استنبول

استنبول

*İstanbul*
استنبول; İstanbul
ميٽروپولس
	مٿان ساڄي کان کاٻي: گولڊن ھارن • ميڊن جو ٽاور • استقلال اوينيو ۾ استنبول جو ٽرام وي • ليونٽ جو بزنس ڊسٽرڪٽ • ڊالميبي ھڪ محل • اورتاڪوئي مسجد • باسفورس پل جي سامھون ۽ ھيگيا صوفيہ
	استنبول ترڪي ۾ استنبول جو مقام استنبول استنبول (Europe) استنبول استنبول (ايشيا)
	Coordinates: 41°00′49″N 28°57′18″E / 41.01361°N 28.95500°E
ملڪ	ترڪي
علائقو	مارمارا ريجن
صوبو	صوبو استنبول
صوبائي مرڪز	ڪاغالوغلو، فتيح
ضلعا	39
حڪومت
• ميئر	نوري اصلان (قائم مقام) (CHP)
• والي ( گورنر)	Vasip Şahin
ايراضي
• شھري	1,539 km2 (594 sq mi)
آبادي (31 ڊسمبر 2025)
• ڪل	1,53,82,791
• درجو	ترڪي جو سڀ کان وڏو شھر
• ڪثافت	7664–12029 في چورس ڪلوميٽر
• شهري	1,53,82,791
• ميٽرو	1,57,54,053
• ميٽرو ڪثافت	2,813
رهاڪو نالو	استنبولي (ترڪ ٻولي: İstanbullu)
وقتي علائقو	UTC+3 (TRT)
پوسٽل ڪوڊ	34000 کان 34990 تائين
ڊائلنگ ڪوڍ	212 +90(يورپي پاسو) ; 216 +90(ايشيائي پاسو)
گاڏي رجسٽريشن	34
جي ڊي پي (نامياري)	2024
ڪل	13.011 ٽريلين ترڪي ليرا (396.3 بلين آمريڪي ڊالر)
في ماڻهو آمدني	8,02,669 ليرا (24,452 آمريڪي ڊالر)
GeoTLD	.ist, .istanbul
ويب سائيٽ	ibb.istanbul ; www.istanbul.gov.tr
يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو
سرڪاري نالو	استنبول جا تاريخي علائقا
يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو	ثقافتي: (i)(ii)(iii)(iv)
حوالو	356bis
داخلا	1985 (9th سيشن)
وڌاءُ	2017
ايراضي	765.5 ha (1,892 ايڪڙ)

استنبول (Istanbul -پراڻوقسطنطنيہ) ترڪيءَ جو پهريون گاديءَ جو هنڌ، جنهن جو پراڻو نالو ”قسطنطنيه“ هو. استنبول ترڪي جو سڀ کان وڏو شهر ۽ هڪ ”ميگا سٽي“ (عظيم شهر) آهي، جيڪو ملڪ جو معاشي، ثقافتي ۽ تاريخي مرڪز آهي. ڏيڍ ڪروڙ کان وڌيڪ آباديءَ سان گڏ، هي شهر ترڪي جي ڪل آباديءَ جي 18 سيڪڙو حصي جو مسڪن آهي. استنبول يورپ ۽ دنيا جي وڏن شهرن ۾ شمار ٿئي ٿو. هي شهر ٻن براعظمن تي پکڙيل آهي؛ ان جي آباديءَ جو تقريباً ٻه ٽيون حصو يورپ ۾ ۽ باقي حصو ايشيا ۾ رهي ٿو. استنبول اتر اولهه ترڪي ۾، مرمره سمنڊ ۽ ڪاري سمنڊ جي وچ ۾، باسفورس (دنيا جي مصروف ترين آبي رستن مان هڪ) جي ٻنهي پاسن تي واقع آهي. ان جي 5,461 چورس ڪلوميٽر (2,109 چورس ميل) واري ايراضي استنبول صوبي جي ايراضيءَ جي برابر آهي.

