نڪ

نڪ
نڪ
	ڪتي جو نڪ
تفصيل
سڃاڻپ ڪندڙ
لاطيني ٻولي	nasus
يوناني ٻولي	ῥίς (rhís)
ائناٽامي جا محاورا	A01.1.00.009%20Entity%20TA98%20EN.htm A06.1.01.001، A01.1.00.009
	ائناٽامي جا محاورا [وڪيڊيٽا ۾ ترميميو]

نڪ ڪرنگهيدارن ۾ هڪ حسي عضوو ۽ ساھ کڻڻ واري بناوت آهي. اهو مٿي جي اندر موجود ناڪي کوٽ ۽ منهن تي موجود ٻاهرئين نڪ تي مشتمل هوندو آهي. ٻاهرئين نڪ ۾ ناسون هونديون آهن، جيڪي ٻن نلين جو جوڙو آهن ۽ ساھ کڻڻ لاءِ نڪ مان هوا جي اچ وڃ مهيا ڪن ٿيون. جتي ناسون ناڪي کوٽ مان گذرن ٿيون، اتي اهي ويڪريون ٿي وڃن ٿيون، جن کي ناڪي کڏون چيو وڃي ٿو، ۽ انهن ۾ ناڪي شنک ۽ سونگهڻ واري مخاطي جھلي موجود هوندا آهن. ناڪي کوٽ پاراناسل سائنسن (دٻاءُ کي متوازن ڪرڻ ۽ هوا کي آلو ڪرڻ لاءِ بند ڇيڙي وارين هوائي کوٽن) سان پڻ ڳنڍيل هوندي آهي. ناڪي کوٽ کان اڳتي، ناسون حلق ۾ جاري رهن ٿيون، جيڪو ساھ ۽ هاضمي جي سرشتن کي ڳنڍيندڙ رستو مٽائيندڙ والو آهي.

انسانن ۾، نڪ منهن جي وچ ۾ واقع هوندو آهي ۽ خاص ڪري ٻارڙن ۾ کير چوسڻ دوران ساھ کڻڻ جي متبادل رستي طور ڪم ڪندو آهي.^[1]^[2]^[3] وات جي حصي کان مڪمل طور ڌار نڪتل نڪ هڪ اهڙي خاصيت آهي، جيڪا رڳو ٿيرين کيرپياريندڙ جانورن ۾ ملي ٿي. اهو نظريو پيش ڪيو ويو آهي ته کيرپياريندڙ جانورن جو هي منفرد نڪ انهن جي رڙهندڙ جانورن جهڙن ابن ڏاڏن (سائناپسڊن) جي مٿئين ڄاڙي جي اڳئين حصي مان ارتقا ڪيو.^[4]^[5]

هوا جي تياري

ٻاهرئين ماحول ۽ جانور جي نازڪ اندرين ڦڦڙن وچ ۾ پهرئين رابطي واري هنڌ طور ڪم ڪندي، نڪ ساھ کڻڻ دوران گرميءَ جي ضابطي ۽ ڇاڻ ٻنهي وسيلي اندر ايندڙ هوا کي سازگار بڻائي ٿو، ۽ گڏوگڏ سنگهڻ جي حسي ادراڪ کي به ممڪن بڻائي ٿو.^[6]

