مواد ڏانھن هلو

عاشورو

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
عاشورو
ڪربلا، عراق ۾ شيعن جو تويريج جلوس
ٻيو نالويومِ عاشور
قسماسلامي (شيعه ۽ سني)
اهميتشيعه اسلام ۾:
حسين ابن علي، اسلامي پيغمبر محمد ﷺ جي ڏوهٽي ۽ ٽئين شيعه امام جي شهادت جي ياد
سني اسلام ۾:
حضرت موسيٰؑ ۽ بني اسرائيل کي فرعون کان نجات ملڻ ۽ سمنڊ جي ڦاٽڻ جي ياد
تاريخ10 محرم
2025ع جي تاريخ6 جولاءِ
2026ع جي تاريخ26 جون
2027ع جي تاريخ15 جون
رسمونشيعه اسلام ۾:
سوڳ جون رسمون
سبيل ۽ نياز جي ورڇ
سني اسلام ۾:
نفلي روزو


عاشورو (عربي: عَاشُورَاء، عاشوراء)، جنهن کي يومِ عاشور پڻ چيو ويندو آهي، اسلام ۾ هڪ اهم مذهبي ڏينهن آهي. هي هر سال اسلامي ڪئلينڊر جي پهرئين مهيني محرم جي ڏهين تاريخ تي ملهايو ويندو آهي.

سني روايتن موجب، عاشوري جي ڏينهن حضرت موسيٰؑ جي وسيلي الله تعاليٰ سمنڊ کي ڦاڙي بني اسرائيل کي فرعون جي غلاميءَ کان نجات ڏني. ڪجهه روايتن مطابق، انهيءَ ڏينهن حضرت نوحؑ جي ٻيڙي ڪناري تي پهتي، حضرت آدمؑ جي توبهه قبول ٿي ۽ حضرت يوسفؑ کي قيد مان آزادي ملي. سني مسلمان هن ڏينهن نفلي روزو رکڻ، عبادت، دعا ۽ خيرات ذريعي عبادت ڪن ٿا. ڪيترائي سني مسلمان ڪربلا ۾ حسين ابن علي جي شهادت کي پڻ اسلامي تاريخ جو هڪ المناڪ واقعو سمجهن ٿا ۽ ان جي ياد ۾ بيان، وعظ يا ذڪر جون مجلسون منعقد ڪن ٿا، جيتوڻيڪ اهي رسمون عام طور شيعن جي ماتمي روايتن کان مختلف هونديون آهن.

ٻئي طرف، شيعه مسلمانن لاءِ عاشورو سوڳ ۽ غم جو ڏينهن آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ هن ڏينهن 61هه (680ع) ۾ ڪربلا جي جنگ دوران حسين ابن علي، جيڪي اسلامي پيغمبر محمد ﷺ جا ڏوهٽا ۽ ٽئين شيعه امام هئا، يزيد بن معاويه جي لشڪر هٿان شهيد ٿيا. شيعه عقيدي موجب، امام حسين ظلم ۽ ناانصافي جي مخالفت ۾ بيٺا ۽ يزيد جي بيعت ڪرڻ کان انڪار ڪيو. انهيءَ سبب عاشوري تي شيعه مسلمان مجلسون، جلوس ۽ ٻين ماتمي رسمن ذريعي امام حسين ۽ سندس ساٿين جي قرباني کي ياد ڪن ٿا.

ڪيترين شيعه برادرين ۾ ماتم دوران سينو ڪوٽڻ عام روايت آهي، جڏهن ته پاڻ کي زخمي ڪرڻ يا رت وهائڻ جهڙيون رسمون تڪراري سمجهيون وڃن ٿيون. ڪيترن ئي شيعه عالمن انهن جي مخالفت ڪئي آهي، ۽ ڪجهه ملڪن يا برادرين ۾ اهڙين رسمن تي پابندي پڻ لاڳو آهي. تاريخي طور، عاشورو ڪڏهن ڪڏهن فرقيواراڻي ڇڪتاڻ ۽ تشدد جو سبب پڻ بڻيو آهي، خاص طور انهن علائقن ۾ جتي شيعه اقليت ۾ رهن ٿا.

