عمرڪوٽ ضلعو

عمر ڪوٽ
عمر ڪوٽ; عمرڪوٽ ضلعو; ضلع عمرکوٹ; ; امرڪوٽ
	ضلعو
	; سنڌ جي نقشي ۾ عمر ڪوٽ ضلعو نمايان ڏيکاريل
	عمر ڪوٽسنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
	متناسقات: 25°21′N 69°43′E / 25.350°N 69.717°E
ملڪ	پاڪستان
صوبو	سنڌ
ڊويزن	ميرپورخاص
قيام	April 1993؛ 32 سال اَڳُ
خاتمو	December 2000؛ 25 سال اَڳُ
بحالي	December 2004؛ 21 سال اَڳُ
صدر مقام	عمرڪوٽ شھر
انتظامي ذيلي ورھاست	04 ڪنري تعلقو; پٿورو تعلقو; سامارو تعلقو; عمرڪوٽ تعلقو;
حڪومت
• قسم	ضلعي انتظاميا
• قومي ۽ صوبائي تڪ	اين.اي-213 عمرڪوٽ
پکيڙ
• ضلعو	5,608 ڪ.م2 (2,165 ميل2)
بلندي	21 ميل (69 ft)
بلند ترین پیمائش	90 ميل (300 ft)
پست ترین پیمائش	3 ميل (10 ft)
آبادي (2023)
• ضلعو	1,159,831

عمرڪوٽ ضلعو Umerkot District، سنڌ صوبي جي ڏکڻ اوڀر حصي ۾ واقع پاڪستان جو هڪ انتظامي ضلعو آهي. ضلعي جو مرڪزي شهر ۽ صدر مقام عمرڪوٽ شهر آهي. 2023ع جي قومي آدمشماري موجب، ضلعي جي آبادي جو لڳ ڀڳ 95.1٪ حصو سنڌي ٻولي ڳالهائيندڙن تي مشتمل آهي، جيڪا هتي جي بنيادي ۽ مقامي ٻولي آهي^[1]. جديد آدمشماري انگن اکرن مطابق، عمرڪوٽ ضلعي جي ڪل آبادي تقريباً 1,158,284 (يعني لڳ ڀڳ 11.5 لک) آهي. عمرڪوٽ ضلعو پاڪستان جو اهو واحد ضلعو آهي جتي غير مسلم آبادي اڪثريت ۾ آهي. 2023ع جي قومي آدمشماري موجب، ضلعي جي ڪل آبادي مان لڳ ڀڳ 54.7٪ ماڻهو هندومت سان تعلق رکن ٿا، جنهن سبب عمرڪوٽ کي پاڪستان ۾ مذهبي تنوع جي هڪ نمايان علامت طور ڏٺو وڃي ٿو^[2]. هي ضلعو تاريخي، ثقافتي ۽ مذهبي لحاظ کان وڏي اهميت رکي ٿو، خاص طور تي عمرڪوٽ قلعو، جيڪو مغل دور ۽ علائقي جي سياسي تاريخ سان ڳنڍيل هڪ اهم آثارِ قديمه ماڳ آهي.

تاريخ

مغل بادشاهه Akbar جي پيدائش عمرڪوٽ قلعي ۾ ٿي، جڏهن سندس والد Humayun سورين کان جان بچائيندي ڀڄي رهيو هو. عمرڪوٽ قلعو ان لحاظ کان برصغير جي تاريخ ۾ هڪ انتهائي اهم ماڳ آهي. 1843ع ۾ چارلس نيپئر جي حملي کان پوءِ سنڌ کي برطانوي انتظام هيٺ صوبن ۾ ورهايو ويو، جتي زميندارن، جيڪي مقامي طور وڏيرا پڻ سڏبا هئا، کي برٽش انڊيا جي سرڪار طرفان محصول (ٽيڪس) گڏ ڪرڻ جون ذميواريون ڏنيون ويون.