ناسن اندر موجود وار اندر ايندڙ هوا کي ڇاڻين ٿا ۽ مٽيءَ جي ذرڙن، دونهين ۽ ٻين امڪاني رنڊڪن خلاف پهرين بچاءَ واري قطار طور ڪم ڪن ٿا، جيڪي ٻي صورت ۾ ساھ کڻڻ ۾ رنڊڪ وجهي سگهن ٿيون؛ اهي هوا وسيلي پکڙجندڙ بيمارين خلاف به هڪ قسم جي ڇاڻ طور ڪم ڪن ٿا. ڇاڻ طور ڪم ڪرڻ کانسواءِ، نڪ اندر ٺهندڙ مخاط جسم جي گرمي برقرار رکڻ جي ڪوشش ۾ مدد ڪري ٿو ۽ ساھ سرشتي جي اهم جزن کي آلاڻ پڻ فراهم ڪري ٿو. نڪ جون شعري رڳون جسم ۾ داخل ٿيندڙ هوا کي گرم ۽ آلو ڪن ٿيون؛ پوءِ آلاڻ برقرار رکڻ وارو اهو ڪردار ڦڦڙن اندر الويولائن لاءِ O₂ جي بدلي CO₂ ڪرڻ (يعني ساھ کڻڻ) جون مناسب حالتون پيدا ڪري ٿو. ساھ ٻاهر ڪڍڻ دوران، شعري رڳون وري ڪجهه آلاڻ واپس حاصل ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿيون، جيڪو گهڻو ڪري ٻيهر گرميءَ جي ضابطي جو عمل آهي.^[7]

رخ جو احساس

ڪتن جو آلو نڪ رخ سڃاڻڻ لاءِ ڪارائتو آهي. چمڙيءَ ۾ موجود حساس ٿڌا وصوليندڙ اهو هنڌ سڃاڻن ٿا جتي نڪ سڀ کان وڌيڪ ٿڌو ٿئي ٿو، ۽ اهو ئي رخ هوندو آهي جتان جانور کي تازو محسوس ٿيل مخصوص بو اچي رهي هوندي آهي.^[8]

هوا ۾ ساھ کڻندڙ جاندارن ۾ بناوت

ايمفيبينن ۽ ڦڦڙ مڇين ۾ ناسون ننڍين ڳوٿرين ۾ کلن ٿيون، جيڪي وري ڪوانائن وسيلي وات جي اڳئين ڇت ۾ کلن ٿيون. انهن ڳوٿرين ۾ ٿوري مقدار ۾ سونگهڻ وارو اپيٿيليم هوندو آهي، جيڪو سيسيلينن ۾ ڀرپاسي جي ڪيترن ئي ڇهڻين کي پڻ ڍڪي ٿو. بناوت ۾ ايمفيبينن جي ناسن سان عام هڪجهڙائيءَ باوجود، ڦڦڙ مڇين جون ناسون ساھ کڻڻ لاءِ استعمال نٿيون ٿين، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي جانور وات وسيلي ساھ کڻن ٿا. ايمفيبينن ۾ ووميروناڪي عضوو پڻ هوندو آهي، جيڪو سونگهڻ واري اپيٿيليم سان ڍڪيل هوندو آهي، پر ايمينيئوٽن جي ابتڙ، اهو عام طور هڪ سادي ڳوٿري هوندو آهي، جنهن جو، سلامينڊرن کانسواءِ، باقي ناڪي سرشتي سان تمام ٿورو لاڳاپو هوندو آهي.^[9]

رڙهندڙ جانورن ۾ ناڪي خانو عام طور وڏو هوندو آهي ۽ ڪوانائون وات جي ڇت ۾ گهڻو پوئتي واقع هونديون آهن. واڳون نمائن ۾ اهو خانو غيرمعمولي طور ڊگهو هوندو آهي، جيڪو جانور کي جزوي طور پاڻيءَ ۾ ٻڏل رهندي ساھ کڻڻ ۾ مدد ڪري ٿو. رڙهندڙ جانورن جو ناڪي خانو ٽن حصن ۾ ورهايل هوندو آهي: اڳيون دهليز، مکيه سونگهڻ وارو خانو ۽ پويون ناڪي حلق. سونگهڻ وارو خانو پنهنجي مٿئين مٿاڇري تي سونگهڻ واري اپيٿيليم سان ڍڪيل هوندو آهي ۽ حسي ايراضي وڌائڻ لاءِ ان ۾ ڪيترائي ناڪي شنک هوندا آهن. ووميروناڪي عضوو ڪرڙين ۽ نانگن ۾ چڱيءَ طرح اسريل هوندو آهي، جن ۾ اهو هاڻي ناڪي کوٽ سان ڳنڍيل نه هوندو آهي ۽ سڌو وات جي ڇت ۾ کلندو آهي. ڪڇئن ۾ اهو ننڍو هوندو آهي، جن ۾ ان جو اصل ناڪي ڳانڍاپو برقرار رهي ٿو، جڏهن ته بالغ واڳون نمائن ۾ اهو موجود نه هوندو آهي.^[9]