نالي جو بڻ بنياد

[سنواريو]

عاشورو جو نالو آرامي ٻولي جي لفظ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ "ڏهون" آهي. ڪجهه محققن موجب، اهو سرياني ٻولي جي لفظن اسيرويا يا اسورا مان پڻ نڪتل ٿي سگهي ٿو. هي لفظ عبراني ٻولي جي لفظ ʿāsōr سان پڻ ساڳئي بنيادي پاڙ رکي ٿو.

عربي ٻولي ۾ عاشورو مان مراد اسلامي ڪئلينڊر جي پهرئين مهيني محرم جي ڏهين تاريخ آهي. اسلام کان اڳ به محرم کي عزت ۽ حرمت وارو مهينو سمجهيو ويندو هو، جنهن دوران جنگ ۽ خونريزي کان پاسو ڪيو ويندو هو، ۽ اسلام اچڻ کان پوءِ به ان جي حرمت برقرار رهي.

ابتدا

[سنواريو]

عاشورو جي ڏينهن روزو رکڻ جي روايت بابت ڪيترن ئي محققن جو خيال آهي ته اسلام جي شروعاتي دور ۾ اها يهودي مذهبي روايت سان لاڳاپيل هئي، جنهن کي محمد ﷺ 622ع ۾ مديني پهچڻ کان پوءِ اختيار ڪيو. حديث جي ڪتابن ۾ عاشوري جي روزي کي يوم ڪپور (ڏڻِ ڪفارو يا ڏڻِ معافي) سان پڻ لاڳاپيل بيان ڪيو ويو آهي.

جڏهن رسول الله ﷺ مديني پهتا ته ڏٺائون ته يهودي محرم جي ڏهين تاريخ جو احترام ڪندا هئا ۽ ان ڏينهن روزو رکندا هئا. پاڻ ﷺ فرمايائون: "اسان موسيٰؑ جي نسبت سان انهن کان وڌيڪ حق وارا آهيون." پوءِ پاڻ ان ڏينهن روزو رکڻ جو حڪم ڏنو.

— صحيح البخاري، حديث 3942

بعد ۾، جڏهن رمضان جا روزا فرض ڪيا ويا، تڏهن عاشوري جو روزو فرض نه رهيو ۽ نفلي عبادت جي صورت اختيار ڪري ويو. ڪيترن محققن موجب، اهو تبديلي تقريباً هڪ سال اندر آئي، جڏهن مديني جي يهودين ۽ مسلمانن جا لاڳاپا خراب ٿيڻ لڳا. هن تبديليءَ کي قرآن جي سورت البقره (2:183–185) سان پڻ لاڳاپيل سمجهيو وڃي ٿو، جنهن ۾ رمضان کي روزن لاءِ مقرر مهينو قرار ڏنو ويو آهي.

ڪجهه محققن جو خيال آهي ته شروعاتي دور ۾ عاشورو لازمي طور محرم جي ڏهين تاريخ سان لاڳاپيل نه هو. انهن جي راءِ موجب، عاشورو غالباً شروعات ۾ يوم ڪپور سان گڏ، يهودي مهيني تشري جي ڏهين تاريخ تي ملهايو ويندو هو. بعد ۾، جڏهن يهودي ۽ اسلامي ڪئلينڊر هڪ ٻئي کان الڳ ٿي ويا، تڏهن عاشوري کي محرم جي ڏهين تاريخ سان وابسته ڪيو ويو.

محققن موجب، ٻنهي ڪئلينڊرن جي هن فرق جو هڪ سبب اهو پڻ هو ته محمد ﷺ قرآن جي سورت التوبه (9:37) جي هدايت مطابق يهودين ۾ رائج ڪئلينڊري ترتيبن (نسيء) کي ختم ڪري ڇڏيو، جنهن کان پوءِ اسلامي ڪئلينڊر مستقل طور قمري بنيادن تي هليو، جڏهن ته يهودي ڪئلينڊر پنهنجي الڳ نظام تي جاري رهيو.

سني اسلام ۾

[سنواريو]

سني روايتن ۾ عاشوري بابت هڪ اهڙي ئي روايت ملي ٿي، جنهن موجب هن ڏينهن جي شروعات حضرت موسيٰؑ ۽ بني اسرائيل جي نجات سان لاڳاپيل آهي. ان کان علاوه، سني حديثن جي معتبر مجموعن ۾ اهڙيون روايتون پڻ موجود آهن، جن موجب عاشوري جو روزو قريش قبيلي ۾ اسلام کان اڳ به رائج هو، ۽ محمد ﷺ پڻ مڪي ۾ رهائش دوران اهو روزو رکندا هئا.

