ٺل
ٺل | |
|---|---|
| ٺل | |
  ٺل سنڌ ۽ پاڪستان ۾ ٺل جو مقام  ٺل ٺل (پاڪستان) | |
| Coordinates: 28°14′25″N 68°46′30″E / 28.24028°N 68.77500°E | |
| ملڪ | پاڪستان |
| صوبو | سنڌ |
| ڊويزن | لاڙڪاڻو ڊويزن |
| ضلعو | جيڪب آباد ضلعو |
| تعلقو | ٺل تعلقو |
| حڪومت | |
| • طرز | ميونسپل ڪميٽي |
| • چيئرمين | شاهزيب ذوالفقار سرڪي |
| • وائيس چيئرمين | عبدالرحمان ٻرڙو |
| آبادي (2023)[1] | |
| • ڪل | 88554 |
| خواندگي (2023ع) | |
| وقتي علائقو | UTC+5 (پاڪستان جو معياري وقت) |
| پوسٽل ڪوڊ | 79100 |
ٺل پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن جي جيڪب آباد ضلعي جو هڪ شهر ۽ ٺل تعلقي جو انتظامي صدر مقام آهي. شهر کي مقامي حڪومت جي سطح تي ميونسپل ڪميٽي ٺل جو درجو حاصل آهي.[2]
2023ع جي آدمشماري موجب ميونسپل ڪميٽي ٺل جي ڪُل آبادي 88,554 هئي، جنهن ۾ 45,022 مرد، 43,524 عورتون ۽ 8 ٽرانسجينڊر ماڻهو شامل هئا.[1] 2017ع ۾ شهر جي آبادي 70,245 هئي.[3]
ٺل اتر سنڌ جي اهم ڳوٺاڻن ۽ زرعي مرڪزن مان هڪ آهي. شهر ڀرپاسي جي ٺل تعلقي لاءِ واپار، تعليم، صحت، پوليس ۽ مقامي انتظام جو مرڪز آهي.
جاگرافي
[سنواريو]ٺل شهر لڳ ڀڳ 28°14′25″ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 68°46′30″ اوڀر ڊگهائي ڦاڪ تي واقع آهي. شهر سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 59 ميٽر اوچائيءَ تي آهي.
ٺل جيڪب آباد ضلعي جي اوڀرئين حصي ۾ واقع آهي ۽ روڊن وسيلي جيڪب آباد، ڪنڌڪوٽ، شڪارپور ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن سان ڳنڍيل آهي.
اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان جي 2023ع واري حدبندي موجب ميونسپل ڪميٽي ٺل اين اي-190 جيڪب آباد ۾ شامل آهي.[2]
آبادي
[سنواريو]ٺل گذريل پنجن ڏهاڪن دوران تيزيءَ سان وڌندڙ شهرن مان هڪ رهيو آهي. آدمشماريءَ جا تاريخي انگ هن ريت آهن:[4][3][1]
| آدمشماري | آبادي | تبديلي |
|---|---|---|
| 1972ع | 7,918 | — |
| 1981ع | 12,726 | واڌ |
| 1998ع | 29,125 | واڌ |
| 2017ع | 70,245 | واڌ |
| 2023ع | 88,554 | واڌ |
2017ع کان 2023ع تائين شهر جي آبادي 18,309 ماڻهن جي واڌ سان 70,245 مان وڌي 88,554 ٿي. پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس موجب هن عرصي دوران سالياني اوسط آبادي واڌ جي شرح 3.95 سيڪڙو هئي.[1]
2023ع ۾ سراسري گهراڻي جي ماپ 5.91 فرد هئي.[1]
خواندگي
[سنواريو]2023ع جي آدمشماريءَ موجب ٺل شهر جي 10 سال ۽ ان کان وڌيڪ عمر واري آباديءَ ۾ مجموعي خواندگيءَ جي شرح 63.41 سيڪڙو هئي. مردن ۾ اها شرح 74.86 سيڪڙو ۽ عورتن ۾ 51.83 سيڪڙو هئي.[5]
| درجو | 2017ع | 2023ع |
|---|---|---|
| ڪُل خواندگي | 57.33٪ | 63.41٪ |
| مرد | 68.07٪ | 74.86٪ |
| عورتون | 46.28٪ | 51.83٪ |
2017ع ۾ شهر جي مجموعي خواندگي 57.33 سيڪڙو هئي.[3]
مقامي حڪومت
[سنواريو]ٺل شهر جو مڪاني ادارو ميونسپل ڪميٽي ٺل آهي. سنڌ لوڪل گورنمينٽ بورڊ موجب جيڪب آباد ضلعي ۾ ٻن ميونسپل ڪميٽين مان هڪ ٺل آهي.[6]
اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان جي 16 جون 2023ع واري نوٽيفڪيشن موجب ميونسپل ڪميٽي ٺل جو چيئرمين شاهزيب ذوالفقار سرڪي ۽ وائيس چيئرمين عبدالرحمان ٻرڙو چونڊيا ويا. ٻئي پاڪستان پيپلز پارٽي سان لاڳاپيل چونڊ عمل ذريعي ڪامياب ٿيا.[7]
اليڪشن ڪميشن جي چونڊ حدبنديءَ ۾ ميونسپل ڪميٽي ٺل کي الڳ شهري ڪائونسل طور سڃاتو وڃي ٿو.[2]
تاريخي عمارتون ۽ شهري ورثو
[سنواريو]سنڌ جي ثقافتي ورثي بابت اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ فار پريزرويشن آف دي هيريٽيج آف سنڌ ٺل شهر ۾ ڪيترين پراڻين سرڪاري ۽ شهري عمارتن کي دستاويز ڪيو آهي.[8]
مختيارڪار آفيس
[سنواريو]ٺل جي پراڻي مختيارڪار آفيس 1908ع ۾ تعمير ڪئي وئي. عمارت سان عدالتي لاڪ اپ پڻ ڳنڍيل آهي.[9]
27 ڊسمبر 2007ع تي بينظير ڀٽو جي قتل کان پوءِ ٿيل هنگامن دوران هن عمارت تي پڻ حملو ٿيو هو. موجوده سب رجسٽرار آفيس پڻ هن احاطي سان لاڳاپيل رهي آهي.[9]
پوليس ٿاڻو
[سنواريو]ٺل جو تاريخي پوليس ٿاڻو 1909ع ۾ برطانوي دور دوران تعمير ٿيو. عمارت جي سامهون لڳل يادگاري پٿر ان تعميراتي سال جي تصديق ڪري ٿو.[10]
پوليس ٿاڻي جي احاطي ۾ ٿاڻي جي سربراهه جو بنگلو ۽ پوليس اهلڪارن جا رهائشي ڪوارٽر پڻ شامل آهن.[10]
سنڌ پوليس جي موجوده ضلعي تنظيم ۾ سب ڊويزنل پوليس آفيسر ٺل الڳ پوليس سب ڊويزن طور موجود آهي، جڏهن ته شهر ۾ اي سيڪشن ۽ بي سيڪشن سميت مختلف پوليس يونٽ ڪم ڪن ٿا.[11]
مين پرائمري اسڪول
[سنواريو]ٺل شهر جو پراڻو مين پرائمري اسڪول 1914ع ۾ تعمير ٿيو هو. سنڌ جي ورثي واري اداري موجب عمارت ۾ پنج ڪلاس روم ۽ وسيع احاطو موجود هو.[12]
2007ع جي هنگامن دوران عمارت کي نقصان پهتو ۽ بعد جي مرمتن سبب ان جي اصل محرابي دروازن ۽ ٻاهرئين تعميري صورت ۾ تبديليون آيون.[12]
ڊاڪ بنگلو
[سنواريو]ٺل شهر جي سول ڪورٽ ڀرسان هڪ پراڻي ڊاڪ بنگلي جا آثار پڻ سنڌ جي ورثي واري رڪارڊ ۾ درج آهن.[8] اهو شهر جي نوآبادياتي دور جي انتظامي ورثي جو حصو آهي.
تعليم
[سنواريو]ٺل شهر تعلقي جو هڪ اهم تعليمي مرڪز آهي. سنڌ حڪومت جي سرڪاري رڪارڊ ۾ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج ٺل جو وجود واضح طور درج ٿيل آهي.[13]
سرڪاري ملازمن جي 2024ع واري رڪارڊ ۾ هن اداري کي گورنمينٽ بوائز ڊگري ڪاليج ٺل، ڪوڊ JK0255، طور پڻ درج ڪيو ويو آهي.[14]
سنڌ حڪومت 2016ع ۾ ٺل ۾ گرلس ڊگري ڪاليج قائم ڪرڻ جي ترقياتي اسڪيم پڻ منظور ڪئي. منصوبي جي منظور ٿيل لاڳت 95.777 ملين رپيا هئي.[15]
2025–26ع جي سنڌ حڪومت جي بجيٽ ۾ گورنمينٽ گرلس ڊگري ڪاليج ٺل، ضلعو جيڪب آباد لاءِ الڳ بجيٽ اسڪيم پڻ موجود آهي.[16]
صحت
[سنواريو]شهر ۾ تعلقائي اسپتال ٺل تعلقي جي اهم سرڪاري صحت مرڪزن مان هڪ آهي. سنڌ حڪومت جي ڪميونيڪيبل ڊزيز ڪنٽرول پروگرام جي بيمارين جي نگراني واري فهرست ۾ تعلقائي اسپتال ٺل کي جيڪب آباد ضلعي جي سينٽينل سائيٽن مان هڪ طور درج ڪيو ويو آهي.[17]
هي اسپتال ٺل شهر سان گڏ ڀرپاسي جي وڏي ڳوٺاڻي آباديءَ لاءِ پڻ مرڪزي صحت سهولت فراهم ڪري ٿي.