پکين جو نڪ ٻين رڙهندڙ جانورن جهڙو هوندو آهي، جنهن جون ناسون چهنب جي مٿئين پوئين حصي ۾ واقع هونديون آهن. جيئن ته انهن ۾ عام طور سنگهڻ جي سگهه ڪمزور هوندي آهي، تنهنڪري سونگهڻ وارو خانو ننڍو هوندو آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ٽي ناڪي شنک هوندا آهن، جن جي بناوت ڪڏهن ڪڏهن کيرپياريندڙ جانورن جهڙي پيچيدي هوندي آهي. ڪيترن ئي پکين، جن ۾ ڪبوتر ۽ گهريلو پکي شامل آهن، ۾ ناسون سڱ جهڙي حفاظتي ڍال سان ڍڪيل هونديون آهن. نسل جي لحاظ کان، پکين جو ووميروناڪي عضوو يا ته گهٽ اسريل هوندو آهي يا بلڪل موجود نه هوندو آهي.^[9]

کيرپياريندڙ جانورن جون ٻئي ناڪي کوٽون پاڻ ۾ ملي هڪ ٿي وينديون آهن. گهڻن نسلن ۾ اهي غيرمعمولي طور وڏيون هونديون آهن ۽ عام طور کوپڙيءَ جي ڊيگهه جي اڌ تائين حصي تي پکڙيل هونديون آهن. تنهن هوندي به، ڪجهه گروهن، جن ۾ پرائيميٽ، چمڙا ۽ سيٽيشين شامل آهن، ۾ نڪ ثانوي طور ننڍو ٿي ويو آهي، جنهنڪري انهن جانورن ۾ سنگهڻ جي سگهه نسبتاً ڪمزور آهي. کيرپياريندڙ جانورن جي ناڪي کوٽ ڪجهه حد تائين تارون جي ارتقا سبب وڏي ٿي آهي، جيڪو اصل وات جي کوٽ جي سڄي مٿئين مٿاڇري کي الڳ ڪري ٿو؛ نتيجي طور اهو حصو نڪ جو حصو بڻجي وڃي ٿو ۽ تارون وات جي نئين ڇت بڻجي ٿو. وڏي ٿيل ناڪي کوٽ ۾ پيچيدا ناڪي شنک هوندا آهن، جيڪي ويڙهيل طومار جهڙيون شڪليون ٺاهين ٿا ۽ هوا کي ڦڦڙن تائين پهچڻ کان اڳ گرم ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا. اها کوٽ ڀرپاسي جي کوپڙيءَ جي هڏن ۾ پڻ پکڙجي ٿي ۽ اضافي هوائي کوٽون ٺاهي ٿي، جن کي پاراناسل سائنس چيو وڃي ٿو.^[9]

سيٽيشينن ۾ نڪ گهٽجي هڪ يا ٻن ساھ سوراخن تائين محدود ٿي ويو آهي؛ اهي ناسون آهن جيڪي مٿي جي چوٽيءَ ڏانهن منتقل ٿي ويون آهن. هن موافقت سيٽيشينن کي وڌيڪ وهڪري موافق جسماني شڪل ۽ گهڻو ڪري پاڻيءَ ۾ ٻڏل رهندي ساھ کڻڻ جي سگهه ڏني. ان جي ابتڙ، هاٿيءَ جو نڪ هڪ ڊگهي، ڏورائتي ۽ شين کي سنڀاليندڙ عضوي ۾ اسريو آهي، جنهن کي سُونڍ چيو وڃي ٿو.

