيسن، ڊومينيڪا". allsaintsuniversity.org. آل سينٽس يونيورسٽي اسڪول آف ميڊيسن. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 2012-10-07 تي حاصل ڪيل.
  147. ↑ "راس يونيورسٽي اسڪول آف ميڊيسن، ڊومينيڪا". rossu.edu. اصل نسخو مان 4 December 2011 تي محفوظ ڪيل. 2013-09-29 تي حاصل ڪيل.
  148. ↑ "سامونڊي طوفان کان پوءِ ميڊيڪل اسڪول بارباڊوس منتقل". واشنگٽن پوسٽ. اصل نسخو مان 21 April 2019 تي محفوظ ڪيل. 3 August 2018 تي حاصل ڪيل.
  149. ↑ "ايڊٽالم گلوبل ايجوڪيشن راس يونيورسٽي اسڪول آف ميڊيسن لاءِ بارباڊوس کي نئين هنڌ طور اعلان ڪري ٿي". adtalem.com. ايڊٽالم گلوبل ايجوڪيشن. اصل نسخو مان 4 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 3 August 2018 تي حاصل ڪيل.
  150. 1 2 3 "ڊي ايل آءِ ايس بابت". dlis.gov.dm (برطانوي انگريزي ۾). ڊومينيڪا لائبريري اينڊ انفارميشن سروس. 2022-12-01 تي حاصل ڪيل.
  151. ↑ Boromé, Joseph A. (1970). "ڊومينيڪا جي عوامي لائبريرين جي ابتدا ۽ واڌ". جرنل آف لائبريري هسٽري 5 (3): 225. ISSN 0022-2259.
  152. ↑ Hubbard, Vincent (2002). سينٽ ڪٽس جي تاريخ. ميڪملن ڪيريبين. ص. 17. ISBN 9780333747605.
  153. ↑ Smith, Ewan (2021-08-12). "ڊومينيڪا جو بين الاقوامي اسٽرائيڪر جوليئن ويڊ بريچن سٽي لاءِ کيڏڻ خاطر ڪيريبين جي سج کي ڇڏي ٿو". دي ڪوريئر. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 January 2022 تي محفوظ ڪيل. 3 January 2022 تي حاصل ڪيل.
  154. ↑ McKenna, Dave (2014-02-24). "ڊومينيڪا جي جعلي اسڪائي ٽيم اولمپڪس ۽ پريس کي ٺڳيو". ڊيڊ اسپن. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 February 2014 تي محفوظ ڪيل. 2014-02-25 تي حاصل ڪيل.
  155. ↑ "عالمي ڪانسي جي تمغي کٽيندڙ رومين ڊومينيڪا جي اولمپڪ شروعات کي ياد ڪري ٿو". ٽريڪ الرٽس. 15 August 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 February 2022 تي محفوظ ڪيل. 14 February 2022 تي حاصل ڪيل.
  156. ↑ "بيجنگ 2008ع اولمپڪ رانديون ۾ ڊومينيڪا جي شرڪت". ڊومينيڪا ويڪلي. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 14 February 2022 تي حاصل ڪيل.
  157. ↑ "ٿيا لافونڊ عالمي اڳواڻ ٽپ جو رڪارڊ قائم ڪيو". ڊومينيڪا ائٿليٽڪس ايسوسيئيشن. 24 January 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 14 February 2022 تي حاصل ڪيل.
  158. ↑ Reid, Helen (3 August 2024). "لافونڊ ٽرپل جمپ ۾ سون کٽي ڊومينيڪا لاءِ پهريون اولمپڪ تمغو حاصل ڪيو". رائٽرز. 3 August 2024 تي حاصل ڪيل.
  159. ↑ "بريڪنگ نيوز، ڪيريبين، ڊومينيڪا جون خبرون ۽ تجزيو | دي سن". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 October 2022 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2022 تي حاصل ڪيل.
  160. ↑ آرڪائيو ڪاپي, اصل نسخي مان 29 January 2021 تي محفوظ ڪيل, 13 August 2026 تي حاصل ڪيل{{citation}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ڳنڍڻو)
  1. ↑ /ˌdɒmɪˈniːkə/ DOM-in-EE-kə؛[10][11][12][13] ڊومينيڪن ڪريول فرينچ: ڊومينيڪ؛ ڪاليناگو: وائتوڪوبولي؛ ڪوڪوي: ڊومينيڪا
  2. ↑ ڊومينيڪن ڪريول فرينچ: ڪوموئل ڊونمنڪ؛ ڪاليناگو: وائي تُو ڪوبولي؛ ڪوڪوي: ڪامنول ا ڊومينيڪا
  3. ↑ سينٽ لوسيا (2004ع)، سينٽ ڪٽس (1999ع)، هسپانيولا (ڊومينيڪن ريپبلڪ [1990ع]/هيٽي [1982ع]) ۽ ڪيوبا (ڪيترائي ماڳ).

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ڊومينيڪا&oldid=407396" تان ورتل