انڊلٺ

انڊلٺ (انگريزي ٻولي: Rainbow؛ اردو: دھنک) يا قوس قزح هڪ بصري قدرتي مظهر آهي جيڪو روشني جي پنهنجي اصل رستي کان انحراف (Refraction)، اندرين انحراف (Internal refraction) ۽ روشني جي ڦهلاءَ (پاڻيءَ جي بوندن جو پرزم جي طور تي ڪم ڪندي) جي ڪري ٿئي ٿو جنهن جي نتيجي ۾ هڪ مسلسل روشني جو طيف (Spectrum) آسمان تي ظاهر ٿئي ٿو.^[1] انڊلٺ هڪ گھڻ رنگي گول قوس جي صورت اختيار ڪري ٿو.^[2] سج جي روشني جو عڪس ٿيڻ جي ڪري انڊلٺ سدائين سج جي سامهو واري آسمان جي حصي ۾ ظاهر ٿئي ٿو. انڊلٺ واء، پاڻي جي ڪيترن ئي شڪلن جي ڪري ٿي سگهي ٿو. انهن ۾ نه رڳو برسات شامل آهي، پر ڌوڙ، اسپري ۽ واء ۾ موجود شبنم پڻ شامل آهن.

انڊلٺ هڪ مڪمل دائري جي شڪل ۾، ڌرتي جي مٿان روشن ٿيل بوندن مان ٺهيل آهي، پڻ ڏسڻ وارو عام طور تي صرف هڪ قوس، جيڪا سج ۽ مبصر جي اک تائين هڪ لڪير تي مرڪز آهي، طور ڏسي ٿو.^[3]

هڪ پرائمري انڊلٺ ۾، قوس ٻاهرين حصي تي ڳاڙهي روشني ۽ اندروني پاسي تي واڱڻائي روشني ڏيکاري ٿو. هي انڊلٺ ۾ روشني، جڏهن اها پاڻي جي هڪ قطري ۾ داخل ٿئي ٿي، جي ڦيرڦار ۽ پوءِ قطري جي پوئين پاسي روشني جي اندرين انحراف جي ڪري ۽ ان کي ڇڏڻ وقت ٻيهر مڙن تي ٿئي ٿو.

ٻٽي انڊلٺ ۾، هڪ ٻيو قوس بنيادي قوس کان ٻاهر نظر اچي ٿو ۽ ان جا رنگ الٽي ترتيب ۾ هوندا آهن، يعني قوس جي اندروني پاسي تي ڳاڙهي روشني ۽ ٻاهرين پاسي تي واڱڻائي.

تفصيل

انڊلٺ فطرت جو هڪ مظهر آهي۔جنهن ۾ بارش يا مينهن (برسات) کان بعد فضا ۾ موجود پاڻيءَ جا قطرا هڪ منشور جيطرح ڪم ڪندا آهن. جڏهن انهن منجهان سج جون شعائون گزرنديون آهن ۽ اهي گزرڻ هي بعد ست رنگن ۾ بدلجي ويندي آهي ۽ ائين آسمان جي مٿان هڪ سترنگي ڪمانَ يا انڊلٺ (مُڙيل) دھنڪ بڻجي ويندي آهي۔ انکي قوس و قزح به ڇوندا آهن۔

انڊلٺ جا هي ست رنگ سرخ يا ڳاڙهو (Red)، مالٽائي, گيڙو يا نارنگي (Orange)، پيلو يا ڦِڪو (Yellow)، سائو (Green)، نیرو (Blue)، ڄامني (Indigo) ۽ واڱڻائي (voilet) شامل آهن۔

نموداري

قوس و قزاح ۾ رنگن جو تعداد

قوس و قزاح ۾ رنگن جو تعداد ست رنگ آهن ، جِن ۾ سرخ يا ڳاڙهو (Red)، مالٽائي, گيڙو يا نارنگي (Orange)، پيلو يا ڦِڪو (Yellow)، سائو (Green)، نیرو (Blue)، ڄامنئي (Indigo) ۽ گهاٽو نیرو (Violet) شامل آهن۔