کيرپياريندڙ جانورن جو ووميروناڪي عضوو عام طور رڙهندڙ جانورن جي عضوي جهڙو هوندو آهي. گهڻن نسلن ۾ اهو ناڪي کوٽ جي تري ۾ واقع هوندو آهي ۽ تارون مان گذرندڙ ٻن ناڪي-تاروني نالين وسيلي وات ۾ کلندو آهي، پر ڪيترن ئي ڪوئا نمائن ۾ اهو سڌو نڪ ۾ کلندو آهي. بهرحال، چمڙن ۽ ڪيترن ئي پرائيميٽن، جن ۾ انسان به شامل آهن، ۾ اهو ختم ٿي چڪو آهي.^[9]

مڇين ۾

مڇين ۾ سنگهڻ جي سگهه نسبتاً سٺي هوندي آهي.^[10] چؤپائي عضويدارن جي ابتڙ، نڪ جو وات سان ڪو ڳانڍاپو نه هوندو آهي ۽ نه ئي ساھ کڻڻ ۾ ان جو ڪو ڪردار هوندو آهي. ان جي بدران، اهو عام طور مٿي جي اڳئين حصي يا پاسن تي ناسن جي پويان واقع ننڍين ڳوٿرين جي هڪ جوڙي تي مشتمل هوندو آهي. ڪيترين حالتن ۾ هر ناس چمڙيءَ جي هڪ ورَ وسيلي ٻن حصن ۾ ورهايل هوندي آهي، جنهن سان پاڻي هڪ پاسي کان نڪ ۾ داخل ۽ ٻئي پاسي کان ٻاهر وهي سگهي ٿو.^[9]

اهي ڳوٿريون سونگهڻ واري اپيٿيليم سان ڍڪيل هونديون آهن ۽ مٿاڇري جي ايراضي وڌائڻ لاءِ عام طور اندروني ورن جو هڪ سلسلو رکنديون آهن، جيڪو گهڻو ڪري هڪ پيچيدو "سونگهڻ وارو گل دائرو" ٺاهيندو آهي. ڪجهه ٽيليوسٽن ۾ اهي ڳوٿريون وڌيڪ سائنس جهڙين کوٽن ۾ شاخون ڪڍن ٿيون، جڏهن ته سيلاڪينٿن ۾ اهي نلين جو سلسلو ٺاهين ٿيون.^[9]

اوائلي ڪرنگهيدارن ۾ رڳو هڪ ناس ۽ هڪ سونگهڻ واري ڳوٿري هوندي هئي، ۽ ناڪي لنگهه هائپوفائسس سان ڳنڍيل هوندو هو. ساڳي ايناٽامي اڄ جي سڀ کان اوائلي ڪرنگهيدارن، ليمپرين ۽ هيگ فشن ۾ ڏٺي وڃي ٿي. ڄاڙيءَ وارن ڪرنگهيدارن جي ابن ڏاڏن ۾ سونگهڻ وارو سرشتو آهستي آهستي جوڙي وارو بڻجي ويو (شايد بوءَ جو رخ سڃاڻڻ لاءِ)، ۽ وچ واري لڪير کي ناڪي لنگهه کان آزاد ٿيڻ سان ڄاڙين جي ارتقا ممڪن ٿي.^[11]

پڻ ڏسو

نڪ جي پل
لازمي ناڪي ساھ
رائينيريم، گهڻن کيرپياريندڙ جانورن ۾ ناسن جي چوڌاري آلي ۽ اگهاڙي مٿاڇري، جيڪا انسانن جهڙن هيپلورائن پرائيميٽن ۾ موجود نه هوندي آهي