ريلوي
[سنواريو]ٺل تاريخي طور ريلوي نيٽ ورڪ سان ڳنڍيل رهيو آهي. سنڌ جي ورثي واري اداري موجب ٺل ۾ ٻن ريلوي اسٽيشنن جون عمارتون موجود رهيون آهن، جيڪي ويهين صديءَ جي 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ تعمير ڪيون ويون.[18]
هڪ اسٽيشن شهر جي وچ ۾ هئي، جڏهن ته ٺل نئون ريلوي اسٽيشن شهر کان ٻاهر تعمير ڪيو ويو. نئين اسٽيشن جي ڀرسان ريلوي ملازمن لاءِ هڪ ڪالوني پڻ قائم ڪئي وئي هئي.[18]
ريلوي لائين ٺل کي تاريخي طور جيڪب آباد، ڪنڌڪوٽ ۽ اڳتي پنجاب ۽ خيبر پختونخوا ڏانهن ويندڙ ريلوي نيٽ ورڪ سان ڳنڍيندي هئي.[18]
روڊ آمدرفت
[سنواريو]ٺل روڊن ذريعي جيڪب آباد، ڪنڌڪوٽ، شڪارپور ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن سان ڳنڍيل آهي. قومي چونڊ حدبنديءَ ۾ شهر ۽ ڀرپاسي جون آباديون جيڪب آباد ضلعي جي مرڪزي مواصلاتي ۽ انتظامي نيٽ ورڪ جو حصو آهن.[2]
پوسٽ
[سنواريو]پاڪستان پوسٽ جي سرڪاري نيشنل پوسٽ ڪوڊ ڊائريڪٽري موجب ٺل جو پوسٽ ڪوڊ 79100 آهي ۽ اهو جيڪب آباد جنرل پوسٽ آفيس سان لاڳاپيل آهي.[19]
آبهوا
[سنواريو]ٺل ۾ گرم ريگستاني آبهوا ملي ٿي، جنهن ۾ ڊگها ۽ انتهائي گرم اونهارا ۽ نسبتاً ٿڌا، خشڪ سيارا ٿين ٿا. موسمي ڊيٽا موجب مئي ۽ جون ۾ سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد لڳ ڀڳ 43°سينٽي گريڊ تائين پهچي ٿو، جڏهن ته جنوري ۾ سراسري رات جو گهٽ گرمي پد لڳ ڀڳ 9°سينٽي گريڊ رهي ٿو.[20]
اونهاري ۾ انتهائي گرمي ۽ ٿوري برسات، جڏهن ته مون سون واري عرصي ۾ برسات جي امڪان ۾ واڌ علائقي جي آبهوا جون نمايان خاصيتون آهن.[20]
معيشت
[سنواريو]ٺل تعلقي جي وڏي ڳوٺاڻي آبادي زراعت سان لاڳاپيل هجڻ سبب ٺل شهر ڀرپاسي جي زرعي پيداوار لاءِ واپاري ۽ خدمتي مرڪز جي حيثيت رکي ٿو. خاص طور چانور، ڪڻڪ ۽ ٻين فصلن جي خريد، وڪري، پروسيسنگ ۽ ٽرانسپورٽ سان لاڳاپيل ڪاروبار شهر جي مقامي معيشت ۾ اهم آهن.
شهر ۾ چانورن جي ملن ۽ اناج سان لاڳاپيل واپاري سرگرمين جي موجودگي ٺل جي ڀرپاسي واري زرعي پٽي سان ان جي معاشي لاڳاپي جي عڪاسي ڪري ٿي.