ڪجهه ابتدائي سني روايتون، جن مان گهڻين کي حديث جي ماهرن ڪمزور قرار ڏنو آهي، عاشوري کي مختلف تاريخي ۽ مذهبي واقعن سان پڻ ڳنڍين ٿيون. انهن روايتن موجب، هن ڏينهن حضرت موسيٰؑ سمنڊ کي ڦاڙي بني اسرائيل کي نجات ڏني، حضرت نوحؑ جي ٻيڙي خشڪيءَ تي پهتي، الله تعاليٰ حضرت آدمؑ جي توبهه قبول ڪئي، حضرت يوسفؑ کي قيد مان آزادي ملي، حضرت عيسيٰؑ، حضرت ابراهيمؑ ۽ حضرت آدمؑ جي پيدائش ٿي، حضرت محمد ﷺ جي حمل جو آغاز ٿيو، ۽ حضرت يونسؑ کي مڇيءَ جي پيٽ مان نجات ملي.

تاسوعا، يعني محرم جي نائين تاريخ جو روزو، ڪيترن محققن موجب بعد ۾ شامل ڪيو ويو، جنهن جو مقصد مسلمانن جي عمل کي يهودين کان الڳ ظاهر ڪرڻ هو.

رسمون

[سنواريو]

سني اسلام ۾ محرم جي نائين ۽ ڏهين تاريخ تي نفلي روزا رکڻ کي مستحب سمجهيو وڃي ٿو، ۽ سني فقهاءَ ان جي همٿ افزائي ڪئي آهي. جيتوڻيڪ سڀئي سني عالم ان بابت هڪجهڙي راءِ نٿا رکن، پر ڪيترين سني روايتن ۾ عاشوري کي الله تعاليٰ جي شڪرگذاري جو ڏينهن پڻ قرار ڏنو ويو آهي، جنهن کي عبادت، دعا ۽ جائز خوشيءَ جي اظهار سان ملهايو وڃي ٿو.

اهڙيءَ طرح ڪيترين سني برادرين ۾ عاشورو هڪ مذهبي موقعي طور ملهايو وڃي ٿو، جڏهن ته شيعه مسلمان ساڳئي ڏينهن ڪربلا جي جنگ ۾ حسين ابن علي ۽ سندس ساٿين جي شهادت تي سوڳ ملهائين ٿا. ڪجهه محققن جو خيال آهي ته سني جشن جون ڪجهه رسمون شيعن جي ماتمي رسمن جي جواب ۾ يا وري اسلام کان اڳ واريون روايتون اختيار ڪرڻ سان وجود ۾ آيون.

تاريخي حوالن موجب، عبدالملڪ بن مروان جي دور خلافت ۾ عاشوري کي سرڪاري جشن جي صورت ڏني وئي ته جيئن امام حسين جي يادگيريءَ جي مقابلي ۾ هڪ مختلف روايت قائم ڪئي وڃي. عباسي خليفي القادر بالله جي دور ۾ پڻ بغداد ۾ اهڙيون تقريبون منعقد ڪيون ويون. ع ۾ بويهين جي دور واري بغداد ۾ ڪجهه سني گروهن عاشوري جي ڏينهن جنگ جمل جي منظرڪشي پڻ ڪئي، جيڪا حضرت علي ابن ابي طالب خلاف جنگ جي ياد سان لاڳاپيل هئي.

چاهي انهن رسمن جي ابتدا جيڪا به هجي، ابن تيميه (وفات: 1328ع) جي زماني تائين اهي روايتون مضبوط ٿي چڪيون هيون. ابن تيميه ڏانهن موڪليل هڪ سوال ۾ ذڪر آهي ته ماڻهو عاشوري تي غسل ڪندا هئا، نوان ڪپڙا پائيندا هئا، هڪ ٻئي سان مصافحو ڪندا هئا ۽ خاص کاڌا تيار ڪندا هئا. اڄ به مغرب عربي جي ملڪن ۾ عاشورو روزن، خيرات، فوت ٿيلن جي ياد، خاص کاڌن، باهين مٿان ٽپ ڏيڻ ۽ ميلن سان ملهايو وڃي ٿو.

