قمبر
قمبر قمبر علي خان | |
|---|---|
 قمبر شھر لڳ ڊرگھ ڍنڍ، آبي ماحول جو حصو | |
  قمبر سنڌ ۾ قمبر جو مقام  قمبر قمبر (پاڪستان) | |
| Coordinates: 27°35′N 68°00′E / 27.583°N 68.000°E | |
| ملڪ |  پاڪستان
|
| صوبو | سنڌ |
| ڊويزن | لاڙڪاڻو ڊويزن |
| ضلعو | قمبر شهدادڪوٽ ضلعو |
| تعلقو | قمبر علي خان تعلقو |
| انتظامي حيثيت | قمبر شهدادڪوٽ ضلعي ۽ قمبر تعلقي جو صدر مقام |
| حڪومت | |
| • طرز | ميونسپل ڪائونسل |
| آبادي | |
| • ڪل | 112313 |
| • ڪثافت | auto في چورس ڪلوميٽر |
| وقتي علائقو | UTC+5 (پاڪستان جو معياري وقت) |
قمبر، جنهن کي قمبر علي خان پڻ سڏيو وڃي ٿو، پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن ۾ واقع هڪ شهر، قمبر علي خان تعلقي جو صدر مقام ۽ قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جو انتظامي صدر مقام آهي. 2004ع ۾ قمبر شهدادڪوٽ ضلعو قائم ٿيڻ کان اڳ قمبر لاڙڪاڻي ضلعي جو حصو هو.[2]
2023ع جي پاڪستاني آدمشماري موجب قمبر ميونسپل ڪائونسل جي آبادي 112,313 هئي، جنهن ۾ 58,272 مرد، 54,032 عورتون ۽ 9 ٽئين جنس سان تعلق رکندڙ ماڻهو شامل هئا. 2017ع ۾ شهر جي آبادي 100,970 هئي؛ اهڙي طرح 2017ع کان 2023ع تائين آباديءَ جي سراسري سالياني واڌ 1.80 سيڪڙو رهي.[1] قمبر شهر پنهنجي چوڌاري موجود وڏي زرعي علائقي لاءِ واپار، سرڪاري انتظام، تعليم، صحت ۽ خدمتن جو مرڪز آهي.
نالو
[سنواريو]شهر جو سرڪاري ۽ عام نالو قمبر آهي، جڏهن ته سرڪاري آدمشماري جي ڪجهه جدولن ۾ ان کي قمبر علي خان جي نالي سان پڻ درج ڪيو ويو آهي.[1] انگريزيءَ ۾ نالي جون Qambar، Kambar ۽ پراڻن ماخذن ۾ Qamber جهڙيون صورتون پڻ استعمال ٿينديون رهيون آهن.
تاريخ
[سنواريو]ڪلهوڙا دور
[سنواريو]قمبر جي شهري تاريخ جو اهم مرحلو ڪلهوڙن جي دور سان لاڳاپيل آهي. سنڌي محقق ايم ايڇ پنهور سنڌ ۾ ارڙهين صديءَ دوران آبپاشي ۽ زرعي پيداوار جي واڌ سان گڏ ڪيترن نون شهرن جي اڀرڻ جو ذڪر ڪندي قمبر کي به انهن آبادين ۾ شمار ڪيو آهي، جيڪي 1701ع کان 1758ع جي وچ واري دور ۾ نمايان ٿيون.[3]
ڪلهوڙن جي حڪمرانيءَ دوران اتر ۽ وچ سنڌ ۾ نهرن، پوکيءَ هيٺ زمين ۽ زرعي وسندين ۾ واڌ ٿي. ان زرعي توسيع سان قمبر، وارهه، شهدادڪوٽ، ميهڙ، نوشهروفيروز ۽ ٻين شهرن جي واڌ ويجهه لاءِ پڻ حالتون پيدا ٿيون.[3]
برطانوي دور ۽ لاڙڪاڻو ضلعو
[سنواريو]1843ع ۾ سنڌ تي برطانوي قبضي کان پوءِ اتر سنڌ جي انتظامي جوڙجڪ ۾ وقت بوقت تبديليون آيون. 1901ع ۾ لاڙڪاڻو ضلعو قائم ٿيڻ کان پوءِ قمبر ان ضلعي جو هڪ اهم تعلقائي مرڪز رهيو. ويهين صديءَ جي وڏي حصي دوران قمبر شهر قمبر تعلقي جو انتظامي ۽ زرعي واپاري مرڪز رهيو.