انتظامي ورهاست

عمرڪوٽ ضلعو انتظامي طور هيٺين ۾ ورهايل آهي:^[3]

آبادي

Historical population
Year	Pop.	±% p.a.
1998	664,797	—
2017	1,073,469	+2.55%
2023	1,159,831	+1.30%
ذريعا: Pakistan Bureau of Statistics^[4]

2023ع جي قومي آدمشماري موجب، عمرڪوٽ ضلعي ۾ 222,562 گهراڻا آهن ۽ ڪل آبادي 1,159,831 آهي^[5]. ضلعي ۾ جنس جو تناسب هر 100 عورتن جي مقابلي ۾ 109.73 مرد آهي. مجموعي خواندگي شرح 38.69٪ آهي، جنهن مان مردن جي خواندگي 51.17٪ ۽ عورتن جي صرف 25.11٪ آهي، جيڪا تعليمي عدم مساوات کي ظاهر ڪري ٿي^[6]</ref> 258,859 ماڻهو (22.32٪) شهري علائقن ۾ رهن ٿا.

ٻوليون

عمرڪوٽ ضلعي جون ٻوليون (2023)

سنڌي (95.13%)

پنجابي (1.8%)

اردو (1.4%)

ٻيون (1.67%)

2023ع جي آدمشماري مطابق، عمرڪوٽ ضلعي جي 95.13٪ آبادي جي مادري ٻولي سنڌي آهي، جڏهن ته 1.8٪ پنجابي ۽ 1.4٪ اردو کي پنهنجي پهرين ٻولي طور ڳالهائين ٿا. باقي آبادي ٻين ٻولين سان واسطو رکي ٿي.^[7]. عمرڪوٽ ضلعو پنهنجي تاريخي اهميت، مذهبي تنوع ۽ ثقافتي ورثي سبب سنڌ توڙي پاڪستان ۾ هڪ نمايان حيثيت رکي ٿو.

انتظامي ورھاست

تعلقا

عمرڪوٽ ضلعو چار تعلقن ۽ 42 يونين ڪاؤنسلن ۾ ورهايل آهي:

يونين ڪاؤنسلون

**عمرڪوٽ ضلعي جون يونين ڪاؤنسلون^[8]**
#	يونين ڪاؤنسل	#	يونين ڪائونسل	#	يونين ڪاؤنسل
1	نئون ڇوڙ	2	سڀو	3	ڏيڀو
4	ڪونجيلي (تلھو جوڻيجو)	5	کاروڙو سيد	6	آھوڙي فارم
7	کيجراڙي	8	گپڻو	9	مير ولي محمد ٽالپر
10	فقير عبدالله	11	ڪپلور	12	سيکرو
13	کوکراپار	14	مھندڙي جو پار	15	خانصاحب عطا محمد پلي
16	وليداد پلي	17	صوفي	18	ڊاڍرو
19	ڇڄڙو	20	ڪنري ميمڻ	21	منجھاڪر (نواب داد)
22	شير خان چانڊيو	23	شاخ دڙيلو	24	شھيد مائي بختاور (ڏنڀرلو)
25	بوستان	26	ٽالھي	27	نبيسر
28	سامارو، يو سي	29	مير محمد خان ڀرڳڙي (سامارو روڊ)	30	پڌريو
31	ٽوٻن واري (ٽوٻن)	32	آراڙو ڀرڳڙي	33	صالح ڀنڀرو
34	ستڙيون	35	رئيس نور خان ڍونڪائي	36	گلزار خليل پير سرهندي
37	مخدوم طالب المولیٰ	38	ڇاڇرو	39	ٻاريجي
40	حاجي پير شاھ	41	غلام نبي شاھ	42	شاھ مردان شاھ (فقير ترڪو منڱريو)

ديھن جي فھرست

هيٺ عمرڪوٽ ضلعي جي ديهن (Dehs) جي فهرست ڏني وئي آهي، جيڪا تعلقن (Taluka) موجب ترتيب ڏنل آهي:^[9]

عمرڪوٽ تعلقو جون 90 ديھون:

**عمرڪوٽ تعلقي** جون ديھون
#	ديھون	#	ديھون	#	ديھون
1	آهِر اوڀر ديھ	2	اهوري چور ديھ	3	اشابو ديھ
4	بنهياري ديھ	5	بهرئي ٿر ديھ	6	بيلو ڪرڻا ديھ
7	ڀوڊر ديھ	8	چيلاري ديھ	9	چور ٿر ديھ
10	چونڊواه ديھ	11	ديبو ديھ	12	ڌوروسرين ديھ
13	ڊنگرالو ديھ	14	دينورو ديھ	15	دييتباه ديھ
16	دودهر ديھ	17	ڊگو ديھ	18	گاموري ديھ
19	گپنو ديھ	20	گورسر ديھ	21	هره ديھ
22	حصيسر ديھ	23	هورنگو ديھ	24	جانهيرو پٽ ديھ
25	جانهيرو ٿر ديھ	26	جونيجا ديھ	27	ڪچولي ديھ
28	ڪيٿ ديھ	29	ڪلري ديھ	30	ڪپلور ديھ
31	ڪرنا ديھ	32	خلرئي ٿر ديھ	33	خرورو جاگير ديھ
34	خرورو پٽ ديھ	35	خرورو ٿر ديھ	36	کجراڙي ديھ
37	کيرال ديھ	38	کيروهي ديھ	39	کونهار ديھ
40	ڪنار ديھ	41	ڪنجيلي ديھ	42	لالباه ديھ
43	لاپلو ديھ	44	لڙه ديھ	45	لاشاري ديھ
46	مکيارو ديھ	47	منڊهل ديھ	48	مارواه ديھ
49	مهپارو ديھ	50	موکال باهه ديھ	51	محمد عالم پلي ديھ
52	نبيسر ٿر ديھ	53	نرهڙي ديھ	54	نونهيون ديھ
55	اوڪارو ديھ	56	پراڻو چور ديھ	57	پڊريو ديھ
58	پنجوئي ديھ	59	پريارو ديھ	60	رٻاريو ديھ
61	راجار ٿر ديھ	62	راجاري ٿر ديھ	63	سبھري پٽ ديھ
64	سبھري ٿر ديھ	65	سابو ديھ	66	سادوري پٽ ديھ
67	سادوري ٿر ديھ	68	صاحب تر ديھ	69	سرنگسر ديھ
70	سريتي ديھ	71	سينهوئي ٿر ديھ	72	شاخ کجراڙي ديھ
73	شيخرو ديھ	74	سڌورو ديھ	75	سونهري ديھ
76	سونپور ديھ	77	صوفي ديھ	78	سونهنين ديھ
79	تل ديھ	80	تنگورو ديھ	81	تر سمون ديھ
82	ٽيڀري ديھ	83	ٺٺرائي ديھ	84	ٽيمو مٺو ديھ
85	عمرڪوٽ پٽ ديھ	86	عمرڪوٽ ٿر ديھ	87	ويراسر ديھ
88	وھڙو ٿر ديھ	89	والهاٽي ديھ	90	واليداد پلي ديھ

