مواد ڏانھن هلو

ڪڇي ضلعو

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ڪڇي ضلعو

ضلع کچّھی
بلوچستان جو ضلعو
مٿان: مهرڳڙهه جا کنڊر
هيٺان: ڪڇي ضلعي ۾ موسمي درياهه
بلوچستان جو نقشو، جنهن ۾ ڪڇي ضلعو نمايان ڪيل آهي
بلوچستان جو نقشو، جنهن ۾ ڪڇي ضلعو نمايان ڪيل آهي
ملڪ پاڪستان
صوبو بلوچستان
ڊويزننصيرآباد
قائم ٿيوڊسمبر 1991ع
صدر مقامڍاڍر
حڪومت
• طرزضلعي انتظاميا
• ڊپٽي ڪمشنرلاڳو ناهي
• ضلعي پوليس آفيسرلاڳو ناهي
• ضلعي صحت آفيسرلاڳو ناهي
ايراضي
• بلوچستان جو ضلعو5,682 چورس ڪلوميٽر (2,194 چورس ميل)
آبادي
 (2023ع)
• ڪل442,674
• ڪثافت77.9 في چورس ڪلوميٽر
• شهري
80,452 (18.17%)
• ٻهراڙي
362,222 (81.83%)
خواندگي
 • خواندگيءَ جي شرح
  • ڪل:
    (30.20%)
  • مرد:
    (36.47%)
  • عورتون:
    (23.29%)
وقتي علائقوUTC+5 (پاڪستان جو معياري وقت)
ويب سائيٽOfficial website

ڪڇي يا ڪچي (Urdu: ضلع کچّھی، Balochi: کچّی دمگ)، جنهن کي 2008ع تائين بولان ضلعو چيو ويندو هو،[2] پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي وچئين حصي ۾ واقع هڪ ضلعو آهي.[3] بولان وارو علائقو 31 ڊسمبر 1991ع تائين ڪڇي نالي هڪ ئي ضلعي جو حصو رهيو. ڊپٽي ڪمشنر جي آفيس 17 مئي 1992ع تي ڪم شروع ڪيو ۽ بولان، 2000ع ۾ ڊويزنن جي خاتمي تائين، نصيرآباد ڊويزن جي چئن ضلعن مان هڪ رهيو.

2013ع ۾ اعلان ڪيو ويو ته ڀاڳ تحصيل کي ڪڇي ضلعي کان ڌار ڪري نئين لهڙي ضلعي جو حصو بڻايو ويندو.[4]

تاريخ

[سنواريو]

ڪڇي جا ميدان مهرڳڙهه جي قديم آثارن واري ماڳ جو گهر آهن. آثار قديمه جي اهم ترين نئين پٿر واري دور جي ماڳن مان هڪ، اڄوڪي بلوچستان، پاڪستان جي ڪڇي ميدان ۾ واقع آهي. هي ڏکڻ ايشيا جي انهن اوائلي ماڳن مان هڪ آهي، جتان زراعت (ڪڻڪ ۽ جَوَ جي پوک) ۽ چوپائي مال پالڻ (ڍڳا، رڍون ۽ ٻڪريون) جا ثبوت مليا آهن.[5]

ڪڇي تاريخي طور سنڌ جو حصو رهيو آهي ۽ هتي مقامي سنڌي آبادي رهي آهي،[6] تنهنڪري ڪڇيءَ جي تاريخ جو سنڌ جي تاريخ سان پڻ گهرو لاڳاپو آهي. ڪڇي، سنڌ جي راءِ ۽ چچ گهراڻن جو حصو رهيو، جنهن کان پوءِ هتي سومرن ۽ سمن حڪمراني ڪئي.[7] لڳ ڀڳ 1500ع ۾ ارغون گهراڻي جي شاهه بيگ هن علائقي کي سنڌ جي سلطانن جي سما گهراڻي کان فتح ڪيو. ان کان پوءِ هن علائقي کي سنڌ جي ڪلهوڙا اميرن فتح ڪيو،[8][9][10] جن کي پوءِ فارس جي نادر شاهه بي دخل ڪيو. شاهه 1740ع ۾ ڪڇي جي جنگ ۾ مير عبدالله خان احمدزئي جي موت جي خون بها طور هي علائقو قلات جي خانات کي ڏنو.[11][12][13][14][15][16]