ضلعي جو صدر مقام
[سنواريو]
13 ڊسمبر 2004ع تي سنڌ حڪومت لاڙڪاڻي ضلعي جي اولهندي حصي کي ڌار ڪري نئون ضلعو قائم ڪيو ۽ قمبر کي ان جو صدر مقام بڻايو.[2] ضلعي جي نالي بابت شروعاتي اختلافن کان پوءِ قمبر ۽ شهدادڪوٽ ٻنهي شهرن جا نالا شامل ڪري سرڪاري نالو قمبر شهدادڪوٽ ضلعو رکيو ويو.[2]
ضلعي جو صدر مقام بڻجڻ کان پوءِ قمبر ۾ ضلعي سطح جي انتظامي آفيسن، عدالتي ادارن ۽ ٻين سرڪاري خدمتن جي مرڪزيت وڌي. شهر ۾ ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن ڪورٽ سميت ضلعي سطح جا ڪيترائي سرڪاري ادارا ڪم ڪن ٿا.
جاگرافي
[سنواريو]قمبر اتر اولهه سنڌ جي ميداني زرعي پٽيءَ ۾ واقع آهي. شهر لاڙڪاڻو ۽ سنڌ-بلوچستان سرحد جي وچ واري علائقي ۾ اچي ٿو. قمبر تعلقي جي اولهندي حصي ڏانهن زمين آهستي آهستي کيرٿر جبلن ۽ ڪاڇي جي علائقي ڏانهن مٿانهين ٿيندي وڃي ٿي، جڏهن ته شهر ۽ ان جي اوڀر ۽ ڏکڻ طرف وڏو حصو آبپاشي هيٺ ميداني زرعي زمين تي مشتمل آهي.[4]
2023ع جي آدمشماري موجب قمبر علي خان تعلقي جي ايراضي 2,260 چورس ڪلوميٽر ۽ آبادي 448,990 هئي، جنهن مان 336,677 ماڻهو ٻهراڙيءَ ۽ 112,313 ماڻهو قمبر جي شهري آباديءَ ۾ رهندا هئا.[1]
تعلقي جي اولهندي ۽ ڏکڻ اولهندي حصن ۾ حمل ڍنڍ ۽ ٻين آبي علائقن سان لاڳاپيل قدرتي ماحول موجود آهي. تحقيق موجب تعلقي جي زمين جو وڏو حصو جبلن جي دامن، ڍنڍن، تلائن ۽ ٻين غير زرعي علائقن تي مشتمل آهي، جڏهن ته آبپاشيءَ هيٺ زمين تي چانور ۽ ڪڻڪ اهم فصل آهن.[4]
موسم
[سنواريو]قمبر جو آبهوا گرم ۽ نسبتاً خشڪ آهي. اونهاري جا مهينا، خاص ڪري مئي، جون ۽ جولاءِ، انتهائي گرم ٿيندا آهن، جڏهن ته سياري ۾ گرمي پد نمايان طور گهٽجي ويندو آهي. قمبر شهدادڪوٽ واري علائقي ۾ سالياني برسات عام طور گهٽ ۽ گهڻو ڪري مون سون سان لاڳاپيل آهي.[5]
آبادي
[سنواريو]قمبر گذريل اڌ صديءَ دوران تيزيءَ سان وڌندڙ شهر رهيو آهي. 1972ع ۾ شهر جي آبادي صرف 18,476 هئي، جيڪا 1981ع ۾ 25,885 ۽ 1998ع ۾ 58,369 تائين پهتي. 2017ع ۾ سرڪاري شهري حدن اندر آبادي 100,970 ۽ 2023ع ۾ 112,313 ٿي وئي.[1][6]
| آدمشماري | آبادي | گذريل آدمشماري کان واڌ |
|---|---|---|
| 1972ع | 18,476 | — |
| 1981ع | 25,885 |  40.1٪ |
| 1998ع | 58,369 | 125.5٪ |
| 2017ع | 100,970 | 73.0٪ |
| 2023ع | 112,313 | 11.2٪ |
2023ع ۾ شهر جي 112,313 رهاڪن مان 58,272 مرد ۽ 54,032 عورتون هيون؛ جنس جو تناسب لڳ ڀڳ 107.85 مرد في 100 عورتون هو. شهر جي سراسري گهراڻي جو ماپ لڳ ڀڳ 5.8 ماڻهو هو.[1]
ٻولي
[سنواريو]قمبر سنڌي ٻوليءَ جي مرڪزي لساني علائقي ۾ واقع آهي. 2023ع جي آدمشماري موجب سڄي قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي 96.21 سيڪڙو آباديءَ جي مادري ٻولي سنڌي هئي، جڏهن ته 2.58 سيڪڙو براهوي ڳالهائيندڙ هئا.[7] قمبر شهر ۾ پڻ سنڌي روزمره جي سماجي، واپاري ۽ ثقافتي زندگيءَ جي غالب ٻولي آهي.
