مواد ڏانھن هلو

مرزا الغ بيگ

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
الغ بيگ
سلطان، مرزا
الغ بيگ هڪ همعصر تيموري مصوري ۾ (1425-1450)
تيموري سلطنت جو حڪمران
13 مارچ 1447ع - 27 آڪٽوبر 1449ع
پيشروشاهه رخ
جانشينعبداللطيف مرزا
جيون ساٿي
  • اڪا بيگي بيگم
  • سلطان بديع الملڪ بيگم
  • آقاي سلطان خانيڪا
  • حسن نگار خانيڪا
  • شڪور بي خانيڪا
  • رقيه سلطان آغا
  • مهر سلطان آغا
  • سعادت بخش آغا
  • دولت سلطان آغا
  • بختي بي آغا
  • دولت بخش آغا
  • سلطانم آغا
  • سلطان ملڪ آغا
نسلعبداللطيف مرزا
شاھي گھراڻوتيموري خاندان
پيءُشاهه رخ
ماءُگوهر شاد
جنممرزا محمد تراغئي
22 مارچ 1394ع
سلطانيه، تيموري سلطنت (هاڻي زنجان صوبو، ايران).
لاڏاڻو27 آڪٽوبر، 1449ع (عمر 55 سال)
سمرقند، تيموري سلطنت (هاڻي سمرقند علائقو، ازبڪستان)
تدفينگور امير، سمرقند، تيمور جي مقبري ۾
مذھباسلام
پيشوماهر فلڪيات، رياضي دان، سياسي اڳواڻ ۽ حڪمران
الغ بيگ رصد گاهه، سمرقند، ازبڪستان
اوپيوڪس، الغ بيگ پاران ڪم ڪيل "دي بک آف فڪسڊ اسٽارز" جي مسودي مان هڪ مني ايچر. غالباً سمرقند، 1430-1440. ببليوٿڪ نيشنل ڊي فرانس

مرزا محمد تراغي بن شاه رخ (22 مارچ 1394 - 27 آڪٽوبر 1449)، جيڪو "الغ بيگ" جي نالي سان مشهور آهي، هڪ تيموري سلطان هو، گڏوگڏ هڪ ماهر فلڪيات ۽ رياضي دان هو. الغ بيگ فلڪيات سان لاڳاپيل رياضيات، جهڙوڪ ٽريگونوميٽري ۽ دائري جي جاميٽري ۾ پنهنجي ڪم لاءِ قابل ذڪر هو، انهي سان گڏ هن جي فن ۽ دانشورانه سرگرمين ۾ عام دلچسپي هئي.[1] اهو خيال آهي ته هو پنج ٻوليون: عربي، فارسي، چغتائي ترڪي، منگوليائي ۽ ٿوري مقدار ۾ چيني به ڳالهائيندو هو.[2] [3] هن جي حڪمرانيءَ دوران (پهرين گورنر جي حيثيت ۾، پوءِ سڌيءَ طرح) تيموري سلطنت پنهنجي توجه ۽ سرپرستيءَ ذريعي تيموري ريناسنس جي ثقافتي چوٽي کي حاصل ڪيو. سندس پيءُ، شاهه رخ، سمرقند تي قبضو ڪري الغ بيگ کي ڏنو.[4][5]

هن 1424ع کان 1429ع جي وچ ۾ سمرقند ۾ عظيم "الغ بيگ آبزرويٽري" ٺاهي، جنهن کي عالمن ان وقت اسلامي دنيا جي بهترين ۽ وچ ايشيا ۾ سڀ کان وڏي رصد گاهه ۾ شمار ڪيو.[6] الغ بيگ بعد ۾ ڪيترن ئي عالمن پاران 15هين صدي عيسويء کان فلڪيات جو سڀ کان اهم مشاهدو ڪندڙ جي طور تي تسليم ڪيو ويو.[7] هن سمرقند ۽ بخارا ۾ الغ بيگ مدرسو (1417-1420ع) پڻ تعمير ڪيو، شهرن کي وچ ايشيا ۾ سکيا جي ثقافتي مرڪزن ۾ تبديل ڪيو.[8]

البت الغ بيگ جي سائنسي مهارت سندس حڪمت عملي جي لحاظ کان نه هئي. هن جي مختصر حڪمراني دوران، هو پنهنجي طاقت ۽ اختيار قائم ڪرڻ ۾ ناڪام ٿيو. نتيجي طور، سندس خاندان سميت ٻين حڪمرانن، سندس ضابطي جي کوٽ جو فائدو ورتو، ۽ بعد ۾ هن جو تختو اونڌو ڪيو ويو ۽ قتل ڪيو ويو.

مرزا الغ بيگ افغانستان، ايران جي مشهور حاڪم تيمور لنگ جو تڙ پوٽو ۽ شاهه رخ جو پوٽو هو. الغ بيگ ان مشهور ماءُ گوهر شاد جو پٽ آهي, جنهن مشهد، ايران ۾ امام رضا جي مقبري ڀرسان مسجد ٺهرائي، جيڪا اڄ به سندس نالي سان آباد آهي. مرزا الغ بيگ بادشاهت جي ڪم ۾ سٺو نه هو، پر انگي حسابن يعني مئٿس، خاص ڪري ٽرگناميٽري ۽ فلڪيات جي علم ۾ قابل هو. اهو ئي سبب آهي جو چنڊ جي هڪ گهٻ (Crater) جو نالو مرزا الغ بيگ جي نالي تي رکيل آهي.[9]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Science in Islamic civilisation: proceedings of the international symposia: "Science institutions in Islamic civilisation", & "Science and technology in the Turkish and Islamic world"
  2. ↑ Ulugh Beg, OU Libraries, Britannica Academic
  3. ↑ "Samarkand: Ulugh Beg's Observatory". Depts.washington.edu.
  4. ↑ "Ulugh Beg and His Observatory". University of Washington. May 2, 2023 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "Ulugh Beg". MacTutor. May 2, 2023 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ Science in Islamic civilisation: proceedings of the international symposia: "Science institutions in Islamic civilisation", & "Science and technology in the Turkish and Islamic world"
  7. ↑ "The Legacy of Ulugh Beg | Central Asian Monuments | Edited by H. B. Paksoy | CARRIE Books". Vlib.iue.it. 2018-12-02 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ The global built environment as a representation of realities: By author:A.J.J. Mekking
  9. ↑ سنڌ سلامت ڊاٽ ڪام آرڪائيو ڪيا ويا 2017-09-12 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. ڪتاب: چنڊ چوانءِ سچ
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=مرزا_الغ_بيگ&oldid=296715" تان ورتل