ڪڇيءَ کي فيبروري 1965ع ۾ ضلعي طور نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ان وقت نصيرآباد، جھل مگسي ۽ جعفرآباد جا علائقا پڻ ان ۾ شامل هئا؛ اهي 1987ع ۾ ڪڇي ضلعي کان ڌار ڪيا ويا.

انتظامي ورهاست

[سنواريو]

ضلعو انتظامي طور هيٺين تحصيلن ۾ ورهايل آهي:[3]

تحصيل ايراضي

(ڪلوميٽر²)[17]

 آبادي

(2023ع)

 آباديءَ جي گهاٽائي

(ماڻهو/ڪلوميٽر²)

(2023ع)

 خواندگيءَ جي شرح

(2023ع)[18]

 يونين ڪائونسلون
کٽڻ تحصيل 277 22,900 82.67 41.86% ...
ڍاڍر تحصيل 976 49,836 51.06 45.10% ...
بالاناري تحصيل 402 60,158 149.65 32.21% ...
ڀاڳ تحصيل 1,308 83,687 63.98 35.24% ...
مڇ تحصيل 708 75,272 106.32 38.80% ...
سني تحصيل 2,011 150,821 75.00 15.58% ...

ڪڇي ضلعي جون يونين ڪائونسلون هي آهن:

آباديءَ جي جوڙجڪ

[سنواريو]
Historical population
YearPop.±% p.a.
1951...—    
196193,858—    
1972123,720+2.54%
1981200,863+5.53%
1998255,480+1.42%
2017309,932+1.02%
2023442,674+6.12%
ذريعا:[19]

آبادي

[سنواريو]

2023ع جي آدمشماريءَ موجب، ڪڇي ضلعي ۾ 50,032 گهراڻا ۽ ڪُل آبادي 442,674 هئي. ضلعي ۾ جنسي تناسب هر 100 عورتن جي ڀيٽ ۾ 111.73 مرد هو ۽ خواندگيءَ جي شرح 30.20 سيڪڙو هئي: مردن لاءِ 36.47 سيڪڙو ۽ عورتن لاءِ 23.29 سيڪڙو.[17][20] سروي ڪيل آباديءَ مان 165,416 ماڻهو (37.37 سيڪڙو) 10 سالن کان گهٽ عمر جا هئا.[21] 80,452 ماڻهو (18.17 سيڪڙو) شهري علائقن ۾ رهندا هئا.[17]

مذهب

[سنواريو]
ڪڇي ضلعي ۾ مذهب (2023ع)[22]
مذهب سيڪڙو
اسلام
  
 97.62%
هندو ڌرم
  
 1.89%
عيسائيت
  
 0.46%
ٻيا
  
 0.03%

2023ع جي آدمشماريءَ ۾ اسلام 97.62 سيڪڙو آباديءَ سان سڀ کان وڏو مذهب هو، جڏهن ته هندو آباديءَ جو 1.89 سيڪڙو هئا.[22]