معيشت
[سنواريو]قمبر جي معيشت جو بنياد شهر کان وڌيڪ ان جي ڀرپاسي واري زرعي پٽيءَ سان ڳنڍيل آهي. قمبر شهدادڪوٽ ضلعو اتر سنڌ جي اهم چانور پيدا ڪندڙ علائقن مان آهي. سنڌ انٽرپرائز ڊولپمينٽ فنڊ پڻ قمبر شهدادڪوٽ کي سنڌ جي وڏن چانور پيدا ڪندڙ ضلعن ۾ شمار ڪري ٿو.[8]
قمبر ۽ ڀرپاسي ۾ چانور ۽ ڪڻڪ ٻه اهم فصل آهن، جڏهن ته جوئر، مڪئي، تر، ڀاڄيون ۽ ٻيا موسمي فصل پڻ پوکيا وڃن ٿا.[4] زرعي پيداوار سبب شهر ۾ اناج، ٻج، ڀاڻ، زرعي اوزار، مال جي خوراڪ، ٽرانسپورٽ ۽ ننڍي واپار سان لاڳاپيل ڪاروبار موجود آهن.
ضلعي جي زرعي معيشت وڏي حد تائين سکر بئراج جي ساڄي ڪناري واري آبپاشي نظام تي ڀاڙي ٿي. اتر اولهه ڪئنال ضلعي جي وڏي زرعي پٽيءَ کي پاڻي پهچائي ٿو. ڊان موجب هن ڪئنال جو ڊزائين ڪيل وهڪرو 9,600 ڪيوسڪ آهي ۽ اهو قمبر ضلعي ۾ لڳ ڀڳ 305,579 ايڪڙ زمين کي سيراب ڪرڻ واري نظام سان لاڳاپيل آهي.[9]
زرعي پاڻيءَ جي اڻبرابر ورڇ، پاڻيءَ جي کوٽ، ٻوڏ ۽ زميني پاڻيءَ جي معيار جا مسئلا قمبر ۽ ڀرپاسي جي زرعي معيشت لاءِ اهم چئلينج آهن. قمبر جي زميني پاڻيءَ تي ڪيل هڪ علمي مطالعي پيئڻ ۽ آبپاشي لاءِ پاڻيءَ ۾ لوڻ ۽ مختلف عنصرن جي مقدار جو جائزو ورتو آهي.[4]
آثار قديمه ۽ تاريخي ورثو
[سنواريو]قمبر شهر پاڻ نسبتاً جديد شهري مرڪز آهي، پر قمبر تعلقي ۽ ان جي اولهندي علائقي ۾ سنڌ جي مختلف تاريخي دورن سان واسطو رکندڙ ڪيترائي آثار قديمه موجود آهن. سنڌ جي ورثي جي تحفظ لاءِ اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ قمبر شهدادڪوٽ ضلعي ۾ ڪيترن ماڳن جي دستاويزبندي ڪئي آهي، جن مان ڪيترائي قمبر تعلقي ۾ واقع آهن.[10]
ڪروهر جو دڙو
[سنواريو]ڪروهر جو دڙو قمبر تعلقي جو اهم قديم ماڳ آهي. پاڪستان جي آثار قديمه ۽ عجائب گهرن واري اداري موجب ماڳ تي پختين سرن جي اڏاوت، رنگيل ۽ سوراخدار ٺڪر، ٽيراڪوٽا جون چوڙيون، پٿر جا اوزار ۽ سنڌو لکت جي نشان وارو ٺڪر مليو آهي. سطحي ثقافتي مواد ان ماڳ کي پختي سنڌو تهذيب واري دور، تقريباً 2500–1850 ق.م.، سان ڳنڍي ٿو.[11]
ڌنڌيهر جو دڙو