ٻئي طرف، خاص طور ڏکڻ ايشيا ۾، ڪيترائي سني مسلمان پڻ عاشوري جي موقعي تي شيعن جي ڪجهه ماتمي رسمن ۾ شرڪت ڪندا رهيا آهن، گهٽ ۾ گهٽ جديد دور کان اڳ تائين. صوفي روايتن ۾ پڻ امام حسين جي شهادت جي ياد کي وڏي اهميت حاصل رهي آهي، جيتوڻيڪ اها روايت ڪڏهن ڪڏهن سني مذهبي اشرافيه جي نظرين کان مختلف سمجهي وئي آهي. صوفين جي نظر ۾ عاشورو صرف هڪ سانحو نه، پر امام حسين ۽ سندس ساٿين جي دائمي روحاني حياتيءَ ۽ خدا جي راهه ۾ سندن شهادت جي ياد جو ڏينهن پڻ آهي.

ابن تيميه

[سنواريو]

عاشوري تي ماتم يا جشن جي شرعي حيثيت بابت پڇيل هڪ سوال جي جواب ۾ ابن تيميه ٻنهي عملن کي رد ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس خيال موجب نه ماتم ۽ نه ئي جشن محمد ﷺ جي سنت مان ثابت آهي. البت، هن عاشوري جي روزي رکڻ جي حوصلا افزائي ڪئي، جيئن رسول الله ﷺ جي عمل جي پيروي ٿي سگهي. اسلاميات جي ماهر ايم. ڪيٽز جي راءِ آهي ته ابن تيميه روزي کي صرف هڪ عمل تائين محدود ڪري ڇڏيو ۽ ان جي روحاني مقصد بابت سني روايتن کي مناسب اهميت نه ڏني.

شيعه اسلام ۾

[سنواريو]

جنگ ڪربلا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو جنگ ڪربلا

شيعه اسلام ۾ عاشورو حسين ابن علي، جيڪو حضرت محمد ﷺ جو ڏوهٽو ۽ شيعن جو ٽيون امام هو، جي شهادت جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي.[1] حسين ابن علي 10 محرم 61 هجري (10 آڪٽوبر 680ع) تي جنگ ڪربلا دوران اموي خليفي يزيد ابن معاويه (r. 680–683 ) جي لشڪر هٿان پنهنجي گهڻن مرد مائٽن ۽ ٿورڙن ساٿين سان گڏ شهيد ڪيو ويو.[1] جنگ کان ڪجهه ڏينهن اڳ حسين ۽ سندس ساٿي ويجهي فرات درياهه جي پاڻي کان محروم ڪري گهيري ۾ رکيا ويا هئا. جنگ کان پوءِ حسين جي قافلي جون عورتون ۽ ٻار قيدي بڻائي دمشق، شام جي گاديءَ واري شهر ڏانهن روانا ڪيا ويا. هي جنگ ناڪام ڳالهين ۽ حسين ابن علي جي يزيد جي خلافت جي بيعت کان انڪار کان پوءِ پيش آئي. مسلمان مؤرخن جي نظر ۾ يزيد کي اڪثر بي دين ۽ بدڪردار حڪمران طور پيش ڪيو ويندو آهي.[2][3][4] هي جنگ ڪربلا جي ريگستاني ميدان ۾، ويجهي شهر ڪوفو ڏانهن ويندڙ رستي تي وڙهي وئي، جتي جي رهواسين حسين کي يزيد جي خلاف اڳواڻي ڪرڻ لاءِ دعوت ڏني هئي.[5]

اهميت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو محرم جو سوڳ#اهميت
1978ع ۾ ايران ۾ پهلوي خاندان خلاف عاشوري جا احتجاج

شيعه مسلمانن لاءِ عاشورو سوڳ ۽ ڏک جو ڏينهن آهي.[1][6] شيعه امامن پڻ هن ڏينهن کي اهڙي ئي حيثيت سان ملهايو،[7][8][9] ۽ شيعه برادريءَ کي به اهڙو ئي عمل اختيار ڪرڻ جي بار بار تلقين ڪئي.[10] مثال طور، شيعه امام علي رضا (d. 818) ڏانهن منسوب هڪ روايت ۾ عاشوري کي غم، ماتم ۽ دنياوي مشغلن کان ڪناره ڪشيءَ جو ڏينهن قرار ڏنو ويو آهي.[11] شيعه روايت موجب اهي سني حديثون، جيڪي عاشوري کي خوشي ۽ جشن جو ڏينهن قرار ڏين ٿيون، من گهڙت سمجهيون وڃن ٿيون.[12] شيعه امامن ڏانهن منسوب روايتن موجب هن ڏينهن روزو رکڻ کان منع ڪئي وئي آهي،[13] ۽ عاشوري کي برڪت يا خوشيءَ جو ڏينهن ملهائيندڙن لاءِ دائمي عذاب جو وعدو بيان ڪيو ويو آهي.[13][14]

