انساني جسم

انساني جسم (Human body) انسان جي سڄي جوڙجڪ آهي. اها ڪيترن ئي مختلف قسمن جي جيو گهرڙن تي مشتمل آهي، جيڪي گڏجي مشڪن (Muscles) تاندورن (Tissues) پوء عضوا (Organs) ۽ پوء اها عضوا انساني جسم جا عضون جا نظام ٺاهيندا آهن.

ظاهري انساني جسم ۾ مٿو (جن ۾ دماغ، نڪ، ڪن، وات، ڏند ۽ جڀ شامل آهن)، وار، ڳچي، ڌڙ (جن ۾ سينو ۽ پيٽ شامل آهن)، توليدي عضوا، بازو، هٿ، ٽنگون ۽ پير شامل آهن. اندرين انساني جسم، انساني چمڙي سان ڍڪيل آهي، ۾ عضوا، ڏند، هڏا، مشڪون، ٽينڊن، لئگامينٽس، رت جون ناليون، رت، لمف جي ناليون ۽ لمف شامل آهن.

انساني جسم جي مطالعي ۾ اناٽومي، فزيالاجي، هسٽولوجي ۽ ايمبريولوجي شامل آهن. انساني جسم ڄاتل سڃاتل حسابن سان طبعي طور تي هڪٻئي کان مختلف هوندا آهن. فزيالاجي انساني جسم جي نظامن، عضون ۽ انهن جي ڪمن تي ڌيان ڏئي ٿي. ڪيترائي نظام ۽ ميڪانيزم هوموسٽاسس (مادن، کنڊ، لوهه ۽ رت ۾ آڪسيجن کي برقرار رکڻ) لاءِ رابطو ڪن ٿا.

انساني جسم جو مطالعو، انهن جي ڪمن ۾ مدد ڪرڻ لاءِ ماهر طب، فزيالاجي ۽ اناٽومي پاران ڪيو ويندو آهي.

ڪمپوزيشن

انساني جسم جي ورھاست

انساني جسم کي ٽن حصن ۾ ورهائجي ٿو:

منڍي: جنھن ۾ مٿو، ميڄالو، مُنھن، اکيون، نڪ، ڪن، چپ ۽ وات اچي وڃن ٿا.
ڌَڙُ: هن حصي ۾ هٿ، ٻانھون، سينو، پيٽ ۽ چيلهہ اچن ٿا.
پولُهہ: هي چيلهہ کان هيٺ وارو حصو آهي، جنھن ۾ ٽنگون، پير ۽ اخراج جا عضوا اچي وڃن ٿا.

ڌڙ واري حصي مان پيٽ ۾ ڪيترائي سرشتا آهن، جيڪي زندھ رهڻ لاءِ انسان جي مدد ڪن ٿا. انھن سرشتن ۾ کاڌي، هوا ۽ رت جا مکيہ سرشتا آهن.

انساني جسم جي جوڙجڪ

انساني جسم جي هڪ خاص شڪل ۽ بناوت آهي. ان جو سبب هيءُ آهي تہ انساني جسم ۾ هڏين جو هڪ فريم آهي، جنھن کي ”بوتو“ يا ”هڏائون پڃرو“ چئجي ٿو. انساني بوتي يا هڏائين پڃري ۾ 206 هڏيون ٿين ٿيون، جن کي چئن قسمن ۾ ورهايو ويو آهي.

ھڏا

انساني جسم ۾ اڌ کان وڌيڪ هڏا هٿن ۽ پيرن ۾ هوندا آهن:

هٿ: انساني هٿ، جنھن ۾ ٻانھن سميت، 27 هڏا آهن. هر هڪ آڱر ۾ ٽي هڏا آهن، سواءِ آڱوٺي جي، جن ۾ ٻه ھڏا آهن.
پير: انساني پيرن ۾ 26 هڏا آهن.
ڪل هڏا: بالغ انسان جي شرير ۾ 206 هڏا آهن. توهان جي جسم ۾ اڌ کان وڌيڪ هڏا توهان جي هٿن ۽ پيرن ۾ ھوندا آهن. ٻنھي ھٿن مان هر ھڪ هٿ ۾ 27 ۽ ٻنھي پيرن مان هر پير ۾ 26 ھڏا آهن ۽ انهن جي ترتيب جو طريقو ساڳيو آهي. جيڪڏهن توهان پنهنجي آڱرين کي موڙيندا تہ، توهان ڏسي سگهو ٿا ته انهن مان هر هڪ ۾ ٽي هڏا آهن، سواءِ توهان جي آڱوٺن جي، جن ۾ صرف ٻه ھڏا آهن.

هتي هڏن بابت ڪجهه ٻيون به وڌيڪ حقيقتون آهن:

ٻار 300 کان وڌيڪ هڏن سان پيدا ٿيندا آهن، پر ڪجهه جوڙ جيئن اهي وڌندا آھن اھي گڏ ھجن ٿا.
سٿر، يا ران جا هڏا، انساني جسم ۾ سڀ کان ڊگها ۽ مضبوط هڏا آهن.
اسٽيپس، يا وچين ڪن ۾، انساني جسم ۾ سڀ کان ننڍڙو ۽ هلڪو هڏو آهي.
ھڏائون ڍانچو (Skelton System) ٻن قسمن جي هڏن مان ٺهيل آهي: ڪارٽيڪل هڏا، جيڪو ڳرو ۽ سخت هوندو آهي، ۽ ٽربيڪيولر هڏن، جيڪو نرم ۽ نرم، پلپل، يا ڪڪر جهڙو هوندو آهي.
ڊگهيون هڏيون: اُهي ٽنگن، ٻانهن ۽ سيني ۾ ٿين ٿيون، انھن ۾ سوراخن جھڙيون خالي جايون ٿين ٿيون، جن ۾ هڪ نرم مادو ڀريل ٿئي ٿو، جنھن کي هڏين جو گُودو چئجي ٿو.
تراکڙيون هڏيون: اُهي تراکڙي شڪل ۾ کوپڙيءَ ۽ ڪلهن ۾ هونديون آهن. انھن ۾ خالي جايون نہ هونديون آهن.
ننڍيون هڏيون: اهي ڪرائيءَ ۽ مُرين ۾ هونديون آهن.
مڙيل هڏيون: ڪرنگهي ۾ وٽ واريون هڏيون. اهو هڏائون پڃرو گوشت سان ڍڪيل هجي ٿو جنھن ۾ مشڪون، ريشا وغيره ٿين ٿا رت جون سنهيون ٿلهيون ناليون، دماغي تنتون وغيره ان مان گذرن ٿيون. ان مٿان چمڙي ٿئي ٿي، جيڪا بدن کي ڍڪي ٿي.^[1]

اناٽومي

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو اناٽومي ۽ انساني اناٽومي جو خاڪو

انساني اناٽومي (Human Anatomy) انساني جسم جي شڪل ۽ ساخت جو مطالعو آهي. انساني جسم ۾ چار لمب limbs (ٻه هٿ ۽ ٻه پير)، هڪ مٿو ۽ هڪ ڳچي (neck) آهي، جيڪي ڌڙ (torso) سان ڳنڍيل آهن. جسم جي شڪل هڏن ۽ ڪارٽيليج مان ٺهيل هڪ مضبوط ڍانچي (skeleton) ذريعي طئي ڪئي ويندي آهي، جيڪو چربی واري تاندورن (adipose tissue)، مشڪن، ڳنڍيندڙ تاندورن، عضون ۽ ٻين بناوتن سان گھريل آهي. ڍانچي جي پوئين پاسي واري ڪرنگهي (spine) ۾ لچڪدار ورٽيبرل ڪالم هوندو آهي، جيڪو ڪرنگهي جي ڊور (spinal cord) کي گهيرو ڪندو آهي، جيڪي دماغ کي جسم جي باقي حصي سان ڳنڍيندڙ اعصابي تنتن جو مجموعو آهي. تنتون ڪرنگهي جي ڊور ۽ دماغ کي جسم جي باقي حصي سان ڳنڍڻديون آهن. جسم ۾ سڀني وڏي هڏن، مشڪن ۽ تنتن (سواءِ جسماني تبديلين جي جهڙوڪ سيسمائيڊ هڏا ۽ اضافي مشڪون) کي نالو ڏنو ويو آهي.

رت جون ناليون سڄي جسم ۾ رت کڻنديون آهن، جيڪو دل جي ڌڙڪڻ جي ڪري جسم ۾ گردش ڪندو آهي. شريانون ۽ رڳون سڄي جسم جي ٽشوز مان آڪسيجن جي گھٽ مقدار وارو رت گڏ ڪن ٿيون، اهو رت آهستي آهستي وڏين رڳن ۾ گڏ ٿئي ٿو، جيستائين اها جسم جي ٻن وڏين رڳن، سُپيريئر ۽ انفيريئر ويناڪيوا تائين نه پهتي ٿو، جيڪيون رت کي دل جي ساڄي پاسي ڏانهن وهائي ڇڏين ٿيون. هتان کان، رت ڦڦڙن ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي، جتي اهو رت آڪسيجن حاصل ڪري ٿو ۽ واپس دل جي کاٻي پاسي ڏانهن وهي ويندو آهي. هتان کان، اهو جسم جي سڀ کان وڏي شريان، ايورٽا (Aorta) ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي ۽ پوءِ آهستي آهستي ننڍيون شريانون ۽ ذيلي شريانن وهي ٿو، جيستائين اهو مشڪن تائين نه پهچندو آهي. هتي رت ننڍين شريانن مان ڪيپيلريز ۽ پوءِ ننڍي رڳن ۾ گذري ٿو ۽ عمل ٻيهر شروع ٿي ويندو آهي. رت آڪسيجن، فضلي ۽ هارمونن کي جسم ۾ هڪ جاءِ کان ٻئي هنڌ تائين کڻي ٿو. رت کي بڪين ۽ جگر ۾ صاف ڪيو ڪيو ويندو آهي.

جسم ۾ ڪيتريون ئي گفائن (الڳ ٿيل علائقا جيڪا مختلف عضون جي نظامن کي گهرائيندا آهن) تي مشتمل آهي. دماغ ۽ مرڪزي تنتي سرشتو، رت جي دماغي رڪاوٽ ذريعي، جسم جي باقي حصي کان محفوظ، هڪ گڦا ۾ رهن ٿا. ڦڦڙا ڦڦڙن واري گفا ۾ ويهندا آهن. آندون، جگر ۽ تلي پيٽ جي گفا ۾ ويهندا آهن.

اوچائي، وزن، شڪل ۽ ٻيا جسم جا تناسب، عمر ۽ جنس سان،انفرادي طور تي مختلف هوندا آهن ۽ جسم جي شڪل هڏن (عضلات ۽ چربی جي ٽشو) جي ورڇ کان متاثر ٿيندي آهي.^[2]