[سنواريو]ڌنڌيهر جو دڙو پڻ قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جو محفوظ آثار قديمه وارو ماڳ آهي. سرڪاري آثار قديمه جي رڪارڊ موجب ماڳ مان ٺڪر ۽ صدف جا آثار مليا آهن؛ ٻوڏ ۽ زمين ۾ لوڻ سبب ماڳ کي نقصان پهتو آهي.[12]
سهڙي وارو دڙو
[سنواريو]سهڙي وارو دڙو قائم خان شيخ ڳوٺ کان لڳ ڀڳ هڪ ڪلوميٽر اوڀر ۾ قمبر تعلقي اندر واقع هڪ ننڍو آثار قديمه وارو دڙو آهي. زمين جي لوڻياٺ ۽ زرعي سرگرمين سبب ان جي ثقافتي مواد کي نقصان پهتو آهي.[13]
هالو جو دڙو
[سنواريو]هالو جو دڙو سعيداد کوسو ڳوٺ ڀرسان، دوست علي پل واري علائقي ۾ واقع آهي. اتان ٺڪر، پٿر جي جنڊ جا ٽڪرا ۽ پختين سرن جي اڏاوت جا نشان رپورٽ ڪيا ويا آهن. جديد قبرن، پوکي ۽ رهائشي توسيع سبب ماڳ خطري هيٺ آهي.[14]
منگلي ماڳ
[سنواريو]غيبي ديرو کان لڳ ڀڳ پنج ڪلوميٽر ڏکڻ اولهه طرف کيرٿر جي اوڀرئين ڪناري تي منگلي ماڳ واقع آهي. اتان هاڪڙا، ڪوٽڏيجي، آمري ۽ نال ثقافتي مرحلن سان لاڳاپيل ٺڪر ۽ پٿر جا اوزار مليا آهن. ماڳ کي چوٿين ۽ ٽين هزارين ق.م. جي اوائلي سنڌو روايت سان ڳنڍيو ويو آهي.[15]
مذهب ۽ روحاني روايت
[سنواريو]قمبر جي مذهبي ۽ سماجي تاريخ ۾ صوفي روايت کي اهم جاءِ حاصل آهي. شهر خاص طور نقشبندي سلسلي جي عالم ۽ روحاني اڳواڻ سيد غلام حسين شاهه بخاري، مشهور بہ حسين شاهه قمبر وارو، سان وابسته رهيو آهي.
سيد غلام حسين شاهه بخاري 1973ع واري ٻوڏ کان پوءِ قمبر ۾ اچي آباد ٿيو ۽ بعد ۾ شهر ۾ مسجد، مدرسو ۽ روحاني مرڪز قائم ڪيائين. 1980ع ۾ قائم ڪيل حسين آباد وارو مرڪز مذهبي تعليم ۽ نقشبندي روايت جو اهم مرڪز بڻيو.[16]
26 جنوري 2023ع تي سندس وفات کان پوءِ قمبر ۾ سوڳ ڪيو ويو ۽ سندس جنازي ۾ ملڪ جي مختلف علائقن مان هزارين عقيدتمند شريڪ ٿيا. ڊان موجب شهر جا ڪاروبار به سوڳ ۾ بند رهيا.[17]
تعليم
[سنواريو]ضلعي جو صدر مقام هجڻ سبب قمبر ڀرپاسي جي ٻهراڙيءَ لاءِ ثانوي ۽ اعليٰ ثانوي تعليم جو اهم مرڪز آهي. شهر ۽ تعلقي ۾ سرڪاري ۽ خانگي پرائمري، سيڪنڊري ۽ هائير سيڪنڊري تعليمي ادارا ڪم ڪن ٿا. ضلعي سطح جي تعليمي انتظاميا جا دفتر پڻ قمبر ۾ واقع آهن.