هي شهر ترقي ڪري تاريخ جي اهم ترين شهرن مان هڪ بڻجي ويو. بازنٽيم (Byzantium) جو بنياد ستين صدي قبل مسيح ۾ يوناني آبادڪارن پاران (اڄوڪي) سارائي برنو (Sarayburnu) واري خشڪي جي ٽڪري (promontory) تي رکيو ويو هو. تقريبن 16 صدين دوران (330ع ۾ قسطنطنيه جي نالي سان ان جي نئين سر قيام کان پوءِ)، اهو چار سلطنتن: رومن سلطنت (330-395ع)، مشرقي رومن يا بازنطيني سلطنت (395-1204ع ۽ 1261-1453ع)، لاطيني سلطنت (1204-1261ع) ۽ عثماني سلطنت (1453-1922ع) جو گاديءَ جو هنڌ رهيو جيتوڻيڪ ترڪي جي جمهوريه پنهنجو گاديءَ جو هنڌ انڪرا ۾ قائم ڪيو، پر استنبول جي ٽڪرين تي اڃا به محل ۽ شاهي مسجدون موجود آهن، جيڪي شهر جي اڳوڻي مرڪزي ڪردار جي نمايان نشانيون آهن. استنبول جو تاريخي مرڪز يونيسڪو جي عالمي ورثي واري فهرست ۾ شامل آهي.

تاريخي "ريشم رستي" (Silk Road) تي استنبول جي اسٽريٽجڪ حيثيت، يورپ ۽ اولهه ايشيا ڏانهن ريلوي نيٽ ورڪ ۽ ڪاري سمنڊ توڙي بحر روم جي وچ ۾ واحد سامونڊي رستو) هڪ متنوع آباديءَ جي تشڪيل ۾ مدد ڪئي آهي، جيتوڻيڪ 1923ع ۾ جمهوريه جي قيام کان پوءِ ان ۾ ڪجهه تبديلي آئي آهي. ٻن عالمي جنگين جي وچ واري عرصي دوران نئين گاديءَ جي هنڌ طور نظرانداز ٿيڻ باوجود، هن شهر پنهنجي اهميت جو وڏو حصو ٻيهر حاصل ڪري ورتو آهي. 1950ع واري ڏهاڪي کان وٺي شهر جي آبادي ڏهه ڀيرا وڌي وئي آهي. استنبول جي اڪثريتي ترڪ شهري نسلي طور تي ترڪ آهن، جڏهن ته نسلي ڪرد شهر ۾ سڀ کان وڏي نسلي اقليت آهن.

استنبول کي هڪ "الفا عالمي شهر" (alpha global city) سمجهيو وڃي ٿو ۽ اهو ترڪي جي معيشت جو تقريبن 30 سيڪڙو حصو سنڀالي ٿو. استنبول-ازمٽ (Istanbul-İzmit) وارو علائقو ترڪي جي اهم ترين صنعتي علائقن مان هڪ آهي. 2025ع ۾، يورومانيٽر انٽرنيشنل (Euromonitor International) استنبول کي دنيا جي پنجين سڀ کان وڌيڪ گهميل (يا سياحن جي پسنديده) شهر جو درجو ڏنو. استنبول ٻن بين الاقوامي هوائي اڏن، ڪيترن ئي بندرگاهن ۽ بيشمار يونيورسٽين جو مرڪز آهي. اهو دنيا جي سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي مٿين 100 مرڪزن (clusters) ۾ شامل آهي. هي شهر ترڪ فٽبال ۽ عام راندين جو وڏو مرڪز آهي، جتي گالاتاسراۓ (Galatasaray)، فينرباشي (Fenerbahçe) ۽ بيشيڪتاش (Beşiktaş) جهڙا ڪلب موجود آهن. استنبول زلزلي جي خطري هيٺ رهندو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو اتر اناطولين فالٽ (North Anatolian Fault) جي تمام ويجهو واقع آهي.

نالا

هن شهر جو پهريون ڄاتل سڃاتل نالو "بازنطنيم" (قديم يوناني: Βυζάντιον) آهي. "قسطنطنيه" (يوناني: Κωνσταντινούπολις) نالو لاطيني نالي "ڪونسٽنٽينس" مان نڪتل آهي، جيڪو "قسطنطين اعظم" (Constantine the Great)؛ رومي شهنشاهه جنهن 324ع ۾ هن شهر جي نئين سر بنياد رکيو هو، جي نالي پٺيان رکيو ويو. قسطنطين شروعات ۾ هن شهر کي "نيو روم" (قديم يوناني: Νέα Ῥώμη؛ لاطيني: Nova Roma) جو نالو ڏنو هو.

عثماني دنيا ۾ استنبول جي اهميت جو اندازو ان جي "در سعادت" نالي مان به لڳائي سگهجي ٿو، جنهن جي عثماني ترڪي ٻوليءَ ۾ معنيٰ "خوشحالي جو دروازو" آهي. سڪن تي "اسلامبول" لفظ جو پهريون ڀيرو استعمال 1730ع ۾ سلطان محمد اول جي دورِ ۾ ڪيو ويو. هن شهر جي رهواسي کي "استنبولُو" (İstanbullu: جمع: İstanbullular) چيو ويندو آهي.