ڪڇي ضلعي ۾ مذهبي گروهه
مذهبي
گروهه		 2017ع[23] 2023ع[23]
آبادي % آبادي %
اسلام 306,306 98.83% 436,547 97.62%
هندو ڌرم 3,223 1.04% 8,312 1.89%
عيسائيت 403 0.13% 2,034 0.46%
سک ڌرم N/A N/A 54 0.01%
ٻيا — — 83 0.02%
ڪُل آبادي 309,932 100% 442,674 100%
بولان ضلعي ۾ مذهبي گروهه (برطانوي بلوچستان جي دور ۾)
مذهبي
گروهه		 1901ع[24] 1911ع[25] 1921ع[26] 1931ع[27] 1941ع[28]
آبادي % آبادي % آبادي % آبادي % آبادي %
اسلام 1,199 61.93% 1,422 67.84% 2,459 67.97% 3,229 68.88% 4,812 80.08%
هندو ڌرم 582 30.06% 540 25.76% 969 26.78% 1,165 24.85% 950 15.81%
سک ڌرم 124 6.4% 107 5.1% 118 3.26% 173 3.69% 184 3.06%
عيسائيت 22 1.14% 26 1.24% 69 1.91% 91 1.94% 55 0.92%
جين ڌرم 8 0.41% 0 0% 0 0% 0 0% 0 0%
زرتشت مذهب 1 0.05% 1 0.05% 3 0.08% 0 0% 0 0%
يهوديت 0 0% 0 0% 0 0% 0 0% 8 0.13%
ٻڌ ڌرم N/A N/A 0 0% 0 0% 0 0% 0 0%
قبائلي مذهب N/A N/A N/A N/A N/A N/A 0 0% 0 0%
ٻيا 0 0% 0 0% 0 0% 0 0% 0 0%
ڪُل آبادي 1,936 100% 2,096 100% 3,618 100% 4,688 100% 6,009 100%
نوٽ: برطانوي بلوچستان جي دور واري ضلعي جون حدون موجوده دور جي حدن سان مڪمل طور هڪجهڙيون نه آهن، ڇاڪاڻ ته آزاديءَ کان پوءِ سڄي علائقي ۾ ضلعن جي حدن ۾ مختلف ورهاستون ڪيون ويون، جن جي نتيجي ۾ آباديءَ جي واڌ کي نظر ۾ رکندي نوان ضلعا قائم ٿيا.
رياست قلات جي ڪڇي ڊويزن ۾ مذهبي گروهه (برطانوي بلوچستان جي دور ۾)
مذهبي
گروهه		 1911ع[25] 1921ع[26] 1931ع[27] 1941ع[28]
آبادي % آبادي % آبادي % آبادي %
اسلام 84,389 90.98% 68,144 90.67% 98,852 93.36% 79,016 91.76%
هندو ڌرم 7,176 7.74% 7,009 9.33% 7,019 6.63% 7,095 8.24%
سک ڌرم 1,188 1.28% 0 0% 12 0.01% 1 0%
عيسائيت 6 0.01% 0 0% 1 0% 0 0%
زرتشت مذهب 0 0% 0 0% 0 0% 0 0%
يهوديت 0 0% 0 0% 0 0% 0 0%
جين ڌرم 0 0% 0 0% 0 0% 0 0%
ٻڌ ڌرم 0 0% 0 0% 0 0% 0 0%
قبائلي مذهب N/A N/A N/A N/A 0 0% 0 0%
ٻيا 0 0% 0 0% 2 0% 0 0%
ڪُل آبادي 92,759 100% 75,153 100% 105,886 100% 86,112 100%
نوٽ: برطانوي بلوچستان جي دور واري ضلعي جون حدون موجوده دور جي حدن سان مڪمل طور هڪجهڙيون نه آهن، ڇاڪاڻ ته آزاديءَ کان پوءِ سڄي علائقي ۾ ضلعن جي حدن ۾ مختلف ورهاستون ڪيون ويون، جن جي نتيجي ۾ آباديءَ جي واڌ کي نظر ۾ رکندي نوان ضلعا قائم ٿيا.

ٻولي

[سنواريو]



ڪڇي ضلعي جون ٻوليون (2023ع)

  بلوچي (58.88%)
  سنڌي (17%)
  سرائيڪي (12.29%)
  براهوي (10.25%)
  ٻيون (1.58%)

2023ع جي آدمشماريءَ وقت، آباديءَ مان 58.88 سيڪڙو ماڻهن جي پهرين ٻولي بلوچي، 17 سيڪڙو جي سنڌي، 12.29 سيڪڙو جي سرائيڪي ۽ 10.25 سيڪڙو جي براهوي هئي.[29]

تعليم

[سنواريو]

پاڪستان ضلعي تعليمي درجابندي 2017ع موجب، ڪڇي ضلعو تعليمي اسڪور جي اشاري تي پاڪستان جي 141 درجابندي ڪيل ضلعن مان 109هين نمبر تي هو. هن اشاري ۾ ضلعي اندر سکيا، صنفي برابري ۽ شاگردن جي تعليم جاري رکڻ کي نظر ۾ رکيو ويو.