قمبر جي تعليمي صورتحال کي سمجهڻ وقت شهر ۽ سڄي تعلقي يا ضلعي جي خواندگيءَ جا انگ الڳ رکڻ ضروري آهن، ڇاڪاڻ ته شهري علائقن ۾ تعليمي رسائي عام طور ٻهراڙيءَ کان وڌيڪ آهي. 2023ع جي آدمشماري قمبر علي خان تعلقي لاءِ مجموعي خواندگيءَ جي شرح لڳ ڀڳ 39.36 سيڪڙو درج ڪري ٿي.[18]
صحت
[سنواريو]ضلعي جو صدر مقام هجڻ سبب قمبر ۾ سرڪاري اسپتال، بنيادي طبي خدمتون ۽ ضلعي سطح جي صحت انتظاميا موجود آهي. شهر ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن لاءِ پڻ علاج ۽ طبي حوالگيءَ جو مرڪز آهي. ضلعي جي وسيع ٻهراڙي ۽ آباديءَ جي پکيڙ سبب صحت جي خدمتن تائين مفاصلو ۽ رسائي مقامي ترقيءَ جا اهم مسئلا رهيا آهن.
شهري ۽ انتظامي اهميت
[سنواريو]2004ع کان پوءِ قمبر جو انتظامي ڪردار خاص طور وڌيو آهي. شهر ۾ ڊپٽي ڪمشنر سميت ضلعي انتظاميا، روينيو، پوليس، تعليم، صحت، عدليه ۽ ٻين سرڪاري شعبن جا ضلعي سطح جا دفتر قائم آهن. اهڙي طرح شهر جو معاشي دائرو رڳو پنهنجي ميونسپل آباديءَ تائين محدود نه آهي، پر قمبر تعلقي ۽ ضلعي جي ڪيترن ڳوٺاڻن علائقن لاءِ روزاني سرڪاري ۽ تجارتي مرڪز طور ڪم ڪري ٿو.
قمبر ميونسپل ڪائونسل جي شهري آبادي 2023ع ۾ قمبر علي خان تعلقي جي ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 25 سيڪڙو هئي، جڏهن ته باقي آبادي ٻهراڙيءَ ۾ رهندي هئي.[1]
آمدورفت
[سنواريو]قمبر روڊن وسيلي لاڙڪاڻو، شهدادڪوٽ، وارهه، ميرو خان ۽ ٻين ڀرپاسي جي شهرن سان ڳنڍيل آهي. قمبر–شهدادڪوٽ روڊ ضلعي جي ٻن وڏن شهري مرڪزن وچ ۾ اهم رستو آهي، جڏهن ته لاڙڪاڻي طرف ويندڙ رستا شهر کي لاڙڪاڻو ڊويزن جي وڏي شهري ۽ تجارتي مرڪز سان ملائين ٿا.
شهر تاريخي طور ريلوي نظام سان پڻ ڳنڍيل رهيو آهي. 1973ع واري ٻوڏ کان پوءِ حسين شاهه قمبر وارو ريلوي اسٽيشن جي سامهون واري علائقي ۾ اچي آباد ٿيو هو، جنهن مان شهر جي ريلوي اسٽيشن جي مقامي شهري تاريخ ۾ اهميت جو پڻ پتو پوي ٿو.[17]
قدرتي آفتون
[سنواريو]قمبر ۽ ان جي ڀرپاسي وارو علائقو سنڌ جي ٻين آبپاشيءَ وارن ميداني علائقن وانگر ٻوڏن کان متاثر ٿيندو رهيو آهي. 2010ع ۽ 2022ع جون ٻوڏون قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي ٻهراڙي، زرعي زمين، روڊن ۽ رهائشي آبادين لاءِ خاص طور نقصانڪار رهيون.