تفصيلي تعارف

1930ع ۾ سرڪاري طور تي قسطنطنيه بدران ”استنبول“ نالو رکيو ويو. 1923ع تائين ترڪيءَ جي گاديءَ جو هنڌ رهيو. هينئر ترڪيءَ جو اهم واپاري مرڪز ۽ -بندرگاهه- آهي. هتي يونيورسٽي به آهي، جيڪا 1453ع ۾ قائم ٿي، ۽ 1933ع ۾ اِن جي ٻيهر تنظيم ڪئي وئي. هتي آرٿوڊاڪس يونانين، رومن ڪئٿلڪ ۽ آرميني طريقن جون درسگاهون ۽ خانقاهون آهن. وچئين دؤر جي هن شهر جون ڪئين ميل ڊگهيون ديوارون ۽ قلعا اڄ به موجود آهن. استنبول، ڪيتريون ٻوليون ڳالهائيندڙ قومن ۽ قبيلن جي آباديءَ وارو شهر آهي. 1973ع ۾ -ايشيا- ۽ يورپ جا حصا هتي جي باسفورس پل ذريعي ڳنڍيا ويا آهن. باسفورس پل 3524 فوٽ ڊگهي آهي. -استنبول- ۾ ئي نبي ڪريم صلي -الله- عليه وسلم -جن- جي ميزبان حضرت ابو ايوب -انصاري- رضه جي مزار آهي. حضرت بلال رضه جي نالي سان منسوب هڪ خوبصورت مسجد اسلامي فن تعمير جو شاهڪار آهي. هتي ٽوپڪاپي نالي ميوزيم به آهي، جنهن ۾ ٻين نوادرات سان گڏ نبي سڳوري صلي -الله- عليه وسلم جو وار مبارڪ پڻ رکيل آهي. ترڪيءَ جو هي شهر قديم ۽ جديد ثقافتن جي ميلاپ جو سهڻو ڏيک ڏيئي ٿو.^[5]

حوالا

↑ "City mayors:Largest cities in the world by land area, population and density". citymayors.com. 26 June 2015 تي حاصل ڪيل.
↑ Brown, DR. Evrick (28 May 2014). Walking in the European City. ISBN 9781472416179.
↑ "The Results of Address Based Population Registration System, 2017". Turkish Statistical Institute. 1 February 2018. 1 February 2018 تي حاصل ڪيل.
↑ "Istanbul Fact Sheet" (PDF). www.istka.org.tr. ISTKA. اصل نسخو (PDF) مان 20 April 2018 تي محفوظ ڪيل. 20 April 2018 تي حاصل ڪيل. {{cite web}}: Unknown parameter |deadurl= ignored (|url-status= suggested) (مدد)
↑ استنبول : (Sindhianaسنڌيانا)^{[مئل ڳنڍڻو]}

↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "city-area".
↑ Includes districts in the contiguous urban area of Istanbul. Calculated as Istanbul-(Adalar+Çatalca+Şile+Silivri).^{[حوالو گهربل]}

حوالي جي چڪ: "lower-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="lower-alpha"/> نہ مليو

[1] "City mayors:Largest cities in the world by land area, population and density". citymayors.com. 26 June 2015 تي حاصل ڪيل.

[2] Brown, DR. Evrick (28 May 2014). Walking in the European City. ISBN 9781472416179.

[Population_of_Turkey-4] "The Results of Address Based Population Registration System, 2017". Turkish Statistical Institute. 1 February 2018. 1 February 2018 تي حاصل ڪيل.

[6] "Istanbul Fact Sheet" (PDF). www.istka.org.tr. ISTKA. اصل نسخو (PDF) مان 20 April 2018 تي محفوظ ڪيل. 20 April 2018 تي حاصل ڪيل. {{cite web}}: Unknown parameter |deadurl= ignored (|url-status= suggested) (مدد)

[7] استنبول : (Sindhianaسنڌيانا)^{[مئل ڳنڍڻو]}

[city-area-3] حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "city-area".

[5] Includes districts in the contiguous urban area of Istanbul. Calculated as Istanbul-(Adalar+Çatalca+Şile+Silivri).^{[حوالو گهربل]}

[1]

[2]

[lower-alpha 1]

[3]

[lower-alpha 2]

[4]

[5]