**سامارو تعلقي** جون ديھون
#	ديھون	#	ديھون	#	ديھون
1	207 ديھ	2	207-A ديھ	3	325 ديھ
4	326 ديھ	5	327 ديھ	6	327-A ديھ
7	12-هيرال ديھ	8	13-هيرال ديھ	9	13-A هيرال ديھ
10	14-هيرال ديھ	11	15-هيرال ديھ	12	16-هيرال ديھ
13	17-هيرال ديھ	14	18-هيرال ديھ	15	19-هيرال ديھ
16	20-هيرال ديھ	17	21-هيرال ديھ	18	22-هيرال ديھ
19	23-هيرال ديھ	20	24-هيرال ديھ	21	25-هيرال ديھ
22	26-هيرال ديھ	23	27-هيرال ديھ	24	28-هيرال ديھ
25	29-هيرال ديھ	26	30-هيرال ديھ	27	ارارو ديھ
28	ارارو ڀرڳڙي ديھ	29	ڀمڀڙو ديھ	30	ڀرڳڙي ديھ
31	بيکوري ديھ	32	چاچ ديھ	33	چاڇ ڀرڳڙي ديھ
34	چان قبول ديھ	35	ڊاڀو ديھ	36	ڏنگن ڀرڳڙي ديھ
37	گهارو ڀيرو ديھ	38	ڳورا بند ديھ	39	حسن باغبان ديھ
40	جهالوري ديھ	41	ڪنگاني ديھ	42	کاني ديھ
43	خرورو اوڀر ديھ	44	خوسان جي واي ديھ	45	ڪنجهجي ديھ
46	لياري ديھ	47	لولان ديھ	48	موراسو ديھ
49	پراڻو سامارو ديھ	50	پوٺو ديھ	51	رام جاگو ديھ
52	سنڌارو ديھ	53	شاهه حسن ديھ	54	شاخ سامارو ديھ
55	سونٿي ديھ	56	ٽٻوهي ديھ	57	ٽيمو کڙو ديھ
58	ٽوڀن واري ديھ	59	وراسو ديھ

**پٿورو تعلقي** جون ديھون
#	ديھون	#	ديھون	#	ديھون
1	اڪري وادي ديھ	2	باندهو ديھ	3	باريجي ديھ
4	ڀيتارو ديھ	5	چنگل ديھ	6	ڇڇرو ديھ
7	ڇيليون ديھ	8	ڏنڌي ديھ	9	دريڙو ديھ
10	ڏنگن پلي ديھ	11	غلام نبي شاهه ديھ	12	ڳورهڙي ديھ
13	گلارڪي ديھ	14	گرڪي ديھ	15	هيرال-1 ديھ
16	هيرال-2 ديھ	17	هيرال-3 ديھ	18	هيرال-4 ديھ
19	هيرال-5 ديھ	20	هيرال-5/A ديھ	21	هيرال-6 ديھ
22	هيرال-7 ديھ	23	هيرال-9 ديھ	24	هيرال-10 ديھ
25	هيرال-11 ديھ	26	جاگو ديھ	27	جامڀو ڪنڊي ديھ
28	جهيرڪياري ديھ	29	ڪارو ديھ	30	کٻڙي ديھ
31	خدا بخش مري ديھ	32	کُن ديھ	33	ڪورڪي ديھ
34	لنيئڙو ديھ	35	لنگاڻي ديھ	36	مورهنگو ديھ
37	مهاري ديھ	38	نار ديھ	39	نئون کِپري ديھ
40	پلي ديھ	41	پيروڙي ديھ	42	پٿورو ديھ
43	سعدوري ديھ	44	شادي پلي ديھ	45	سنڌيڊي ديھ
46	اوڀنڌ ديھ	47	وکڙي ديھ

**ڪنري تعلقي** جون ديھون
#	ديھون	#	ديھون	#	ديھون
1	براني ديھ	2	بستان ديھ	3	چجرو ديھ
4	چار ديھ	5	ڏاڏهرو ديھ	6	ڊمڀرلو ديھ
7	دريلو ديھ	8	فتح ڏنڌ ديھ	9	گهاراڪرنگا ديھ
10	ڳوراھو ديھ	11	هائيدو ديھ	12	ڄنجهڙي ديھ
13	ڪنڊيارِي ديھ	14	ڪرچيلو ديھ	15	کمنو ديھ
16	کڙو ڪن ديھ	17	خدا بخش چانڊيو ديھ	18	ڪنري ديھ
19	ڪوريا ديھ	20	مالنسر ديھ	21	ملڪ شاهه ديھ
22	منجهڪر ديھ	23	مياڊارس ديھ	24	موجن ديھ
25	مونڊاوائي ديھ	26	مورجهانگو ديھ	27	نبيسر ديھ
28	نصير چانڊيو ديھ	29	راهموڙ ديھ	30	راجاري پٽ ديھ
31	رڻاواي ديھ	32	رندڪي ديھ	33	ساڊڪي ديھ
34	سانوري ديھ	35	سيرکي ديھ	36	شاهلواي ديھ
37	شاخ دريلو ديھ	38	تلهي ديھ

