الميو

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ڏانھن ٽپ ڏيو: رھنمائي, ڳولا

الميه/غمگين ڊرامو ___(Tragedy):


دک انت ڊرامو. يوناني ڊرامي جو قسم. ھي ڊرامو سنجيده ماحول جي عڪاسي ڪندو اھي. ھن ڊرامي جو سورمو (Hero) ڀوڳنائن جو شڪار ٿيندو اھي ۽ اخر ۾ سندسالمناڪ پڄاڻي ٿيندي اھي. الميه ڊرامي جي وڏي خوبي اھا اھي تھ ان ۾ ڏک ڀريو داستان ھوندو اھي، جنھن کي ڏسڻ سان ڏسندڙ ڳنڀير ٿي ويندو اھي ۽ موٽ ۾ ٻئي جي ڏک سان راحت حاصل ڪندو اھي. اهڙيءَ طرح ٻئي جي ڏکن کي پنھنجو سمجھي پنھنجي دل ھلڪي ڪندو اھي، جنهن کي يوناني نقادن تزڪيي يا Catharsis جو عمل ڪوٺيو آهيقديم يونان ۾ سوفو ڪليز ۽ يورپيڊس تمام وڏاالميه نگار ٿي گذريا آهن.

شيڪسپيئر جا به ڪيترا ڊراما الميه يا دک انت هئا. [1]

انتقام تي ٻڌل الميو[سنواريو]

(Revenge Tragedy): الميہ ڊرامي جو ھي ھڪ اھڙو قسم اھي، جنھن جو مرڪزي خيال يا اکاڻي ”بدلي وٺڻ“ تي ٻڌل ھوندي اھي. ھن ڊرامي ۾ ڪنھن جو ناحق خون ٿيندو اھي، جنھن جي نتيجي ۾ ڊرامي جو ھيرو يا سورمو بدلي وٺڻ جي ڪوشش ڪندو اھي. ڊرامي جو ”بدلو“ دراصل ھڪ فريضو سمجھي ورتو ويندو اھي. اھڙيءَ طرح خوف، ھراس ۽ استحصال ھن ڊرامي جي خاص خوبين مان ھوندا اھن. اخر ۾ بدلي وٺندڙ سورمي لاءِ خاص ھمدردي پيدا ٿي پوندي اھي. وليم شيڪسپيئر جا مشھور ڊراما Revenge Tragedy اھن، جهڙوڪ هيمليٽ (Hamlet)، ميڪبيٿ (Macbeth)، ڪنگ ليئر (King Lear) ۽ آٿيلو (Othello) وغيره. ان کان سواءِ انگريز ڊراما نگارن ۾ جان ويبسٽر (1580-1635ع) ۽ ٽامس ڪائڊ (1558-1594ع) پڻ ھن قسم جي ڊرامن جي ڪري مشھور ھئا. سنڌي ڊرامي جي تاريخ ۾ مرزا قليچ بيگ جا ”شهزادو بهرام“، ”شاهه ايليا“، ديوان ٺاڪرداس جو ”تريا جلتر“، ليلارام ماکيجاڻيءَ جو ”بي وفا قاتل“، احمد علي چاڳلا جو ”خوني“ انتقامي الميه جا اهم مثال آهن. [1]

الميه ڊرامي جو سورمو[سنواريو]

(Tragic Hero): الميه ڊرامي لاءِ ارسطو پنھنجي ڪتاب Poetics ۾ ڪي قاعدا قانون ڏنا اھن. ڪيتريون صديون گذرڻ باوجود اڄ بھ انھن قاعدن جي ھڪ اھميت اھي. جن بھ انھن قاعدن تي عمل ڪيو آهي، تن جي ڊرامن ابديت ماڻي اھي. پر وقت ۽ حالتن جي تبديليءَ سبب ارسطو جا قاعدا ۽ قانون نظر انداز ٿيندا رھيا اهن. ارسطو مطابق الميه ڊرامي جي ھيرو ۾ ھيٺيون خوبيون هئڻ گھرجن: (i) سورمو اعليٰ خاندان يا مرتبي وارو ھئڻ گھرجي: (ii) سورمو سٺي اخلاق جو مالڪ ھجي: (iii) غلطي جو پتلو نه هجي.[1]

الميه-طربيه ڊراما[سنواريو]

(Tragi-Comedy): ڊرامي جي وڌندڙ شھرت ۽ الميھ ۽ مزاحيھ ڊرامي جي تاثير ھن ڊرامي کي جنم ڏنو. ھن ڊرامي جي شروع ٿيڻ جو وڏو سبب اھو ھو تھ ڏسندڙ طربيھ ۽ الميہ ڊرامن جي يڪسانيت کان بور ٿي چڪا ھئا. قديم يونان ۾ ھن قسم جي ڊرامي جي سخت مخالفت ڪئي ويندي ھئي. البته انگريزيءَ ۾ ھن قسم جي ڊرامن تمام گھڻي شھرت حاصل ڪئي. انگريزي ڊرامي جي تاريخ ۾ مائونٽ ۽ جان کليچر(1579-1635ع) ھن قسم جي ڊرامي جا مؤجد اھن. جان ڊرائڊن (1631-1700ع) پڻ ھن قسم جا ڪافي ڊراما لکيا. موجوده سنڌي ٽي وي ڊراما اڪثر ڪريTragic Comedy آهن ۽ ھن قسم جا ڊراما رائج اھن. ھي ڊراما اداس ۽ غمگين ماحول سان شروع ٿيندا آھن، جن ۾ مرڪزي ڪردار تڪليف ۽ عذاب مان گذرندو اھي، پر اخر ۾ ڊرامي جو انجام خوشيءَ سان ٿيندو اھي.[1]

حوالا[سنواريو]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 .ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌي لئنگئيج اٿارٽي