حوالا

↑ "7.2 the Skull". Anatomy and Physiology - The Skull. OpenStax. 2020-04-05.
↑ "22.1 Organs and Structures of the Respiratory System". Anatomy and Physiology - Organs and Structures of the Respiratory System. OpenStax. 2020-04-05.
↑ Bahr, Diane (2010-05-15). Nobody Ever Told Me (Or My Mother) That!. Sensory World. ص. 10. ISBN 978-1-935567-20-2.
↑ Higashiyama, Hiroki; Koyabu, Daisuke; Hirasawa, Tatsuya; Werneburg, Ingmar; Kuratani, Shigeru; Kurihara, Hiroki (November 2, 2021). "Mammalian face as an evolutionary novelty". PNAS 118 (44). doi:10.1073/pnas.2111876118. PMID 34716275. Bibcode: 2021PNAS..11811876H.
↑ "Mammals' noses come from reptiles' jaws: Evolutionary development of facial bones". Phys.org. November 1, 2021.
↑ "Your Nose, the Guardian of Your Lungs". بوسٽن ميڊيڪل سينٽر. 2020-06-29 تي حاصل ڪيل.
↑ "22.1 Organs and Structures of the Respiratory System". Anatomy and Physiology - Organs and Structures of the Respiratory System. OpenStax. 2020-04-05.
↑ Dijkgraaf, S. (1978). Vergelijkende dierfysiologie; Bohn: Scheltema en Holkema, ISBN 90-313-0322-4 سانچو:Page?
1 2 3 4 5 6 7 Romer, Alfred Sherwood; Parsons, Thomas S. (1977). The Vertebrate Body. Philadelphia, PA: Holt-Saunders International. ص. 453–458. ISBN 0-03-910284-X.
↑ "Will Fish Lose Their Sense of Smell in Acidic Oceans?". 2018-08-07.
↑ Janvier, Philippe (2013). "Led by the nose". Nature 493 (7431): 169–170. doi:10.1038/nature11766. PMID 23254939. https://www.nature.com/articles/nature11766/.

ٻاهريان ڳنڍڻا

وڪي قول ۾ Noses جي متعلق قول موجود آھي۔

وڪيميڊيا العام تي nose بابت مواد
وڪي قول تي noses بابت قول

[1] "7.2 the Skull". Anatomy and Physiology - The Skull. OpenStax. 2020-04-05.

[2] "22.1 Organs and Structures of the Respiratory System". Anatomy and Physiology - Organs and Structures of the Respiratory System. OpenStax. 2020-04-05.

[3] Bahr, Diane (2010-05-15). Nobody Ever Told Me (Or My Mother) That!. Sensory World. ص. 10. ISBN 978-1-935567-20-2.

[4] Higashiyama, Hiroki; Koyabu, Daisuke; Hirasawa, Tatsuya; Werneburg, Ingmar; Kuratani, Shigeru; Kurihara, Hiroki (November 2, 2021). "Mammalian face as an evolutionary novelty". PNAS 118 (44). doi:10.1073/pnas.2111876118. PMID 34716275. Bibcode: 2021PNAS..11811876H.

[5] "Mammals' noses come from reptiles' jaws: Evolutionary development of facial bones". Phys.org. November 1, 2021.

[guardian-6] "Your Nose, the Guardian of Your Lungs". بوسٽن ميڊيڪل سينٽر. 2020-06-29 تي حاصل ڪيل.

[7] "22.1 Organs and Structures of the Respiratory System". Anatomy and Physiology - Organs and Structures of the Respiratory System. OpenStax. 2020-04-05.

[8] Dijkgraaf, S. (1978). Vergelijkende dierfysiologie; Bohn: Scheltema en Holkema, ISBN 90-313-0322-4 سانچو:Page?

[VB-9] 1 2 3 4 5 6 7 Romer, Alfred Sherwood; Parsons, Thomas S. (1977). The Vertebrate Body. Philadelphia, PA: Holt-Saunders International. ص. 453–458. ISBN 0-03-910284-X.

[10] "Will Fish Lose Their Sense of Smell in Acidic Oceans?". 2018-08-07.

[11] Janvier, Philippe (2013). "Led by the nose". Nature 493 (7431): 169–170. doi:10.1038/nature11766. PMID 23254939. https://www.nature.com/articles/nature11766/.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]