مذهب

عمرڪوٽ ضلعي ۾ مذهب (2023)
مذهب			فيصد
هندومت			54.66%
اسلام			44.83%
ٻيا يا ذڪر ٿيل نه			0.51%

هيٺ ڏنل جدول عمرڪوٽ ضلعي جي مذهبي جوڙجڪ کي مختلف آدمشماري وارن دورن ۾ ظاهر ڪري ٿو، جنهن سان وقت سان گڏ مذهبي تناسب ۾ ايندڙ تبديليون واضح ٿين ٿيون:

موجوده عمرڪوٽ ضلعي ۾ مذھب
مذھبي گروھ	1941^[10]^:54–57^{[lower-alpha 1]}		2017^[11]		2023^[12]
مذھبي گروھ	آبادي	%	آبادي	%	آبادي	%
اسلام	55,175	46.36%	507,691	47.29%	519,276	44.83%
ھندو ڌرم	54,055	45.41%	559,824	52.15%	633,114	54.66%
قبائلي	7,522	6.32%	N/A	N/A	N/A	N/A
سک ازم	1,943	1.63%	N/A	N/A	36	~0%
عيسائيت	280	0.24%	2,326	0.22%	2,702	0.23%
احمديت	N/A	N/A	3,594	0.33%	3,093	0.27%
باقي ٻيا ^{[lower-alpha 2]}	51	0.04%	34	0.01%	63	0.01%
ڪل آبادي	119,026	100%	1,073,469	100%	1,158,284	100%

هيٺ ڏنل جدول 2023ع ۾ عمرڪوٽ ضلعي جي مختلف تعلقن ۾ مذهبي آباديءَ جو تناسب ڏيکاري ٿو:

تعلقن جي مذھبي آبادي (2023)^[12]
تعلقو	ھندو	مسلمان	باقي ٻيا
ڪنري	56.37%	42.07%	1.56%
پٿورو	48.48%	50.85%	0.67%
سامارو	53.98%	45.87%	0.15%
عمرڪوٽ	55.52%	44.3%	0.18%

عمرڪوٽ ضلعو پاڪستان جو واحد ضلعو آهي جتي هندو آبادي اڪثريت ۾ آهي. 2023ع جي آدمشماري موجب، لڳ ڀڳ 55٪ آبادي هندومت سان تعلق رکي ٿي، جڏهن ته تقريباً 45٪ آبادي مسلمان آهي.

عمرڪوٽ شهر ۾ واقع عمرڪوٽ شِو مندر سنڌ جي قديم ترين ۽ مقدس هندو مندرن مان هڪ آهي. هن مندر ۾ هر سال ملهايل مهان مها شيوراتري ميلو پاڪستان جي وڏن مذهبي ميلن مان هڪ آهي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 250,000 عقيدتمند شرڪت ڪندا آهن^[13].هي مذهبي تنوع عمرڪوٽ ضلعي کي سنڌ ۽ پاڪستان جي سماجي-ثقافتي تاريخ ۾ هڪ منفرد حيثيت عطا ڪري ٿو.