2014–15ع ۾ ضلعي جي 10 سال ۽ ان کان وڌيڪ عمر واري آباديءَ جي خواندگيءَ جي شرح 43 سيڪڙو هئي، جڏهن ته عورتن ۾ اها شرح رڳو 23 سيڪڙو هئي.[30]

پرائمري کان پوءِ جي تعليم تائين پهچ ضلعي جو هڪ وڏو مسئلو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 86 سيڪڙو اسڪول پرائمري سطح جا آهن، جڏهن ته هاءِ اسڪول ضلعي جي سرڪاري اسڪولن جو رڳو 6 سيڪڙو آهن. اها صورتحال تعليمي سال 2016–17ع جي داخلا جي انگن اکرن مان پڻ ظاهر ٿئي ٿي؛ پهرين کان پنجين درجي تائين 12,688 شاگرد داخل هئا، جڏهن ته نائين ۽ ڏهين درجي ۾ رڳو 261 شاگرد داخل هئا.

تعليم ۾ صنفي اڻبرابري پڻ ضلعي جو هڪ اهم مسئلو آهي. ضلعي جي رڳو 28 سيڪڙو اسڪول ڇوڪرين جا اسڪول آهن. ڇوڪرين جي تعليم تائين پهچ ضلعي جو هڪ وڏو مسئلو آهي، جيڪو عورتن جي گهٽ خواندگيءَ جي شرح مان پڻ ظاهر ٿئي ٿو.

ان کان سواءِ، ضلعي جي اسڪولن ۾ بنيادي سهولتن جي کوٽ آهي. الف اعلان پاڪستان ضلعي تعليمي درجابندي 2017ع موجب، پرائمري اسڪولن جي بنيادي ڍانچي جي لحاظ کان ڪڇي ضلعو پاڪستان جي 155 ضلعن مان 139هين نمبر تي هو. مڊل اسڪولن جي سطح تي اهو 155 ضلعن مان 129هين نمبر تي هو.

انهن درجابندين ۾ اسڪولن ۾ موجود بنيادي سهولتن، جن ۾ پيئڻ جو پاڻي، استعمال لائق بيت الخلا، بجليءَ جي دستيابي، چؤديواريءَ جي موجودگي ۽ عمارت جي مجموعي حالت شامل آهن، کي نظر ۾ رکيو ويو. ضلعي جي سرڪاري اسڪولن مان اڌ کان وڌيڪ اسڪولن ۾ بجلي، بيت الخلا ۽ چؤديواريءَ جي سهولت موجود نه هئي. 465 اسڪولن مان 213 اسڪولن ۾ پيئڻ جو صاف پاڻي موجود نه هو.