شيعه اسلام ۾ ڪربلا نيڪي ۽ بدي جي وچ ۾ دائمي جدوجهد،[15][16] اعليٰ ترين ايثار ۽ قرباني،[17] ۽ حضرت محمد ﷺ جي نبوي مشن جي خلاف ٿيندڙ سڀ کان وڏي سازش جي علامت آهي.[18] تاريخي لحاظ کان ڪربلا جي واقعي شيعه جماعت کي هڪ الڳ مذهبي فرقي طور مستحڪم ڪيو، ۽ اڄ تائين اهو سندن مذهبي سڃاڻپ جو بنيادي حصو آهي.[19][20] هڪ پاسي، عزادار پاڻ کي حسين جي غم ۾ شريڪ سمجهن ٿا ۽ اميد رکن ٿا ته قيامت جو ڏينهن تي کين سندس شفاعت نصيب ٿيندي.[21][22] ٻئي پاسي، حسين لاءِ سوڳ کي ظلم جي خلاف احتجاج، خدا جي راهه ۾ جدوجهد (جهاد)، ۽ عبادت جو هڪ عمل تصور ڪيو ويندو آهي.[23][24]

رسمون

[سنواريو]
ايران ۾ شيعن جو تعزيي (تعزيه) وارو مذهبي ڊرامو

عراق جي شهر ڪربلا ۾ واقع امام حسين جي روضي جي زيارت کان علاوه،[25] شيعه مسلمان هر سال محرم ۽ صفر جي مهينن دوران ڪربلا جي واقعن کي ياد ڪندا آهن.[20] اڪثر مذهبي رسمون محرم جي پهرين ڏهن ڏينهن ۾ ادا ڪيون وينديون آهن، جيڪي عاشوري جي ڏينهن وڏن شيعه شهرن ۾ نڪرندڙ ماتمي جلوسن تي پنهنجي عروج تي پهچنديون آهن.[9][26]

انهن رسمن جو بنيادي جزو مجلسون (واحد:مجلس) آهن، جن ۾ ڪربلا جي واقعن جو بيان روضه خواني يا قراءه ڪيو ويندو آهي،[27][9][6] ۽ مرثيا، نوحا ۽ ماتمي شاعري (نوحه، نياحه، مرثيه خواني) پڙهي ويندي آهي،[28][29] جن جو مقصد سامعين جي دلين ۾ حسين لاءِ همدردي پيدا ڪرڻ ۽ کين روئڻ تي آماده ڪرڻ هوندو آهي.[30][31] مجلسون اڪثر اهڙين عمارتن يا هنڌن تي منعقد ٿينديون آهن، جيڪي مختلف علائقن ۾ حسينيه، تڪيه، امام باڙه يا عزاخانو جي نالن سان سڃاتيون وڃن ٿيون.[28][32]

ماتمي رسمن جو ٻيو اهم حصو عزادارن جو مرثين ۽ نوحن جي ڌُن تي ماتم ڪرڻ آهي.[29] هي عمل قديم عرب روايتن مان نڪتل سمجهيو وڃي ٿو.[7][33] اڄڪلهه شيعه برادرين ۾ هلڪي نوعيت جو ماتم، جهڙوڪ چهري ۽ سيني تي هٿ هڻڻ (لطم، سِينا زني، ماتم)، وڏي پيماني تي رائج آهي.[29][28][34][35] ان کان علاوه سخت نوعيت جا ماتمي طريقا پڻ موجود آهن، جهڙوڪ تطبير، تيغ زني يا قمه زني، جن ۾ عزادار چاقن، تلوارن يا زنجيرن سان، جن ۾ ڪڏهن تيز ڌارون لڳل هونديون آهن، پنهنجي مٿي يا پٺ تي وار ڪندا آهن.[35] اهڙي قسم جي ماتم تي 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري ايران ۽ لبنان جي شيعه برادرين ۾ پابندي لڳائي وئي،[36] ۽ ڪيترن ئي شيعه عالمن ان جي مخالفت ڪئي آهي،[37] تنهنڪري اڄ به اهو عمل شيعه برادرين ۾ اختلاف جو موضوع آهي.[28]