حوالا

↑ "Pakistan Census 2023"۔
↑ "Religious Demographics of Pakistan 2023"۔
↑ DISTRICT GOVERNMENT - Umerkot, اصل کان 24 فيبروري 2012 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 10 مارچ 2025۔ اڻڄاتل پيراميٽر |dead-url= نظر انداز ڪيو ويو (مدد)
↑ "Population by administrative units 1951–1998", Pakistan Bureau of Statistics۔
↑ "7th Population and Housing Census – Detailed Results: Table 20", Pakistan Bureau of Statistics۔
↑ "7th Population and Housing Census – Detailed Results: Table 1", Pakistan Bureau of Statistics۔ "7th Population and Housing Census – Detailed Results: Table 12", Pakistan Bureau of Statistics۔ 406,585 ماڻهو (تقريباً 35.1٪ آبادي) ڏهن سالن کان گهٽ عمر جا آهن، جيڪو ضلعي جي نوجوان آباديءَ جي گهڻي شرح کي ظاهر ڪري ٿو<ref>"7th Population and Housing Census – Detailed Results: Table 5", Pakistan Bureau of Statistics۔
↑ "7th Population and Housing Census – Detailed Results: Table 11", Pakistan Bureau of Statistics۔
↑ عمرڪوٽ، پوليٽيڪو. ڪام
↑ "List of Dehs in Sindh", Sindh Zameen, حاصل ڪيل 22 March 2021۔ {{columns-list|colwidth=15em|
↑ "CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME XII SINDH PROVINCE"۔
↑ "District Statistics (Census - 2017) - Umerkot District", Pakistan Bureau of Statistics۔
1 2 "7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 9", Pakistan Bureau of Statistics۔
↑ "The thriving Shiva festival in Umarkot is a reminder of Sindh's Hindu heritage". Dawn. https://www.dawn.com/news/1392074.

↑ Note: 1941 census data is for Samaro and Umerkot talukas of Tharparkar District, which roughly corresponds to the contemporary district.
↑ Including جين ڌرم, عيسائيت, ٻڌ ڌرم, زرتشتيت, يھوديت, Ad-Dharmis, or not stated

حوالي جي چڪ: "lower-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="lower-alpha"/> نہ مليو

[1] "Pakistan Census 2023"۔

[2] "Religious Demographics of Pakistan 2023"۔

[3] DISTRICT GOVERNMENT - Umerkot, اصل کان 24 فيبروري 2012 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 10 مارچ 2025۔ اڻڄاتل پيراميٽر |dead-url= نظر انداز ڪيو ويو (مدد)

[4] "Population by administrative units 1951–1998", Pakistan Bureau of Statistics۔

[5] "7th Population and Housing Census – Detailed Results: Table 20", Pakistan Bureau of Statistics۔

[6] "7th Population and Housing Census – Detailed Results: Table 1", Pakistan Bureau of Statistics۔ "7th Population and Housing Census – Detailed Results: Table 12", Pakistan Bureau of Statistics۔ 406,585 ماڻهو (تقريباً 35.1٪ آبادي) ڏهن سالن کان گهٽ عمر جا آهن، جيڪو ضلعي جي نوجوان آباديءَ جي گهڻي شرح کي ظاهر ڪري ٿو<ref>"7th Population and Housing Census – Detailed Results: Table 5", Pakistan Bureau of Statistics۔

[7] "7th Population and Housing Census – Detailed Results: Table 11", Pakistan Bureau of Statistics۔

[پوليٽيڪو-8] عمرڪوٽ، پوليٽيڪو. ڪام

[9] "List of Dehs in Sindh", Sindh Zameen, حاصل ڪيل 22 March 2021۔ {{columns-list|colwidth=15em|

[1941religion-10] "CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME XII SINDH PROVINCE"۔

[2017census-12] "District Statistics (Census - 2017) - Umerkot District", Pakistan Bureau of Statistics۔

[2023table9-13] 1 2 "7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 9", Pakistan Bureau of Statistics۔

[15] "The thriving Shiva festival in Umarkot is a reminder of Sindh's Hindu heritage". Dawn. https://www.dawn.com/news/1392074.

[11] Note: 1941 census data is for Samaro and Umerkot talukas of Tharparkar District, which roughly corresponds to the contemporary district.

[14] Including جين ڌرم, عيسائيت, ٻڌ ڌرم, زرتشتيت, يھوديت, Ad-Dharmis, or not stated

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[lower-alpha 1]

[11]

[12]

[lower-alpha 2]

[13]