ٻوڏن سان آثار قديمه کي پڻ نقصان پهتو آهي؛ آثار قديمه واري سرڪاري رڪارڊ موجب ڌنڌيهر جو دڙو 2010ع واري ٻوڏ ۽ زمين جي لوڻياٺ سبب متاثر ٿيو.[12]
ڀرپاسي جا اهم ماڳ
[سنواريو]قمبر جي اولهندي ۽ ڏکڻ اولهندي علائقي ۾ حمل ڍنڍ، دريغ ڍنڍ، کيرٿر جي جابلو پٽي ۽ ڪيترائي قديم آثار موجود آهن. ان ڪري قمبر جو ڀرپاسي وارو علائقو زرعي جاگرافي سان گڏ آثار قديمه، آبي ماحول ۽ تاريخي ورثي جي لحاظ کان پڻ اهم آهي.[4][10]
تصويري گيلري
[سنواريو]
باگو ديرو، قمبر تعلقو
ٻير، قمبر تعلقو
ڀاڏا، قمبر تعلقو
ڀنگر آچا
ديهه ابڙو، قمبر
ديهه آهير، قمبر
ديهه ڀرمي، قمبر
غيبي ديرو واري علائقي جو منظر
علائقي ۾ جوئر جو فصل
دريغ ڍنڍ
آباديءَ جا چونڊ انگ
[سنواريو]| اڪائي | ڪل آبادي | مرد | عورتون | شهري آبادي | ٻهراڙيءَ جي آبادي |
|---|---|---|---|---|---|
| قمبر شهر | 112,313 | 58,272 | 54,032 | 112,313 | — |
| قمبر علي خان تعلقو | 448,990 | 234,516 | 214,459 | 112,313 | 336,677 |
ذريعو: پاڪستان شماريات بيورو، 2023ع جي آدمشماري.[1]
ڏسو پڻ
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 4 5 6 7 8 "TABLE 1: AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, SINDH" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "Qambar". Sindh Atlas. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 پنهور, ايم ايڇ (1996). "سنڌ جي تاريخ ۽ ماحول بابت مضمون". مهراڻ (ڄامشورو: سنڌي ادبي بورڊ) (1): 35.
- 1 2 3 4 5 "Risk assessment of heavy metals and salts for human and irrigation consumption of groundwater in Qambar city: a case study". Applied Water Science and related environmental research. 2019. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/24749508.2019.1571670. Retrieved 12 September 2026.
- ↑ "Groundwater quality assessment of Shahdadkot, Qubo Saeed Khan and Sijawal Junejo Talukas of District Qambar Shahdadkot, Sindh". Applied Water Science. 2020. https://link.springer.com/article/10.1007/s13201-019-1098-2. Retrieved 12 September 2026.
- ↑ "Qambar — People, Language and a Growing Town". Sindh Atlas. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "7th Population and Housing Census – Detailed Results: Table 11" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Sindh Enterprise Development Fund – Annual/Sector Report" (PDF). Sindh Enterprise Development Fund. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Qamber Shahdadkot — caught between two provinces". ڊان. 4 May 2021. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "Explore District Kambar Shahdadkot Complete Sites". Heritage Sites of Sindh. Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Karohar-Jo-Daro". Department of Archaeology and Museums, Government of Pakistan. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 "Dhandeehar-jo-Daro". Department of Archaeology and Museums, Government of Pakistan. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Seehri Waro Daro, Kambar". Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Halu-Jo-Daro, Kambar Shahdadkot". Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Mugli Site, Kambar Shahdadkot". Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Dargah Aliya Hussain Abad Shareef Qamber". Dargah Aliya Hussain Abad. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 Kalhoro, M. B. (28 January 2023). "Qambar descends into mourning for spiritual leader Hussain Shah". ڊان. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Literacy Rate, Enrolment and Out of School Population by Sex and Rural/Urban, Census-2023, Sindh" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. 12 September 2026 تي حاصل ڪيل.
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو]
وڪيميڊيا العام تي قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جون تصويرون بابت زمرا
