ٽالپر

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
Jump to navigation ڳولا ڏانهن هلو
ٽالپر (بلوچ)
میر عبدالحسین.png
ٻوليون

بلوچي، سنڌي،

مذھبَ

اسلام

ٽالپور،تالپور،يا ٽالپر (انگريزي:Talpur) بلوچ قبيلو تالپر جنھن جي جد اعلیٰ شهداد ٽالپر آھي۔ جڏھن بلوچ ڪلهوڙا فوج ۾ ڀرتی ٿيا تہ شھداد ٽالپر سپہ سالار پڻ بڻجي ويو۔ بعد ۾ ڪلهوڙن ٽالپر سردارن کي قتل ڪرایو۔ ٽالپرن جنگ هالاڻي ( 1783ء ) ۾ ڪلهوڙن کي شڪست ڏئي سنڌ تي حڪمراني قائم ڪئي۔

ٽالپر ڪير آهن ۽ ڪٿان آيا ‘سنڌ تاريخ جي آئيني ۾’[سنواريو]

تالپر خانداني قبیلو تالپورن جو ھڪ شاہي خاندان ھيو. جنھن سنڌ ۽ موجودہ پاڪستان جي کجھ حصن کي فتح ڪري انھن تي 1783ء سے 1843ء تڪ حڪومت ڪئي ھوئي۔[1] تالپر فوج 1783ء ۾ ڪلھوڙا خاندان کي ہالانی جي جنگ ۾ شڪست ڏئي سندھ تي حڪومت ڪئي ان کان پوء 1843ء ۾ برطانوی حملہ آورون میاني جي جنگ ۾ تالپر خاندان کي شڪست ڏني۔

ڪن تاريخدانن جو چوڻ آهي ته ٽالپر، بلوچ رندن جي پاڙي مان آهن، اهي پاڻ کي امير حمزه رضه بن هاشم جي اولاد مان سڏاائين ٿا. ڪن تاريخدانن جو رايو آهي ته، ”ٽالپر اصل ۾ خانه بدوش قوم هئا جن جو ڌنڌو رڍون ۽ ٻڪريون چارڻ (تحفت الڪرام جلد 3 ) ۽ 358: Dry Leaves from Egypt.... ٽالپر لفظ اصل ۾ فارسي آهي، جيڪو ”ٽال“ ۽ پر مان جڙيل آهي (ٽال معنىٰ شاخ ۽ پر معنىٰ وڻ وڍيندڙ يا وڻ ڇانگيندڙ ٻين لفظن ۾ ڪاٺيار (ٽالپرن جي تاريخ ، رحيمداد مولائي شيدائي صفحو 10) ڪن تاريخدانن لکيو آهي ته ٽالپر اصل ۾، ايراني ميد آهن، جيڪي ڪلهوڙن جي صحبت ۾ رهي سنڌ ۾ آيا ۽ آهستي آهستي زور وٺي حڪومت حاصل ڪئي،“ ٽالپر اصل ۾ ٽال + پور آهن جنهن جي معنىٰ آهي ٽال يا ٽالي خان جو اولاد. ٽالپرن کي ”ٽالمز“،”يا تن ميز“ سان به ملايو ويندو آهي جنهن کي يوناني پالميرا سڏيندا هئا. جيڪڏهن ايئن آهي ته ٽالپر عرب، قبطي، يهودي ۽ رومين جي مخلط نسل مان آهن ٽالپر جي شڪل شبيھ اٿ ويھ، بدني بناوٽ ۽ پڻ سندن ٻوليءَ مان ثابت ٿو ٿئي ته اهي”آريا“ آهن.(سنڌين جي فوجي مهارت ــ دادا سنڌي صفح 106) جي يا ته ڪردن جي جنگجو قبيلي جي شاخ آهن يا ميد آهن، خراسان ۽ آذربائيجان جي علائقن تي ڪيترا سئو سال حڪومت ڪئي. سندن اصل وطن مازندران يا ڪيسپئن سمنڊ جي ڏکڻ اوڀر وارو علائقو آهي.

ٽالپر جي سنڌ ۾ آمد[سنواريو]

ٽالپرن مان مير آلودو خان ۽ مير مسعود خان، ميان يار محمد ڪلهوڙي جا مريد هئا، جن کي ميان يارمحمد دعوت ڏئي خداآباد گھرايو. مشهور انگريز سنڌيالاجسٽ رچرڊ برٽن (رچرڊ برٽن ــ نه رڳو سنڌيالاجسٽ هو پر هڪ وڏو نفسياتي ماهر هو هن سنڌي ماڻهن جي نفسيات تي ڪافي ڪارائتيون لکڻيون لکيون، هن لکيو ته دنيا جي ٻين قومن جا ماڻهو هر شئي کي پري کان اکين سان ڏسي ڪا رائي قائم ڪندا آهن. پر سنڌي ماڻهو ڇهي ڏسندا آهن. ”هن وڌيڪ لکيو ته دنيا جا ٻيا ماڻهو ڪا ڪريل شئي نوڙي هٿ سان کڻي وٺندا آهن پر سنڌي ماڻهو جھڪي کڻڻ بجاءِ پير جي آڱوٺي سان کڻي وٺندا آهن .“) ٽالپر جي سنڌ ۾ اچڻ بابت لکي ٿو ته ”ٽالپر جڏهن سنڌ ۾ آيا ۽ ڪلهوڙن جي تخت گاھ خداآباد کان 15 ميلن جي فاصلي تي پهتا، تڏهن ڪلهوڙن پنهنجا امير بطور ايلچي سندن آڌرڀاءُ ڪرڻ لاءِ روانا ڪيا، ، ايلچين مير آلودو بابت پڇا ڪئي، پوءِ هنن (ڪلهوڙن جي ايلچين) تخت گاھ ڏانهن آندو.

ڪلهوڙن جڏهن سنڌ ۾ پنهنجا پير ڄمايا تڏهن هنن پنهنجي پيروڪارن هڪ وڏي فوجي ڄاڻو مير شهداد خان (جيڪو تازو ئي ديري غازي خان جي هڪ ننڍڙي ڳوٺ ”چوتي“ مان منتقل ٿي سنڌ ۾ آيو هو) کي پنهنجي فوج جو سپھ سالار بڻايو. ۽ اهڙي طرح سنڌ اندر ٽالپرن جو اثر وڌيو. سنڌ جي سرحدن اندر سنڌي ۽ بلوچ ڪڏهن به هڪ ٻئي کان جدا ناهن رهيا، تاريخ جي ڪنهن به دور ۾ اهڙي شاهدي يا ثابتي ڪانه ٿي ملي، البت اقتدار جي ايوانن ۾ ٻئي ڌريون ڪٿي نه ڪٿي هڪٻئي جي سامهون بيٺل ضرور نظر اچن ٿيون. باقي الڳ قومي حيثيت لاءِ تاريخ جي ڪنهن به دور ۾ ٽڪراءُ نظر نه ٿو اچي.

حوالا[سنواريو]

  1. ڪتاب ؛ جنرل هوش محمد شيدي ليکڪ؛ منصور قادر جوڻيجو