وضاحت

روشني ستن رنگن جي ميلاپ سان ٺهيل هوندي آهي، تيز رفتاريءَ جي ڪري هڪڙي رنگ م ڏسبي آهي ۽ جڏهن بارش پوندي آهي ته پاڻيءَ جا ننڍڙا ننڍڙا ذررا جيڪي هوا ۾ موجود هوندا آهن اهي هڪ پرزم جو ڪم ڏيندا اهن ۽جڏهن روشني انهن ذرڙن مان ٽپندي آهي ته پنهن جي اصلي رنگن ۾ ٽٽي ويندي آهي ۽ ان جا ستئي رنگ پنهن جي اصلي واٽ تي نظر ايندا آهن جنهن کي اسين انڊ لٺ چوندا آهيون۔ اهوئي قدرت جو ڪمال آهي

برسات- کان پوءِ -آسمان- ۾ ظاهر ٿيندڙ ستن رنگن وارو آسماني -پٽو-. انڊلٺ ۾ ترتيبوار ست رنگ ٿيندا آهن: واڱڻائي، نيرو، اڇو، سائو، پيلو، ترنجي ۽ ڳاڙهو. واڱڻائي رنگ مٿان ۽ ڳاڙهو رنگ هيٺيان ٿيندو اٿس. ٻيا رنگ انهن ٻنهي جي وچ ۾ هوندا آهن. -انڊلٺ- جي سائنسي جوڙجڪ هيٺينءَ ريت آهي: مينهن وسڻ کان پوءِ وايومنڊل ۾ مينهن جي سنهي بوندار رهجي ويندي آهي، پوءِ جڏهن سج مان ايندڙ سفيد روشني، انهن سنهين بوندن مان لنگهندي آهي ته اُن جا ست رنگ الڳ الڳ ٿي ويندا آهن. مينهن جون بوندون گول هونديون آهن، تنهنڪري -انڊلٺ- جي شڪل به گولائيءَ ۾ هوندي آهي ۽ اها ڪمان جي صورت ۾، اڌ گول وانگر نظر ايندي آهي. انڊلٺ عام طور تي -ان- صورت ۾ نظر ايندي آهي، جڏهن سج پٺئين طرف ۽ پاڻيءَ جي ڦڙن جو ميڙ اکين جي سامهون هوندو آهي. -انڊلٺ- ظاهر ٿيڻ لاءِ اهو لازمي آهي ته مينهن وسڻ کان پوءِ يڪدم سج نڪري اچي. حقيقت ۾ -انڊلٺ-، سج جي ڪرڻن يعني روشنيءَ جي قدرتي ستن رنگن جي تقسيم آهي. انڊلٺ کي هنديءَ وارا ”اندر ڌنش“ چوندا آهن. فارسيءَ ۾ هن کي ”قوس قزح“ ۽ انگريزيءَ ۾ ”رين بو“ (Rainbow) سڏيندا آهن.^[4]

انڊ لٺ جو تمام بهترين نظارو تمام خوبصورت ونڊ

تبدیلي

مختلف انڊلٺون

مرڪب يا ڪيترن ئي حصن تي مشتمل انڊلٺون

جاڙيون انڊلٺون

مڪمل-گول انڊلٺ

اضافي انڊلٺ

عڪسي (Reflection) انڊلٺ

هڪ رنگ واري انڊلٺ

اونچي-ترتیب انڊلٺون

چانڊوڪيءَ هيٺ انڊلٺون

چاندني ،چنڊ جي روشني

دنڌ انڊلٺ Fog-Bow

افقي مُحیط ۽ چوڌاري اَوج قوس

نقطہ عروج،سمت الراس

سج ديوتا تي انڊلٺون

دیو پیڪر سورج دیوتا تي انڊلٺون ٺهنديون آهن جيئن چنڊ ، زحل وغيره تي.

سائنسي تاريخ

تهذیب، ثقافت

عڪسي گیلري

Rainbow rising over the Atacama Large Millimeter Array.^[5]
A view of a rainbow from a helicopter
Eruption of Castle geyser, Yellowstone National Park, with double rainbow
Rainbow after sunlight bursts through after an intense shower in Maraetai, New Zealand
Alexander's Band.