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, BALOCHISTAN" (PDF).
  2. ↑ District Bolan renamed Kachhi
  3. 1 2 Tehsils & Unions in the District of Bolan - Government of Pakistan
  4. ↑ New district in Balochistan, dawn.com
  5. ↑ Hirst, K. Kris. 2005. Mehrgarh, Pakistan - Life in the Indus Valley Before Harappa. Thought Co.
  6. ↑ Abdulla, Ahmed (1987). An Observation: Perspective of Pakistan (انگريزي ۾). Tanzeem Publishers.
  7. ↑ West Pakistan: Places, People & Progress (انگريزي ۾). 1964.
  8. ↑ "Cities of Pakistan (Sibi)". PakistanPaedia. 2009-02-02. 2017-07-17 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "Being private in public". DAWN Magazine. 6 May 2007. اصل نسخو مان 2007-08-03 تي محفوظ ڪيل. 2011-03-17 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ Titus, Paul Brian (1991). Tribalism, Ethnicity, and the State in Pakistani Baluchistan: The Economics and Politics of Detribalization in an Urban Setting (انگريزي ۾). University of California, Riverside. ص. 61.
  11. ↑ Encyclopaedia Iranica (انگريزي ۾). Routledge & Kegan Paul. 1988. ISBN 978-0-7100-9090-4.
  12. ↑ Pakistan Journal of History and Culture (انگريزي ۾). National Institute of Historical and Cultural Research. 2005. ص. 138.
  13. ↑ Possehl, Gregory L. (1999). Indus Age: The Beginnings (انگريزي ۾). University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-3417-6.
  14. ↑ Sibi District - Imperial Gazetteer of India, v. 22, p. 338., اصل نسخو مان 2024-09-14 تي محفوظ ڪيل, 2026-07-04 تي حاصل ڪيل
  15. ↑ "Ghulam Shah Kalhora and Relations With Kutch". Panhwar.com. 2002-11-02. اصل نسخو مان 2019-09-13 تي محفوظ ڪيل. 2017-07-17 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ Spooner, Brian J.; Shaffer, Jim G.; Elfenbein, Josef; Masʿūdīya, Moḥammad-Taqī; Azadi, Siawosch, "BALUCHISTAN", Encyclopaedia Iranica Online (انگريزي ۾), Brill, 2025-03-27 تي حاصل ڪيل[مئل ڳنڍڻو]
  17. 1 2 3 "7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 1" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو. اصل نسخو (PDF) مان 2024-07-24 تي محفوظ ڪيل. 16 February 2025 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023, BALOCHISTAN" (PDF).
  19. ↑ "Population by administrative units 1951-1998" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو.
  20. ↑ "7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 12" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو.
  21. ↑ "7th Population and Housing Census: Population by Mother Tongue, Sex and Rural/Urban" (PDF). پاڪستان شماريات بيورو.
  22. 1 2 "Pakistan Census 2023" (PDF). www.pbscensus.gov.pk. پاڪستان شماريات بيورو. اصل نسخو (PDF) مان 2024-08-16 تي محفوظ ڪيل. 16 February 2025 تي حاصل ڪيل.
  23. 1 2 "Pakistan Census 2017 District-Wise Tables: Kachhi". پاڪستان شماريات بيورو.
  24. ↑ "Census of India 1901. Vol. 5A, Baluchistan. Pt. 2, Imperial tables". 1901. ص. 5. JSTOR saoa.crl.25352844. 8 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  25. 1 2 "Census of India 1911. Vol. 4, Baluchistan : pt. 1, Report; pt. 2, Tables". 1911. ص. 11. JSTOR saoa.crl.25393764. 8 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  26. 1 2 "Census of India 1921. Vol. 4, Baluchistan : part I, Report; part II, Tables". 1921. ص. 165. JSTOR saoa.crl.25394124. 8 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  27. 1 2 "Census of India 1931. Vol. 4, Baluchistan. Pts. 1 & 2, Report [and] Imperial and provincial tables". 1931. ص. 390. JSTOR saoa.crl.25797115. 8 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  28. 1 2 India Census Commissioner (1941). "Census of India, 1941. Vol. 14, Baluchistan". ص. 17. JSTOR saoa.crl.28215993. 8 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "Pakistan Census 2023" (PDF).
  30. ↑ Pakistan Bureau of Statistics (2016). "Pakistan Social and Living Standards Measurement Survey 2014-15" (PDF). Islamabad: Government of Pakistan. ص. 111. 6 August 2018 تي حاصل ڪيل.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

ڪتابيات

[سنواريو]
  • 1998 District census report of Kachhi (Bolan). Census publication. جلد 105. اسلام آباد: Population Census Organization, Statistics Division, Government of Pakistan. 2000.

سانچو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا

29°10′N 67°50′E / 29.167°N 67.833°E / 29.167; 67.833

حوالا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ڪڇي_ضلعو&oldid=394830" تان ورتل