ثقافتي ۽ تاريخي پسمنظر
[سنواريو]ٺل جي شهري ۽ انتظامي تاريخ جو هڪ وڏو حصو ويهين صديءَ جي شروعاتي سرڪاري عمارتن ۾ محفوظ آهي. 1908ع جي مختيارڪار آفيس، 1909ع جو پوليس ٿاڻو ۽ 1914ع جو مين پرائمري اسڪول شهر جي نوآبادياتي دور جي شهري توسيع جا اهم نشان آهن.[9][10][12]
اهي عمارتون ٺل جي هڪ ننڍڙي زرعي آباديءَ مان تعلقائي انتظامي ۽ واپاري مرڪز ۾ تبديليءَ جي تاريخي عمل سان لاڳاپيل آهن.
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 4 5 "2023ع جي آدمشماري: شهري آبادين جي آبادي، جنس، واڌ ۽ گهراڻي جي ماپ" (PDF) (انگريزي ۾). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس. 2023. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 4 "قومي اسيمبلي تڪن جي آخري حدبندي، سنڌ" (PDF) (انگريزي ۾). اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان. 30 November 2023. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "2017ع جي آدمشماري: شهري آبادين جي چونڊيل آبادي انگ" (PDF) (انگريزي ۾). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس. 2017. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "ٺل، جيڪب آباد ــ آباديءَ جا انگ". سٽي پاپوليشن (انگريزي ۾). 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "2023ع جي آدمشماري: شهري آبادين جا چونڊيل آبادي انگ" (PDF) (انگريزي ۾). پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس. 2023. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌ جا مقامي حڪومت جا ادارا" (انگريزي ۾). سنڌ لوڪل گورنمينٽ بورڊ. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌ جي مڪاني ڪائونسلن جي چيئرمينن ۽ وائيس چيئرمينن جا نتيجا" (PDF) (انگريزي ۾). اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان. 16 June 2023. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "جيڪب آباد ضلعي جا تاريخي ماڳ" (انگريزي ۾). اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ فار پريزرويشن آف دي هيريٽيج آف سنڌ. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "مختيارڪار آفيس، ٺل، جيڪب آباد" (انگريزي ۾). اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ فار پريزرويشن آف دي هيريٽيج آف سنڌ. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "پوليس ٿاڻو، ٺل، جيڪب آباد" (انگريزي ۾). اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ فار پريزرويشن آف دي هيريٽيج آف سنڌ. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "جيڪب آباد ضلعي جون پوليس آفيسون ۽ ٿاڻا" (انگريزي ۾). سنڌ پوليس. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "مين پرائمري اسڪول، ٺل، جيڪب آباد" (انگريزي ۾). اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ فار پريزرويشن آف دي هيريٽيج آف سنڌ. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "ٺل جي سرڪاري ڊگري ڪاليج بابت سرڪاري نوٽيفڪيشن" (انگريزي ۾). اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتو، سنڌ حڪومت. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌ حڪومت جي تعليمي ادارن ۽ ملازمن جو رڪارڊ" (PDF) (انگريزي ۾). سنڌ حڪومت. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌ حڪومت جو ساليانو ترقياتي پروگرام 2018–19ع" (PDF) (انگريزي ۾). ناڻي کاتو، سنڌ حڪومت. 2018. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "ڪاليجن جي بجيٽ 2025–26ع" (PDF) (انگريزي ۾). ناڻي کاتو، سنڌ حڪومت. 2025. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "سنڌ ۾ بيمارين جي نگرانيءَ جا مرڪز" (انگريزي ۾). ڪميونيڪيبل ڊزيز ڪنٽرول، صحت کاتو، سنڌ حڪومت. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "ريلوي اسٽيشن، ٺل، جيڪب آباد" (انگريزي ۾). اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ فار پريزرويشن آف دي هيريٽيج آف سنڌ. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "قومي پوسٽ ڪوڊ ڊائريڪٽري" (PDF) (انگريزي ۾). پاڪستان پوسٽ. 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "ٺل جي سالياني آبهوا ۽ گرمي پد". ويدر اسپارڪ (انگريزي ۾). 14 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- مضمون with short description
- Short description is different from Wikidata
- Pages using gadget WikiMiniAtlas
- CS1 انگريزي-language sources (en)
- Pages using infobox settlement with bad settlement type
- Coordinates on Wikidata
- Pages using infobox settlement with unknown parameters
- ٺل
- ٺل تعلقو
- جيڪب آباد ضلعو
- جيڪب آباد ضلعي جا شهر
- سنڌ جا شهر
- سنڌ جون ميونسپل ڪميٽيون