پهاڪو

کليل ڄاڻ انسائيڪلوپيڊيا، وڪيپيڊيا مان
ڏانھن ٽپ ڏيو: رھنمائي, ڳولا

پهاڪو انگريزي ٻولي Proverb هڪ ننڍو ياد رکڻ جهڙو بياني جملو آهي، جنهن ۾ نصيحت، چتاءُ، اڳڪٿي يا وري ڪو سوچيل سمجهيل مشاهدو سمايل هوندو آهي. يعني عام سادي ٻوليءَ ۾ بيان ٿيل هڪ روايتي حقيقت اصطلاح يا محاورا پهاڪي جي دائري ۾ نه ٿا اچن. ڪي پهاڪا سادا عوامي گفتا ٿين ٿا ۽ انهن جي معنيٰ پڌري هجي ٿي پر ڪي پهاڪا سوچ ويچار ۽ معنيٰ سان ڀريل هوندا آهن ۽ زندگيءَ جي منجهيل معاملن سان واسطو رکن ٿا. ڪي پهاڪا وري ظاهر ۽ مثالي ۽ تشبيهي ٿين ٿا پر حقيقت ۾ مڻيادار ۽ اندروني معنيٰ وارا هوندا آهن. ڪي پهاڪا نه رڳو ننڍا ۽ ياد رکڻ جهڙا هجن ٿا پر اُهي بي معنيٰ ۽ ڪنهن مطلب کان خالي به نه هوندا آهن. ساڳي وقت اهو به ضروري نه آهي پهاڪا ڪو سؤ سيڪڙو حقيت تي ٻڌل هجن. ڇاڪاڻ ته لوڪ سياڻپ ڪڏهن ڪڏهن ظاهر ۾ عقل جي ابتڙ ۽ سمجھ کان مٿانهين به هوندي آهي.

”پھاڪو“ سنڌي لفظ ”پھه“ مان ورتو ويو اھي، جنھن جون معنائون اھن، خيال ڪرڻ، فيصلو ڪرڻ، صلاح ڏيڻ/وٺڻ سوچڻ ۽ نبرڻ وغيره. پھاڪا، چوڻيون ۽ ٻھکڻن جا ٻول، سنڌي سياڻپ جو آئينو اھن. منجھن سنڌي رھڻي ڪھڻي ۽ کڻ کوت جي گھڻي ڀاڱي جيئري جاڳندي تصوير ڇڪيل اھي. جيتوڻيڪ پهاڪا مختصر اھن، پر چوڻ وقت مطلب کي پڌرو ڪن ٿا. اھڙي طرح پھاڪن مان ماڻهن جي عادتن ۽ گفتار، رسم ۽ رواج، ڪمال ۽ زوال، حرکت ۽ بدعت وغيره جو پتو پوي ٿو. سنڌي ٻوليءَ ۾ پھاڪا ۽ اصطلاح ڪافي آھن. انھن ۾ اڪثر نج ۽ ٺيٺ سنڌي ٻوليءَ ۾ ڪم آيل آھن. اھي سنڌي ادب توڙي معياري ادب جا عام جز آھن. سنڌي لوڪ ادب جي انھن املھ موتين کي گڏ ڪرڻ جو ڪم سنڌي عالمن جھڙوڪ ڪيولرام اڏواڻي، ڀيرومل مھر چند اڏواڻي، مرزا قليچ بيگ، سيد عبدالحسين شاھ موسوي، ڪشنچند جيٽلي، ڊاڪٽر مرليڌر جيٽلي، ڊاڪٽر شمس الدين عرساڻي، الطاف شيخ، ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلي، پروفيسر روي ٽيڪچنداڻي، محمد صديق منگئي، انجينئر عبدالوهاب سهتي ۽ ٻين سر انجام ڏنو اھي. انھن صاحبن، پھاڪن جي ارتقاءَ، سندن معنائون، مطلب ۽ پيڙهه ۽ اصليت جا اھڃاڻ پڻ ڪي قدر پيش ڪيا اھن. ڪجهه مثال:


  • جيڏا اٺ، تيڏا لوڏا.
  • ڏڌو کير، ٿڻين نھ پوي.
  • گھڻين زالين گھر نھ ھلي، گھڻين مردين ھر نھ ھلي.
  • جھڙا ڪانوَ تھڙا ٻچا.
  • رڍن اڳيان رباب وڄائيندي ورھھ ٿيا.