هڪ ٻي اهم رسم ڪربلا جي واقعن جي ڊرامائي پيشڪش آهي، جنهن کي تعزيه يا شبيه خواني چيو وڃي ٿو.[38] هي روايت اڄ به ايران، نارِ فارس جي اولهندي سامونڊي علائقن ۽ لبنان ۾ جاري آهي.[38] عاشوري جي ڏينهن انهن پيشڪشن ۾ هميشه حسين جي شهادت کي مرڪزي موضوع بڻايو ويندو آهي.[38] ڪربلا ۾ هر سال عاشوري تي هڪ نمائشي تقريب ۾ جنگ کان پوءِ اموي لشڪر طرفان حسين جي خيمن کي ساڙڻ ۽ عورتن ۽ ٻارن کي قيد ڪرڻ جا منظر پيش ڪيا ويندا آهن.[39]

محرم، خاص طور تي عاشوري جي ڏينهن،[29] ماتمي جلوس (دسته، موڪب) شهرن جي گهٽين مان گذرندا آهن،[40] جتي نوحا ۽ مرثيا پڙهيا ويندا آهن،[41] ۽ ڪڏهن ڪڏهن ماتم پڻ ڪيو ويندو آهي.[29][39] مثال طور ڪربلا ۾ طويريج نالي جلوس ۾ مرد ۽ پوءِ عورتون عاشوري جي منجهند ڌاري اگهاڙن پيرن سان امام حسين جي روضي ڏانهن پنڌ ڪندا آهن.[39] مختلف علائقن ۾ جلوسن دوران علامتي شيون پڻ کنيون وينديون آهن، جهڙوڪ علم (جهنڊو)،[42] نخل (کجيءَ جو وڻ)،[43] تعزيه،[43] ۽ تاجيه.[44] علم ڪربلا ۾ حسين جي جهنڊي جي علامت آهي،[43] جڏهن ته نخل، تعزيه ۽ تاجيه حسين جي جنازي يا مزار جي علامتي نمائندگي ڪن ٿا.[43][45]

عاشوري دوران دهشتگرد حملا

[سنواريو]

عاشورو ڪڏهن ڪڏهن شيعه مسلمانن خلاف سني انتهاپسندن جي پرتشدد حملن جو موقعو پڻ بڻيو آهي، خاص طور تي انهن ملڪن ۾ جتي شيعا اقليت ۾ آهن.[46] مثال طور، هندستان ۾ سني مذهبي اڳواڻ سيد احمد بريلوي (وفات: 1831ع) عاشوري جي رسمن جي مخالفت ڪئي ۽، شايد مبالغي سان، دعويٰ ڪئي ته هن هزارين امام بارگاهون ڊهرائي ڇڏيون، جيڪي عزاداري لاءِ مخصوص عمارتون آهن.[47]

عاشوري جي موقعي تي ٿيل ڪجهه اهم دهشتگرد حملن جا مثال هيٺ ڏجن ٿا:

گريگورين ڪئلينڊر ۾

[سنواريو]

اسلامي ڪئلينڊر جي پهرين مهيني محرم جي ڏهين تاريخ، يعني عاشورو، هر سال گريگورين ڪئلينڊر ۾ مختلف تاريخ تي اچي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اسلامي ڪئلينڊر قمري آهي ۽ گريگورين ڪئلينڊر شمسي آهي.[58]

اسلامي ڪئلينڊر 1447 1448 1449
گريگورين ڪئلينڊر 5 جولاءِ 2025[59] 25 جون 2026[59] 15 جون 2027[59]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