ماڻھو سڀ نھ سھڻا، پکي سڀ نھ ھنج. [1]


زمانو[سنواريو]

پهاڪن کي گذريل زماني جي گڏ ڪيل موڙي يا سيڙايل سياڻپ چوڻ به شايد ٺيڪ نه لڳي؛ بهتر ٿيندو ته اسان ائين سمجهون ته پهاڪا اُهي اهڃاڻ يا وسيلا آهن جي ڪن خاص خيالن کي ٺاھ ٺوھ بنا اسان تائين پهچائين ٿا.

انگريزي[سنواريو]

پهاڪي کي انگريزي ۾ Proverb چون ٿا. عيسائي مذهبي ڪتاب انجيل (Bible) جي پراڻي عهد نامي (Old Testament) ۾ ته اخلاقي سکيا ۽ عملي نصيحتن سان ڀريل هڪ الڳ باب ڏنل آهي جنهن کي چون ئي پهاڪن جو ڪتاب. نئين آڪسفورڊ ڊڪشري مطابق انهن مان گهڻا پهاڪا حضرت سليمان جا چيا وڃن ٿا. اصل ۾ انگريزيءَ جا ڪيترا ئي پهاڪا انهيءَ پراڻي عهدنامي تان ئي ورتل آهن. انگريزيءَ ۾ پهاڪي يعني (Proverb) کانسواءِ ٽي ٻيا لفظ به آهن جي لڳ ڀڳ ساڳي پهاڪي واري معنيٰ ۾ ڪم اچن ٿا.

  1. ADAGE
  2.  APHORISM
  3. MAXIM

Adage[سنواريو]

آنندرام شهاڻي توڙي سنڌيڪا جي ڊڪشنريءَ ۾ ان لفظ جي معنيٰ پهاڪو، چوڻي لکيل آهي.


Aphorism[سنواريو]

جي معنيٰ آنندرام شهاڻيءَ چوڻي يا مثال ڄاڻائي ٿو ته سنڌيڪا واري ڊڪشنريءَ ۾ ان لفظ جي معنيٰ چوڻي يا پهاڪو لکيل آهي.

Maxim[سنواريو]

آنند رام جي ڊڪشنري ۾ قول يا مثال ته سنڌيڪا ڊڪشنريءَ ۾ ان لفظ جو مطلب آهي اهو مڃيل اصول جنهن ۾ ڪو اخلاقي ضابطو بيان ڪيو ويو هجي. آنندرام جي ڊڪشنريءَ ۾ Proverb جو مطلب ته عام طرح قبول ڪيل پهاڪو يا چوڻي ڏنل آهي ۽ سنڌيڪا جي ڊڪشنريءَ ۾ ان کي چوڻي يا ننڍڙو مثال جيڪو سچ کي هٿي ڏيڻ واسطي ڪم اچي، ڄاڻايل آهي.

شاھ جو رسالو[سنواريو]

هن ڪتاب ۾ پهاڪن سان گڏ شاھ جي رسالي مان چونڊيل، سون ورنيون سٽون پڻ ڏنل آهن ۽ اهي به عام ڳالھ ٻولھ توڙي تحرير ۽ تقرير ۾ پهاڪن، مثالن ۽ چوڻين طور ڪم آڻي سگهجن ٿيون.

ٻيا ڏسو[سنواريو]

حوالا[سنواريو]