گيلري

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. 1 2 3 Aghaie 2013.
  2. ↑ Momen 1985, p. 28.
  3. ↑ Pinault 2000, p. 70.
  4. ↑ Aghaie 2007, p. 117.
  5. ↑ Madelung 2004.
  6. 1 2 Beverley 2011, p. 48.
  7. 1 2 Hussain 2005, p. 81.
  8. ↑ Nakash 1993, p. 163.
  9. 1 2 3 Osman 2014, p. 133.
  10. ↑ Rahimi 2012, p. 205.
  11. ↑ Ayoub 1978, p. 150–151.
  12. ↑ Ayoub 1978, p. 150.
  13. 1 2 Ayoub 1978, p. 149, 151.
  14. ↑ Nakash 1993, p. 166.
  15. ↑ Aghaie 2004, p. 9.
  16. ↑ Aghaie 2007, p. 112.
  17. ↑ Chelkowski 1985, p. 19.
  18. ↑ Crow 2016.
  19. ↑ Kennedy 2016, p. 77.
  20. 1 2 Hyder 2006, p. 9.
  21. ↑ Blank 2001, p. 84.
  22. ↑ Munson 1988, p. 24.
  23. ↑ Ayoub 1978, p. 142–143.
  24. ↑ Nakash 1993, p. 165.
  25. ↑ Szanto 2018, p. 14.
  26. ↑ Momen 1985, p. 240.
  27. ↑ D'Souza 1998.
  28. 1 2 3 4 Calmard 1987.
  29. 1 2 3 4 5 Hussain 2005, p. 79.
  30. ↑ Pinault 2000, p. 77.
  31. ↑ Chelkowski 2012b.
  32. ↑ Campo 2009, p. 320.
  33. ↑ Nakash 1993, p. 169.
  34. ↑ Pinault 1992, p. 99.
  35. 1 2 Flaskerud 2015.
  36. ↑ Szanto 2013, p. 75.
  37. ↑ Calmard 2004.
  38. 1 2 3 Chelkowski 2012a.
  39. 1 2 3 Szanto 2018, p. 12.
  40. ↑ Chelkowski 1985, p. 27.
  41. ↑ Ayoub 1978, p. 154.
  42. ↑ Calmard & Allan 1985.
  43. 1 2 3 4 Chelkowski 1985, p. 24.
  44. ↑ Korom & Chelkowski 1994, pp. 154–155.
  45. ↑ Korom & Chelkowski 1994, pp. 152, 154–155.
  46. ↑ Gordon Melton 2010.
  47. ↑ Metcalf 2014, p. 58.
  48. ↑ Hollister 1979, p. 178.
  49. ↑ Raman, B. (7 January 2002). "Sipah-E-Sahaba Pakistan, Lashkar-e-Jhangvi, Bin Laden & Ramzi Yousef". اصل نسخي مان 29 April 2009 تي محفوظ ڪيل.
  50. ↑ "Blasts at Shia Ceremonies in Iraq Kill More Than 140". The New York Times. 2 March 2004. 18 March 2017 تي حاصل ڪيل.
  51. ↑ Hassner 2016, p. 145.
  52. ↑ "Iraqi Shia pilgrims mark holy day". bbc.co.uk. 19 January 2008. 10 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  53. ↑ "Pakistan Taliban says carried out Karachi bombing". Reuters (انگريزي ۾). 2009-12-30. 2023-08-22 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ "Deadly bomb attacks on Shia pilgrims in Iraq". bbc.co.uk. 5 December 2011. 30 June 2012 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ Afghanistan's President Says Death Toll From Shrine Blast Has Risen to at Least 80, Fox News, 11 December 2011, 11 Dec 2011 تي حاصل ڪيل
  56. ↑ Harooni, Mirwais (6 December 2011). "Blasts across Afghanistan target Shia, 59 dead". Reuters. 30 June 2012 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ "Dhaka blasts: One dead in attack on Shia Ashura ritual". BBC News. 24 October 2015. 24 February 2016 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ Gent, R.H. van. "The Umm al-Qura Calendar of Saudi Arabia". webspace.science.uu.nl.
  59. 1 2 3 "Hijri to Gregorian Date Converter - Islamic Date Converter". IslamicFinder (انگريزي ۾). 10 August 2024 تي حاصل ڪيل.


خارجي ڳنڍڻا

[سنواريو]
  • وڪيميڊيا العام تي عاشورو بابت مواد

سانچو:محرم جو سوڳ سانچو:Muslimholidays سانچو:Public holidays in Algeria سانچو:Public holidays in Pakistan سانچو:Sufism terminology

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=عاشورو&oldid=400017" تان ورتل